ལི་ལི་ཡཱན་དྲི་འ་ན་གི་རིཤ ༼སྤྱི་ལེ་༡༨༩༣ སྤྱྀ་ཟླ་༡༠ པའི་ སྤྱྀ་ཚེས་༡༤ ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ སྤྱྀ་ཟླ་༢་པའི་ སྤྱྀ་ཚེས་༢༧ ཚུན༽ འདི་ ཨ་མི་རི་ཀན་གྱི་ ཁྲབ་རྩེདཔ་མོ་ བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་དང་ སྲུང་ཤོག་འབྲི་མི་ཨིན་པས།
གིཤི་འདི་བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ དྲི་དྲབ་ལུ་གིར་ཕིཊ་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ སྤྱྀ་ལོ་༡༩༡༢ ལས་ ༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་ཡེངས་གྲགས་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལས་ ༡༩༨༠ ནང་འཁོད་ལུ་ མོ་གིས་ གློག་བརྙན་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ལེ་ཤ་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ ལུ་ ཝེལསི་ཨོཕ་ཨ་གསཊ་ཟེར་བའི་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ མོ་གིས་ བེཊ་ཏི་དྲེ་ཝིསི་སྦེ་རྩེད་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཚེ་གཡོག་འདི་ལས་དགོངམ་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གི་ཤེསི་གི་ ཐོག་མའི་བཟོ་སྐྲུན་མང་ཤོས་ནང་རང་ དྲའན་ཀཌ་གི་བློན་པ་སྦེ་རྩེད་ནུག
ཁོང་གི་ཨའི་གིས་ ཁོང་རའི་ཁྱིམ་གྱི་མཐའ་མ་ལུ་ མེ་ཇིསི་ཀྲིག་ཀེན་དྲི་ཀིཊ་ཅཱན་ཟེར་མི་བཟའ་ཁང་འདི་ཕྱེ་སྟེ་ བུམོ་ཚུ་གིས་ གེ་ཟའི་བཞེས་རྩམ་དང་གུ་རམ་ཚུ་ མེ་ཇིས་ཀྲིག་གློག་བརྙན་ཁང་རྙིངམ་གི་ སྐྱབས་འཛིན་པ་ཚུ་ལུ་ བཙོང་ནི་ལུ་ཆ་རོགས་འབད་ནུག
སྐྱེས་ལོ་བཅུ་བདུན་ལང་མི་ ལི་ལིའན་གྱིས་ ཇེམས་ཀྱི་ཕོ་རྒནམ་ ཨཱལ་ཕེརད་གེ་རེནཊ་གིཤ་དང་ ཁོ་རའི་ཨམ་སྲུ་སྡོད་ས་ ཨོཀ་ལ་ཧོ་མ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཤའུ་ནི་ལུ་འགྱོ་ནུག
མོ་གི་ཨ་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༢ ལུ་ ཨོཀ་ལ་ཧོ་མ་ལུ་ཡོད་པའི་ ནོར་མཱན་ལུ་གྱོངས་སོངཔ་ཨིན་རུང་ འདི་གི་ཧེ་མའི་ ཟླཝ་དག་པ་ཅིག་ ཨོ་ཧིའོ་ལུ་ལོག་འོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ལི་ལི་འན་དང་དོ་རོ་ཐའི་གཉིས་ ལོ་ན་རྒས་པའི་ཤུལ་ལུ་ གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ལས་ཕར་འཛུལ་ཞུགས་ བཟོ་སྐྲུན་སོ་སོ་འབད་བར་སོ་སོ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གིཤ་གིས་ འཁྲབ་སྟོན་རྩེད་ནི་འདི་བཀོག་མ་བཞག་པར་ཡོད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༣ ལུ་ བཟང་པོའི་གདོན་ཆུང་ཟེར་མི་འདི་རྩེད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཁྲག་ཉམས་ནད་ཐོབ་སྟེ་བརྒྱལ་སོང་ནུག
མོ་གིས་ འ་ནི་བཟུམ་མའི་ མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཚོར་བ་མེད་པའི་ གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ འཁྲབ་སྟོན་འབད་མི་འདི་གིས་ མོ་གི་རྫུབ་མོ་དག་པ་ཅིག་ནང་ལུ་ དྲག་མ་བཏུབ་པའི་གནོད་པ་ཕོག་ནུག
མོ་གིས་ རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ཚུགས་པའི་རིག་སྟོབས་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྤྱོད་མི་འདི་གིས་ མོ་ར་དཀའཝ་སྤྱོད་ཡོད་རུང་ དཔའ་མོ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ལུ་འགྲུར་སོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ ལུ་ དྲབ་ལུ་དྲི་གིས་ ལས་ཚན་འདི་འབགཔ་ད་ལུ་ གིཤི་གིས་ མོ་གི་ཨ་ཞེམོ་དོ་རོ་ཐི་ཟེར་མི་འདི་ མོ་གི་རྨགཔ་མིག་དཔེ་སླླར་བཟོ་ཟེར་བའི་གློག་བརྙན་ནང་རྩེད་ནི་ལུ་ བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གློག་བརྙན་ཁང་གིས་ ཁྲབ་རྩེདཔ་དང་སྲུང་ཤོག་འབྲི་མི་ལེགས་ཤོམ་ཚུ་གླ་ཁར་གཏང་སྟེ་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མོ་གིས་ གླ་དུམ་གྲ་རེ་རྐྱངམ་ཅིག་ལེན་ནུག
སྒྲ་མེད་པའི་དུས་བསྒང་གི་ ཨམ་སྲུ་དྲག་ཤོས་ གིཤ་དང་ པིཀ་ཕོརཌ་ཟེར་མི་ཚུ་ གཤིས་རྒྱུད་བཟང་པོ་དང་ ཉེས་མདེཔ་སྦེ་སྡོད་ཡོད་རུང་རང་ སྤྱོ་ལོ་༡༩༣༠ བགོ་གྲངས་ལས་ སྒྲྲ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ གློ་བརྙན་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྒྲིག་ལུགས་འདི་བསྟར་སྤྱོད་འབད་ཞིནམ་ལས་ སྒྲ་མེདཔ་སྦེ་རྩེད་ནིའི་འཁྲབ་འགན་འདི་ དུས་བསྟུན་མེནམ་སྦེ་རྩིས་ནུག
ལའུསི་མེ་ཡར་གྱིས་ གིཤི་གི་དོན་ལུ་ མི་མང་ལུ་ཤ་ཝ་ལས་ རྣམ་རྟོག་ལང་སི་སི་ལཱ་གི་འཁྲབ་སྟོན་("ཀ་གདན་ནང་ལས་བཏོན་བཀོད")ཟོར་མི་འདི་འབད་དགོ་མནོཝ་ཡོད་རུང་ ལིལ་ལི་འན་གྱིས་ཉན་མ་བཏུབ་པར་ གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ལོག་ཡར་སོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་ གིཤི་གིས་ གློག་བརྙན་ཚུ་ལོག་རྩེད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཉི་མའི་ནང་ལུ་འཐབ་འཛིང་ཟེར་བའི་གློག་བརྙན་ནང་ལས་ སློབ་རིག་ཁང་གི་རྟགས་མ་ མོ་ཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་འདེམས་ངོ་སྒྲུབ་ནུག
མོ་གིས་ གློག་བརྙན་གྱངས་ཁ་མ་ཆོདཔ་ཅིག་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༥་ལུ་ བོརཊ་ཝེ་སྙན་ཆ་ཨཱན་ཡ་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ དྲོ་བེ་གར་ ཨིམ་པེ་རེསི་ མ་རི་ཡ་ཕིའུ་དྲོ་རོཝ་ན་ཟེར་མི་འབད་རྩེད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ ལུ་ ཧོ་ལོ་ཝུཏ་གི་དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ སྒྲ་མེད་པའི་ཨ་མི་རི་ཀན་གློག་བརྙན་གྱི་རྩིས་སྲུང་ཟེར་མི་ནང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་འབད་ནུག
མོ་གིས་ ཧོ་ལི་ཝུཏ་གི་གློག་བརྙན་ སྤྱི་ལོ་༡༧༢༠ ལུ་ ཝིན་ཁྲོམ་ལམ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོད་ཟར་མི་ནང་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེན་ནིས་ཀྱི་དུས་སྟཽན་ལུ་ ལྟོདམོ་ལྟ་མི་ཚུ་གིས་ གིཤི་ལུ་ སྐར་མ་བཅུ་ཐམ་གྱི་རིང་ བསྟོད་བསྔགས་བརྗོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དམར་གསད་འབད་མི་དང་གཅིག་ཁར་གཉེན་རྐྱབ ཟེར་བའི་ལེའུ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༣ སྤྱི་ཟླ་༩ པའི་སྤྱྀ་ཚེས་༩ ལུ་རྒྱང་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨཨིན་པས།
མོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡ ལུ་ སློབ་རིག་ཁང་གི་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་རྟགས་མ་ལེན་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༤ ལུ་ ཚེ་གང་གི་ལཱ་ཤུལ་རྟགས་མ་ཨེ་ཨེཕ་ཨའེ་ཟེར་མི་འདི་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཉིནམ་འདི་གི་ནངས་པ་རང་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡཻ་གིས་ སྒྱུ་རྩལ་འཁརབ་ནིའི་ནང་ལུ་ མཁས་དབང་གི་གཟེངས་བསྟོད་བྱིན་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལུ་མ་རོ་ཤི་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡཻ་གིས་ མ་རའི་གཞིས་ཁང་ལས་ཐོབ་མི་ མོ་གི་རྗེས་དྲན་གྱི་ཅ་དངོས་ཚུ་སྟཽན་ནིའི་དོན་ལུ་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་སྦོམ་བཟོ་ཐབས་ལུ་ མ་དངུལ་བསྡུ་ནུག
དྲི་དྲབ་གིརཕ་ཕིཏ་དང་ གིཤི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ འབྲེལ་བ་འདི་ བརྩེ་དགའ་ཐོག་ལས་ཡོད་རུང་ ཁོང་གཉིས་དུམ་གྲ་ཅིག་གཅིག་ཁར་སཽྡད་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་ཡོད་རུང་ མོ་གིས་འདི་གི་སྐོར་ལས་ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་སྡོད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ལུ་ དྲུའལ་གྱིས་ གིཤི་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐཽར་ལས་ མི་མང་ལུ་སླབ་སྟཻ་ མོ་ལུ་ཉེས་འཛུགས་འབདཝ་ད་ལུ་ ཤོག་ཆུང་གསར་ཤོག་གི་སྤྱོད་ངན་གནས་ཚུལ་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག
གིཤི་གི་རྣམ་འགྱུར་འདི་ ཨི་ལིའུ་ནོ་ར་དུའུས་དང་གཅིག་ཁར་ག་བསྡུར་འབད་དེ་ ཇོརཇ་ཇིན་ན་ཐན་གྱིས་བསྟོད་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཡུ་རོཔ་ལུ་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་བྱུང་མི་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ཡུ་ཧེས་ལུ་ སྲིད་ཀྱི་འུར་ཟིང་ལང་པའི་སྐབས་ཏེ་ པརལ་ཧར་བོར་འདི་ དབང་གནོན་མ་འབད་མ་ཚར་ཚུན་ ཕྲང་ཏོམ་གྱི་བར་འཛུལ་མེན་པའི་གནས་སྟངས་ནང་སྡོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ སྤྱི་ཟླ་༡༠ པའི་སྤྱི་ཚེས་བཞི་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ སྤྱི་ཟླ་༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་༡ ཚུན་ཚོད་སྡཽད་མི་ ཨ་མི་རི་ཀན་གྱི་ ཇོ་སིཔ་ཕེརཀ་ཀི་ཏྲོན་འདི་ ཁྱད་རིག་སྒོ་ལས་ བས་ཀྲར་ཀི་ཏྲོན་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཇོ་སིཔ་ཁོ་ར་ ཁྲབ་རྩེདཔ་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་མི་ གློག་བརྙན་གྱི་མདོ་ཆེན་ སྲུང་ཤོག་འབྲི་མི་དང་ ཉེན་ཅན་ལྟོདམོ་སྟཽན་མི་ཨིན་པས།
དེ་འབདཝ་ད་ལུ་ ཁོ་གི་ཚེ་གཡེག་འདི་ མེ་ཀྲོ་གཱེལ་ཝིན་མ་ཡར་དང་གཅིག་ཁར་ གན་རྒྱ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་མར་ཉམས་འགྱོ་ཡེོདཔ་དང་ ཁོ་གི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རང་དབང་ཡང་བྱང་ནུག
ཀི་ཏྲོན་གློག་བརྙན་མང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ལས་རྩེད་ཡོད་མི་ཚུ་བརྩི་འཇོག་འབདཝ་ཨིན་པས།
ཀི་ཏྲོན་གྱི་ཨ་པ་འདི་ ཧན་རི་ཧའུ་དྲི་དང་གཅིག་ཁར་ འགྲོ་འགྲུལ་འགྲེམས་སྟོན་ རྒྱ་གར་གྱི་སྨན་གྱི་ཚོང་སྡེ མོ་ཧའུཀ་ བདག་དབང་འབད་མི་ ཡང་ན་ ཁྲི་སྟེགས་ཐོག་ཁར་ ཁྲབ་སྟཽན་སྟཽན་སྟཻ་ ཟུར་ཁ་ལས་ གསར་བཏོད་དབང་ཆའི་ སྨན་བཙོང་མི་ ཀི་ཏྲོན་ཧའུ་དྲི་སྨན་འགྲེམས་སྟོན་ཚོང་སྡེ་གི་ ཇོ་སིཔ་ཧལ་ལི་ "ཇོ་འེོའི" ཀི་ཏྲོན་ཟེར་མི་འདི་ཨིན་པས།
ཀི་ཏྲོན་གྱིས་ ལོག་ཤད་མི་ནང་ལུ་ བྱུང་རྐྱེན་འདི་བྱུངམ་ད་ལུ་ ཟླཝ་དྲུག་རྐྱངམ་གཅིག་ལང་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་རའི་སྐྱོན་མིང་འདི་ ཧེར་རི་ཧའུ་དྲི་གིས་བྱིན་ཡེདཔ་ཨིན་པས།
འཁྲབ་སྟཽན་གྱི་ལེའུ་འདི་ ངོ་མ་རང་ དགོད་བྲོའི་འཁྲབ་སྟོན་ཐུང་ཀུ་ཨིན་པས།
དུས་རྒྱུན་ཡར་གཡུག་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཆས་སྒམ་གྱི་གཡུ་པ་འདི་ ཀི་ཏྲོན་གྱི་བགོ་ལ་དང་གཅིག་ཁར་བཙེམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་རང་ བས་ཀྲར་གྱིས་ཁོ་ལུ་ སྤྱིས་རྨ་ཡང་ན་ རུ་ཏེག་བཅག་བཅགཔ་མེད་ཟེར་ དབང་འཛིན་སྟཽན་ཚུགས་ནུག
ང་གིས་ མང་ཤོས་རང་ བྱི་ལི་བཟུམ་སྦེ་ཆགས་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ འཐུས་ཤོར་ཤོརཝ་འོང་།
འདི་གིས་ ལྟདམོ་ལྟ་མི་ཚུ་ དེ་ཅིག་རང་ སྤྲོ་བ་མ་བྱུངམ་ཨིནམ་ཤེས་ཏེ་ ཁོ་གིས་ འཁྲབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ཞི་མདེ་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་འདི་སྟོནམ་ཨིན་པས།
ཨིང་ལེནཌ་ལུ་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་ མ་འགྲིགསཔ་དང་ སྙན་ཆའི་ཁང་མིག་ཡང་ བསྐྱལ་སར་བསྐྱལ་སི་སི་ཡོད་འདི་འབད་རུང་རང་ ཀི་ཏྲོན་འདི་ གློག་བརཉན་ཁང་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༧ ལུ་ ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་སྡེའི་ ཏཱལ་མཇ་གི་གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ ཀི་ཏྲོན་འདི་ རོས་ཀོ་ཨི་ "Fatty" ཨར་བ་ཀལ་དང་གཅིག་ཁར་ཕྱད་ནུག། དེའི་སྐབས་ལུ་ ཇོ་སིཔ་ཨེམ་ཨེས་ཅིངཀ་དང་གཅིག་ཁར་ གན་འཛིན་མ་རྫོགས་པར་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བས་ཀྲར་གྱིས་ ཁོ་གི་གློ་བརྙན་ སྤྱོད་རྩུབ་ཅན་གྱི་བུཚ་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ མ་བཅོས་པའི་ཐོག་ལས་རྩེད་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ནང་རང་གླ་ཁར་ལེན་ནུག
ཀི་ཏྲོན་གྱིས་ ཁོ་ར་མགྱོགས་པ་རང་ ཨར་བའཀ་ཀ་གྱི་མདོ་ཇེན་གཉིས་པ་དང་ ཁོེ་གི་ལས་ཁུངས་གེ་རའི་དགོད་བྲོ་སྒྱུར་མི་ཨིན་ཟེར་བདེན་ཁུངས་བཤད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
འ་ནཱི་འདི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ 'ཧེན་རིཏ་ཏྲ' ཟེར་ གྲོཀ་ལས་ཕེ་ཡར་བེངཀ་གིས་ ཁྲབ་རྩོདཔ་ངོ་མ་སྦེ་རྩདེ་མི་ གློག་བརྙན་གྱི་མིང་ 'ལུག'ཟེར་གློག་བརཉན་ཚར་གཅིག་ལས་བརྒལ་མ་བཟོ་མི་འདི་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ ལུ་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡ ལུ་ རྩེད་ཁྱིམ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༢ ལུ་ཁྲིམ་སྲུང་འགག་པ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༢ ལུ་ གློག་འབྲེལ་གྱི་ཁྱིམ་ཟེར་བཟོ་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྒྲིལ་འཁོར་གྱི་དགོ་བྲོ་བསྒྱུར་མི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་བཟོ་ནུག
དགོད་བྲ་བསྒྱུར་མི་གི་བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ ལིའོུ་མེཀ་ཀེ་རི་གིས་ བཀག་ཆ་མེད་པའི་ ཐོགས་འགྱེལ་དགོ་བྲོའི་གློག་བརྙན་བཟོ་བའི་སྐབས་ཀྱི་དཔྱད་རི་བཏང་སྟེ་ "ང་བཅས་གེ་ར་གིས་ ཕན་ཚུན་གྱི་དགོ་བྲ་སྒྱུར་ནི་འདི་ དཔེ་བལྟ་ནིའི་རྩིས་རྐྱབ་ཅི་"ཟེར་སླབ་ནུག
ཤེར་ལོག་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ནང་ལུ་ རེ་ལི་ལམ་གྱི་ཆུའི་བསགས་མཛོད་ཀྱི་མཐོང་སྣང་ནང་ལུ་ ཀི་ཏྲོན་གྱི་ལྟག་ཀོ་འདི་ ཆུའི་ཀ་རིང་ལས་ ཆུ་བབས་ཏེ་བཅག་ཡོད་རུང་རང་ ལོ་གཅིག་ལངམ་ད་ལས་བརྒལ་མ་ཤེས་པས།
ཀི་ཏྲོན་གྱི་རང་གཤིས་འདི་ སྒོ་ཅུང་རྐྱང་པ་ཕྱེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ རྨ་སྐྱོན་མེདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
ཀི་ཏྲོན་གྱིས་ དཀའ་སྡུག་བཟོད་ཚུགས་པའི་གློག་བརྙན་ བདུན་དེ་ཅིག་ནང་རྩེད་ནུག
གློག་བརྙན་འདི་ཚུ་ ཀི་ཏྲོན་གྱི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་སྦོམ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བརྩི་འཇོག་མ་འབད་རུང་ དེའི་སྐབས་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་སླ་བསྲེ་སྟཻ་ཐོབ་ནུག
ཁོ་གི་བཀྲམ་སྤེལ་པ་ ཡུ་ནའི་ཏེཌ་གིས་ ཟད་འགྲོ་བལྟ་མི་ ཐོན་སྐྱེད་འཛིན་སྐྱོང་པ་ལུ་ ཨུ་བཙུགས་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ སྲུང་གི་ཡན་ལག་གཙོ་བོ་དག་པ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁྲབ་རྩེདཔ་འདི་གིས་ རྗོད་སྒྲོའི་སྒཽ་ལས་ ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་གི་སྲུང་ཤོག་ཚུ་ ཚར་གཅིག་ལུ་ ཁོང་ལུ་གཟུང་སྟེ་ དེ་འཕྲོ་ལས་ གློག་བརྙན་བཟོཝ་ཨིན་པས།
བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་འདི་ ཝའིཊ་གི་ མ་ཕྲང་བའི་ལཱ་གསུམ་མ་ལངམ་ཟེར་མི་དང་ ཆ་འདྲ་བའི་ ཐོགས་འགྱེལ་དང་ དགོད་བྲའི་ཟློས་གར་བཟོ་ནིའི་ནང་ལུ་ གཙོར་ཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨི་ཏེ་རང་འབད་རུང་ ཝའིཏ་གིས་ ནུས་པ་མདེཔ་བཟོ་ནི་དང་ དགོད་བྲ་ཐལ་དྲགས་མི་འདི་གི་ ནན་སྐུལ་འདི་གིས་ ཀོ་ལིམ་བི་ཡ་གི་མ་ལང་མི་འདི་ ཁོ་གིས་བཟོ་མི་དགོད་བྲའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ལས་ བློ་གྲོས་ཅན་ཉུངམ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
ཝའིཏ་གིས་ ཁོ་གི་གློག་བརྙན་མཇུག་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་མེག་སི་ཀོ་ལུ་བཟོ་མི་ ཨི་ཨའེ་མོ་དྲར་ནོ་བར་བ་ཨགས་ཟུལ་འདི་ མ་དངུལ་ཆུང་ཀུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ དགོ་གྲངས་ལུ་ ཡུ་ཨེས་ཀེ་ལུ་ བུའུན་ཨིན་མུའུན་ཟེར་བའི་ དབྱེ་མིང་ནང་ལུ་ མ་སྟཽནམ་ཚུན་ཚོད་ གཞན་གྱིས་མ་ཤེས་པར་ལུས་ནི་སཽད་ནུག
བྱཱར་གྱི་དུས་ཚོད་ལེསག་ཤོམ་ནང་ལུ་ཟེར་བའི་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཀི་ཏྲོན་གྱིས་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ ཇུ་དྲེ་གཱར་ལེནཌ་དང་ ཝན་ཇཱོན་སོན་གཉིས་ཀུ་ མཐོང་སྣང་དང་པའི་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ལམ་ཁར་བརྡུང་མི་འདི་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ནུག
ལོས་ཨཱན་ཇི་ལོས་ཀྱི་ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གིས་ ཀཱི་ཏྲོན་ལུ་ངོས་ལེན་ལེགས་ཤོམ་འབད་དེ་ ཁོ་རའི་ སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ཡང་བྱིན་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལུ་ དངོས་མཐོང་སྦེ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བས་ཏྲར་གྱི་ཨམ་སྲུ་ ཨི་ལེན་ནོར་ཡང་ རྒྱི་བསྒརགས་ལས་རིམ་ནང་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ དང་ ༡༩༦༠ གི་དགེ་གྲངས་ནང་ལུ་ ཀི་ཏྲོན་གྱི་ དུས་མཛམས་ཀྱི་ རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་སྟཽན་མི་འདི་གིས་ སྒྲ་མདེ་པའི་གློག་བརྙན་ནང་ སྤྲོ་བ་ཡར་དྲག་བཟོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀཱི་ཐྲོན་ཁོ་ར་ ལོ་ལྔ་བཅུ་དེམ་ཅིག་ལངམ་ད་ལུ་ཁོ་གི་ སྔོན་མའི་ཉིན་བསྟར་གྱི་ལཱ་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ལོག་སྟཻ་བཟོ་ནུག། དེ་ཡང་ ཁོ་གིས་ ཉེན་ཅན་ལྟོདམོ་གཅིག་ནང་ལུ་ རྐངམ་གཅིག་རྐང་ཁྲི་གུར་བཏེག་ཞིནམ་ལས་ རྐངམ་སོ་སོ་འདི་ ནམ་མཁའ་གཡུག་སྟེ་ ས་ཁར་མ་རེགཔ་ཚུན་ཚདོ་ ནམ་སྟཽང་པའི་ནང་ལུ་ མ་བདེ་ཁག་ཁ་གི་གནས་རིམ་ནང་སྡཽད་ནུག
ཀཱི་ཏྲོན་གྱིས་ གློག་བརྙན་ དུས་རབས་གསུམ་ ཤེར་ལོག་ཆུང་བ་ ཨིས་ཀྲིམ་བོཏ་བིལ་ ཆུང་བ་དང་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་ (སྒྲིལ་འཁོར་གཅིག་ཆད་མི) ལྷག་མ་ "གྲུ་ཆུང་" དང་ "ངེའི་ཨམ་སྲུ་གི་འབླེལ་བ" ཟེར་མི་བརྙན་ཤོག་ལས་ ངོ་པར་ལེན་ཞིནམ་ལས་ ཀཱི་ཏྲོན་དང་ རོ་ཧའུ་འུར་གཉིས་ མར་ཉམས་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་གློག་བརྙན་ ནི་རཏ་གློག་བརྙན་ནང་ལས་ ཁམས་རྫས་ཨེ་སི་ཀྲེཏ་གློག་བརྙན་ནང་ སྤཽ་བཤད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ ལུ་ ཇིམ་མེ་ཧར་གྱིས་ ནིའུ་ཡོག་གི་ས་གནས་ བཕེ་ཕལ་ལོ་ན་ སོ་མོན་པི་ཡུར་བི་ཡར་གྱི་དོན་ལུ་ སྒྲ་མེད་པའི་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་བཟོ་བའི་ནང་ལུ་ ཀཱི་ཏྲོན་གྱིས་ཁོ་རའི་དགོད་བྲོ་ཚུ་ལོག་བལྟ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༨ ལུ་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པའི་ནང་ལུ་ ཨེ་བི་སི་ལུ་སྟཽན་ཡོད་པའི་ དྲོན་ན་རིད་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་གྱི་ མཐོང་སྣང་ "ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྟོན་ལུ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས" ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ཀཱི་ཏྲོན་ཁོ་ར་ ཡོངས་གྲས་ཅན་གྱི་སྐུ་མགྲོན་ཨིན་པས།
ཀཱི་ཏྲོན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལུ་ ཨེམ་ཇི་ཨེམ་ལུ་ མཇུག་སྦེ་ལོག་ཞིནམ་ལས་ མརཀ་ཏི་ཝན་གྱི་ཀི་དེབ་ ཧཀ་ཀཱལ་བེར་རི་ཕིན་གྱི་དཔའ་རྩལ་ལཱ་ལས་ སྒྲིག་བཅོས་འབད་དེ་བཟོ་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་་སང་གེ་བཏུལ་མི་འབད་རྩེད་ནུག
ཁོ་གིས་ དགོད་བྲོ་སྒྱུར་མི་ ཨིར་ནའི་ཀོ་ཝགས་དང་གཅིག་ཁར་ མོ་བཏབ་ཀྱི་རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་ རགས་ཙམ་སྦེ་ དོན་ཚན་ "སྨན་གྱི་ཕོ་སྐྱེ" ཟེར་ིམ་ནང་ལུ་རྩེད་ནུག། ཀོ་ཝགས་ཁོ་ར་ སྣུམ་འཁོར་ཐུག་རྐྱེན་ནང་ཉིནམ་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ གསོན་པོ་སྦེ་སྡཽད་པའི་སྐབས་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༢- སྤྱི་ཟླ ༡ པའི་ སྤྱི་ཚེས་༡༢ལུ་ མཐོང་སྣང་ཚུ་པར་བཏབ་ནུག "
ཁོ་གིས་ ཀེ་ནེ་དྲ་ལས་ ཕྱོགས་གཞན་ཅིག་ཁར་ འཕྲལ་ཨམ་ཡོད་པའི་ཧེན་ཀར་ནང་ལུ་ སྔར་སྲོལ་གྱི་རྒྱགས་ཏོ་རིལ་རི་ཡོད་པའི་ཞྭམོ་ཅིག་བཙུགས་ཏེ་ ལོ་ངོ་༥༠ གི་ཧེ་མ་ གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་ དགོད་བྲོ་བསྒྱུར་མི་བཅོད་ར་འཐདཔ་ཚུ་འབད་དེ་འགྱོ་ནུག
དོ་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༥ ལུ་ ཁོ་གིས་ ཨི་ཀྲ་ལི་ལུ་ ཕེརན་ཀོ་ཕེརན་ཅི་དང་ སིཀ་སིའུ་ཨིན་གརས་སི་ཡ་གཉིས་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཆ་རོགས་འབད་རྩེད་བའི་ནང་ལུ དྲིའུ་མེ་རིནས་ཨི་ཡུན་ཇེ་ནི་རཱལ་གྱི་འཁྲབ་འགན་སྦེ་རྩེད་བར་འགྱོ་ནུག
ཁོ་གིས་ ལད་སྲོལ་ཚ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཁོད་སི་སི་ (༡༩༢༢) ཝི་ལི་ཡམ་ཨེས་ཧརཏ་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ སྐྱོན་བརྗོད་དགོད་བྲོའི་ཧན་ཏོང་ཏོ་ཡོད་པའི་འཁྲབ་སཽྟན་ དམྱལ་བའི་བཀག་ལྕགས (༡༩༡༦)དང་ གསེབ་ལམ་དོག་ཁ་ཁ(༡༩༡༧) གཉིས་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ཀྱི་ ལྟདམོ་ལྟ་བི་ཚུ་གིས་ ལད་སྲོལ་འདི་ཤེས་ཏེ་ གློག་བརྙན་འདི་དགོད་བྲ་སི་སི་ཨིན་པས་ཟེར་མནོ་ནུག
གློག་འཐུང་ཚུ་གིས་ ཀོ་བི་ལར་གྱི་འཁྲབ་སྟཽན་གྱི་ལེའུ་ པི་ཀྲར་ཆེན་པོ་ཟེར་མི་ལས་ ཐོན་དོ་བཟུམ་ཡོད་བི་ སྤྱ་གིས་སྟོན་མི་ཚོར་སྣང་ཡང་སྟོན་ནུག།
ཟིན་ཐོ: ཀཱི་ཏྲོན་གྱི་ཡང་ཡང་ཐོབ་པའ་གོ་གནས་འདི་ "སེམས་ཚོར་མ་སྟོན་པའི་ཆེན་པོ"ཟེར་བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ཡིག་སྡཻབ་སོར་ཏེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀཱི་ཏྲོན་གྱིས་ མོ་ཁྲབ་རྩེདཔོ་ དོ་རོ་ཐི་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ལུ་ དགའ་འཛོམས་འབད་ཡོདཔད་ངགཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ དགོ་གྲངས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཀེཐ་ལིན་ཀི་དང་གཅིག་ཁར་སྡོད་ནུག།
ཁོ་གིས་ གནས་སྐབས་ ཧེར་རི་ཧའུ་དྲི་ནི་ལས་ལྶབ་མི་འདི་གིས་ གནས་སྟངས་ཛན་འཛིན་ཡོད་ས་མ་ཚུད་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༥ ལུ་ མོ་གིས་ སཱན་ཏ་བར་བ་ར་གི་ཟ་ཁང་ཅིག་ནང་ལུ་ ཀཱི་ཏྲོ་ཁོ་ར་ ཕྱུག་ཆེན་བར་ཏྲོན་སི་ཝལ་གྱི་ཨམ་སྲུ་ ལིཧ་ཀེ་ལེམ་པིཏ་སི་ཝལ་དང་གཅིག་ཁར་ སཽྡད་ཡོདཔ་མཐོང་ཞིནམ་ལས་ ཁ་འབྱལ་ནི་གི་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་ནུག།
དེ་ལས་ ཁོ་གིས་ ལོ་ལྔ་གི་རིང་ལུ་ ཆང་མ་འཐུང་བར་སྡོད་ནུག།
ཁོ་རའི་གཉེན་འདི་ ཁོ་ར་མ་ཤིཝ་ཚུན་ཚོད་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་སྦེ་བྱུང་ནུག།
ཀཱི་ཏྲོན་ཁོ་ར་ཤི་ནི་རནམ་དང་ལུ་ སྨན་ཁང་བཞག་པའི་སྐྦབས་ ཁྱིམ་ནང་འགྱོ་དགོ་མནོ་སྟཻ་སྡོད་ནུག
སིད་ནི་ཤེལ་སྒྲོན་གྱིས་བཟ་མི་གློག་བརྙན་འདི་ ཀཱི་ཏྲོན་གྱི་མི་ཚེ་གི་སྐོར་ལས་ཨིན་རུང་ ལེ་ཤ་རང་འཛོལ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གི་ཨམ་སྲུ་གསུམ་ཡང་ འཁྲབ་རྩེདཔ་གཅིག་གུར་བསྡུ་སྟེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀཱི་ཏྲོན་གྱི་མི་ཚེ་དང་ལཱ་ཤུལ་ལུ་བསྟཽད་བསྔག་བརྗོད་དེ་ དེ་ནང་ལུ་འཐུས་མི་ཡང་ རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་དང་ གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་ནང་ལས་ ཁྲབ་རྩེདཔ་ བཟོ་སྐྲུན་པ་ རྩོམ་པ་པོ་ སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ རི་མོའི་རྩོམ་དེབ་འབྲི་མ་ སྙན་ཆ་སྐརོག་མི་དང་ བཟོ་བཀོད་པ་དང་ ཁོ་རའི་སྒྱུ་མ་དགའ་མི་ཚུ་ཨིན་པས།
ཧིར་ཨིསཆ་ཕེིལད་ཀྱིས་སླབ་མི་ནང་ དེང་སང་གི་ གློག་བརྙན་གྱི་ཁྲྦ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཚུ་གིས་ གསལ་སཽྟན་འབད་ནི་ལུ་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་དང་ སྒྲ་མེད་པའི་གློག་བརྙན་གྱི་དགོད་བྲོ་སྒྱུར་མི་ ལཱུ་རེལ་ ཧར་དྲི་དང་ ཀཱི་ཀྲོན་ཚུ་ "ཁོང་གི་འཆོས་བཏགས་རིག་རྩལ་བཟུམ་མཐོངམ་ཨིན་པས".
གློག་བརྙན་གྱི་ཞིབ་འཆར་བཀོད་མི་ རོ་ཇར་ཨི་བརཏ་གྱིས་སླབ་མི་ནང "་ བས་ཀྲར་ཀཱི་ཏྲོན་གྱིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཡོདཔ་ལས་ སྒྲ་མེ་པའི་གློག་བརྙན་གྱི་དགོད་བྲའི་རྒྱལ་པོ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག
གློ་བརྙན་བཟོ་མི་ མེལ་བུརཀས་ཀྱིས་ བས་ཀྲར་ཀཱི་ཏྲོན་འདི་ "I ཁོ་བཟུམ་མའི་ གློག་བརྙན་བཟོ་མི་ལུ་ སློབ་དཔོན་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཉིས་པ་ལུ་ ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ལས་ དྲིན་བསམ་ཨིནམ་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ བརྩི་མཐོང་ཡང་བསྐྱེདཔ་ཨིན་པས།
ཁྲབ་རྩེདཔོ་དང་ ཉེན་ཅན་གྱི་ལྟདམོ་སྟཽན་མི་ ཇོན་ནི་ནོཀས་ཝེལ་གྱིས་ བླུན་པོའི་ལས་འགུལ་ཚུ་ནང་ ཐབས་་ཤེས་འབག་འོང་མི་ལུ་ ཀཱི་ཏྲོན་འདི་སེམས་ཤུགས་བྱིན་མི་ཅིག་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག།
ཧི་ལིན་ནོར་གྱིས་ ལི་ཝིས་ཀྱི་མིག་ཏོ་འདི་ ཀཱི་ཏྲོན་དང་འདྲ་བས་ཟེར་སླབ་ད་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༤ ལུ་ ཁོ་གིས་ དརི་བ་ཀོད་མི་ལུ་སླབ་མི་ནང་ "དམིགས་བསལ་གྱི་རྫུན་གཏམ་འདི"བཟོ་བའི་སྐབས་ ཁོ་གིས་ གུ་རམ་གྱི་ཆུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཁབ་ཏོ་འདི་སྤར་ར་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་བསྡམས་ཞིནམ་ལས་ "རྒྒྱ་ཞྭམོ་ལེགས་ཤོམ་གཅིག་ཁར་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ བཏོག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས",
ཁོ་གི་ཕ་བརྒྱུད་ཀྱི་ ཨ་པ་དང་ཨའི་འདི་ཝེལཆ་ཨིན་པས།
ཨེལ་ལོཝད་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༣ ལུ་ ཁོ་རའི་ རྒྱང་བསྒྲགས་ཁང་ཅིག་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ རོཆ་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་རུབ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་ རོཆ་གིས་ ཨེལ་ལོཝད་བཀོ་བཞག་ཞིནམ་ལས་ ཟློས་གར་དང་འབྲེལ་བ་ཚུ་ལྷབ་པར་འགྱོ་ནུག
ཨེལ་ལོཝད་ཀྱྀས་ དྲེ་ཝིས་ཀྱི་གྲོག་བརྭན་ག་དེམ་ཅིག་བལྟཝ་ཅིག་ འ་ནེམ་ཅིག་ཁོ་གིས་མོ་ལུ་དགའ་ནུག།
ཧ་རེལད་ཨེལ་ལོཝད་ཀྱིས་ ཡིད་སྐྱོ་དང་དགོད་བྲོ་གཉིས་ཆ་ར་ཡོད་པའི་ རང་གཤིས་འདི་བཞག་ཞིནམ་ལས་ གེ་ར་ལུ་ འགྱུར་བ་མེད་པའི་ བློ་གཏད་དང་ རེ་བཟང་འདི་སྟཽན་ནུག།
འདི་བཟུམ་མའི་རང་གཤིས་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ ཨེལ་ལོཝད་ཀྱིས་ ཨ་རྟག་གྱོན་མི་བགོ་ལ་དང་གཅིག་ཁར་ འབུར་ཤེལ་མེད་པའི་ མཐའ་སྒྲིལ་རྭཝ་བཟུམ་ཡོད་མི་ མིག་བཤལ་ཆ་གཅིག་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེའི་སྔོན་མ་ ཅབ་ལའན་ནིས་ཀིའུ་ "དབེན་པའི་ལིའུཀ" "སྦེ་ རྒྱ་བོ་རྫུས་མ་བཙུགས་ཏེ་ བགོ་ལ་མ་སྒྲིག་མི་འདི་གྱོནམ་ཨིན་པས། "
ཁོང་ཚུ་གིས་ བཅོས་མིན་གྱི་སྒོ་ལས་རྩེདཝ་ལས་ བྲཙེ་དགའ་ཡང་ཡིད་ཆེས་ཚུགས་ནུག"
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ སྤྱི་ཟླ་༨ པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༤ རེས་གཟའཟླ་བ་ལུ ཁོ་ར་ ལོས་ཨེན་ཇི་ལོས་ཀྱི་ ཝིཊ་ཟིལ་པར་ལས་རྒྱང་བསྒྲགས་ཁང་ནང་ལུ་ ཚོང་བསྒྲགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ པར་བཏབ་སྡོདཔ་ད་ལུ་ སྐྱོར་རྟོན་གྱྀ་རྫས་བམ་ཨིན་མས་ཟེར་མནོ་མི་འདི་ ཡར་འཐུ་ཞིནམ་ལས་ ཏམ་ཁུ་དཀྱུ་རྡོག་གིས་ མེ་བཏེག་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝད་འདི་ རྫས་བམ་འགས་འགྱོཝ་ད་ལུ་ རྫས་བམ་བཀལ་ནིའི་ཐགཔ་ལས་ ཏམ་ཁུའི་དཀྱུ་རྡོག་མེ་བཏེག་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟཽན་པའི་བསྒང་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཁོ་རའི་གདོང་འཚིགས་ཏེ་ བྱང་ཁོག་དང་མིག་ཏོ་མེདཔ་བཏང་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝད་དང་ རོཆ་གཉིས་ཀུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༤ ལུ་ སོ་སོ་སྦེ་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ ཨེལ་ལོ་ཝད་འདི་ ཁོ་རའི་གློག་བརྙན་ཚུ་གི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག།
གློག་བརྙན་འདི་ཚུ་གེ་ར་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་དང་ ཁེབ་ས་ཅན་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ ཨེལ་ལོ་ཝད་ཁོ་ར་ སྤྱི་ལེ་༡༩༢༠ འི་དགོ་གྲངས་ཀྱི་ འཁརབ་རྩེདཔ་རིན་གོང་ཅན་ལུ་འགྱུར་ནུག།
ཨན་ཏེ་རང་འབད་རུང་ ཁོ་གི་ཚོང་གི་གནས་སྐབས་ཅན་གྱི་གློ་བརྙན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ སོ་གྲངས་ཀྱི་ གློག་བརྙན་བལྟ་མི་ཚུ་ལུ་ དཀའ་ངལ་ཚབས་ཆེན་ཐོན་ཏེ་བལྟ མ་ཚུགས་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༧ སྤྱི་༣ པའི་ སྤྱི་ཚེས་༢༣ ལུ་ ཨེལ་ལོ་ཝད་ཀྱིས་ ཁོ་རའི་གློག་བརྙན་ཁང་ ཧ་རོལད་ཨེལ་ལོ་ཝད་གློག་བརྙན་ཚོང་སྡཻ་གི་ས་འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་དྲང་སྲོང་ཚུ་ལུ་བཙོང་ད་ནུག།
ཁོ་ར་ ཁོ་རའི་ཚེ་གཡོག་གི་གུས་བཀུར་རྒུད་པའི་གློག་བརྙན་ པིརས་ཀྲོན་གྱིས་བཀོད་ཁཡབ་འབད་དེ་ ཧོ་ཝརད་ཧག་སིས་ཀྱིས་ ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་ ཧར་ལོལད་དྲི་དྲིལ་བོག་གི་ལས་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་རྩེད་ནིའི་དོན་ལུ་ལོག་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝད་དང་ ཨིས་ཀྲར་ཇིས་གཉིས་ ང་དངོས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ མནོ་བསམ་སོ་སོ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ཁ་ཤགས་རྐྱབ་ནུག། ཨེལ་ལོ་ཝད་ཁོ་ར་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཚ་གྱང་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཨིས་ཀྲར་ཇིས་ཀྱིས་ སྲང་ཤོག་འགོ་གི་དཔྱ་གསུམ་བྲིས་ནིའི་དོན་ལུ་ ཟླཝ་གསུམ་དང་བཞི་སྒོར་ཡོདཔ་དང་ "མཇུག་གི་དཔྱ་གཉིས་གསུམ་འདི་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་ལང་མ་ལངམ་ཅིག་ནང་རང་བྲིས་ད་ནུག".
མི་དག་པ་ཅིག་གིས་ སྔོན་མའི་དགོད་བྲོའི་གློག་བརྙན་ཁང་ལེགས་ཤོམ་འདི་ ལཀས་རེ་ཌིའོ་གློག་བརྙན་ཁང་གི་ ཐོན་རིམ་ལེསག་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ དེང་སང་གི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ གློག་བརྙན་དང་ རེ་ཌིའོ་གི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་སཽྟན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་གི་རྒྱབ་ལས་ ཨེ་སི་ཀྲེ་ཀྲི་གི་སྲབ་འཁོར་གྱི་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་༢༩ འབད་མི་ཅིག་ ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཀྱི་ཁྱིམ་ནང་ལས་མཐོང་མི་འདི་ སྔོན་མའི་རེ་ཌིའུ་བསྡུ་ལེན་པ་ཚུ་ལུ་ བསྐརམ་སྤེལ་འབད་ནུག
ཁོ་ར་ ལོས་ཨེན་ཇི་ལོས་ཀྱི་ ཨཱལ་མ་ལའི་ཀཤ་ཆོས་ཁང་གི་ འདས་པའི་དབང་ལྡན་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༩- ༥༠ གི་རིང་ལུ་ བྱང་ཨ་མི་རི་ཀཱའི་ཆོས་ཁང་ཚུ་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་ལྡན་སྦེ་གདམ་ཁ་འབད་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཁོ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༥ ལུ་ དམག་སྡེ་འགོ་དཔའ་བོ་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་གོ་ས་དང་ གཟེངས་བསྟཽད་རྟགས་མ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༥ ལུ་ ཞིབ་དཔྱདཔ་གུང་བློན་ཆེ་བསཽྟད་ཌིགིརི་༣༣ པའི་ ཐོད་རྒྱན་ཡང་ཐོབ་ནུག།
བཤད་རྒྱུན་ཅིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཨེལ་ལོ་ཝད་ཀྱིས་ ཐེབས་ཤེས་དང་པ་སྦེ་ སཱི་མོན་དང་ ཨེས་ཅུས་ཀྲར་ལུ་ སྲུང་ཅིག་བྲིསཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་ར་ ཕོ་སྐྱེས་ཀྱི་དུས་དེབ་ལེ་ཤ་ནང་ མི་དཔེ་ཚུ་གི་ སྒྱེན་མོ་གི་པར་ཚུ་བཙུགས་མི་ལས་ཤེསཔ་འགྱོ་ནུག།
ང་བཅས་ཀྱིས་ ཁོང་ཚུ་གིས་པའི་ནོ་སྐྲོག་འོང་ཟེར་མ་མནོ"
ཁོང་ཚུ་གིས་ སྦོ་ལོགས་ཁར་རང་ལྷོད་དེ་ཡོད་རུང་ སྙན་ཆ་འདི་སྐྲོག་མ་ཚུགས".
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ འགོ་བཙུགས་ཁམས་ལུ་ ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཀྱིས་ ཁོ་རའི་དང་ཕུག་གི་དགད་བྲོ་ཚུ་ལས་ ཧ་རོལད་ཨེལ་ལོ་ཝད་ཀྱི་དགོད་བྲའི་འཛམ་གླིང་དང་ མི་ཚེ་གི་དགོད་བྲོ་སི་སི་གི་ཕྱོགས་ཟེར་མི་ཕྱོགས་སྒྲིག་འབད་མི་གློག་བརྙན་གཉིས་ཐོན་སྐྱེད་འབད་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝད་ཀྱིས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཨིས་ཅརཕི་གི་ཁལ་ཚན་འདི་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཏྲའམ་ལའཕི་ཐོན་སྐྱེད་སྡེ་ཚན་གྱིས་ སྐྱོན་མ་ཕོག་པར་ཡོད་མི་ གླག་བརྙན་དག་པ་ཅིག་ གསར་བཀྲམ་འབད་ནུག།
བརའུན་ལོ་དང་ ཇཇིལ་གྱི་དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་གཉིས་འདི་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་མས་ཀྲར་གྱི་ པི་བི་ཨེས་རྒྱང་བསྒརགས་ལས་རིམ་སྦེ་སྟོན་ཡོདཔ་དང་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ ཨེལ་ལོ་ཝད་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་མི་ཐོན་རུང་རང་ གློག་བརྙན་འདི་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་མེདཔ་ཨིན་པས།
ཁོང་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ སྤྱི་ཟླ་༩ པ་ལུ་ གོ་ལོ་རི་ཡ་ ཕིརི་མེན་ (༡༩༢༤-༡༩༨༦) འདི་དང་ལེན་འབད་དེ་ ལོག་སྟཻ་མར་ཇོ་རི་ཡ་ཨི་ལི་ཟ་བིཊ་ཟེར་མིང་བཏགས་ཡོད་རུང་ མ་ར་ "པེག་གི་" ཟེར་ ཡོངས་གྲགས་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཤི་སྟེ་ ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱབ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༩ ལུ་ དྲེ་ཝིས་ཡང་ དོན་ཧིང་གག་སྟེ་ཤིང་སོང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༥ ལུ་ ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཀྱི་ གློག་བརྙན་གྱི་ཚེ་གཡོག་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེའ་གྱོ་སྡོདཔ་ད་ ཨེ་ལེགས་ཟེན་དྲར་ཧེ་མི་ཀྲོན་ལོཇ་ནང་ལུ་ གླ་མེདཔ་སྦེ་རྡོ་བཟོའི་གཙུག་སྡེ་ནང་འཛུལ་སཽྡད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ ལུ་ ཁོ་གིས་ ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ ལོས་ཨཱེན་ཇི་ལོས་ལུང་གཤོང་ནང་ལུ་ ཨིས་ཀོ་ཀྲིཤི་རའིཏ་རྡོ་བཟོ་བོ་ ཌིགིརི་ ༣༢ སྦེ་ཐོན་ནུག།
ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཁོ་རའི་ སྒར་མེད་པའི་གློག་བརྙན་ རག་རྩིས་དྲོ་ལར་ས་ཡ་གཉིས་དེ་ཅིག་འགྱོ་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༣ སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ནང་ལུ་ ཁོ་རའི་གློག་བརྙན་བཞག་སའི་བཙན་ཁྱིམ་ མེ་རྐྱེན་ལུ་ཤོརཝ་ད་མེདཔ་བཏང་ནུག།
མེ་གིས་ ཁྱིམ་ངོ་མ་དང་ གཡབ་ཁྱིམ་ཚུ་མ་འཚིག་པར་ཡོོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལུ་ ཨེལ་ལོ་ཝེད་ཀྱིས་ གློག་བརྙན་ནང་ཕན་གྲོགས་འབད་མི་འདི་ལུ་ ཝིན་ཁྲིམ་ལམ་ ༡༥༠༣ ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ ཧོལ་ལི་ཧུད་ཀྱི་ཡོངས་གྲས་ཅན་གྱི་ཚོགས་ཁང་ནང་ལུ་ གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་རྒས་མ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ སྐར་རྟགས་ཡང་བཀལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བསྔགས་བརྗོད་གཉིས་པ་འདི་ མ་གུས་པའི་སྒཽ་ལས་ ཅེབ་ལིན་ལུ་བྱིན་མི་འདི་ཧིན་པས། ཁོ་གིས་ དེ་བསྒང་ལུ་ ཨེམ་སི་ཀཱར་ཐི་སམ་གྱི་འཛོལ་བ་ནང་ཚུད་དེ་ ཡུ་ཨེས་ལུ་འགྱོ་ནིའི་སྐྱཽད་ཐམ་ཡང་ ཆ་མེད་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གགེལ་དྲིས་མ་རི་ཡ་ཨིས་མིཏ་ ཁྱད་རིག་གི་ཐོག་ལས་ མེ་རི་པིག་ཕོརད་ཟེར་སླབ་མི་འདི་ (སྤྱི་ལོ་༡༨༩༢ སྤྱི་ཟླ་༤ པའི་སྤྱི་ཚེས་༨ ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༩ སྤྱི་ལྔ་པའི་ སྤྱི་ཚེས་༢༩) ཚུན་ ཀེ་ནེ་དྲ་གི་ནི་ཨ་མི་རི་ཀའ་གཉིས་ཆ་རའི་ ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུ་དེམ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཁྲབ་རྨེདཔོ་མོ་དང་ བོཟ་སྐུན་པ་སྦེ་སྡོད་ནུག།
མོ་གི་ཨ་པ་འདི་ ཕྱི་གླིང་པའི་མེ་ཐོ་དྲིསཏ་ ནང་སྐྱོད་འབད་མི་ཨིནམ་དང་ ལཱ་ཕྱམ་ཕྱིམ་ལེ་ཤ་འབད་དེ་སྡོད་མི་ ཇཱོན་ཅར་ལིས་ཨིས་མིཏ་ཨིན་པས།
མོ་གི་རྨགཔ་གི་སྤུན་ཆ་ཚུ་ སེམས་དགའ་བཅགུ་ནིའི་དོན་ལུ་ མོ་གིས་ཨ་ལོ་ཚུ་ མེ་ཐོ་དྲིསཏ་གི་ཨ་ལོ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྟེ་ ཆོས་སྒོར་བཙུགས་ནུག།
གེལ་དྲིས་ མོ་གི་ཨའི་དང་ སྤུན་ཆ་ཆུང་ཤོས་ཚུ་ རེ་ལི་ནང་ལུ་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་དེ་ ཚད་གཞི་གསུམ་པའི་ཚོང་སྡེ་དང་ འཁབ་སྟཽན་ཚུ་ནང་ འཁྲབ་ནུག།
མཐའན་མཇུག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༧ ལུ་ བོརཏ་ཝེ་འཁྲབ་སཽྟན་ ཝར་ཇི་ནི་ཡ་གིར་རེན་ཟེར་མི་ནང་ རྒཱབ་སྐྱོར་པའི་ལཱ་འགན་རྩེད་ནི་ཐོབ་ནུག།
པིཀ་ཕོརད་ཀྱིས་ བོརཏ་ཝེ་རཱན་ནང་རྩེད་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ད་རུང་ལཱ་མདེ་པར་སྡོད་ནུག།
མོ་གིས་ གློག་བརཉན་རྩེད་ནི་འདི་ འཁྲབ་སྟཽན་རྩདེ་ནི་ལས་ ཧ་ལམ་གྱི་འཇམ་པས་ཟེར་ཧ་གོ་ནུག།
པིག་ཕོརཏ་གིས་སླབ་མི་ནང་ མོ་གིས་ ཨམ་སྲུའི་འཁྲབ་འགན་ག་བཟུམ་ཡང་རྩེད་ཡི་ཟེར་ཨིནམ་དང་ དེ་སྦེ་འབད་དགོ་མི་འདི་ཡང་ མོ་གིས་ ག་དེ་མགྱོགས་མགྱོགས་ གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་རྩེད་ནི་ཐོབ་པ་ོཅིན་ གེ་ར་གིས་ངོ་ཤེསཔ་འགྱོ་སྟེ་ མོ་ལུ་མཁོ་འདོད་བཀོད་མི་འཐོན་འོང་ཟེར་མྣོ་སྟེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༠ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་ལུ་ པིག་ཕོརཏ་གིས་ མོ་གི་རྣམ་ཐར་འབྲི་མི་སྡེ་ཚན་དང་གཅིག་ཁར་ ལོས་ཨེན་ཇི་ལོས་ལུ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གིརརིཕ་ཕིཏ་གི་ཚོང་སྡེ་ནང་ལུ་ ཁྲབ་རྩེདཔོ་ཚུ་གི་བུ་ལོན་ཚུ་ ཐོ་མ་བཀོད་བར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
པིག་ཕོརཏ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༡༠ སྤྱི་ཟླ་བཅུག་ཉིས་པའི་ནང་ལུ་ རྣམ་ཐར་འབྲི་ནི་འདི་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༢ ལུ་ མོ་ར་ བོརཏ་ཝེ་ལུ་ དྲེ་ཝིད་བཟོ་སྐྲུན་འོག་ལུ་ གདོན་ཆུང་ཀུ་ལེགས་ཤོམ་ཟེར་བའི་ གླཽག་བརྙན་རྩེད་བར་ལོག་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༣ ལུ་ མོ་གིས་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་ལཱ་འབད་ནི་སྦེ་ཐག་བཏོག་ནུག།
པིག་ཕོརཏ་གིས་ འཁྲབ་སྟཽན་འབད་ནི་འདི་བཞག་ཞིནམ་ལས་ ཟུ་ཀོར་གྱི་ ལཱ་གི་ཐོ་གཞུང་དྲག་ཤོས་ནང་འགྱོ་ནུག།
མོ་གི་ དགོད་བྲ་དང་ འཁྲབ་སྟོན་ བི་ཤོབ་ཀྱི་ཤིང་རྟ་ནང་ལུ (༡༩༡༣) ཀེབ་རཱས(༡༩༡༣) དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཧརཏས་ཨེ་དྲིཕཏ (༡༩༡༤) ཟེར་མི་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གློག་བརྙན་བླཏ་བར་འགྱོ་མི་ཚུ་གིས་མོ་ལུ་དགའ་ནུག།
དཀྲུག་རྐྱེན་ལུང་པའི་ཏྲིས་ཟེར་མི་འདི་ བདུན་ཕྲག་ལྔ་གི་ཤུལ་ལས་ སྟཽན་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༦ ལུ་ པིག་ཕོརཏ་གི་སྙན་གྲགས་དུམ་གྲ་ཅིག་བབརྒལ་མི་ ཅར་ལི་ཅབ་ལིན་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ ལྟདམ་ལྟ མ་ིཚུ་ལས་ སེམས་ཤོར་བའི་གཏམ་བརྗོད་གཅིག་ཁར་ སྐྱོད་རྗོད་ཐོབ་ནུག།
མོ་ཡང་ པིག་ཕོརཏ་གློག་བརྙན་ལས་འཛིན་གྱི་སྲིད་འཛིན་ངོ་ཚབ་འབད་ནུག
ཧ་ལུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྒྱུན་སློ་འདི་མེདཔ་ལས་ མོ་གིས་གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་ལུ་སྤྲོ་བ་ཐོན་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨  སྤྱི་ཟླ བརྒྱད་པ་ལུ་ མོ་གི་ ཟུ་ཀོར་གཅིག་ཁར་ ཁག་འབག་འདི་ཚང་བའི་ཤུལ་ལུ་ བསྐྱར་གསོ་འབད་ནི་སྦེ་འབདཝ་ད་ལུ་ གློག་བརྙན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་བཞག་དགོཔ་སྦེ་སླབ་སྟཻ་ དྲོ་ལར་༢༥༠,༠༠༠ བྱིན་ནུག
ཡུ་ཨེས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གེ་རའི་ནང་ལུ་ པིག་ཕོརཏ་གིས་ གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་ཡང་འབདཝ་མ་ཚད་ མོ་རའི་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་རྩེད་དེ་ མོ་རའི་གདམ་ཁ་བསྟར་དུ་ བཀྲམ་སྤེལ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དུས་ཚོད་དེམ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༥ ལུ་ ཨེན་ནི་རོ་ནི་ཆུང་ཀུ་ཟེར་མི་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ ལུ་ མོ་གིས་གློག་བརྙན་ཨིས་པེ་རོས་ཟེར་ིམ་ནང་ལུ་ ཨ་ལུའི་ཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་ཡང་རྩེད་ཡོདཔདང་ གློག་བརྙན་འདི་ དྲི་ཀེན་ཤེན་གིས་རྣམ་འགྱུར་སྤྲོས་སྤྲོསཔ་ཡོད་མི་ ཇར་མན་དང་གཅིག་ཁར་ མོ་གི་རྨགཔ་ ཅར་ལིས་ "ཆ་རོགས" རོ་ཇརས་བཙུགས་ཏེ་ བརྩེ་དགའི་དགོད་བྲོ་གློག་བརྙན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༧ ལུ་བཟོ་སྐརུན་འབད་མི་ ངེའི་བུམོ་དྲག་ཤོས་ཟེར་མི་འདི་ཨིན་པས།
མོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ ལུ་བཟོ་སྐརུན་འབད་མི་ ཀོ་ཀིའུ་ཀྲི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ སྣང་མེད་ཀྱི་དབང་ནུས་ཅན་སྦེ་རྩེད་ཡོད་མི་འདི་ མོ་གི་སྒར་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་དང་པ་ཨིནམ་དང་ མོ་གི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཛུབ་དཀྱི་ཆུང་ཀུའི་འཁྲབ་འགན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ དགོ་གྲངས་ཀྱི་ བི་ཨོ་བི་གིས་ མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གནམ་མེན་ས་མེད་ཉམས་མྱོང་ཅན་གྱི་འཁྲབ་འགན་ནང་ལུ་ མི་མང་གིས་ཡང་ ལན་འཇལ་མ་ཚུགས་པས།
གཞི་ཚུད་པའི་ཧོལ་ལི་ཧུད་ཀྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་ དབང་དབང་ནུས་ཅན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ལྷོད་ནི་འབདཝ་ད་ལུ་ འདྲོག་ཆི་ནུག།
མོ་གིས་ གློག་བྲཉན་མཇུག་རང་ གསང་བ་ཟེར་མི་འདི་རྩེད་ཞིནམ་ལས་ འཕྲོ་མཐུད་མཐུདཔ་ས་རང་ ཤུགས་སྦེ་རང་ཚར་གསུམ་ འཐུས་ཤོར་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༣ ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་རྩེད་ནི་ལས་དགོངསམ་ཞུ་ནུག།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་སྐབས་ལུ་ མེ་གིས་ ཤི་ཤིང་ཀྲོན་དྲི་སི་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ རྒྱང་བསྒླྲགས་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་བཟོ་སྟཻ་ རང་དབང་གི་བཅིང་ཐག་བཙོང་ནི་འདི་ གོང་འཕེལ་བཏང་ནུག། མོ་གིས་ ཅར་ལི་ཅེབ་ལིན་ དྲོག་ལས་ཕེརབེངཀ་ དེ་དྲ་བ་ར་དང་ མ་རི་ཡ་དྲེརས་ལར་གཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཞིནམ་ལས་ ཡར་རྒྱས་བཏང་ནུག།
མོ་གིས་ ཆི་ཀཱ་གོ་ལུ་ གསལ་བཤད་གཅིག་བཏང་མིའི་ནང་ལུ་  དྲཽ་ལར་ས་ཡ་ལྔ་འབད་མི་རིན་ཐང་གི་ བཅིང་ཐག་འདི་བཙོང་ནུག།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ པིག་ཕོརཏ་གིས་ ཁྲབ་རྩེདཔ་མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་དགོ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ གློག་བརྙན་གྱི་སྐྱིད་སྡུག་མ་དངུལ་གྱི་སྐོར་ལས་ སེམས་ཁར་འཆར་ནུག།
དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ ལུ་ ཀཱ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ འུདྲ་ལེནད་ཧིལས་ལུ་ ས་ཉོ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གློག་བརྙན་གྱི་ཁྱིམད་ང་སྨན་ཁང་གཉིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
 མོ་རོ་ཟུ་ཀོར་གྱི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་འཁྲབ་ྲྩེདཔ་སྦེ་སྡཽདཔ་ད་ལུ་ དབང་ཚད་འདི་ མཁོ་འདོད་བཀོདཔ་བཟུམ་སྦེ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༦ ལུ་ཐོབ་ནུག
མེ་རི་པིག་ཕོརཏ་ལས་འཛིན་འདི་ བསྡུས་པ་ཅིན་ མོ་གི་གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཚོང་སྡེ་ཨིན་པས།
གློག་བརྙན་ཁང་གི་ཆ་ཤས་ཨིན་མི་ བཀྲམ་སྤེལ་བ་ཚུ་གིས་ཡང་ ཚོང་སྡེའི་གློག་བརྙན་ས་གནས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གློག་བརྙན་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ གྲ་སྒྲིག་འབད་ནུག།
འ་ནཱི་འདི་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ཚོང་སྡེ་ རང་དབང་གི་གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་པ་ཚུ་ལུ་ རང་གི་གློག་བརྙན་དང་མཐུད་ཡཅོད་མི་དང་ གཞན་ཚོང་སྡེ་ཚུ་གིས་ གློག་བརྙན་ཁང་གི་བདག་སྲུང་འབདེ་དེ་ འཕྲལ་གྱི་ཁང་གླུ་བཏབ་སྟེ་བདག་དབང་འབད་བཏུབ་མ་ིཨིན་པས།
པིག་ཕོརཏ་མོ་ར་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཅིག་དང་ བཟོ་སྐྲུན་པ་ དེ་ལས་ མོ་རའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཐལ་ཚར་མི་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མ་རོ་ ཧོལ་ལི་འུདྲ་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་ལས་ གནམ་མདེ་ས་མེད་ནུས་ཤུགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ནུག།
ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ཅེབ་ལིན་དང་མོ་ ཚོང་སྡེ་འདི་ནང་ལུ་ ཚོང་རོགས་སྦེ་སྡོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༠ འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ མོ་ལུ་ མུ་རི་གི་ཨ་ལོ་ཆགས་ཡོད་རུང་ མངལ་བཤལ་འབད་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ འཁོར་གཏམ་བཤདཔ་ཨིན་པས།
བཟའ་གྲོགས་གཉིས་ ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དུས་ཚོད་དེམ་ཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨ ལུ་ ཚ་རིམས་ནད་ཡམས་ཐོན་མི་འདི་གིས་ པིག་ཕོརཏ་ཡང་འཛིན་ཏེ་ དཀའཝ་སྤྱད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོང་ར་གཉིས་ ཡུ་རོཔ་ལུ་ སྤྲོ་བཤལ་ནང་འགྱོཝ་ད་ལུ་ ལོན་དན་དང་ པེ་རིས་ལུ་ཡོད་པའི་ ཁོང་གཉིས་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་གཉིས་ཕྱད་ནིའི་དཅོན་ལུ་ ཟིང་འཁྲུག་ལང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
པིག་ཕོརཏ་གིས་ སྤྱོད་བཟང་སྟོན་ནི་འཕྲོ་མཐུད་ཡོད་རུང་རང་ བརྩེ་དགའ་ཁྲོ་གཏུམ་ཅིག་ཨིན་པས།
ཕྱི་་རྒྱལ་གྱི་གོངམ་དང་དཔོན་ཁག་ཚུ་ བློན་ཆེན་གྱི་ཁྱིམ་ནང་འོངམ་ད་ལུ་ བི་ཝར་ལི་ ཧིལས་ལུ་ཡོད་པའི་ བཟའ་གྲོགས་ཁང་བཟང་ནང་འགྱོ་ནི་ཟེར་ས ླབ་མི་ཡང་འཐོནམ་ཨིན་པས།
གཞན་མི་མགྱོནམ་ཚུ་ཡང་ ཇོརཇ་བར་ནེཏད་ཤའུ་ ཨཱལ་བརཏ་ཨིནས་ཏིན་  ཨི་ལི་ནོར་གིལཡན་  ཧེ་ལིན་ཀི་ལར་  ཨེཆ་ཇི་ཝལས་ རྒྱལ་པོ་མའུཏ་བཏ་ཏྲན་ ཕིརཏས་ཀིརས་ལིར་ ཨ་མི་ལི་ཡ་ ཨིར་ཧརཏ་ ཨེཕ་ཨིས་ཀོཏ་ཕིཏས་གི་རལད་ ནོའལ་ཀོ་ཝརད་ མེགས་རིན་ཨརད་ བ་རོན་ནི་ཤི་ ཝེལ་དི་མིར་ནི་མི་རོ་ཝིཆ- དྲན་ཆིན་ཀོ་ སར་ཨར་ཐུར་ཀོ་ནཱན་དྲའིལ་ ཨས་ཀྲིན་ ཅེམ་བར་ལེན་ སར་ཧེར་རི་ལའུ་དྲར་དང་ མི་ཧར་བཱ་བཱ་ཚུ་ཨིན་པས།
ཁོང་ཚུ་ཡང་  གཞན་ཚུ་ལུ་ ཨ་མམི་རི་ཀཱའི་ གཞུང་དོན་མིན་པའི་ རུ་སྒྲིག་འགྲེམས་སྟོན་གལ་ཅན་ རས་ཐག་བཏོག་མི་དང་ གསལ་བཤད་བཅན་སྒྲིག་རྐྱབ་མི་ཨིན་ཟེར་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་སྟོནམ་ཨིན་པས།
ཁོང་གཉིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༦ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༠ ལུ་ ཁ་བྱལ་ནུག།
རོན་ནི་ཡ་གི་ གཟུགས་ཚད་ཆུང་ཀུ་དང་ རོགས་ཟན་ནི་གི་ སོ་གཡོ་གཡོཝ་ལས་འགོ་བཟུང་སྟཻ་ མོ་གིས་ ཁོང་རའི་ཕྱིའི་སྐྱོན་ལུ་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ནུག།
མོ་གི་སྤུན་ཆ་ ལོཏ་ཏྲིཡ་དང་ཇེག་གཉིས་ཆ་ར་ ཆང་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༦ དང་༡༩༣༣ ལུ་ གོ་རིབ་བཞིན་དུ་ཤི་སོང་ནུག།
པིག་ཕོརཏ་གིས་ ཕྱིར་ཏབོན་འབད་ཞིནམ་ལས་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་ མོ་རྐྱངམ་གཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག། མོ་ར་ པིག་ཕེ་ཡར་ལུ་སྡོད་དེ་ འདི་ཁར་ མོ་རའི་རྨགཔ་གི་ ཧེ་མའི་ཨམ་སྲུ་གི་ཨ་ལོ་ དྲོག་ལོས་ཕེ་ཡར་བེངཀ་ཆུང་ཤོས་དང་ གཞན་མི་དག་པ་ཅིག་ ལིལ་ལི་ཡན་གིཤི་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་འོང་བཅུག་ནུག
མོ་གི་བྱང་ཀེ་རོ་ལི་ན་ཡོད་པའི་རྒྱང་མཐོང་འཕྲུལ་ཁང་ དྲབ་ཨེས་ཇེ་ཨེས- རྒྱང་མཐོང་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་སྐོར་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལུ་ ཁྲིམས་ཁང་ནང་འགྱོ་ནུག།
ཅར་ལིས་"བ་དྲི་" རོ་ཇརས་ཀྱིས་ ཡིད་ཆེས་བཏུབ་པའི་ པིག་ཕོརཏ་གིས་ དྲེག་ལས་ཕེ་ཡར་བེངཀ་ལུ་ཉོ་བྱིན་མི་ ནུབ་ཀྱི་ཆང་ཁང་གི་མཐོང་སྣང་དང་  རི་མོ་འབྲི་སའི་ཁང་མིག་ནང་ལུ་ པིག་ཕོརཏ་གི་འདྲ་པར་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མགྱོནམ་ཚུ་ལྟ་སྐཽར་ནང་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀེ་ན་དྲ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀྲོ་རོན་ཀྲོ་གི་ས་ཁོངས་ ཨོན་ཀྲ་རི་ཡ་ཟེར་ས་ལུ་ཡང་ མོ་གི་ཁྱིམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
མོ་གི་ལག་རྗེས་དང་རྐང་རྗེས་ཚུ་ ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཧོལ་ལི་ཧུད་ནང་ལུ་  གརའུ་མན་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀོན་གེརས་ཀྱི་ ཇེམས་མེ་དྲི་སོན་དཔེ་མཛོད་ཀྱི་ རྗེས་དྲན་སྒྲིང་ཁྱིམ་ནང་ཡོད་མི་ མེ་རི་པིག་ཕོརཏ་གློག་བརྙན་ཁང་འདི་ མོ་གི་ཆེ་བསྟོད་ལུ་ མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་ ཀེ་ཐི་དྲརལ་ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་ཡོད་པའི་ མེ་རི་པིག་ཕོརཏ་གློག་བརྙན་ཁང་འདི་ གློག་བརྙན་འགོ་ཐོག་སཽྟན་ས་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༡ སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་སྤྱི་ཚེས༢༥ ལུ་བཟོ་ནུག།
འ་ནཱི་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༤ ལུ་ གློག་བརྙན་ ཧེད་དྲོན་ཁང་གི་དོ་རོ་ཐི་ཝར་མོན་ནང་ལུ་ མིཏ་ཅིལ་ལིའི་སིན་གྱིས་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་གྱོད་མི་ ཕྱེངམ་ཡོད་པའི་བེར་གོ་འདི་ དཀོན་དྲགས་དང་ངོ་མཚར་ཅན་ཅིག་ཡཅོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ མོ་གི་ ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཨོས་ཀར་དང་ རྒྱན་ཆ་གི་སྒརོམ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བཟའ་ཚང་གི་ཁྱིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༣ ལུ་མདེཔ་བཏང་ཞིནམ་ལས་ པག་ཅུ་མང་ཤོས་རང་ ཀ་ལི་ཕེར་ནི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ པིག་ཕོད་ལུ་འབག་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལུ་ གསེར་གྱི་ཏ་ལའི་ཤིང་གི་སྐར་རྟགས་འདི་ པཱལམ་ཨིས་པི་རིང་ཨོཕ་ཨིས་ཀྲར་གྱི་ཐོག་ཁར་ཡཅད་མི་འདི་ མོ་ལུ་ཆེད་བརྩོན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ས སྤྱི་ཟླ་དང་པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་བདུན་པ་ཚུན་ཚོད་ རྒྱལ་སྤྱི་ཏྲོ་རོན་ཀྲོ་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་གྱི་སྐབས་ལུ་ ཀྲི་ཨའེ་ཨེཕ་ཨེཕ་བེལ་ ལའུཏ་བོགས་སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་ ཀེ་ནེ་དླྲི་ཡན་གློག་བརྙན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནང་ལུ་  མི་རི་པིག་ཕོཏ་རྗེས་དྲན་གྱི་བསྡ྄་གསོག་ཚུ་སྟཽནམ་ཨིན་པས།
འ་ནཱི་འདི་ ཀི་ནི་མངའ་སྡེ་གི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྭ་ལུ་ ཞལ་འདེབས་སྦེ་ྦཡིན་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་སྐབས་ཅིག་ཁར་ གྲེམས་སྟཽན་གྱི་དོན་ལུ་ ཉམས་ཁསོ་འབད་བའི་བསྒང་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧ སྤྱི་ཟླ་༤་པའི་ སྤྱི་ཚེས་༨ ལུ་ གྷུ་གཱལ་དྲུ་དྲུལ་གྱིས་ མེ་རི་པིག་ཕོརཏ་གི་ སྐཡེ་བའི་ཉིནམ་༡༢༥ པ་འདི་ རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གོལ་ལོ་རི་ཡ་ ཇོ་སི་ཕིན་ མེ་སཱོན་སཱོན (༠༣/༢༧/༡༨༩༩- ༠༤/༠༤/༡༩༨༣)འདང་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་གྱི་མོ་ཁྲབ་རྩེདཔོ་ བཟོ་སྐྲུན་པ་དང་ ཨམ་ཚོང་དཔོན་ཅིག་ཨིན་པས།
མོ་གི་སློབ་གྲྭའི་ཆ་རོགས་ཀྱིས་ ཨིས་ས་ནེ་གློག་བརྙན་ཁང་གི་ཁྲབ་རྩེདཔ་ ཕེརན་སིས་ཨེགས་ བཆ་མེན་ལུ་དགའ་སེམས་ཆགསཔ་ལས་ མོ་གི་ ཨ་ནེ་ལུ་ ཁྲབ་རྩེདཔ་འདི་ ཆི་ཀ་གོ་གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ ལྟ སྐོར་ལུ་འཁྱིད་བཅུག་ནུག།
མོ་གི་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ ལུ་ སྒྲ་ཡོད་མི་གློག་བརྙན་ཧམ་འཛུལ་འབད་མི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་རྩེད་མི་འདི་གིས་ སློབ་རིག་ཁང་གི་རྟགས་མའི་གདམ་ཁ་གཉིས་པ་སྦེ་ཚུད་ནུག།
མོ་གི་ཨ་པ་འདི་ སུའི་དིཤི་ཨ་མི་རི་ཀན་ཨིནམ་དང་ ཨའི་གི་རིགས་རྒྱུད་འདི་ ཇཱར་མན་ ཕེརནཆི་དང་ པོ་ལིཤི་ལས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
འཕྲལ་མ་གྱོགས་སྦེ་རང་ མོ་ར་གློག་བརྙན་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་འབག་ནུག།
མོ་གི་འཁྲབ་མགོན་དང་པ་འདི་ མོ་ཁྲབ་རྩེདཔ་གིར་དྲ་ཧོལ་མས་དང་གཅིག་ཁར་ ལམ་འགྱོ་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ དེའི་སྐབས་ལུ་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ དྲོ་ལར་༣.༢༥་ཐོབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༥ ལུ་ མོ་གིས་ སའིུ་དྲི་གིས་ མ་གི་མ་འོངས་པའི་རྨགཔ་ཝལ་ལེས་བེ་རི་དང་གཅིག་ཁར་ མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་འགྱོཝ་ཨིན་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེད་ཆ་རོགས་སྦེ་རྩེད་ནུག།
ཝར་མོན་དང་ སཱོན་སོན་གཉིས་ཀྱིས་ མཛའ་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྟཽན་མི་འདི་གིས་ ལྟོདམོ་ལྟ་མ་ིཚུ་སེམས་དགའ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨ ལུ་ བེད་ཇར་འདི་ སཱོན་སོན་གྱིས་ ངལ་རངས་བཆཅུགཔ་ལས་ བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ ཇེག་ཀཱོོན་ཝེ་གི་གློ་བརྙན་ མོ་གི་གྲོས་ཐག་དང་ ཁྱོད་ཀྱིས་ ག་ཅི་ནང་རང་ཡིད་ཆེས་མི་ཚུགསཔ་ཟེར་མི་ནང་ རྒྱབ་སྣོན་འབད་ནུག།
རིམ་གྱིས་འབད་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ ལུ་ མནོ་བསམ་གཏང་ནིའི་གནད་དནོ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡ ལུ་ ཨེ་ན་ཀྲོལ་གྱི་ དགའ་འབྲེལ་ཟེར་མི་ནང་ འགོ་སྐབས་ཐོབ་ནུག།
ཁོ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡ ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ ཨེ་པོ་ཀེ་ལེཔས་ཀྱི་ ཨ་དྲུང་བཞི་ཟེར་མི་ནང་རྩེད་ཞིནམ་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཐལ་ཡོད་རུང་ སཱོན་སཱན་གྱིས་ ཁོ་ར་ མར་ལསཡར་ལྟ་དཀའཝ་སྤྱད་འདི་འོང་པའི་སྐབས་ལས་རང་ ངོ་ཤེས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ནེ་པོ་ལིན་དང་འབྲེལ་བའི་བྱུང་རབས་ཀྱི་ས་སྒོ་ལ་ཤ་ནང་ གློག་བརྙན་འདི་འགོ་དང་པ་བཟོ་བཅུག་ནུག།
དུས་ཚོད་དེའི་སྐབས་ལུ་ སཱོན་སཱན་འདི་ མོ་གི་སྐབས་ཀྱི་ཁུངས་ལྡན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་དྲགཤོས་སྦེ་རཙིསཝ་ཨིན་པས།
དེ་འབདཝ་ད་ལུ་ པར་ཀར་གྱིས་ ཐག་བཏོག་མ་ཚུགས་པར་སྡོདཔ་ལས་དང་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་ ཉམས་མྱོང་མེདཔ་ལས་ མོ་གིས་དགོ་དོ་བཟུམ་ འཁྲབ་རྩེད་འབད་མ་ཚུགསཔ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མ་འགྱོ་བས།
འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་ཚུ་བསམ་པ་མ་རྫོགས་པའི་སྐོར་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀའི་ གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་པ་དང་ བཀྲམ་སྤེལ་བ་གཉིས་ཆ་རང་ཨིན་མི་ ཁྲིམ་འཛིན་ ཝིལ་ཨེཆ་སེས་དང་གཅིག་ཁར་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཧས་འདི་ སྲུང་གི་གཞི་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོད་འདི་རང་འབད་རུང་ གློག་བརཉན་མ་སྟཽན་པའི་སྔོན་མ་ སྒྲིག་ཆ་བཟོ་བའི་དམིགས་བསལ་གྱི་གནད་དོན་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ མི་ངོ་འབད་དེ་ ཁོ་གི་ཤུལ་མའི་གློག་བརྙན་འདི་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོ་པའི་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔད་ང་ མ་གི་མ་དངུལ་གྱི་ཐོ་དེབ་ཚུ་ ལེེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནུག།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ ཀེན་ནེ་དྲི་གིས་ མོ་ལུ་ མོ་གི་སྡྲ་མེད་པའི་གློག་བརྙན་ ཧེ་མ་འདབ་རྫབ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཤུལ་ལས་མིང་བསྒྱར་བཅོས་འབད་དེ་ རྒྱལ་བཙུན་ཀེལ་ལེ་ཟེར་བཏགས་ཡོད་མི་འདི་ ཨི་རིཆ་ཝོན་ཨིས་ཀྲོ་ཧིམ་ གླ་ཁར་ལེན་སྦེ་བཀོད་ཁྱབ་འབད་བཅུག་ཟེར་སླབ་ནུག།
དེ་ལས་ ཨིས་ཀྲོ་ཧིམ་གྱིས་ ཟླཝ་དག་པ་ཅིག་རིང་ལུ་ སྲུང་ཤོག་བྲིས་ནུག།
ཟླཝ་དང་པའི་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་འདི་བཞག་ཞིནམ་ལས་ སཱོན་སོན་གྱིས་ ཨིས་ཀྲོ་ཧིམ་གྱི་སྐོར་ལས་ དང་ སྤྱིར་བཏང་གློག་བརྙན་བཀོད་ཁྱབ་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཡང་ ཉོག་བཤད་བཀོད་དེ་ ཁེ་ར་བཏོན་བཏང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ ལུ་ ཧམ་འཛུལ་འབད་མི་འདི་ སྒྲ་གི་བཟོ་སྐྲུན་རྐྱངམ་གཅིག་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ སཱོན་སཱན་མོ་ར་ ཨོས་ཀར་གཉིས་པའི་གདམ་ཁ་འགྲུབ་ནི་འབད་ནུག།
འཛམ་གླིང་གི་འཁྲབ་སྟོན་དང་པ་འདི་ ལོན་དྲན་ལུ་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཨ་མི་རི་ཀའི་སྒྲ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་མི་འདི་ འགོ་ཐོག་བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༣ ལུ་ སྒྲ་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་དགོད་བྲོ་ གོ་རྟགོས་ཕུལ་ཕྱིན་ཟེར་མི་འདི་ ཚོང་སྡེ་གི་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ཅིག་རང་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༨ ལུ་ འཁྲབ་སྟཻགས་བཟོ་སྐྲུན་ནང་འཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ དྲབ་པི་ཨའེ་ཨེགས་ཀྱི་ རྒྱང་མཐོང་ནང་ལུ་ གོལ་ལི་རི་ཡ་སཱོན་སཱན་དུས་ཚོད་ཟེར་མི་ནང་ ཁྲབ་རྩོདེཔ་གཙོ་བོ་སྦེ་རྩེ་ནུག།
སྲུང་འདི་ནང་ལུ་ སྒྲ་མེད་པའི་གལོག་བརྙན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་མོ་ མིང་གཏམ་མར་ཉམས་འགྱོ་མི་ ནོར་མ་དིས་མོད་(སཱོན་སཱན)འདི་ སྲུང་ཤོག་འབྲི་ནི་ལུ་མཐར་འཁྱོལ་མ་བྱུང་མི་ ཇོ་བས་གི་ལིས་ (ཝི་ལི་ཡམ་སོལ་དྲན) ལུ་དགའ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ཨིན་པས།
ནོར་མ་གིས་ ཁྲབ་རྩེདཔ་སྡེ་ཚན་ "སྤྱ་རྨི་སྐུ་འདྲ".དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་ཆས་ཀྱི་ ཏ་སི་གི་རྩེདམོ་རྩེདཝ་ཨིན་པས།
ནོར་མ་གྱི་རེ་འདོད་ལོག་འོང་འདི་ གསང་སྟཻ་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ གིལ་ལིས་ཀྱིས་མོ་བཀོག་བཞག་ནིའི་དཔའ་བཅམ་ད་ལུ་ མོ་རང་སྲོག་བཅད་ནི་དཔའ་བཅམ་ཡོད་རུང་ ཁོ་བསད་ད་ནུག།
སཱོན་སཱན་གྒྱིས་ གློག་བརཉན་ནང་རྩེད་ནི་འདི་ མ་དགའ་རུང་རང་ མོ་ར་རྒྱང་མཐོང་ནང་འཐོན་ནི་དང་ འཁྲབ་སྟོན་སྟོནམ་ལས་འདི་ ཏི་རུ་འདི་ནང་མངམ་བཟོ་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར སེམས་དགའ་ནུག།
སཱོན་སཱན་གྱིས་ མོ་ར་འཕྲལ་འཕྲལ་ལས་ལྷག་མ་རྩེད་རུང་རང་  རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཀྱི་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་ གོལ་ལི་རི་ཡ་ སཱོན་སཱན་དང་གཅིག་ཁར་ ཀརའུན་ཐི་ཀྲར་ཟེར་མི་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག།
མོ་འདི་ ངེའི་ལན་འདི་ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བའི་ བསློ་སྟོན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ "རྣམ་རྟོག་གི་མགྱོནམ"ཟེར་འགྱོ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ ལུ་ བི་ཝར་ལི་ ཧིལ་བིལ་ལིས་གྱི་ལེའུ་ནང་ལུ་ མོ་ར་གིས་རྩེད་དེ་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་འབྱུང་ཚུལ་སྦེ་བཟོ་ནུག།
ཐགཔ་གི་སྐོར་ལས་ ཡེལ་དང་ ཨོར་སཱོན་ཝེས་ཀྱི་གློག་བརྙན་ཁང་དང་གཅིག་ཁར་ལྷབ་མི་ འཁྲབ་རྩེདཔ་དང་ འཁྲབ་སྲུང་འབྲི་མི་ ཧ་རོལད་ཇེ་ ཀེན་ནེ་དྲི་གིས་ཏཱལ་ལུ་ལྷ་བེངཀ་ཧེད་ཀྱིས་ བོརཏ་ཝེ་འཁརབ་སྟེགས་ནང་ལུ་ དགོད་བྲོའི་ར།འཁྲབ་རྩེདཔོ་གཙོ་བོ་སེ་རྩེ་མི་གི་  "སྙན་གྲགས་སྣང་བརྙན་ཤར་མི་",ནང་ལུ་ ལྟ་བཤལ་ནང་འགྱོ་ཟེར་སླབ་ནུག།
མོ་གིས་ སཱན་སིཏ་བོའུལ་ཝརད་དང་ ལེ་གསོམ་སྦེ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཇོས་ཕིར་རིར་དང་གཅིག་ཁར་ དུས་རབས་༢༠ པའི་ སྐྱབར་ཞིབ་ཀྱི་ བོརཏ་ཝེ་ནང་དང་ དྲེ་ཝིད་ནི་ཝེན་དང་གཅིག་ཁར་ནི་ན་ནང་རྩེད་ནུག།
སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་འབདཝ་ལས་ མོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ དང་ ༡༩༤༤ ལུ་ ཝེན་དྲེལ་ཝིལ་ཀི་ཡ་ སྲིན་འཛིན་གྱི་སྐུལ་བསྒྲགཙ་འདི་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༤ ལུ་ བར་རི་གཱོལ་ཝ་ཀྲར་གྱི་སྲིད་འཛིན་སྐུལ་བསྒྲག་རྒྱབ་སཧྐཡོར་འབད་ནུག།
བི་རི་གིས་བྱིན་མི་ གསོ་འབི་སྨན་བཅོས་ནང་ལུ་ དྲོ་པ་ན་མི་གི་སྨན་ཟཝ་ད་ མངལ་ནང་གི་ཨ་ལུ་བཤལ་འགྱོ་སྟཻ་ སྨན་ཁང་ནང་འབག་དགོཔ་ཐལ་སོང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༣ ལུ་ མོ་གིས་ ལོ་གཅིག་ལང་མི་ སོན་ནི་ཨིས་མིཏ་འདི་ བུ་ཚབ་སྦེ་ལེན་ཏེ་ ཁོ་རའི་ཨ་པའི་རྟིང་ལུ་ མིང་ཡང་སོར་ཏེ་ ཇོ་སིཕ་པ་ཀྲིརཀ་སཱོན་སཱན་ཟེར་བཏགས་ནུག།
མོ་ར་ སོམ་བོརན་དང་གཅིག་ཁར་ ལེགས་མོ་སྦེ་ཁ་མ་བྱལ་བའི་སྔོན་མ་ལས་རང་ ཨ་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ དེ་གིས་ མི་མང་་རྣམ་རྟོག་ལང་སི་སི་གིལཱ དང་ མོ་གི་གློག་བརྙན་ནང་ ཚེ་གཡོག་བྱང་ནིའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་ གནས་སྟངས་ཅིག་ལུ་ཐུག་ནུག།
མོ་གིས་མངལ་བཤལ་འབདེ་དེ་ ཟླཝ་བཞི་ལས་ ནད་དྲགཔ་ད་ ཁོང་ར་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ ཡུ་རོ་པཱན་གྱི་མི་དྲག་སྦེ་ལགོ་འགྱོ་ནུག།
ཁོ་ར་ ཕརའསན་ལུ་ གློག་བརྙན་འཛིན་སྐྱོང་ངོ་ཚབ་ པ་ཐི་སྦེ་ཐོབ་ནུག།
སཱོན་སཱན་གྱིས་ མོ་ར་གིས་ ལཱ་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་ན་་དང་ བློ་རིག་འདི་ཚུ་ངོ་མ་ལུ་ག་དེ་སྦེ་འབད་ནི་ཨིན་ནའི་ གོ་སྐྦས་ཚུ་ལུ་ བརྩོནམ་ལས་ "སེམས་ཀྱི་རོ་ལངས"ཟེར་སླབ་ཨིན་པས།
ཁོང་ཚུ  པེ་རིས་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༡ ལུ་ གློག་བརྙན་ ད་རིས་ནུབ་མོ་ཡང་ན་ རྩ་བ་ལས་ར་ ཟེར་མི་འདི་ ཀོ་ཀོ་བརྒྱུད་ལམ་གྱིས་ འགྲིགཔ་ད་ལུ་ཕྱད་ཕྱདཔ་ཨིན་པས།
ཆ་རོགས་མོ་ལུ་མ་དགའ་མི་ཚུ་གིས་ མོ་གིས་ འཛོལ་བ་འདབ་དེ་ཟེར་མནོ་ནུག།
སཱོན་སཱན་གྱིས་ འགོ་ཐོག་ལུ་ འགྲབ་རྩེདཔ་འབད་ནི་འདི་བཞག་ནིའི་སེམས་ཡོད་རུང་ འགོ་བཙུགས་པའི་བསྒང་ལས་རང་ དྲེ་ཝི་གི་ཆང་འཐུང་མི་འདི་གིས་ བཀའ་ངལ་བྱིན་ཏེ་ལས་ནུག།
ཁོ་ར་ བིལ་ལི་གི་ ངལ་གསོའི་རང་རྣམ་དང་ ལེ་དྲི་སིངས་དི་བུལ་ལུ་གྱི་ རརྩོམ་རོགས་དང་ ཤུ་གཱར་བུལ་ལུ་གི་རྩོམ་པ་པོ་ སྤྱིར་ལོ་༡༩༧༥ གི་ ཚོང་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་མི་ གསོ་བའི་ཀི་དེེབ་འདི་ པར་སྐུན་འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་དང་ ཇོར་ཇེས་ཨོཧ་སཱ་ཝ་གི་ཀི་དེབ་ ཁྱེད་གེ་ར་སཱན་པ་ཀུ་ཨིན་པས་ཟེར་མི་འདི་  ཨིང་སྐད་ནང་བྲིས་མི་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཡང་ཨིན་པས།
སཱོན་སཱན་དང་མོ་གི་རྨགཔ་གཉིས་ དྲཝི་ཀྲི་གི་ལཱ་དགའ་མི་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཁོང་གཉིས་ ཇཱོན་ལིན་ནོན་དང་ ཡོ་ཀོ་ཨོ་ནོ་འདི་ཤེས་དགོཔ་བྱུང་ནུག།
མོ་གི་རོ་འདི་ མེ་སྦྱང་འབད་ཡོདཔ་དང་ གོ་ཐལ་ཚུ་ ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་གྱི་ ཁརོམ་ལམ་ལྔ་པ་ནང་ཡོད་པའི་ ཨི་པིས་ཀོ་པཱལ་ལྷ་ཁང་གི་ ཧེ་ཝེན་ལི་རེསཏ་ནང་ སྦ་བཞག་ཡོདཔ་དང་ ད་ཁར་ བཟང་ཚང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཡང་འཛོམས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ ལུ་ སཱོན་སཱན་འདི་ ཀྲེལ་ལེ་རའིཏ་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་དང་པའི་ནང་ལུ་ རྟགས་མ་ཐོབ་མི་ཅིག་ཨིན་པས།
མོ་གི་ རང་བཞིན་གྱི་ འདོད་ཆགས་ལྷོང་བའི་ འཁབ་རྩེད་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ནིལ་སིན་གྱི་གློག་བརྙན་ཚུ་ ཡུ་ཨེས་ལུ་ ཕཡི་སེལ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ མོ་གི་གློ་བརྙན་ཚུ་ ཨ་མི་རི་ཀཱའི་ལྟདམོ་ལྟ་མི་ཚུ་ལུ་ ལེ་ཤ་ཅིག་མ་སྟོན་པར་བཞག་ནུག།
ནིལ་སེན་གྱི་བཟའ་ཚང་ཚུ་ མོ་ར་ཆུང་ཀུ་སྦེ་སྡཽདདཔ་ད་ མོ་གིས་ཨ་པ་ལཱ་གཡོག་འཚོལ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཚར་ལེ་ཤ་རང་སྤོར་སོར་འབད་ནུག།
ནིལ་སཱེན་གྱི་ཨ་པ་འདི་ མོ་ར་ལོ་༡༤ སྦེ་སྡཽདཔ་ད་ཤི་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༠༡ ལུ་ ནིལ་སེན་མོ་ར་ སྐྱེས་ལོ་༢༡ ལངམ་ད་ལུ་ ཧ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ བུམོ་ ཇེས་ཀྲ་འདི་སྐྱེས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༠༢ ལུ་ ནིལ་སེན་མོ་ར་ ཟློས་གར་སློབ་གྲྭ་ལས་མཐར་འཁྱོལ་ནུག།
ནིལ་སེན་གྱི་དམའ་ས་བཟུང་བའི་ འཁྲབ་རྩེད་ཀྱི་ལུགས་འདི་ སྣང་དག་མེད་པའི་ བུམོ་ཅུང་འདི་ རྐྱེན་ངན་ཅན་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ལྷུ་སྟེ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྩེད་མི་ནང་ལས་ གསལ་རི་རི་སྦེ་སྟོནམ་ཨིན་པས།
ནིལ་སེན་དང་ གེད་གཉིས་གཉེན་རྐྱབ་ཞིནམ་ལས་ གློག་བརྙན་ཐེབ་ཞབིན་བཟོ་ནུག།
ང་གིས་ ཧ་གོ་མི་ནང་ གློག་འཐུང་བཟོ་ནིའི་དུས་ཚོད་འདི་བྱིས་སོང་ནུག།
རྒྱལ་སྤྱི་གློག་བརྙན་ཚོང་སྒྱུར་གྱིས་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཡུ་ནི་ཡན་དང་གཅིག་ཁར་ ནིལ་སོན་གྱི་གློག་བརྙན་བརྒྱད་རེ་བྱིནམ་ཨིན་པས།
ཨས་ཏྲ་ནིལ་སོན་གྱི་གློག་བརྙན་ཚུ་ གེ་ར་གིས་ཤེབས་བཅུགཔ་བཟོ་ནིའ་དོན་ལུ " ཐབས་ཤེས་ཡོདཔ་ཚདཔ་ཅིག་དང་ ཐབས་ཤེས་གསརཔ་ཚུ་བརྩམས་ཏེ་ ལག་ལལེན་འཐབ་ཨིན།"
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༡ ལུ་ ཨུ་རུ་སུའི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་ནང་ལུ་ ལིན་དྲར་གྱི་རྒྱབ་ལས་ མོ་གི་དྲེ་ནིཤི་གྱི་ཟློ་རོགས་ ཝལ་དྲི་མར་ པི་སི་ལེན་དྲར་གྱི་གདོང་ཁར་ལས་ཚུད་དེ་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ གློག་རྙན་རྩེད་མི་དྲག་ཤོས་ནང་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡ ལུ་ ནིལ་སོན་མ་རོ་ མོ་རའི་གློག་བརྙན་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་མི་གི་ཚོང་སྡེ་ ཨས་ཀྲ་གློག་བརྙན་ཟེར་མི་གི་ཐོག་ལས་ ཨེས་ཝེནད་ག་དྲི་དང་ ཧེནས་ཨེས་ཅེལ་གྱིས་བོཟ་མི་ ཧེམ་ལེཌ་ནང་ལུ་ཐོ་ནུག།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་རང་ ༢༠༡༠ ལུ་ ཨས་ཀྲི་ཡ་གི་ གློག་བརྙན་གཏན་མཛོད་ཀྱིས་ པར་སྒྲུན་འབད་མི་ སློབ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ཤུལ་ དཔྱེ་འབད་བ་་ཅིན་ དབང་ཆའི་གློག་བརྙན་གྱི་ཐོག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ གོང་ལུ་བཀོད་མི་བཟུམ་མདེཔ་ཨིན་པས།
སྒྲ་ཡོད་པའི་ གློག་བརྙན་འགོ་མ་བཙུགསཔ་ཚུན་ཚོད་ མོ་ར་ ཇར་མན་གྱི་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ལཱ འབད་དེ་སྡོད་ནུག།
དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ནིལ་སཽན་གྱིས་ འཁྲབ་སྟེགས་ཐོག་ཁར་རྐྱངམ་གཅིག་རྩེད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༦ ལུ་ གནོདཔ་འདི་ཚུ་ཧ་གོ་ཞིནམ་ལས་ ནིལ་སོན་གྱིས་ མོ་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལོག་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་ སུའི་དིཤི་གི་གྲུ་བཟོ་མི་ ཕེརད་དྲི་ཝིན་གརད་དང་གཅིག་ཁར་ གཉེན་རྐྱབ་ཞིནམ་ལས་ ཧེ་མའི་རྨགཔ་དང་གཅིག་ཁར་ ཁ་བྱལ་ནུག།
ཁོང་གིཉས་ཀྱིས་ དུས་ཡུན་རིངམོ་གི་ སྤྱིར་བཏང་གཉེན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འགེ་བཙུགས་ཏེ་ ༡༩༢༣ ལས་ ༡༩༣༠ སོ་གྲངས་ཚུན་གཅིག་ཁར་སྡོད་ནུག།
ཕེརད་ཨེས་ཀྲའི་ཡར་ (སྤྱི་ལོ་༡༨༩༩ སྤྱི་ཟླ་༥པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༠- སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༢)ཚུན་སྡཽད་མི་འདི་ ཨ་མི་རི་ཀཱའི་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ ཁབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ གཞནས་ཀྱི་ལིའུ་རིམ་རྩོམ་མི་དང་ རྒྱང་མཐོང་གི་སྤྱན་འབ྄ལ་འབད་མི་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ བོརཏ་ཝེ་དང་ ཝེསཏ་ཨེན་གླུ་གར་འཁྲབ་སྟཽན་༡༠ ལས་ལྷགཔ་ཅིག་ནང་ འཁྲབ་རྩེད་ངོ་མ་སྦེ་རྩེ་ཡོདཔ་དང་ གླུ་གར་གློག་བརྙན་༣༡ དང་ ཁྱད་འཕགས་ཅན་གྱི་ རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་༤ བཟོ་སྐྲུད་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྒྲ་གཟུང་ལེ་ཤ་རང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས
ཨེས་ཀྲི་ཡར་གྱི་ཨའི་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་པར་ཤི་ཡ་དང་ ཨཱལ་ས་སི་ལས་ཨིན་མི་ ཇཱར་མན་གྱི་ནང་སྐྱོད་འབད་མི་ ལུ་ཐར་རན་ཨིན་པས།
ཕིརཏས་འདི་ ཆང་བཟོ་བའི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལུ་ གཡོག་འཚོལ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ནི་བརས་ཀ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨོ་མ་ཧཱ་ལུ་ལྷདོཔ་ད་ ཨིས་ཀྲོརས་ཆང་བཟོ་ཚོང་སྡེ་གིས་ ལཱ་སྤྲོད་ནུག།
ཇོ་ཧན་ན་གིས་ མོ་གི་ཨ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཝའུ་དྲི་ཝིལ་ལི་དང་ཐུན་མོང་སྦེ་ཡོད་མི་ "ཕོ་རྒནམོ་དང་ཨ་ཞེམོ་གྱི་འཁྲབ་སྟཽན་གྱི་ལེའུ་འདི",བརྩམས་ནུག།
ཁོང་ཚུ་  ཨཱལ་ཝི་ནི་མས་ཀྲར་སློབ་གྲྭའདི་ ཟློས་གར་དང་ སྔར་སྲོལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱྀ་ཤེས་ཡོན་གཙུག་སྡེ་ནང་ལུ་ སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ནུག།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ལེའུ་བཟོ་ནིའི་ནང་ལུ་ བཅའ་སྒྲིག་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་རྒྱབ་ནི་ བློ་སླབ་ནི་དང་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་ནི་ཚུ་སྟཽན་བྱིན་ནུག།
དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ནང་ལུ་ ཨེས་ཀྲ་ཡར་གྱི་བུམོ་ ཨ་ཝ་ཨེས་ཀྲེ་ཡར་ཨེམ་སི་ཀེན་ཟི་གིས་ ཁོ་ར་གཟུགས་རིངམོ་མཐོང་བཅུག་ནིའི་དོན་ལི་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཞྭམོ་གི་ཐོག་ཁར་ ཕེརཌ་བཙུགས་ས་མཐོང་ནུག།
ཁོང་གི་ཨ་པའི་ ཚོང་བཙོང་ནི་རིག་རྩལ་འདི་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ ཕོརད་དང་ཨེ་དྲི་ལི་གཉིས་ལུ་ ཁ་འབག་སྦོམ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ ཁྲིམ་སྡེའི་ དབུས་དང་ནུབ་ལུ་ ཨོར་ཕི་ཡམ་སར་ཀིཏ་རྩེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱྀ་ལོ་༡༩༡༢ ལུ་ ཕེརད་འདི་ཨི་པིས་ཀོ་པ་ལིན་འགཡཽ་ནུག།
ཁོང་གིས་ ཝའི་དྲི་ཝིལ་ལི་གི་ ཞབས་ཀྲ་རྐྱྦ་མི་ ཨུ་རི་ལིའུ་ཀོག་ཤི་ཡ་ལས་ ཝར་ནོན་དང་ཨི་རི་ནི་ཀས་ཀྲལ་གྱིས་ཡོངས་གྲགས་བཏང་མི་ ཀྲེང་གོ་ ཝལ་ཀྲཻས་དང་གཞན་ བལ་རུམ་གྱི་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་འདི་ལྷབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༦ ལུ་ ཁོ་གིས་ ཇི་རོམ་ཨེཆ་ རི་མིཀ་གི་སྙན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་ཚོང་སྡེ་ནང་ ཞབས་ཁྲ་ཁྱབ་བསྒྲསག་སྦེ་ལཱ འབད་མི་ ཇོརཇ་གིརཤ་ཝིན་འདི་ འགོ་ཐོག་ཕྱད་ནུག།
ཁོང་གི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨ ཀྱི་པ་སིང་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ནང་་ལུ་ ཧེ་འུད་བརའུན་གིྱིས་ "ཕྱྀ་རུ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་ལེགས་ཤོམ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ཕེརད་ཨེས་ཀྲེ་ཡར་དང་ཁོ་གི་ཆ་རོགས་ ཨེ་དྲི་ལི་ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ ཞབས་ཁྲ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།"
ད་འབདཝ་ད་ལུ་ དུས་ཚོད་དེ་བསྒང་ལས་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གི་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནིའི་རིག་རྩལ་འདི་ ཁོ་གི་ཨ་ཞིམོ་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ཡར་སོང་ནུག།
ཨེས་ཀྲའི་རི་གི་ རྐངམ་གིས་ས་ཁར་བརྡ྄ང་སྟཻ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱ་ནི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཕ་ནི་ཕེས་འདི་ སྒོ་བསྡམ་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཨེས་ཀྲིའི་རི་ ཁོ་ར་པཱར་ར་མའུཏ་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ག་དེ་སྦེ་འགྱོ་བཏུབ་སྦེ་ བལྟ་བར་འགཡོ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གིས་ ཁོ་ར་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ འོས་འབབ་མིན་འདུག་ཟེར་སླབ་ནུག།
མཉམ་འབྲེལ་མདེཔ་བཟོ་མི་འདི་གིས་ ཨེས་ཀྲའི་རི་སེམསཤི་ཡོད་རུང་རང་ ཁོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་ཡར་རྒྱྶ་བཏང་ནི་ལུ་ སྙིང་སྟཽབས་བསྐྱེད་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱྀ་ལོ་༡༩༣༣ ལུ་ ཁོང་གིས་ ཁོ་ར་ ཨེམ་ཇི་ཨེམ་ནང་འགྱོ་བཅུག་སྟཻ་ གླུ་གར་གློ་གར་བརྙན་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་པའི་ཨམ་སྲུ་ཟེར་མི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་གྱི་ ཧོལ་ལི་འུད་ནང་ལུ་ གསར་རྩེད་སྦེ་བྱིན་ནུག།
ཁོ་རའི་ངོ་ཚབ་ལུ་"མོ་དང་གཅིག་ཁར་ གློག་བརྙན་སོ་སོ་ཅིག་བཟོ་ནི་ཨིན་རུང་ ཁྱད་མེད་རུང་ སྡཻ་ཚན་འདི་གི་གནས་སྐབས་འདི་རྫོགས་ཏེ་འདུག'
ཨེས་ཀྲི་རི་དང་་ཨར་མིས་ཀྱི་ མཉམ་འབྲེལ་དང་ ཞབས་ཁྲའི་ལེའུ་རྩོམ་མི་ཚུ་གིས་ ཧོལ་ལི་འུད་གླུ་གར་གློ་བརྙན་ནང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་འདི་ ཡན་ལག་གལ་ཅན་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་ ཆ་རོགས་འབད་ནུག།
ཨར་ཀེ་ཨོ་གིས་ ཨེས་ཀྲའི་རི་ གླུ་གར་འཁྲབ་སཽྟན་ དགུ་ཡོ་དས་ལས་ དྲུག་གིས་ ཏི་རུ་ལེ་ཤ་བོཟ་ཚུགས་ཡོདཔ་དང་ དེའི་སྐབས་ལུ་ གློག་བརྙན་ཁང་གེ་རའི་རེ་འདོད་བསྐྱཻད་མི་ སྙན་གྲགས་དང་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ཚུ་ ཁོ་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་གིས་ ཧ་ལམ་ཅིག་གྲུབ་ཚུགས་ནུག།
འདི་གིས་  སྤྲ་མ་བཏུབ་པའི་པར་ཆས་ཚུ་གིས་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་གེ་ར་ པར་གཅིག་བཏབ་མི་གིས་རང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མཐོང་ཚུགས་པའི་མིག་འཕྲུལ་བྱིན་ནུག།
ཨེས་ཀྲིཞི་རི་གི་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་གི་རིམ་པ་ཚུ་ལུ་བལྟ་སྟཻ་ ལྟོདམོ་ལྟ ་མི་ཚུ་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་ ཞབས་ཀྲ་རྐྱབ་མི་དང་ གཞནས་འཁྲབ་རིག་པ་ཚུ་ བལྟ སྟཻ་རྗེས་སུ་འབྲང་བཅུག་ནུག།
ཨེས་ཀྲིའི་རི་གི་ གསར་ཏབོད་གཉིས་པ་ནང་ལུ་ ཞབས་ཁྲའི་སྐབས་ཐོབ་གེ་ར་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ ཁོ་གིས་ ཞབས་ཁྲ་དང་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནིའི་རྒྱ྄ན་ལས་འདི་ཚུ་ གློག་བརྙན་གྱི་ འཁྲབ་སུང་ནང་ ལག་ཆ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས་ཟེར་མོན་སྟཻ་ འདི་ཚུ་འགྱུར་བ་མེད་པར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ནུག། 
 "སཱོག་སོ་ལོ."ཟེར་མི་འདི་ ཨེས་ཀྲིའི་རི་གི་ རྐྱང་པའི་འཁབ་སྟོན་ཨིན་པས།
ང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཇཱིན་ཇཱར་རོ་ཇརས་ཨིནམ་བཟུམ་འདུག།
མོ་གིས་རྫུས་མ་བཟོ་སྟཻ་ རྔམ་སི་སི་སྦེ་འདུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ ལུ་ བིརི་ཊིཤི་གི་ ཁ་གཤགས་ལྟོདམོ་ནང་ལུ་ སར་མའི་ཀཱལ་པར་ཀིན་སཱོན་གྱིས་ ཨེས་ཀྲིའ་རི་ལུ་ པར་ཀིན་སཱོན་ནང་ ཁོ་གི་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མིའི་བསྡཽམས་རོགས་ག་སྨོ་ཟེར་དྲིས་ནུག།
མཐར་འཁྱོལ་ལེསག་ཤོམ་སྦེ་རང་བྱུང་སྟཻ་ཡོད་རུང་རང་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ ཁོ་རའི་ཚེ་གཡོག་འདི་ ཚོང་རོགས་མངམ་གི་ཐོག་ཁར་ལས་ འགྱོ་དགོ་མ་མནོ་བས།
དུས་ཚོད་དེམ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ གཞནས་འཁྲབ་རིག་པའི་མཉམ་སྦེལ་པ་ཚུ་གི་ རྒྱུ་སྒརུབ་འདི་ནང་ལུ་ བརྩི་མཐོང་བསྐྱེད་ནི་འདི་བཀོག་མ་བཞག་པས།
ཁོང་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ ལུ་ བོརཏ་ཝེ་མེ་ལོ་དྲི་ནང་ ཀོལ་ོར་ཏྲར་གྱི་ "བི་གཱིན་དི་བི་ཇུའན" ཟེར་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནིའི་སྐོར་རྒྱབ་རྱ བསྐྱེད་བཏང་ས་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་སྦོ་རྩེད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ བིང་ཀོརས་བི་དང་གཅིག་ཁར་ ངལ་གསོ་འགྲལ་ཁང་ནང་ལུ(༡༩༤༢ དང་ ཤུལ་ལུས་ གནམ་ཧོནམ་(༡༩༤༦) ལུ་རྩེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཤུ་ལས་ཀྱི་གློག་བརྙན་ནང་ལས་ "རིཏས་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ" ཟེར་ིམ་ གསར་བཏད་ཅན་གྱི་ ཐབས་ཁྲ་དང་ལེའུ་གི་རྒྱུན་ལས་གཉིས་ཆ་རང་ ཁོ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་ཤུགསརང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཧེ་འོརཏ་གི་ གློག་བརྙན་དང་པ་ ཁྱོད་ཀྱི་ས་གནམ་ཡང་ཕྱུགཔ་མི་འགྱོ (༡༩༤༡) ཟེར་མི་གིས་ ཁོ་ར་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཐནོ་ནུག།
འ་ནི་འདི་གིས་ ཀིརན་གི་ "ང་སྔོན་མའི་ལུགས་སྲོལ་ཨིན"ཟེར་མི་ གཉིས་གཞས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སྟཽན་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ ལུ་ ཇེ་རོ་མི་རོཔ་བིན་གྱི་ ཨེས་ཀྲིའ་རི་ལུ་ གུས་བཏུད་སྦེ་འཐེན་མི་ ནིའུ་གཡོག་ཁྲོམ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ཟློས་གར་གྱི་རྒྱན་ཆ་ཅིག་ལུ་འགཡ྄རསོང་ནུག།
གློག་བརྙན་འདི་ ཨེས་ཀྲའི་རི་ཁོ་ར་གིས་ གཞས་ཀྱི་ལིའུ་རིམ་བརྩམས་ཡོདཔ་དང་ མཐར་འཁྱོལ་ཡང་ཀྲིག་ཀྲི་ཅིག་བྱུང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༥ ལུ་བཟོ་ིམ་ ཡིད་སྤྲུལ་གྱི་གློག་བརྙན་ ཡོ་ལཱན་དྲ་དང་ ཨརཝ་ཟེར་མི་གཉིས་ནང་ལུ་ ཨ་ཝེནཏ་གར་དྲི་གི་ གཉིད་ལམ་བཟུམ་མའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་ཟློས་གར་འདི་ སྟོན་ནུག།
ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ ཨ་རྟག་རང་ བློ་མ་བདེ་བར་ ཁོ་གི་ཚེ་གོཡག་འདི་ ཉམས་མས་མནོ་སྟཻ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་ ཁོ་གི་གློན་བརྭན་ གནམ་ཧོནམ་ཟེར་མི་འདི་ བཟོ་སྐྲུན་འབདཝ་ཚརཝ་ཅིག་ ཁོ་གི་དགངོས་ཞུ་འི་སྐབར་ལས་ སླབ་མི་འདི་གིས་ ལྟོདམ་ལྟ མི་ཚུ་རྣམ་ཏོག་ལང་ནུག།
གློག་བརྙན་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གི་ ཡོངས་གྲགས་འདི་ ཡར་དྲག་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལུ་ ཟློས་གར་གྱི་གློག་བརྙན་གཉིས་ནང་ཡང་ འཁྲབ་རྩེདཔོ་གཙོ་བོ་སྦེ་རྩེ་ནུག།
ཤོག་འཛིན་ཡིག་ཚང་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་ ཚིག་ཆུང་ཀུ་གསུམ་ཟེར་མི་འདི་ ལེགས་ཤོམཤསྦེ་རང་འགྱོ་ཡོད་རུང་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་གེ་ཟེར་མི་འདི་ལུ  མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་ཐོབ་པས།
གློག་བརྙན་འདི་ ཟད་འགྲོ་ལེ་ཤ་བཏང་ཡོདཔ་ལས་ འགོ་ཐོག་སྟཽནམ་ད་ལུ་ ཁེབ་སང་བཟོ་མ་ཚགུས་པས།
དེ་ལས་ ཁོ་གི་ཨམ་སྲུ་ ཕིལ་ལིས་འདི་ན་སྟེ་ གླཽཝ་ཀེན་སར་ཐོབ་སྟཻ་ཤི་སོང་ནུག།
གློག་བརྙན་ ཨ་པའི་རྐངམ་རིངམོ་ཟེར་མི་གིས་ ཤོག་འཛིན་ཡིག་ཚང་ནང་ ལེགས་ཤོམ་ཀྲིག་ཀྲིག་ཅིག་འགྱོ་ནུག།
དེ་བཟུམ་སྦེ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༧ ལུ་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ སིཡིད་ཅིརས་སི་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་རོགས་འཁྲབ་རྩེད་སྦེ་རྩེན་མི་ ཨེམ་ཇི་ཨེམ་གྱི་ གླུ་གར་གློག་བརྙན་མཇུག་ སིལཀ་ཨིས་ཀྲོ་ཀིང་ཟེར་མི་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མ་འགྱོ་བས།
ལས་རིམ་འདི་ཚུ་གི་གྲལས་ལས་འགོ་ཐོག་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༨ ལུ་ ཕྱི་རུ་ཕེརད་ཨེས་ཀྲའི་རི་དང་གཅིག་ཁར་ཟེར་མི་གིས་ "འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས" དང་ "ལོ་དེ་ནང་གི་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ལས་རིམ་རྐྱང་པ" གི་རྟགས་མ་དང་འབྲེལ་ ཨེན་མི་རྟགས་མ་དགུ་ཐོབ་ནུག།
དེ་སྦེ་གདམ་ཁ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱབ་རྒོལ་དྲག་པོའི་རྩོད་རྙོག་ཅན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ མང་ཆ་ེ་བ་གིས་རང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་འདི་ "རྣམ་འགྱུར"གྱི་དོན་ལུ་བཟོ་མི་ གཟེངས་བསྟཽད་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་མེན་ཟེར་སླབ་ནུག།
ཁོང་གིས་ བརྙན་འཁོར་ངོ་མ་འདི་ ནང་དོན་འདི་ཚུ་ དེང་སང་གི་སྒྲིག་བཀོད་ནང་བཙུགས་ཏེ་ སྔོན་མའི་རྒྱང་མཐོང་བཐུང་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱུན་ལམ་གྱི་ པར་གཞུང་དང་གཅིག་ཁར་ སྒྲ་ཐག་མེདཔ་འགྱོ་མི་ཚུ་ཡང་ བསུབ་ཞིནམ་ལས་ ཉམས་གསོ་འབད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༧ ལས་ ༡༩༦༩ ཚུན་ཚོད་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ ཞབས་ཁྲ རྐྱབ་ནི་མེད་པའི་གློག་བརྙན་ཚུ་དང་ རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་དག་པ་ཅིག་ནང་རྩེད་ནུག།
ཨེས་ཀྲིའི་རི་དང་གཅིག་ཁར་ ཞབས་ཁར་རྐྱབ་མི་འདི་ དགོས་ཅན་བུམོ་གི་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་རྩེ་མི་ པི་ཏུ་ལ་ཀལརཀ་ཨིན་པས།
ཨེས་ཀྲའི་རི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ ནང་ལས་ཕར་ཡང་ གློག་བརྙན་རྩེ་ནུག།
ཕྱོགས་སྒྲྠིག་གཉིས་པའི་སྐྦས་ལུ་ ཁོ་ར་སྐྱེས་ལོ་༧༦ ལངམ་ད་ལུ་ ཟློས་གར་གྱི་གློག་བརཉན་ནང་ལུ་ འཁྲབ་སྟོན་མཇུག་འདི་ ཀེལ་ལི་དང་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཞབས་ཁྲ་ཐུང་ཀུ་ཅིག་རྐྱབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ ལུ་ བཟའ་ཚང་ཟིང་འཁྲུག་ཟེར་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཧེ་ལིན་ཧས་དང་གཅིག་ཁར་ བཟའ་གྲོགས་རྣན་ཤོས་གཉིས་ གཟུགས་ཁམས་ལེགས་མེད་མི་ནང་ལུ་རྪདེ་བའི་སྐབས་ མི་ཚུ་གིས་དགའ་ནུག།
ཨིས་ཀྲའ་རི་གི་ ཛ་བོ་དང་ཚམོ་ཚུ་གིས་ ག་ལག་ཀྲི་ཀ་གི་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་འདི་དགའཝ་ལས་ འདི་ནང་རྩེད་ནིའི་དོན་ལུ་ བཟོ་སྐརུན་པ་ལུ་སླབ་ད་ སེམས་དགའ་སྟེ་ ལེའུ་གེ་ར་ཁོ་རྩེད་བཅུག་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ ལུ་ ནིའུ་ཡོག་གི་བེལ་ལི་ཟེར་བའི་ རྐྱང་པའི་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་ "I ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་འབད་ནི"ཟེར་བའི་དོན་ལུ་ པར་གེ་ར་བཏབ་ཚརཝ་ད་ལུ་ ཨིས་ཀྲིའི་རི་གི་ དམའ་ས་བཟུང་བའི་འཁརབ་ཆས་དང་ འཁྲབ་སྟེགས་ཟད་ཟདཔ་འདི་ མ་ལང་པར་ཡོདཔ་ལས གོ་རིམ་གེ་ར་ལོག་སྟེ་ པར་བཏབ་དོགཔ་བྲྱུང་ནུག།
ཕེརམ་ཕོར་ཕེརམ་ཟེར་བའི་རྒྱང་བསྒརགས་ནང་ལུ་ འཁྲབ་སྟོན་གཉིས་ ཕྲ་ཞིང་ཕྲ་བའི་རྣམ་འགྱུར་གཡྀ་དམའ་ས་བཟུང་ཡོདཔ་ལས་ བཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོག་གི་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ངོ་ཤེས་ཏེ་ ཨ་མ་ིརི་ཀཱིའི་ ཟུང་འཁྲབ་ཞབས་ཁྲབ་རྐྱབ་ནི་གི་ལུགས་དཀའ་ངལ་མདེ་མི་ཨིན་མི་འདི་ ཤན་ཞུགས་འབད་མི་ཨིནམ་དང་ གླུ་གར་གློག་བརྙན་ཚུ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ཨིན་མིའི་ ཚད་ལྡན་བཟོ་མི་ཡང་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་བཤད་མི་ནང་ ཨེས་ཀྲའི་རི་གི་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནིའི་ལུགས་འདི་ པཱན་གྱིས་གྲོགས་རམ་འབད་རུང་མ་འབད་རུང་ ཤུལ་མའི་གློག་བརཉན་ཚུ་ནང་ རིམ་མཐུན་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ འ་ནཱི་འདི་ ཡིད་སྤྲུལ་གྱི་གོ་རིམ་ ཡང་ན་ "རྣམ་འགྱུར་གྱི་ཟློས་གར་གྱི་རེ་བ་"གི་ བཅན་མཚམས་ནང་འཁོད་རྐྱངམ་གཅིག་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཤུལ་ལས་འབདཝ་ད་ལུ་ "མང་ཆེ་བ་ཅིག་ང་གིས་འབད་དགོ་པས."ཟེར་ཁ་བཟེད་ནུག"
ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནིའི་རྒྱུན་ལས་མང་ཤོས་ཅིག་ "ཐབས་བྱུས"ཀྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ བཙུན་མོ་ཁབ་ཏུ་བཞེསཔ་ད་ལུ་ གྱང་གུར་ཞབས་ཁྲ་རྐབ་དོ་བཟུམ་ ཡང་ན་ སུ་འིང་ཀྲེམ་ལུ་ ཁོ་རའི་གྱིབ་མ་དང་གཅིག་ཁར་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་སྟཻ་བཟོ་ནུག།
ཁོང་ཚུ་གིས་ པའི་ནོ་སྦྱངས་རྒྱུགས་འབད་མི་དང་གཅིག་ཁར་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་འབད་ སྙན་ཆའི་སྡེ་ཚོགས་དང་གཅིག་ཁར་ བཐོ་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བརྡ་དོན་སྤྲོདཔ་ཨིན་པས།
བཅའ་སྲིག་གེ་རཚུད་ཚརཝ་ད་ལུ་ ཟད་འགྲོ་མངམ་མ་འགྱོ་བར་ གློག་བརཉན་བཟོ་ནི་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ ནམ་རང་སབ་ཐོབ་རྐྱབ་ནི་མེདཔ་དང་ ཨ་རྟག་རང་ ཁོ་ལེནས་ཤོམ་མིན་འདུག་ཟེར་མནོཝ་ཨིན་པས།"
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ ལུ་ བེནད་ཝེ་གཱོན་ཟེར་མི་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཨེས་ཀྲིའི་རི་དང་གཅིག་ཁར་ གཞས་ཀྱི་ལེའུ་མཉམ་རུབ་འབད་དེ་བརྩམས་མི་ མའི་ཀཱལ་ཀིད་ཀྱིས་ གཞནས་ཀྱི་ལིའུ་འདི་ནང་ལུ་ ཨེས་ཀྲིའི་རི་གིས་ ཁོ་གི་ འདུ་ཤེས་ཅན་གྱི་སྐུལ་སྒྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ ཚ་གྱང་མ་ལང་པ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག།
ལྟ་ཚུལ་འདི་རྟིང་ལས་ཀ་སྐོང་བཀལ་གེ "
ཨིར་ཝིང་བར་ལིན་གྱིས་ ཨེས་ཀྲིའི་ཡར་གྱིས་ ཁོ་གི་ ཞབས་ཁྲ་ཕྱི་ཁར་བསྣར་ནིའི་དོན་ལས་ འཆར་སྣང་འདི་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ལས་ ཨིར་ཝིང་བར་ལིན་ཁོ་རའི་ཞབས་ཁྲའི་ སྐད་སྒྱུར་འབད་མི་ཕོ་-" ཇཱོལ་སཱོན་ ཀོརས་བི་ ཡང་ན་ སི་ན་ཀྲ་བཟུམ་རང་ ལེགས་ཤོམ་འདུག་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས།
ཨེས་ཀྲའི་ཡར་གྱི་ ཧེ་དྲེ་ནང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་བྲྩམས་མི་མང་ཤོས་ཀྱི་ གླུ་ཚིག་ནང་ལུ་ རྒྱབ་རྟེན་འབད་བཞག་སྟེ་ དེང་སང་གི་ ཞབས་ཁྲ་རྩོམ་མི་ལེ་ཤ་རང་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ ལུ་ ཨེས་ཀྲའི་ཡར་གྱིས་ ཨེས་ཀྲའི་ཡར་གྱི་སྲུང་ཟེར་མི་འདི་ གླུ་དེབ་འབོར་ཚད་བཞི་སྒྲ་གཟུང་འབད་དེ་ ལྔ་སྡེའི་གླུ་གཞས་འདི་ ཨོས་ཀར་པི་ཀྲར་སོན་གྱིས་ ཁྱིད་འདི་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བོ་གརད་ཀྱིས་ འཁྲབ་རྩདེཔ་འབད་ནི་འདི་ བོརཏ་ཝེ་ལས་རམི་ནང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔད་ང་ འགོ་ཐོག་གི་ཚེ་གཡོག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ ལུ་ ཕོགས་ཀྱིས་བཟོ་སྐྲྲུན་འབད་མི་ ཨཔ་དི་རི་ཝར་ཟེར་མི་ནང་རྩེད་དེ་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་་ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་སྦེ་རྩེད་དེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་པའི་འཁྲབ་འགན་འབག་ནུག།
བོ་གརད་ཀྱི་ སྒེར་གྱི་ནག་ཅན་ཞིབ་དཔྱདཔ་ མཱལ་ཀྲི་སི་ ཕེལ་ཀཱོན་ནང་ལུ་ སམ་ཨིས་པེད་སྦེ་རྩེད་མི་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ བིཀ་ཨེས་ལིཔ་ནང་ལུ་ ཕིལ་ལིཔ་མར་ལོ་ཝི་སྦེ་རྕདེ་མི་འདི་གིས་ ནོ་ཡར་གློག་བརཉན་ཚུ་ནང་ ནག་ཅན་ཞིབ་དཔྱད་ཚུ་གི་ དཔྱེ་བལྟ ས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་ ཁོ་གི་འདས་པའི་ཨམ་སྲུ་དང་གཅིག་ཁར་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་བའི་གློག་བརྙན་ བིཀ་ཨིས་ལིཔ་གི་དོན་ལུ་ པར་གལ་ཅན་ཚུ་བཏབ་ཚརཝ་ཅིག་ ཁོ་གི་ཨམ་སྲུ་གསུམ་པ་དང་ཁ བྱལ་ཞིནམ་ལས་ བཱ་ཀཱལ་དང་གཅིག་ཁར་གཉེན་རྐཡབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ ལུ་ ཁོ་གིས་གློག་བརྙན་ཀེའན་མུ་ཀརི་ནི་ཟེར་མི་ནང་ལུ ་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ མཚོའི་དམག་གི་གྲུབ་ཆེན་གྱི་ དམག་སྡེའི་འགོ་དཔོན་གྱི་འཁྲབ་རྩེེད་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་འབད་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ལེགཤ་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གདམ་ཁ་ཡང་ཐོབ་ནུག།
བོ་གརཏ ཟེར་བའི་མིང་གི་ཐ་སྙད་འདི་ དྲགཆ་གི་ཕ་མིང་ "བོ་གིརཏ"ལས་བྱུང་ནུག།
མའུད་འདི་ ཨིང་ལིཤ་གི་ཕ་རྒྱུད་ཨི་པིས་ཀོ་པ་ལིན་ཨིནམ་དང་ མེ་ཕེལ་ཝར་འགྲུལ་པ་ ཇཱོན་ཧའུ་ལེནད་ཀྱི་རྒྱུད་པ་ཨིན་པས།
ཀི་ལིཕ་ཕོརད་ཨེམ་སི་ཀར་ཀྲི་གིས་ ཝར་ནར་བརོས་ལུ་ དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༠ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ སྤྱི་ཚེས་༢༣ ལུ་བསྒྱར་ཡོད་ཟེར་བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ནང་ལུ་ "ཡེ་ཤུའི་འཁྲུས་སྟོན་ལུ་སྐྱེས་མི་ཚུ་ རྒྱང་མཐོང་ནང་ལུ་བཀྲ་ཉེས་སྦེ་མཐོང་དོ་བཟུམ་ང་ོམ་ནང་ དེ་སྦེ་མེན་"ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ལཱུ་རན་བའ་ཀཱལ་གྱིས་ མོ་གི་རང་རྣམ་ནང་ལུ་ བོ་གརཏ་གི་སྐྱེས་བའི་ཉིནམ་འདི་ ཨ་རྟག་རང་ ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྟོན་ལུ་རྩིས་ྲུང་འབད་འོང་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཁོ་གིས་ ཁྱོསམ་མ་ཐོབ་པར་ མགུ་སྐོར་རྐྱབ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ དགོད་བྲོ་འབད་མི་ཡང་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
མའུད་འདི་ ཇེམས་ཨེབ་བོཏ་ཨེམསི་ནིལ་ཝིས་ལར་དང་གཅིག་ཁར་ དཔེ་ཆ་བལྟ མི་རྩིས་ཏེ་ ནིའ་ཡོག་དང་ཕེརེནསི་ལས་ སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་ིམ་ ཛོང་འབྲེལ་གྱི་པར་རིས་འབྲི་མི་ཨིན་པས།
མོ་གི་ཚེ་གཡོད་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ དྲོ་ལར་༥༠,༠༠༠ ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ དེ་བསྒང་དངུལ་གྲངས་སྦོམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མོ་གི་རྨགཔ་ དྲོ་ལར་༢༠,༠༠༠ ཐོབ་མི་ལས་མངམ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཕཕེརེནསིས་("པཏ") དང་ ཀེ་ཐི་རིན་ཨི་ལི་ཟི་བིཏ("ཀེ") འདི་ཁོ་གི་སྲིངམོ་གཉིས་ཨིན་པས།
ང་བཅས་ཀྱི་བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་འུ་བསྐྱལ་ནི་འདི་ དུས་སྟོན་ཅིག་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ཧད་བཏགས་འཚོལ་ནི་ ཉ་བཟུང་ནི་ ཚེ་གང་གི་གྲུ་ཆུང་བཏང་ནི་ལུ་དགའ་ནི་དང་ སྙིང་སྟཽབས་སྦོམ་ཡོད་མི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་ བཀུག་ནི་འི་རང་བཞིན་འདི་ ཁོ་རའི་ཨ་པ་ལས་ལེན་ནུག།
བོ་གརཏ་འདི་ཤུལ་ལས་ ཁོ་རའི་བཟའ་ཚང་གི་འབྲེལ་བ་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ ནང་སྡོད་ཀྱི་སློབ་གྲཝ་ཨིན་མི་ ཕིལ་ལིཔས་ཤེས་ཡོན་གཙུག་སྡེ་ནང་འགྱོ་ནུག།
ཁོ་སློབ་གྲྭ་ནང་ལས་བཏོན་དགོ་པའི་ རྒྱ་མཚན་ལེ་ཤ་བཤད་ཡོད་མི་ནང་ལས་ གཅིགཔ་འདི་ སློབ་གྲའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་ རི་བོང་གི་རྫིང་ནང་ དབུ་འཛིན་ཕུད་བཏངམ་ལས་ཨིན་པས།
དེ་ལས་ ཁོ་ར་སླབ་གྲཝ་ནང་ལས་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༤ ལུ་ གནས་སྐབས་ཀྱི་མཚོ་མདའ་སྐོར་སྲུང་ཟུར་གསོག་ནང་ལུ་ ཁས་བླངས་འབད་ེ ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་ མཚོ་མཐའ་ལུ་ ཁོ་རའི་གྲུ་ཆུང་ སཱན་ཏཱ་ན་ཟེར་མི་ནང་ སྐཽར་སྲུང་འབད་དེ་སྡཽད་ནུག།
ཚར་གཅིག་འབདཝ་ད་ལུ་ ཁོ་གི་གྲུ་འདི་ཀྲོབ་མདའ་རྐྱབ་སྟེ་ ཁོ་གི་ཆུ་བཏོག་ནུག།
ཁོ་ར་ བོས་ཏྲོན་ལུ་ རེ་ལི་སོར་ཏེ་འགྱོ་ནི་འབདཝ་ད་ལུ་ ལག་ལྕགས་རྐྱབ་ཡོད་མི་བཙོན་པ་གིས་ ཁོ་ལུ་གཏམ་ཁུ་གནང་ཟེར་ ལོག་ཅི་ལོག་ཅིག་སླབ་ནུག།
བོ་གརཏ་ཁོ་ར་སྨན་བཅོས་འབད་ཚར་ཞིནམ་ལས་ རྨེན་འབྲས་ཐོན་ནུག།
ཁོ་གིས་བཙེམ་ནི་གི་ཚབ་ལུ་ རྨེན་འབྲས་འདི་བསུམ་ནུག"
ཁོ་གི་རང་བཞིན་དང་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ ཁོ་ར་མཚོ་དམག་ནང་སྡོདཔ་ད་ ལོགས་སུ་སྦེ་ཁོ་རའི་བཟའ་ཚང་ལས་ལྷབ་ཡོདཔ་དང་ ངོ་རྒོལ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག།
བོ་གརཏ་གིས་ བིལ་བར་དྲི་ཆངུ་ཤོས་དང་གཅིག་ཁར་ ལོག་སྟཻ་ཆ་རོགས་སྦེ་བསྡོམ་ཞིནམ་ལས་ ཝིལ་ལི་ཡམ་ཨེ་བར་དྲི་གི་ འཛམ་གླིང་གློག་བརྙན་ཚོང་སྡཻ་ནང་ ཡིག་ཚང་གི་ལཱ་ཅིག་ཐོབ་ནུག།
ཁོ་གིས་ ཟླཝ་དག་པ་ཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡ ལུ་ ཨེ་ལིས་ཀྱི་འཁྲབ་སྟཽན་ དྲིཕ་ཀྲིང་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ཇཔཱན་གྱི་འཇའ་རོགས་སྦེ་ འགོ་ཐོག་རྩེད་ནི་ཐོབ་ནུག། དེ་ནང་ལུ་ཁོ་གིས་ བློ་ཚིག་གྱལ་གཅིག་སྦེ་མི་ཅིག་ འདྲོག་བྱེལ་འཐབ་སྟཻ་རང་སླབ་ཡོདཔ་དང་ དེའི་ཤུལ་ལས་ མོ་གི་འཁྲབ་སྟཽན་ལེ་ཤ་ནང་རང་གྲལ་གཏོགས་འབད་ནུག།
དེའི་སྐབས་ལུ་ བོ་གརཏ་གི་མཆུ་འདི་མེདཔ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ ཆང་བཞག་སའི་ཁང་མིག་འུར་འཛིང་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ལོ་ཝེས་བུརཀ་གི་རཙིས་ཁྲ་དང་གཅིག་ཁར་མཐུད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བོ་གརཏ་གིས་ ཁོ་གི་དོན་ཆུང་དང་ མོ་གཤིས་ལྡན་པའི་ སྔར་གྱི་ཚེ་གཡོག་འཁྲབ་འགན་ཚུ་ལུ་ "དོརམོ་དཀརཔོ་གྱོན་མི་ཝིལ་ལི"ཟེར་སླབ་སྟེ་ མ་དགའ་བ་ཡོདཔ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁ་བྱལ་འབྱལ་བའི་སྐྦས་ལུ་ མེན་ཀིན་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ སྣ་མདེ་སྦེ་བཞག་ནི་དང་ ལོག་སྤྱོད་འདི་དཔྱེ་སྦེ་བཞག་ཞིནམ་ལས་ བོ་གརཏ་གིས་ གཉེན་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ཁོ་རའི་ཚེ་གཡོག་ལུ་བརྩི་མཐོང་བསྐྱེད་འོང་ཟེར་སླབ་ནུག།
དེ་ནང་ལུ་ བོ་གརཏ་གིས་ བོརཏ་ཝེ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ ཨིས་པེན་སར་ཀྲེ་སི་དང་ཕྱད་འདི་ དགའ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ངལ་རངས་ཏེ་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ཆ་རོགས་འཆམ་མཐུན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ ཆང་འུཐང་མི་གི་ཆ་རོགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག།
ཀྲེར་སི་འདི་འཛིན་ཤོག་མཐོ་ཤོས་ཐོབ་ཡོད་རུང་རང་ བོ་གརཏ་འདི་ གློག་བརྙན་གྱི་སྦྱར་ཡིག་ནང་རྐཡངམ་གཅིག་ཐོན་ནུག།
ཤུལ་ལས་ ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ གཅིག་ཁར་སྦེ་ ཐབས་ཆག་པའི་དུས་ཚོད་ཟེར་མི་གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་གི་འཆར་གཞི་བརྩམས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠-༡༩༣༥ གི་བར་ན་ བོ་གརཏ་ལཱ་མེད་པར་ ཧོ་ལི་འུད་དང་ ནིུའུ་ཡོག་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཕར་ཚུར་འགྱོ་སྟེ་སྡོད་ནུག།
ལིས་ལི་ཡ་ཧོ་ཝད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་འབད་རུང་རང་ ནིའུ་ཡོག་ཀྲེམས་ཀྱི་ སྐྱོན་བརྫོད་ཀྱིས་ས ླབ་མི་ནང་ "ཁམ་བུ....ནུབ་ཀྱི་གཞས་མ་གཏམ་ག་དེམ་ཅིག་ཡོད་རུང་རང་ ཧམ་ཕི་རི་བོ་གཏད་ཀྱིས་ འཁརབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཆ་ལས་ ལེགས་ཤོམ་འབད་ཝ་མས" ཟེར་སླབ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༥ ལུ་ ཝར་ནར་བོརས་ཀྱིས་ རྡོ་ལུ་འགྱུར་མི་ནགས་ཚལ་གྱི་ དབང་ཆ་ཡོད་མི་ གློག་བརྙན་འདི་ཉོ་ནུག།
བཟོ་སྐརུན་གྱི་དབང་ཆ་ཡོད་མི་ ཧོ་ཝརད་ཀྱིས་ བོ་གརཏ་འདི་ཁོ་དང་གཅིག་ཁར་ རྩེད་ནི་སྦེ་སླབ་ནུག།
ཝར་ནར་བོརས་ཀྱིས་ ཧོ་ཝརད་འདི་མི་འགྱུར་ནི་ཨིནམ་ཤེས་ཞིནབ་ལས་ ཐབས་མེད་རྩིས་སྤྲོད་ཞིནམ་ལས་ བོ་གརཏ་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་འཐུ་ནུག།
ཝ་རའི་ཀྲི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ "བོ་གརཏ་གི་འཇིགས་སྣང་འདི་གིས་ དགོཔ་མེདཔ་ིག་ལུ་འགྱུར་ནུག".
ངེའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལུ་ ག་ཅ་ི་དུ་ཅི་འོང་ ཡང་ཅིན་ ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་གདོང་འད་གིས་ མི་གེ་ར་ཙིགཔ་ཟ་བཅུགཔ་མས།
ཁོ་ར་མཐར་འཁྱོལ་ཅན་སྦེ་བྱུང་ཡོད་རུང་ ཝར་ནར་བོ་རེས་ཀྱིས་ བོ་གརཏ་གི་ མིང་གཞམ་བཟ་ནི་ལུ་སྤྲོ་བ་མེདཔ་ཡར་སོང་ནུག།
བོ་གརཏ་གིས་ ཁོ་རའི་གུས་བཏུད་རྣམ་གཞག་དང་གཅིག་ཁར་ ལོ་དེམ་ཅིག་ནང་ ཁོ་རའི་གློག་བརྙན་ སེམས་གསད་ཡོདཔ་དང་ དཀའ་སྡུག་བཟོ་ཚུགས་མི་ ལོག་པར་ལྟ་བ་ མཛེས་སྡུག་ཅན་ ཉོན་ཅན་དང་ རང་རྐཡང་པ་གིས་བརྙས་བཅོས་མི་སྐོར་ལས་ བཟོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག།
ཝར་ནར་བོརས་དང་ཁོ་གི་རྩོད་རྙོག་འདི་གིས་ དབང་ཚད་བཀག་ཡོདཔ་དང་ ཏི་རུ་འདི་ཡང་ གཞི་འགྱམ་ལ་ེགས་ཤོམ་སྦེ་ཚདུ་མི་ དེ་འབདཝ་ད་ལུ་ མཉེད་བཏུབ་པའི་ འཁྲབ་རྩེདཔོ་གཙོ་བོ་ བེཏ་ཏི་དྲེ་ཝིས་དང་ ཇེམས་ཀེག་ནི་གིས་ྦྱིན་དོ་བཟུམ་ཅིག་རང་སྡཽད་ནུག།
དུས་ཚདོ་འདི་བསྒང་ལུ་ ཁོ་གི་འཁྲབ་འགན་གཙོ་བོ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༧ ལུ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ བེ་བི་ཕེས་ནིལ་སོན་གྱི་དཔེ་སྟཽན་འབད་ ཧ་ཅང་གི་འཆི་བ་ནང་ལུ་ ཉེས་ཅན་འཐུས་མི་སྦེ་རྩེ་མི་འདི་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༧ ལུ  དམག་སྡཻ་གནག་པོ་ནང་ལུ་ མི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྩེད་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་པའི་ ལས་ཁུས་དང་ཕྱདཔ་ཨིན་པས། དེ་ནང་ལུ་ ཁོ་གི་འཁྲབ་འགན་འདི་ གྷྲ་སམ་གིརན་གྱིས་ "རིག་པ་ཅན་དང་སྤྲོ་ཉམས་ཅན་ དེ་མེན་ སྙིང་ཐག་པ་ལས་རྩེ་ནུག"ཟེར་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དཀའ་ངལ་འདི་ ཁོང་ཚུ་གིས་ ངེའི་འཁྲབ་འགན་འདི་ རྩེད་སྡོདཔ་ད་ལུ་ ང་འདི་ ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་འདི་བཟོ་སྟེ་སྡཽད་ཡི།"
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༨ སྤྱི་ཟླ་༨ པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༡ ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔོ་མོ་མ་ཡོ་མི་ཐོཏ་དང་གཅིག་ཁར་ ཟིང་འཁྲུག་ཅན་གྱི་ གཉེན་ཐེང་གསུམ་པ་རྐྱབ་ནུག། མོ་ར་ ཆང་མ་འཐུང་པར་སྡོདཔ་ད་ལུ་ སྤྲོ་ཉམས་ཅན་དང་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་རུང་རང་ ཆང་འགྲངསམ་ད་ལུ་ དོན་མེད་འདྲོག་སྣང་བསྐྱེདཔ་ཨིནམ་དང་ དྲག་རྒོལ་ཅན་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
མོ་གིས་ ཁོང་གི་ཁྱིམ་མེ་འཚིག་བཅུག་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གྱི་གིས་སློབ་སྟཻ་ ཚར་ལ་ཤ་ཅིག་རང་ མོ་གི་ལག་ཚིགས་འདི་ བཏོག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོང་གི་ཆ་རོགས་ ཇུ་ལིས་ཨིཔས་ཀྲིན་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ "བོ་གརཏ་དང་མི་ཐོཏ་གི་གཉེན་འདི་ ནང་འཁྲུག་གི་རིམ་འབྱུང་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ྶླབ་ནུག".
མི་ཐོཏ་གི་ཤན་ཞུགས་འདི་ གཏོར་བྱེད་མང་སུ་སྦེ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་རང་ བོ་གརཏ་གིས་ཡང་ ཆང་འཐུང་ནི་འདི་བཀོད་མ་བཞག་པས།
ཁོ་གིས་ འཁྲབ་ྲཙེདཔ་ མདོ་ཆེན་ ཡང་ན་ གློག་བརྙན་ཁང་གིས་ མ་བཏུབ་འབད་ནུག་ཟེར་མནོ་བ་ཅིན་ མི་མང་ལུ་སལྦ་ཏབངམ་ཨིན་པས།
པཱའུངལ་མུ་ནི་ ཇཱོརཇ་རཕཏ་ ཀེག་ནི་དང་ རོ་བིན་སཱན་གྱིས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་གི་ འཁརབ་འགན་འདི་མ་ལེན་པ་ བོ་གརཏ་ལུ་བྱིན་ནུག།
ཁོ་གིས་ ཨི་དྲ་ལུ་པི་ནོ་དང་གཅིག་ཁར་ ལཱ་མཐར་འཁྱོལ་ཅན་ྶབེ་འབདཝ་ད་ལུ་ མ་ཡོ་མི་ཐོཏ་ཕྲག་དོག་ལང་ནུག།
ཁོ་གིས་ པེལ་ཀྲོ་ པོཔ་ རལཕ་ཝལ་དྲོ་ཨི་མར་སོན་དང་ ཤེགས་པི་ཡར་གྱི་ཚིག་ཕྲང་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ལུང་འདྲེན་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨར་ཝརད་ཁྲིམས་ཀྱི་བསྐྱར་ཞིབ་ནང་ལུ་ རྒྱུན་མངག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དས་ཤིལ་ཧམ་མིཏ་གི་སྲུང་རྩོམ་ལུ་གཞི་བཏག་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ ལུ་ ལྡེ་གུའི་དུས་དེབ་ པར་གཟུགས་གནགཔོ་ཟེར་ིམ་ནང་ རིམ་ཐོན་སྲུང་སྦེ་བཟོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འ་ནཱི་འདི་ གློག་བརཉན་གྱི་ཐོན་རིམ་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ དང་པ་འདི་ཨིནམ་དང་ གཉིས་པ་འདི་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༦ ལུ་ བེཏ་ཏི་དེ་ཝིས་ཀྱིས་རྩེད་མི་ སཱ་དཱན་ཨམ་སྲུ་དང་ཕྱད་ནུག་ཟེར་མི་འདི་ཨིན་པས།
དེ་ལས་ ཧས་ཏྲོན་གྱིས་ དང་འདོད་ཀྱི་སྒོ་ལས་ བོ་གརཏ་འདི་ ཁོ་གི་ཁྲབ་རྩེདཔ་ སམ་ཨིས་པེཌ་སྦེ་ལེན་ནུག།
མའི་ཀཱལ་ཀར་ཏརིས་ཀྱིས་བཀོད་ཁྱབ་འདབ་དེ་ ཧཱལ་ཝལ་ལིས་ཀྱིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ནང་ལུ་ ཨིང་དིརཏ་བརཀ་མཱན་ ཀའུད་རེནས་ སིད་ནི་གིརན་ཨིས་ཀྲིཏ་ པའུལ་ཧེན་རིད་ ཀཱོན་རད་ཝའིད་ པི་ཀྲར་ལོར་རི་དང་ དརོ་ལི་ཝིལ་སཽན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
རིཀ་བེལེན་འདི་ ཁོ་གིས་ ཆ་རོགས་ བྱང་ཕྱད་དང་ མཐུན་ཕྱོགས་ཚུ་དང་ མཐུན་ལམ་བཞག་ཡོད་པའི་མཚུངས་དཔེ་ལུ་ དམག་རྩེད་རྩེ་མི་སྦེ་སྟོན་དགོཔ་སྦེ་ བོ་གརཏ་གིས་ འགན་འཁུར་འབག་ནུག་ཟེར་སྙན་ཞུག་འབད་ནུག།
བོ་གརཏ་འདི་ ལི་བྲིང་རོལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཁརབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གདམ་ཁ་འདབ་ཡོད་རུང་རང་ ཝཆ་ཨོན་རའིན་གྱི་ནང་ལུ་ པའུལ་ལུ་ཀས་ལུ་ཤོར་སོང་ནུག།
བོ་གརཏ་དང་ མི་ཐོཏ་གཉིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༣ ལུ་ ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་སྤྱི་ཚོགས་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༤ ལུ་ ཝར་བོནད་ནང་ལུ་ ལྟ་བཤལ་ནང་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ དེའི་སྐབས་ལུ་ ཨི་ཀྲལལི་དང་ ཀེ་ས་བེའན་ཀ་རྩིས་ཏེ་ བྱང་ཨེཕ་རི་ཀ་ལུ་ཡང་ དཀའ་བ་སྤྱད་དགོ་པའི་ སྐོར་འགྲཕལ་ནང་འགྱོ་ནུག།
ཁོང་གཉིས་འགོ་ཐོག་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ བཱ་ཀཱོལ་འདི་ ལོ་༡༩ ལང་ཡོདཔ་དང་ བོ་གརཏ་འདི་ ལོ་༤༤ ལང་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གིས་མོ་ལུ་ "ཨ་ལོ" ཟེར་སྐྱོན་མིང་བྱིན་ནུག།
ང་བཅས་ཀྱིས་གཅིག་ཁར་སྤརོ་བ་སྟོན་ནི་ཨིན".
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ ལུ་ ང་དང་གཞན་ དེ་ལས་ ཧར་པར་ཀོ་ལིནས་ཚུ་གིས་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྟཽན་ནི་ཨིན།
ཁོ་ཁོ་ར་གིས་ བཱ་ཀཱོལ་གྱི་སྲུང་མ་དང་ བསླབ་སྟཽན་པ་སྩིསཝ་ཨིནམ་དང་ བོ་གརཏ་གིས་ འཁྲབ་འགན་འདི་ འཕྱོག་ནུག།
ལྷག་པར་དུ་ ཁོ་གིས་དགོད་བྲོ་འབད་ནི་ཅིག་ཡང་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ སྐཽར་གཏམ་དྲྭ་མིག་གི་བཀའ་འགལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།"
བློ་ཚིག་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ཧའུཀས་ཀྱི་ཐེབ་བཟོ་ཡོད་མི་ མཐོང་སནང་གི་ བློ་ཚིག་ཚུ་ནང་ འདོད་སྤྱོད་ཀྱི་སྒར་དཔག་ཙང་ཙང་ཡོདཔ་དང་ བོ་གརཏ་འདི་ སྒེར་གྱི་ ཕི་ལིཔ་མར་ལོ་ཝི་གི་ནད་ཅན་ཞིབ་དཔྱདཔ་ཨིམ་སྦེ་ས་གོ་ནུག།
ཁོང་གི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚ་གྱང་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ གཉེན་འདི་ དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྡོད་ནུག།
བོ་གརཏ་གི་རྣམ་ཐར་བྲིས་མི་ ཨིས་ཏྲི་ཕན་ཀཱན་ཕར་དང་འཁརིལ་བ་ཅིན་ "དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་པར་མདེ་མི་དང་གཅིག་ཁར་ གློག་བརྙན་ནོ་ཡར་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་མཚམས་ཐིག".
བརྩེ་བའི་ནང་ལུ་ སྤྲཽ་བ་མེད་མི་ ཡང་ན་ མཇུག་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མ་བསྡུ་བ་ཅིན་ འ་ནཱི་འདི་ཉེན་ཁ་ཅན་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན་པས།
ཇེམས་ཨེ་གི་རི་གིས་ "བོ་གརཏ་གིས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་འདི་ནང་ལུ་ ཧེ་མ་ལྷགཔ་ད་ལེ་ཤ་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྩེད་དེ་འདུག"ཟེར་བྲིས་ནུག"
བོ་གརཏ་གིས་ མཐའ་མའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་ ཝར་ནར་གྱི་དོན་ལུ་རྩེད་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་འདི་ཚུ་ཡང་ གློག་ཀེམ་གྱི་ླཅགས་ཐག (༡༩༥༠) དང་ བསྟར་སྤྱོད་འབད་མི་(༡༩༥༡)་ཚུ་ཨིན་པས།
སཱ་ན་ཏ་ན་གིས་ ཁོ་མེད་པར་ གློག་བརྙན་བཟོ་མི་འདི་ཡང་ ཨ་ལུ་འདི་གིས་གསུམ་བཟོཝ་ཨན (༡༩༤༩)དང་ བཟའ་ཚང་གི་གསང་བ(༡༩༥༡) ལུ་བཟོ་མི་འདི་ཨིན་པས།
བོ་གརཏ་གི་ རྣམ་ཐར་འབྲི་མི་དང་ འཁྲབ་རྩདེཔ་དང་ རྩོམ་པ་པོ་གཉིས་ཆ་རང་ཨིན་མི་ ལོའས་བུརཀས་ཀྱིས་ འཁྲབ་འགན་འདི་ཚུ་ བོར་གརཏ་དངོ་མ་དང་ འབྲེལཐག་ཉེེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་མཐོང་ནུག།
མཱལ་ཀྲི་སི་ཕེལ་ཀཱོན་དང་ བིཏ་དི་དྲི་ཝེལ་ཟེར་ ལད་སྲོལ་གྱི་རིགས་ཨིན་མི་འདི་ བོ་གརཏ་དང་ ཇཱོན་ཧས་ཀྲོན་ལུ་ གློག་བརྙན་མཇུག་ཨིན་པས།
ཧས་ཀྲཽན་གྱི་ བོ་གརཏ་དང་གཅིག་ཁར་ དཔའ་རྩལ་གྱི་ལཱ་འབད་དགོ་མནོ་མི་ ཁོ་ལུ་བརྩེ་བ་སྦོམ་ཡོད་མི་དང་ དུས་ཡུན་རིངམོ་གི་རིང་ལུ་ ཆ་རོགས་སྦེ་སྡོད་མི་དང་ ཧེཔ་བའརན་དང་གཅིག་ཁར་ ལཱ་འབད་ནིའི་འགོ་སྐབས་ཐོབ་མི་འདི་གིས་ དཀའ་ངལ་ཅན་གྱི་ས་གནས་ནང་ གློག་བརྙན་བཟོ་བར་འགྱོ་དགོཔ་སྦེ་ཧ་གོ་ནུག།
བཱ་ཀླལ་གྱིས་ ཁོ་རའི་ བུ་ཆུང་ཀུ་འདི་ ལོས་ཨཱན་ཇི་ལོས་ལུ་བཞག་སྦེ་ ཟླཝ་བཞི་དེ་ཅི་ གློག་བརཉན་བཟོ་བར་འགྱོ་ནུག།
མོ་གིས་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ ངེའི་ནང་དོར་ཕུད་ཡོདཔ་ཨིན།"
ཧེཔ་བརན་(ཆང་མ་འཐུང་མི)གིས་ དཀའ་ངལ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ནཝ་ཨིནམ་དང་ ལྗིད་མར་ཕབ་ཨིན་ཟེར་་ལོགས་ཅིག་ལས་ནཝ་ཨིན།
གྲུ་ལས་ འདམ་རྫབ་ ཆུ་དང་འདམ་ཁོག་ཁོ་ནང་ལུ་ མཆོང་ནི་འདི་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཨཕ་རི་ཀཱན་རྒྱལ་བཙུན་གྱིས་ བོ་གརཏ་གིས་ གྲུ་འདི་ག་དེམ་ཅིག་དགའཝ་ཨིན་ན་སླབ་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་ར  ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ ལོག་འགྱོཝ་ད་ ཚོས་གཞི་དམར་སྨུག་གི་གྲུ་ཅིག་ཉོ་མི་འདི་ ཁོ་མ་ཤིཝ་ཚུན་བཞག་ནུག།
བོ་གརཏ་གིས་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ད་ལུ་ : "བརྩོན་འགྲུས་བསྐྱེད་དེ་ ལཱ་འབདཝ་ལས་ཐོབ་ཐོབཔ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག།
ཐང་རིལ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྱོ་ར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁྱོད་རའི་བྱང་ཕྱད་དང་ བཟའ་ཟླ་འདི་ལེགས་ཤོམ་དགོཔ་ཨིན།
ཁོ་ར་སྟྦས་མ་བདེཝ་ག་དེ་སྦེ་བྱུང་རུང་རང་ འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་གི་ནང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྩདེ་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་སྤྱི་ཚེས་༧ ལུ་ཨོས་ཀར་ཁ་མཇུག་འདི་ཐོབ་ད་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་སོང་ནུག།
ཁོ་འདི་ ཉག་རྙོག་བརྡུང་བའི་མདོ་ཆེན་ཅིག་ཨིན་པས།
ངན་ཚོར་དྲག་པོ་ཡོད་འདི་རང་འབད་རུང་ ལོག་བརྙན་འདི་མཐར་འཁོྱལ་ཅན་སྦེ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ནིའུ་ཡོག་ཀྲེམ་གི་བསྐྱར་ཞིབ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བོ་གརཏ་གིས་ "གནམ་མདེ་ས་མེད་རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ དགོད་ྦརོ་དང་ག་ཅིག་ཡང་སླ་བསྲེལ་ཏེ་སྤྲོ་བ་ཅན་ཅིག་བཟོ་ནུག་ཟེར་བཀོད་ནུག".
བོ་གརད་ཁོ་ར་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་ ཨ་ཝ་གརད་ནར་དང་གཅིག་ཁར་ གློག་བརྙན་རྩེད་ནི་ལུ་ སྟབས་མ་བདེ་ཁག་ག་འབད་ནུག། དེ་ཡང་ མི་ར་ ཁོ་གི་ཆ་རོགས་གཅིག་ཁར་ཁ་བྱལ་ཚརཝ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཉམས་མྱོང་མེད་ནི་འདི་གི་ཨིན་པས།
བཱ་ཀཱལ་གྱིས་ ཁོང་གཉིས་མཐོངམ་ད་ལུ་ མོ་གི་རྨགཔ་དང་གཅིག་ཁར་ དུས་ཐུང་སྤྲོ་ལཱ་འབད་ནི་འདི་བཞག་ཞིནམ་ལས་ གློག་བརྙན་བཟོ་ཚརཝ་ད་ ཁོང་གསུམ་གཅིག་ཁར་འགྱོ་ནུག།
ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ སྤྱི་༡༠་པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༥ ལུ་ ཇེག་བེ་ནི་གི་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ནང་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ རྒྱང་མཐོང་བཟུང་འཕྲུལ་གྱིས་ ཁོ་རའི་རྒྱང་མཐོང་གི་དགོད་བྲོའི་འཁྲབ་སྟོན་ དངོས་ཐམངོ་སྦེ་སྟོན་ཡོད་མི་ནང་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨིས་ཀྲེཔ་ཕེན་འདི་ རྩོམ་པ་པོ་དང་ རྣམ་ཐར་འབྲི་མི་འགྱུར་ཞིནམ་ལས་  ཀྲར་ནར་གྱི་སྔོན་སྲོལ་གྱི་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཁོ་རའི་ཨ་པའི་སྐཽར་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱི་ རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག།
སཱན་ཏ་ན་ ཡོངས་གྲས་ཐལ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ བོ་གརཏ་གིས་ ཚོང་སྡེ་གསརཔ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་ར་གུང་བློན་སྦེ་རྩདེ་དེ་ བཱ་ཀཱལ་འདི་ གནས་ཚུལ་ཁང་གི་སྦྱིན་བདག་འབྱོར་ལྡན་སྦེ་རྩེད་བཅགུ་ནིའི་འཆར་གཞི་སྡོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༦ ལུ་ བཱ་ཀཱལ་གྱིས་ཨུ་བཙུགས་ལེ་ཤ་བསྐྱེད་དེ་ སྨན་ཁང་ནང་འགྱོ་ནུག།
ཁོ་ར་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༦ སྤྱི་ཟླ ༡༡ པ་ལུ་ གཤག་བཅོས་ཐེབ་འབདཝ་ད་ལུ་ ཀེན་སར་གྱི་རང་བཞིན་འདི་འགྱུར་སོང་ནུག།
དེའི་སྐབས་ ཤོག་ཀུ་གུར་ "ཁྱོད་ར་ག་ཅི་དགོ་རུང་རང་ བྱི་སི་རྐྱབ་"ཟེར་ བྲིས་བཞག་ས་མཐོང་ནུག"
སྱི་ལོལ་༡༩༤༠ ཞེ་གྲངས་ལུ་ ཨིས་ཀྲིལ་ལ་ ཨེ་དྲི་ལར་དང་གཅིག་ཁར་ དཔེ་ཆ་བལྟ་ཡོདཔ་ལས་ ཨིས་ཀྲེན་ཧིས་ལཕསཀི་ལམ་ལུགས་ནང་ལས་ འཁྲབ་རྩེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འགོ་ལྟདམོ་ལྟ་མི་གཞུང་ལུ་འབག་མི་གི་ འཁྲབ་རྩེདཔ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ ནུབ་ལུ་ཡོངས་གྲངས་ཡོད་པའི་ མིག་ཏོག་གཅིག་འབད་མི་ཇེག་ཟེར་མི་འདི་ བཀོད་ཁྱབད་འབད་དེ་ འཁྲབ་རྩེད་འབད་ཡོད་རུང་ སྐྱོན་བརྗོད་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ལས་ འཐུས་ཤོར་སོང་ནུག། དེ་ལས་ ཤུལ་ལས་ མཐར་འཁྱོལ་བྱུང་ནུག།
ཟོགཔ་འབད་བའི་ཉེས་བཙགུས་བཀལ་མི་དང་ ཧོ་ལོ་འུད་ཀྱིས་ ཨ་མི་རི་ཀཱི་མི་ཚུ་ འཛོལ་ཏེ་སྟོན་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གིས་ རྟགས་མ་ལེན་མ་བཏུབ་པས།
འཛམ་གླིང་ནང་ཐོ་བྐཽད་འབད་ཡོད་པའི་ཀི་དབེ་དང་འཁརྀལ་བ་ཅིན་ བརན་དོ་ལུ་  དྲེ་ལར་ས་ཡ་ ༣.༧ སྤྲོད་ཡོདཔ་དང་ སུ་པར་མེན་ནང་ཉིནམ་བཅུ་གསུམ་འབད་མི་ལུ་ཁེབ་སའི་ཡོངས་བསྡོམས་ བརྒྱ་ཆ་༡༡.༧༥ སྤྲོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་གི་བརྒྱུད་པ་ཚུ་ མང་ཤོས་རང་ ཇཱར་མན་ དྲགཆ་ ཨིང་ལིཤ་དང་ ཨེ་རིཤི་ཨིན་པས།
བརན་དོ་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ཚན་རིག་པ་སྦེ་ གསོ་སྐྱོང་འབད་ནུག།
ཨིན་ཏེ་རང་འབད་རུང་ མོ་འདི་ཆང་འཐུང་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཆི་ཀ་གོ་ལུ་ རྨགཔ་གིས་ ཆང་ཁང་ལས་ཁྱིམ་ནང་བསྐྱལ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གིས་ ཁོ་རའི་ཨ་པ་ལུ་ འཁོན་འཛིན་བསྐྱེདཔ་ཨིན་པས་ "ང་འདི་ཁོ་གི་མིང་རོགས་ཨིན་རུང་ ང་གིས་ཁོ་ལུ་ སེམས་དགའ་བཅུག་སྟེ་ སྤྲོ་བ་ཡང་བསྐྱེད་ཡི།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ དེམ་ཅིག་ཁར་ བརན་དོ་གི་ཕམ་འདི་ ཨི་ཝན་ཨིས་ཀྲོན་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨིལ་ལེན་ིས་ལུ་འགྱོ་ཡོད་རུང་ མོ་གི་ཨ་པ་འདི་ ལཱ་འབད་བར་ ཆི་ཀ་གོ་ལུ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ བརན་དོ་སྐྱེས་ལོ་༡༡ ལངམ་ད་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༥ ལུ་ ཕམ་གཉིས་ཁ་བྱལ་ནུག།
བརན་དོ་གི་ ཨ་ལུའི་གནས་སྐྦས་ལུ་ སྐོན་མིང་ "བྷད"ཟེར་འབོ་མི་འདི་ལད་སྲོལ་རྐྱབ་སྟེ་འབོ་འབོཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ ལུ་ ཀྲི་སི་ཨེམ་གྱིས་ བརན་དོ་གི་རྣམ་ཐར་གློག་བརྙན་ དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ཟེར་བཟོ་མི་འདི་ ཁོ་གི་ཨ་ལུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆ་རོགས་ཨིན་མི་ ཇོརཇ་ཨིང་གཱུལ་གྱིས་ དཔྱད་རི་གཏང་མི་ནང་ བརན་དོ་གིས་ བཟའ་ཚང་གི་ཞིང་ཁ་ལུ་ ནོར་དང་རྟ་ཚུ་ དེ་བལྟ མི་འདི་ མོ་གི་ཨའི་གིས་ ཨོམ་འཐུང་ནི་འདི་མི་དཀྲོགས་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གི་ཨཞེམ་ ཕེརནི་སིས་ཀྱིས་ ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་ མཐོ་རིམ་སླཽབ་གྲཝ་འདི་བཞག་ཞིནམ་ལས་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ སྒྱུ་རྩལ་ལྷབ་པར་འགྱོ་ནུག།
ཟློས་གར་ནང་ལུ་ བརན་དོ་གིས་ ལགེས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སླཽབ་གྲྭ་ནང་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ནུག།
སླཽབ་ཚོགས་ཀྱིས་ ཁོ་ར་སློ་གྲྙ་ལས་ཏབོན་གཏང་ནི་ཟེར་ ཚགོས་རྒྱན་སྐྱར་ཡོད་རུང་རང་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ བཐོན་བཏང་ནི་འདི་དྲག་པ་མནོ་སྟེ་ ཁོ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༨ ལུ་ དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ མར་ལོན་བརན་དོ་ཝེལད་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ བརན་དོ་གི་ཨ་ཞེམོ་ ཇོའི་སི་ལིན་ཟེར་མི་གིས་ "ཁོ་འདི་སློབ་གྲྭའི་འཁྲབ་སྟཽན་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ དགའ་མི་འདི་ འཁྲབ་རྩདེ་རྐྱངམ་གཅིག་འབདཝ་ལས་ ནིའི་ཡོག་ལུ་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་འཁྲབ་རྩེད་སྐོར་ལས་ ལྷབ་ནི་ཟེར་སླབ་མི་འདི་ དཔཡ་རི་བཏང་ནུག།
སྐབས་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཁོ་ར་ བོརཊ་ཝེ་བཟོ་སྐྲུན་པ་ ཨིམ་མི་རྟགས་མ་ ཚར་བཞི་ཐོབ་མི་ རོའི་སོམ་ལིའོ་དང་གཅིག་ཁར་སྡཽད་ནུག།
བརན་དོ་གི་ ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་ ཤེས་རྟོགས་དང་ དངོས་མཐོང་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དྲས་ཀྲིན་གྱི་ ཧོཕ་མཱན་གྱི་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་མས་ཀྲར་ཀལས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བཀོད་ཁྱབ་མོད་ཆེན་གྱིས་ གློག་བརཉན་རྩེ་ནི་ནང་འབོ་རུང་རང་ པར་བཏབ་མི་དང་ འཁྲབ་རྩདེཔ་ཆ་རོགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཁོང་གི་ བདུན་ཕྲག་ངལ་གསོའི་སྐོར་ལས་ ཁ་སླབ་སྡོད་འོང་ཟེར་ཨིན་པས།
ཁོ་གི་འབག་གཞག་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སཱ་ཝིལ་ལི་ལུ་ཡོད་པའི་ བཟོ་སྐྲུན་སླཽབ་གྲྙ་གིས་བཏོན་བཏང་སྟེ་འབད་རུང་རང་ ཡུན་མ་རིངམོ་ཅིག་ཁར་ ས་གནས་ཀྱི་བོཟ་སྐརུན་འབད་མི་ འཁྲབ་སྟོན་ནང་འབོ་ནུག།
ལོ་དེ་ནང་རང་ ཀོར་ནེལ་གྱིས་ ཁོ་གི་ ཇཱིན་ཨ་ནིའུ་ལིཧ་གི་ ཨེན་ཀྲི་གྶོན་གློག་བརཉན་ནང་ ཡིག་སྐྱེལ་པའི་འཁརབ་རྩེདཔ་སྦེ་བྱིན་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦-༡༩༤༧ དུས་ཚོད་ནང་ལུ་ ལྟྟ་སྐོར་འབད་ནིའི་གློག་བརྙན་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་སྣུམ་འཁོར་འདོད་པ་ཟེར་མི་འདི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ བེངཀ་ཧེད་ཀྱིས་ བེན་ཅི་དྲོ་བོས་ཀྱི་ འཁརབ་འགན་འདི་ལེན་མ་བཏུབ་པས།
ཝིལ་སོན་འདི་ བརན་དོ་གི་འབད་གཞག་ལུ་བལྟ་སྟཻ་ བཟོ་པ་བསྒོམ་སྟེ་ཡོད་རུང་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ སྤྱི་ཟླ་༢༨ པ་གི་སེ་མ་ གྱོན་ཆས་སྦྱངས་རྒྱུགས་འབདཝ་ད་ལུ་ ཝིལ་སོན་ཙིགཔ་ཟ་ནུག། "
འ་ནཱི་འདི་ངོ་མཚར་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས་ཟེར་" འཁྲབ་རྩདེཔ་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ དཔྱད་རིག་བཏང་ནུག "
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ སྐྱོན་བརྗོད་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མེན་པས།
ཁོ་གིས་ བསྐཡར་ཞིབ་འདི་ ལྟ་སྐོར་འགྱཝ་ད་ལུ་ བཀག་སའི་ས་སྒཽ་ཚུ་ནང་ལས་ཐོབ་ཡོད་རུང་རང་ ཁོ་གི་མཉམ་རོགས་ཚུ་གིས་སླབ་མི་ནང་ ཁོ་གི་རིག་འཕྲལ་འཕྲལ་རྐྱངམ་གཅིག་ སྟོན་འོང་ཟེར་ཨན་པས། "
བརན་དོ་གིས་ རྣམ་ཏོག་ལང་སི་སི་གིས་ འབད་གཞག་འཁྲབ་སྟེགས་ཁར་སྟོན་ཏེ་ བཟོ་སྐརུན་ལུ་ དད་མེནཔ་སྟོན་འོང་ཟེར་ཨིན་པས།
བདུན་ཕྲག་ལེ་ཤ་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་འབི་ཤུལ་ལུ་ ཁོང་ར་ཚུ་བོས་ཏྲོན་ལུ་ལྷདོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་བསྒང་ལས་ བེངཀ་ཧེད་ཀྱིས་ཁུངས་མེདཔ་བརྩི་ནིའི་ བཅའ་སྒྲིག་ཚུད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
པི་ཡར་པོནཏ་གིས་ བྲིས་མི་ནང་ ཇཱོན་གར་ཕིལད་འདི་ འཁརབ་འགན་གྱི་དོན་ལུ་ གདམ་ཁ་དང་པ་འབད་རུང་ ཁོ་གིས་ "འབད་མ་ཚགུས་པའི་མཁོ་འདོད་བཀོད་ནུག"
ཨིས་ཀྲེན་ལི་གི་འཁྲབ་ྲྩདེ་འདི་ མི་དང་མཐུནམ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནཱི་འདི་ གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་ མི་རྒན་རྒས་མེན་པར་ ན་གཞོན་གདུག་རྩུབ་ཅན་དང་ སྙིང་རྗེ་མེདཔ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོཅདཔ་ཨིན་པས། བརན་དོ་གི་སྐོར་ལས་ བརྩི་མཐོང་གསརཔ་ལྷག་མི་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཚུག་ན་གྱི་བར་ན་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས།"
ཁོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ "འཁྲབ་སྟེགས་ཀྱི་ཐོག་ཁར་ ཡོད་མི་འདི་ ལུས་རྩལ་ཁང་ལས་ མོ་ཁྱི་གི་བུ་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ངེའི་འཁྲབ་འགན་འདི་རྩེཝ་མས་ཟེར་སླ བ་ནུག"
བརན་དོ་གི་ གློག་བརྙན་དང་པ་ནང་རྩེ་མི་འདི་ ཁག་དྲག་སྨད་འགྲིབ་ཉམས་མྱོང་ཅན་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལུ་ ཕོ་སྐྱེས་ཟེར་མི་ནང་ྲཙེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གི་རྩིས་ཁྲ་འདི་ལས་ གློག་བརྙན་འདི་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ ཟིན་བྲིས་ཀྱི་གནས་རིམ་འདི་ ༤-ཆ ལས་ ༡-ཀ ལུ་བསྒཡུར་བཅོས་འབད་ནུག། ཁོ་གི་ སྤུས་མོ་ལུ་ གཤག་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཟིན་བྲིས་ལས་ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཟད་འགྲོ་བཏ་ངམ་ཚུགསཔ་མ་འགྱོ་བས།
ཁ་རྗེ་ཁ་ཐུག་སྦེ་ སེམས་ཁམས་མཁས་མཆོག་གིས་ བརན་དོ་གི་ཆ་རོགས་ དྲུང་འཚོ་ཨིན་མི་འདི་ངོ་ཤེས་ནུག།
འཁྲབ་འགན་འདི་ བརད་དོ་གི་ ལེགཤས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་རྩིཝ་ཨིན་པས།
གློག་བརྙན་འདི་ ཨི་ལི་ཡ་ཀཱ་ཟན་གྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོདཔདང་ ཨཱན་ཐོ་ནི་ཀུའིན་གྱིས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་མཉམ་རོགས་སྦེ་རྩེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ང་བཅས་གཉིས་མཐོང་སྣང་གཅིག་ཁར་རྩཝ་ད་ལུ་ ཁོ་གིས་ང་ལུ་ཁག་དྲག་འབདཝ་ཨིནམ་ཤེས་ཡོདཔ་དང་ ལཱ་འདི་ མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ ཆང་འཐུང་གེ་ཟེར་སླབ་ད་ ཉན་མ་བཏུབ་པར་ ཨ་ཙ་ཅིག་གནད་ལོག་ལོ་སྦེ་སྡོད་དེས།
རེ་འདོད་བསྐྱེད་པའི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ཐོབ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཀཱ་ཟན་གྱིས་ ཀུའིན་ལུ་ ཁོ་ལུ་ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་སྟོན་བྱིན་ཡི་ཟེར་མ་སླབ་པས།
བརན་དོ་གིས་ཧེམ་མར་ཨིས་མིཏ་གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ ནམ་དུས་གང་གི་གོ་སྐྦས་བྱིན་མི་འདི་ ལོག་ལེན་ཡོདཔ་ལས་ གཱིལ་གུད་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་སེམས་དགའ་ནུག།
འ་ནཱི་འདི་དཔྱེ་འབད་བ་ཅིན་ ཞུན་ཐབ་ཀྱིས་ སྒོ་ཕྱེ་དོ་བཟུམ་ཅིག་ དྲོད་འདི་ གསལ་གཞི་ལས་འོང་ནུག།
ལོ་རྒྱུས་གེ་རའི་ནང་ལུ་ བརན་དོ་འདི་ ཁོ་རའི་བསློབ་སྟོན་པའི་ གྲོས་ཐག་འདི་གིས་ཙིགཔ་ཟ་སྟེ་ཡོད་རུང་རང་ ཨོན་དི་ཝ་ཀྲར་ཕོརཏ་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ལོག་སྟེ་ལཱ་གཅིག་ཁར་འབད་ནུག "
 ཁྲོམ་ཆུང་ཚུ་ནང་ལུ་ སྐད་ཚ་དྲགས་ཅན་གྱི་བག་བག་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཉམས་འཚེར་ཁག་ཁ་བཟོ་བའི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ ཀྲིརམཕ་གི་ནང་འདྲེན་པ་ཚུ་ གཅེར་ྶྟོན་འབདཝ་ཅིག་ ཕྱོེགས་སྣང་གཉིས་འཛིན་ནུག།
བརན་དོ་ལུ་ འཁརབ་འགན་འདི་ འགོ་དང་པ་ཐོབ་ཅིག་ ཀཱ་ཟན་གྱི་ཨེཆ་ཡུ་ཨེ་སི་གི་བདེན་ཁུངས་ཡོདཔ་ལས་ གནག་ལེག་ལེ་ཐལ་ཡོདཔ་དང་ ཀྲེར་རི་མཱལ་ལོའི་གི་འཁྲབ་འགན་འདི་ ཕེརཀ་སི་ན་ཀྲ་ལུ་ཤོར་ནི་རང་འབད་ནུག།
བརན་དོ་གིས་ཨོན་ཝ་ཀྲར་ཕོརཏ་ནང་ལུ་ ཨིར་རིཤ་ཨ་མི་རི་ཀའི་གྲུ་དོ་པ་ ཀྲེར་རི་མལ་ལོའི་སྦེ་རྩེ་མི་ལས་ ཨོས་ཀར་གྱི་གཤོལ་རས་ཐོབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ སྤྱི་ཟླ་༧ པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༩ ལུ་ ནིའ་ཡོག་ཀྲེམས་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ ཨེ་ཨེཆ་ཝི་ལར་གྱིས་ "ཐུ་ནམོང་མ་ཡིན་པའི་ སྟོབས་ཅན་ སྤྲོ་ཆེ་བའི་ རིག་གསར་གྱི་ཐོག་ལག་ལེན་འབཐ་མི་ ཁྱད་ལཱ་རིག་རྩལ་ཅན་"ཟེར་བསྟོད་པ་རྐྱབ་སྟེ་སླབ་ནུག"
ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ ལུ་ གློག་བརྙན་དྲི་སའི་རི་ནང་ལུ་ ནེ་པོ་ལིན་སྦེ་རྩེ་ནུག།
བརན་དོ་གིས་ དམིགས་བསལ་དུ་ བཀོད་ཁྱབ་མདོན་ཆེན་ ཧེན་རི་ཀོས་ཀྲལ་ལུ་བརྩི་ོཀུར་མངམ་མེདཔ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་དང་ འཁྲབ་རཙེདཔ་མཉམ་རོགས་ ཕེརཀ་སི་ན་ཀྲ་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་ཡང་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མདེཔ་ཨིན་པས། དེ་གི་སྐཽར་ལས་ ཨིས་ཀྲི་ཕན་ཀཱན་ཕར་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ "ཁོང་གཉིས་འདི་རྩ་བ་ལས་རང་འགལ་བ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། མར་ལོན་ལུ་ལཱ་སྣ་དགོཔ་དང་ ཕེརཀ་གིས་ ཁོ་རའི་ཡང་བསྐཡར་འབད་ནི་ལུ་ མ་དགའ་བས།"
ཕེརཀ་སི་ན་ཀྲ་གིས་ བརན་དྲོ་འདི་ "འཛམ་གླིང་ནང་གི་བརཙི་མཐོང་ཆེ་དྲག་གི་འཁརབ་རྩེདཔ་ཨིན"སླབ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་ར་  "སྐད་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཤླབ་མི་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག"
པའུ་ལིན་ཀེལ་འདི་ གློ་བརྙན་སེམས་ཁར་མ་ཚདུ་རུང་རང་ "མར་ལོན་བརན་དོ་གི་རྩ་འགེངས་ཏེ་ ས་ཀི་ནི་ འཁྲབ་འགན་འདི་རྩདེ་མི་ལུ་ ངལ་རངས་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ནིའུས་ཝིཀ་གིས་ "མི་གཉས་ཕྱད་ཡོད་པའི་སྤྲོ་མདེ་ཀཡྀ་སྲུང་" མཐོང་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་འདི་ ཤོག་འཛིན་ཡིག་ཚང་ནང་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་ནུག།
གློག་བརྙན་འདི་གིས་ རྟགས་མ་བཞི་ཐོབ་ནུག།
ལོ་རྒྱུས་གེ་ར་བལྟ་རུང་ མོ་གིས་ཨའི་ཤི་མི་གིས་ མྱ་ངན་ཕོག་ཡོདཔ་དང་ རྣམ་ཐར་འབྲི་མི་ པི་ཀྲར་མན་སོན་གྱིས་ ཨེ་དང་ཨི་གི་ རྣམ་ཐར་ནང་ལུ་ "མོ་འདི་ཁོ་ལུ་ གནང་བ་གེ་ར་བྱིན་མི་ཅི་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གི་ཨའི་ཤི་བའི་ཤུལ་ལུ་ མར་ལོན་གྱིས་ྦདག་འཛིན་མ་འབད་དོ་བཟུམ་ཅིག་འདུག་"ཟེར་སླབ་ནུག།"
ཡང་ལའི་ཡོན་གྱིས་ བརན་དོ་དང་གཅིག་ཁར་ གློག་བརྙན་མ་ྲྦཙདེ་བར་ཡོད་རུང་རང་ ཆ་རོགས་དང་ བྱང་ཕྱད་ མོནཏ་གོ་མི་རི་ ཀི་ལེཕ་གཅིག་ཁར་ བརན་དོ་གི་བཟོ་དབྱིབས་རྐཡངམ་གཅིག་སྟོནམ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གིས་ འཁྲབ་རྩོདེཔ་ངོ་མ་ རིའོ་དང་ ཀྲལ་མལ་དྲིན་གྱིས་འབད་བ་ཅིན་ གོ་གི་ཆ་རོགས་"དྲེད"ལོང་འོརཐི་སྦེ་སྟོན་མ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་ལུ་ ཞུདན་དག་པའི་ཉམས་མྱོང་མེད་ནི་འདི་གིས་ བཟོ་སྐརུན་འབད་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཞུན་དག་འབད་ནི་ཕྱི་ཡོདཔ་དང་ མཐར་ཐུག་ལུ་ པ་ར་མའུཏ་གིས་ གློག་བརྙན་གྱི་དབང་ཚད་འདི་འབག་ནུག།
དེ་བསྒང་ལས་ ང་ར་རལས་འགུལ་དེ་དང་བསུན་ཏེ་ བཀོག་བཞག་སྦེ་ཡར་སངོ་ཡི་"
བརན་དྲོ་གིས་ཞེན་ལོག་འབད་མི་ དང་གཅིག་ཁར་ ཤུལ་མའི་གློག་བརྙན་ མི་ཀྲོ་གྱོལ་དི་ཝིན་མ་ཡར་གྱི་ལོག་སྟེ་བཟོ་མི་ མུ་ཀརི་ནི་ཨོན་དི་བའུན་ཀྲི་ཟེར་མི་འདི་བཟོཝ་ད་ལུ་ གློག་བརྙན་ཚོང་སྡཻ་དང་གཅིག་ཁར་སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
མུ་ཀྲྀ་ནི་གི་མདོན་ཆེན་ ལི་ཝིས་མའལ་ཨིས་ཀྲོན་གྱིས་སླབ་མི་བདེན་བཤད་མི་ནང་ "བཀོད་ཁྱབ་ཚོགས་པ་ཚུ་ གོང་གིས་ སྦྱོང་རྩལ་མ་རྫོགས་པའི་ འཁྲབ་རྩདེཔ་དང་ ཙིགཔ་ཟ་སི་སི་གི་ཨ་ལུ་བྱིན་ དེ་ལས་ གོང་ཅན་པར་རིས་ཚུ་ལུ་ དབང་འཛིན་འབད་ཝ་ལས་ ཁོང་གིས་ག་ཅི་བྱིན་མི་འདི་ཁཁོང་ལུ་ཐོབ་པས་ཟེར་སླབ་ནུག"
གློག་བརྙན་འདི་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་བཟོ་ཉེས་(༡༩༦༣) འདི་འགོ་ཐོག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གི་ དུས་ཚོད་དེ་བསྒང་གི་ ཡོངས་ཁྱབ་གློག་བརཉན་གེ་ར་ སྒྱོན་བརྗོད་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ནང་འཐུས་ཤོར་མི་ཙང་ཙ་ཨིན་པས།
བརན་དྲོ་གིིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༥ ལུ་ གློག་བརཉན་གཅིག་ནང་རྩེད་མི་འདི་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་མ་འགྱོ་བས།
ཀེན་དྲི་འདི་དམིགས་བསལ་དུ་ གློག་བརྙན་ལེ་ཤ་ནང་རང་ལེགས་མོ་སབཻ་མ་འགྱོ་བས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ སྤྱི་ཟླ་གསུམ་པའི་ ཨེེཏ་ལེན་ཀྲིག་གི་ཐོན་རིམ་ནང་ལུ་ པའུ་ལིན་ཀཱལ་གྱིས་ བརན་དྲོ་གི་ ངོ་རྒོལ་གྱི་དུས་ལུ་ "ཁོ་གིས་ སྤྱི་ཚོགས་འདི་ཁུངས་མེདཔ་སྦེ་ཤེསཔ་ལས་ སྤྱི་སྡེ་དང་མ་མཐུན་མི་ཨིནམ་དང་ ཁུངས་མེད་མི་ཚུ་ གདོང་ལེན་འབད་ཚུགསཔ་ལས་ ཁོ་དཔའ་ ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ ཁོ་དཔའ་བོ་ཨིནམ་ལས་ དགའ་ནུག" དེ་འབདཝ་ད་ལུ་ བརན་དྲོ་དང་གཞན་ཡང་ཁོ་བཟུམ་ཡོད་མི་ཚུ་ "དགོད་བྲོ་སི་སི་ ངོ་ཚ་མདེཔ་ ཁོང་གི་མམི་མང་གི་ སྙན་གྲགས་ཚུ་ སྐྱོ་སི་སི་སྦེ་མེས་མེད་བཅོས་ཡོད་ཟེར་སླ བ་ནུག"
ང་གིས་ ཁྱད་པར་མདེཔ་སྦེ་སྡོན་མི་འད་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཤེས་ཡོད་རུང་ ང་ར་ཤེས་ཚགུསཔ་སྦེ་སྡོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ གནམ་མེད་ས་མེད་སེམས་ཁར་ཕོག་ཡི།"
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ གློ་བརྙན་འདི་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་ལེགསཔ་དང་ཟོགཔ་གཉིས་ཆ་རང་་ཐོབ་ནུག།
བརན་དོ་གིས་ གློག་བརྙན་ཡོངས་རྫོགས་རང་ མདོ་ཆེན་གཱིལ་ལོ་པཱོན་ཀྲེག་ཀོར་ཝོོ་ལུ་ ཆེད་དུ་བརྩོན་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡ ལུ་ མའི་ཀཱལ་ཝི་ནར་གྱིས་ ཁོ་ར་ ཨིས་ཀྲེབ་ཕ་ནི་ཡ་ ཐོ་ར་ཧའི་རད་ ཧེར་རི་ཨན་དྲིའུ་དང་ ཨཱན་ན་པལཀ་གཅིག་ཁར་ བིར་ཀྲིཤི་གི་ འཇིགས་སྣང་གློག་བརྙན་ ནའིཏ་ཀོ་མརས་ཟེར་མི་ནང་ལུ་རྩེད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ ནིའུ་ཡོག་གློག་བརྙན་སྐྱོན་བརྗོད་རྟགས་མ་ནང་ལུ་ བརན་དོ་གིས་ དྲག་ཤོས་ཀྱི་གཧོལ་རས་ཐོབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༡ ལུ་ མིག་ཏོ་གཅིག་འབད་མི་ཇེག་ཟེར་མི་གློག་བརྙན་ཁོ་ལུ་དོ་འགྲན་འབད་མི་འདི་སྟོནམ་ད་ པ་ར་མོའུཏ་ལུ་ ཏི་རུ་ཤོར་ནུག། 
ཀོཔ་པོ་ལ་གིས་ བརན་དོ་ལུ་ "བཟོ་སྨན"འདི་ བརྙན་པར་གཟུང་དོག་པའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ཡོད་མིའི་བརྟག་ཞིམ་ནང་ལུ་ བརན་དྲོ་གིས་ བཟོ་ཁོ་ར་བཟོ་ནུག།
བརན་དོ་གིས་ ཁོ་ལུ་ དོགས་པ་ཆགསཔ་ལས་ ཁོ་རའི་རང་རྣམ་ནང་ལུ་ "ཧེ་མ་ ཨི་ཏྲ་ལིན་ནང་ལུ་མ་རྩདེ་བར་ཡོདཔ་ལས་ ག་དེ་སྦེ་རྩེ་ཚགུས་ག་དོགས་པ་ཡོད་ཟེར་སླབ་ནུག"
བརན་དོ་གིས་ འཐུས་ཉུང་ དྲོ་ལར་༥༠,༠༠༠ ནང་གན་རྒྱ་བཟོ་ཡོད་རུང་ འབབ་པའི་དཔྱ་ཚད་ནང་ལུ་ ཡོངས་བསྡོམས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ནང་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤ ལུ་ ཀོཔ་པོ་ལ་གིས་ དྲི་བ་དྲིས་ལན་ཤེས་ཡོན་གཙུག་སྡེ་གི་མཐར་ཕྱིན་ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་འབྱང་ནང་མཐོང་ཚུགས་མི་ནང་ "དམ་པའི་ཕ་འདི་ བཟོ་སྐྲུན་འབདཝ་ད་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མདེ་ངལ་རང་ས་མ་ཚུགས་ཟེར་སླབ་ནུག
ང་གིས་ གློ་བརྙན་རྩེ་ཐང་འདི་ཁོང་གིས་ མ་དགའ་བས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ ལུ་ ལར་རི་ཀིང་དང་ཅིག་ཁར་ རྒྱང་མཐོང་ནང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་འབདཝ་ད་ལུ་ ཀོཔ་པོ་ལ་འདི་ བཏོན་བཏང་ནི་འབད་དེ་ཡོདཔ་རུང་ ཨའེ་པ་སི་ནོ་གིས་ བརན་དོ་གིས་ ག་དེ་སྦེ་ཆ་རོགས་འབད་ཡི་ག་གིས་སྐོར་ལས་སླབ་ནུག།
ཁོ་གིས་ སྡོ་ཚན་ནང་ལུ་ ཆང་ཕོརཔ་གང་དང་གཅིག་ཁར་ སྨོན་ཆང་ཕུལ་ཏེ་ འཁྱེག་དཀྲུམས་ནུག།" 
ཀེན་གིས་སླབ་མི་ནང་ 'བརན་དྲོ་དང་ཕྱད་ཞིནམ་ལས་ གེ་ར་ཧ་ལས་ཏེ་ལུས་ནུག་ཟེར་སླབ་ནུག"
ལྷག་པར་དུ་ ཁོ་ལུ་སྟཽབས་ཤུགས་དང་དབང་ཚད་ཡོདཔ་ལས་ ཨའི་ཀེཔ་ཝན་གྱིས་ མི་ཚུ་ བེསི་བཱོལ་གཡུག་ཤིང་གིས་དྲང་དོ་བཟུམ་སྦེ་མནེ་པར་ ཁོ་ར་ མི་དྲག་འབདཝ་ལས་ རྒྱབ་འགལ་འོང་ཟེར་མནོ་ཡི།"
འགོ་ཐོག་ཟེར་ཡང་མདེཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ རྟགས་མའི་མཛད་སྒོ་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་དེ་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཐོབ་དབང་ལུ་ རྩོལ་འདོད་ཅན་གྱི་ ཧོལ་ལི་འུད་དང་ རྒྱང་མཐོང་ཚུ་གིས་ ག་དེ་སྦེ་སྟཽན་དགོཔ་ཨིན་ན་བཟོ་སྟཻ་བཏང་ནུག།
སྔོན་མའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་ལུ་ བརན་དོ་གིས་ མཐོང་སྣང་ལེ་ཤ་གི་ བློ་ཚིག་ཚུ་ བློ་ལུ་གཟུང་མ་བཏུབ་པར་ ཁོ་རའི་ཚིག་ཚུ་བྲིས་ཏེ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་བལྟ ཚུགས་ནིའི་དོན་ལུ་ གློག་བརྙན་བཟོ་སར་བཞག་མི་འདི་གིས་ པར་བཏབ་ད་ལུ་ཐབས་རང་མདེ་པར་ བརྙན་འཁོར་པར་གཞི་ནང་ཚུད་ནུག།
ཁོ་གིས་ཡོངས་བསྡཽམས་ཀྱི་དྲོ་ལར་ས་ཡ་གསུར་མེ་ཐོབ་ནུག།
ནིའུ་ཡོག་ཀྲེམས་ཀྱི་བསྐཡར་ཞིབ་ནང་ལུ་ པའུ་ལིན་ཀིལ་གྱིས་ "གློག་བརྙན་འདི་ ཐོགས་གྲོལ་གྱི་ནང་ལས་མཐར་འཁྱོལ་ཡི་ཟེར་སླབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༣ ལུ་ བརན་དོ་གི་ ཆུང་ཀུན་དུས་ཀྱི་ཆ་རོགས་འཆམ་མཐུན་ཝལ་ལི་ཀོགས་ཤི་མི་གིས་སེམས་ཤི་ནུག།
ཀེལ་ཀྲཽན་འདི་གློག་བརྙན་འགོ་ཐོག་ནང་མ་འཐོན་རུང་རང་ མཐོང་སྣང་ནང་ལུ་ རྟ་གི་རྒྱབ་ཁར་བཞོན་ཡོདཔ་དང་ ཡར་མར་དཔྱང་སྟེ་ ཤཝ་ཕོག་གི་ལྤགས་ཀོ་གིས་གྱོན་ཡོདཔ་དང་ ལི་ཀྲིལ་ཕེ་དར་གྱི་ལུགས་བཟུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་གིས་ ཁོང་ར་མནོ་མི་འདི་འབད་བཅུག་མི་ པེན་གྱིས་ མར་ལོན་ག་དགའ་འབད་བཅུག་ནུག"
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ ལུ་ རའུ་ནི་གི་ཐོན་རིམ་ཨིང་ལིཤ་ནང་ཡོད་མི་ ཕེརནི་ཆེ་ བེལ་ཇིན་གྱི་དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ ཇཱིན་པིར་རི་ དྲུ་ཀྲིལ་ལི་ཧུགས་དང་ ལུའིས་ཀར་ལོས་སཱལ་དན་ཧ་གིས་ བཀོད་ཁྱབ་འབད་མི་འདི་ རའུ་ནི་མི་ཀྲུག་ཀྲིར་གི་མི་ཚེ་སྐཽར་ལས་ དང་ བཱར་ཟིལ་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ རྒཱ་གར་གྱི་མི་ཁུངས་གི་རིགས་ཚན་ཡོད་མི་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གཙོ་བོར་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱིྒྱང་ལོ་༡༩༧༩ ལུ་ རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་རིམ་ཆུང་ཀུ་ ཉུང་དྲགས་རེ་ནང་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ ཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་དྲག་ཤོགས་ཀྱི་གསོལ་ར་ པརེམ་ཀྲམ་ཨིམ་མི་རྟགས་མ་ཐོབ་ནུག། 
བདུན་ཕྲག་གསུམ་གྱི་ལཱ་གི་དོན་ལུ་ བདུན་ཕྲག་རེ་ནང་ བརན་དོ་གིས་ དྲོ་ལར་ས་ཡ་རེ་ཐོབ་ནུག།
དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཀོཔ་པོ་ལ་གིས་ བརན་དོ་གི་རཙདེ་ཐངས་ལུ་བལྟ་སྟཻ་ ཡ་མཚན་ཆེ་ནུག།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ སྤྱི་ལེ་༡༩༧༩ ལུ་ ཨཱན་དྲི་བིརཀ་གིས་བྲིས་མི་ མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བའི་སྲིད་བྱུས་བཀག་པའི་སྲུང་རྩོམ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༩ ལུ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ སྐམ་པའི་ནམ་དུས་དཀརཔོ་ཟེར་མི་གློག་བརཉན་ནང་རྩེ་བར་འོང་ནུག།
བརན་དོ་གི་འཁརབ་སྟོན་འདི་ལུ་ བསྟཽད་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱབ་སྐྱོར་པའི་འཁྲབ་རྩེད་དྲག་ཤོས་ཀྱི་རྟགམ་ས་དོན་ལུ་ གདམ་ཁ་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཀྲོ་ཀི་ཡོ་ གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་ནང་ འཁྲབ་རྩདེ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་རྟགས་མ་ཐོབ་ནུག།
ཝ་རའི་ཀྲི་གིས་ཡང་ བརན་དོ་གིས་ ས་བཱ་ཀྲི་ནི་གྱི་འཁྲབ་ྶྟོན་རྩེད་མི་ལུ་ བསྟོད་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ "མར་ལོན་བརན་དོ་གི་ དགོད་བྲོ་ཡང་དག་སྦེ་འབད་མི་འདི་གིས་ གློག་བརྙན་གྱི་བྱུང་རབས་ནང་ ལགེས་ཤོམ་སྦེ་བྱྱུང་པའི."སྐོར་ལས་སླབ་ནུག"
སྲུང་ཤོག་འབྲི་མི་ རཱོན་ཧུཆ་ཅིན་སཱན་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ བརན་དོ་གིས་ ཁོ་རའི་མཇམ་རོགས་དང་ གློག་བརྙན་གྱི་རྩལ་གཡོག་སྡེ་ཚན་དང་འཁོན་འཛིན་དང་ མཉམ་སྦྲེལ་འབད་ནི་ལུ་ ཁ་མ་བཟེད་པར་ གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་ལུ་ གནོདཔ་བཀལ་ཡི་ཟེར་སླབ་ནུག།
འ་ནཱི་འདི་ མོ་གི་འཁྲབ་འགན་མཇུག་དང་ མོ་འཁྲབ་རྩེད་ཀྱི་འཁྲབ་འགན་འདི་ འ་ནཱི་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིན་པས།
ཕོ་འཁྲབ་རྩདེཔ་གི་བུ་ མི་ཀོ་འདི་ ཇེག་སོན་གྱི་སྐུ་སྲུང་དང་ ཕྱག་ཞུ་མི་སྦེ་ ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་སྡཽད་ཡོདཔ་དང་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་ིམ་གི་ཆ་རོགས་ཡང་ཨིན་པས། "
ཤི་རནམ་ད་ལུ་ ཨ་པ་གིས་ བུང་བཏང་མ་ཚུགས་པར་ མང་ཤོས་རང་ སྲོག་ར྄ང་ལུ་བྲྟེན་ཏེ་སྡྡེད་ནུག།
དེ་འབདཝ་ལས་ ཨ་པ་གིས་ ནེ་ཝར་ལེནད་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་འགྱོ་སྟེ་ སྤརོ་བ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ མའི་ཀཱལ་གྱིས་ རྒྱུག་རྩེད་ཤིང་རྟ་དང་གཅིག་ཁར་ འབག་བཏུབ་པའི་ སྲོག་རླུང་བསགས་མཛོད་འབག་བྱིན་ནུག།
ལྷག་པར་དུ་ ཁོ་ར་ གུ་རམ་ནད་དང་ མཆིནམ་ཀེན་སར་ཐོབ་ནུག།
ཁོ་གི་ སྒྲ་གཟུང་ཚིག་ཕྲེང་རྐྱང་པ་འདི་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ལུ་ གུས་བཏུད་སྦེ་ རྩེད་སྟོན་མཇུག་ནང་བཙུགས་ནུག།
སྡུག་བསངལ་ཕོག་མི་ བརན་དོ་གིས་ མཱལ་དེན་ལུ་ ས་ཁར་འགྱེལ་སྦེ་རང་སྡོད་ཡི་ཟེར་སླབ་ནུག།
ཁོ་མ་ཤི་བའི་ཧེ་མ་ ཁོ་གི་གློཝ་ནང་ སྲོག་རླུང་ཡོད་མི་དུང་ཅུང་བཙུགས་ནིའདི་གནང་བ་འདི་ ཁ་མ་བཟེད་པར་སདོད་ཡོད་རུང་ ཁོ་རའི་མི་ཚེ་དུམ་གྲ་ཅིག་བསྲིང་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ད་རྐྱངམ་གཅིག་ ཉན་བཏུབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ ལུ་ ཁོ་གིས་ ཕེརནི་ཆི་གི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ལུ་ "སྡེ་འདབརཻལའདི་ ལུགས་སྲེལ་ནང་ལུ་ཚུད་ཡོདཔ་ལས་ གནས་ཚུལ་མེན་ཟེར་སླབ་ནུག།
ཁོ་གིས་ ཁོ་རའི་རང་རྣམ་ནང་ལུ་ ཁོ་གི་གཉེན་ ཨམ་སྲུ་ཡང་ན་ ཨ་ལུ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་མ་སླབ་རུང་ གཞན་བརྩེ་དགའ་ལེ་ཤ་གི་སྐཽར་ལས་ བདེན་ཁུངས་བཤད་ནུག།
བརན་དོ་དང་ མོ་འཁྲབ་རྩདེཔ་ རི་ཏོ་མོ་རི་ནོ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ ལུ་ཕཡད་ཞིནམ་ལས་ བྲཙེ་འབྲེལ་འགོ་བཙུགས་ནུག།
ཁོང་གཉིས་སོ་སོ་འགྱོ་སྟེ་ ལོ་གཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ མོ་རིན་ནོ་གིས་ བྲཙེ་དགའ་གི་འདོད་པའི་ གློག་བརྙན་ ནངས་པའི་མཚན་མོ་ཟེར་མི་ནང་རྩེ་ནུག།
མོ་འདི་ རྒྱ་གར་མངའ་སྡེའི་རེ་ལི་ལམ་གྱི་ལྟ རྟོགཔ་ ཝིལ་ལི་ཡམ་ཨོ་ཀཱལ་ལ་གྷན་གྱི་བུམོ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་དང་ཀཤ་ཤི་ལུ་ བུ་ ཀི་རིས་ཤན་བརན་དོ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༨ སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༡ ལུ་སྐཡེས་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གཉིས་ ༡༩༥༩ ལུ་ ཁ་བྱལ་ནུག།
ཁོང་གཉིས་ལུ་ ཨ་ལོ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༡ ལུ་སྐྱེས་མི་མི་ཀོ་ཀའས་ཀྲ་ནི་དྲ་བརན་དོ་ དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ ལུ་སྐྱེས་མི་ རི་བིཀ་ཀ་བརན་དོ་གཉིས་ཨིན་པས།
ཏྲི་རི་པའི་འདི་ ཕེརནི་ཆི་སླྦ་མི་མི་ཁུས་ཨིནམ་ལས་ བརད་དོ་གིས་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་སྦཡངམ་ལས་ དྲི་བ་དྲིས་ལན་ལེ་ཤ་རང་ ཕེརན་ཆི་ནང་བྱིན་ནུག།
བརན་དོ་དང་ ཏྲི་རི་པའི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ སྤྱི་ཟླ ༧ པའི་ནང་ལུ་ ཁ་བྱལ་འགྱོ་ནུག།
བརན་དོ་དང་ཁོ་གི་ཁྱིམ་བསྲུང་པ་མ་རི་ཡ་ ཀིརས་ཀྲི་ནི་ཡ་རུའུས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ མཐུན་འབྲེལ་ཡུན་རིནམོ་སྦེ་སྡཽདཔ་ལས་ ཨ་ལོ་གསུམ་བྱུང་ནུག།
ཁོ་ལུ་ ཚ་བོ་དང་ཚམོ་ཡང་ཧ་ལམ་བྱུང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༢ ལུ་ མུ་ཀྲི་ནི་ཨོན་བའུན་ཀྲི་ཟེར་མི་འདི་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཁོ་གི་འབད་གཞག་འདི་གིས་ མིང་གཏམ་ཡར་འཐེན་ཡོདཔ་བཟུམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གེ་ལིལ་ལ་ གིས་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ དྲིག་ཀེ་ཝིཏ་ཤོ་འདི་མཇུག་བསྡུ་ཚརཝ་ཅིག་ བརན་དོ་དང་གཅིག་ཁར་ ལས་རིམ་འདི་གི་ འགོ་འདྲེན་པ་གཉིས་ཡོད་མི་གི་ རྟིང་བཏའ་ནུག།
མུ་ཀྲི་ནི་ཨོན་བའུན་ཀྲི་གློག་བརྙན་འདི་བཟོ་བའི་སྦབས་ལུ་ བརན་དྲི་གིས་ ཏ་ཧི་ཏི་དང་ དེའི་མི་ཚུ་དགའཝ་ལས་ ཁོ་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཕན་གནོད་བྱུང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ ལུ་ ཁོ་རའི་སྐྱིད་གནས་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་བཟོ་བཀོད་ལེ་ཤ་རང་མེདཔ་བཏང་ནུག།
ཁོ་ར་སྤྱི་གཞུང་བརྒྱུད་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དྲན་ཐོ་ནང་ལུ་ སྒེར་གསང་བདག་འཛིན་འབད་མི་ མར་ཀྲིན་བརན་དྲིཡུས་སྦེ་ ཐོ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལུ་ སྲིད་འཛིན་གྱི་བཙག་འཐུའི་ནང་ལུ་་ཇཱོན་ཨེཕ་ཀེན་ནི་དྲི་གི་མ་དངུལ་བཟོ་ནིའི་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ༡༩༦༧ སེར་ཁའི་དུས་ལུ་ ཕིན་ལེནད་ཀྱི་ས་གནས་ ཧེལ་སིན་ཀི་གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨ་ལུའི་མ་དངུལ་གྱིས་ གྲོགས་རམ་ཚོགས་པའི་གསོལ་སྟོན་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ས་འགྱོ་ནུག།
ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཁོ་གིས་ ཨ་ལོའི་དབང་ཆ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་སྐཽར་ལས་སླབ་ནུག།
བརན་དོ་གིས་ ཇོའི་བི་བོཔ་གི་ལས་རིམ་ ནུབ་མོ་འཕྱིས་འཕྱིས་པའི་་ཨེ་བི་སི་རྒྱང་མཐོང་ཁ་གཤགས་ལྟོདམོ་ནང་ལུ་ ང་ལྟ བ་ཅིན་ འ་ནཱ་འདི་འཚོལ་ཏེ་འགྱོ་དགོ་པའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ག་ཅི་འདི་ སྟབས་མ་དབེཝ་འོང་དགོཔ་ཨིན་ན་དང་ ཁོང་ཁྲོ་ག་ཅི་སྦེ་ལངམ་ཨིན་ན་ལྟ བར་འགྱོ་དགོ་པས་ཟེར་སླབ་ནུག།" 
འ་ནཱ་འདི་ང་གིས་ ད་ལྟོ་ཚོད་ཚོད་ གནམ་མདེ་ས་མེད་ ལེསག་ཤོམ་སྨེ་འབད་མི་ འཁྲབ་སྟོན་བལྟ་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབདཝ་ལས་སེམས་དགའ་ཡི།"
སྤྱ ི་ལོ་༡༩༦༤ ལུ་བརན་དོ་འདི་ "ཕིཤི་ཨིན" ལུ་འཚིན་བཐུང་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ པུ་ཇེཏ་སའུན་ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀཱའི་མི་ཁུངས་ཀྱི་ ཉ་བཟུང་ནིའི་དབང་ཆ་སྤྲོད་ཡོད་མི་ ཆིངས་ཡིག་འདི་ ཆ་མེད་བཏངམ་ད་ལུ་ ངོ་བརྒླ་འགྲེམ་སཏོན་འབད་འབདཝ་ཨིན་པས།
བརན་དོ་གིས་ "གཞུང་རྒོལ་གྱི་དོན་ལུ་"སྡཻ་ཚན་ལུ་ གླིང་སྒྱུར་རིང་ལུགས་ཡར་སེང་འགྱོ་མིའི་ མནོ་བསམ་བཏང་མིའི་སྐོར་ལས་ མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱིན་ཏེ་རང་ རྫོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
མཛད་སྒོ་ནང་ལུ་ ཁོ་གི་ཚབ་མ་སྦེ་སཱ་ཅིན་ལི་ཀྲིལ་ཕེེ་ཐར་འགྱོ་ནུག།
དུས་སྟོན་འདི་གིས་ ཡུ་ཨུས་དང་འཛམ་གླིང་གི་ རིག་གཏད་བཀུག་ནུག།
ཁོ་འདི་ མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ རྩོལ་འདོད་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།
ཨ་མི་རི་ཀཱན་གློག་བརྙན་གཙུག་སྡེ་གིས་ སྤྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ དང་ དེའི་སྔོན་མ་ གསར་རྩདེ་འབད་མི་ ཕོ་ཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་བཞི་པ་ཨིན་ཟེར་ ཐོ་རྐྱབ་སྟེ་འདུག།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ སྤྱི་ཟླ་བརྒྱ་ད་པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༩ ལུ་ སླར་གསོ་འབད་མི་ ཨེན་ཀོ་ལོ་པི་དརི་ཡ་ བིར་ཀྲན་ནི་ཀ་ཟེར་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ "ཁོ་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ཐབས་ལྡན་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོ་ར་གནད་ལོག་ལོད་དང་ མར་མུར་སྦེ་སླབ་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྔར་སྲོལ་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་སྦྱོང་བརྡར་འདི་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁོ་ར་ཁྲིམས་འབད་མི་འགོ་འཁྲིདཔ་དང་ བྲོས་གཟུར་གནག་ཅན་ལས་ གསར་འཐོན་འབད་འབདཝ་ཨིན་པས།
ཁོ་གིས་ གློག་བརྙན་ ཝིལད་ཝན་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ མི་ངན་སཻྡ་ཚན་གྱི་འགོ་འཁྲིདཔ་ ཇཱོན་ནི་ཨིས་ཀྲེ་བལར་ཟེར་རྩེད་མི་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཐལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བུརཀ་ལིན་བུ་མར་གྱི་རྩོམ་པོ་ མར་ཀྲིན་ཨེཆ་ལི་ཝིན་སོན་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ གློག་བརྙན་ཝ་ཀྲར་ཕོརནཏ་གི་མཐོང་སྣང་ "ང་ར་དོ་འགྲན་པ་འབད་རུང་བཏུབ་ནུག" ཟེར་མི་འདི་ "གློག་བརྙན་གྱི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཐོང་སྣང་ཅིག་ཨིན་དང་ ཚིག་ཕྲེང་འདི་གིས་ ཨ་མི་རི་ཀའི་ལམ་སྲོལ་གྱྱི་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་འབད་འགྱུརཝ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག།"
ཁྱོད་ཀྱིས་ ཁོང་ཚུ་ཁྱོད་ར་ཤིཝ་མས་ཟེར་མི་འདི་ ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ཚུགསཔ་བཟོ་དོགཔ་དང་ ཁྱོད་རའི་མི་ཚེ་ནང་ལུ་ དུས་ཚོད་འཆམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་མནོ་བསམ་གཏང་།"
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀཱིའི་གློག་བརྙན་གཙུག་སྡེ་གིས་ ཁོ་ར་ ཧོལ་ལི་འུད་ཀྱི་ སྐླ་བཟང་གི་ ཕོ་འཁྲབ་་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཚུ་ལས་ ཨང་བརྒྱད་པ་ལུ་ཚུད་ནུག།
ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༥ ལུ་ འཁྲབ་རྩེད་འབད་ནིའི་ གཙོ་བོ་སྦེ་མ་ཐོབ་ཚུན་ཚོད་ སྙན་ཆ་ཁང་ནང་ལུ་ ལོ་ངོ་དག་པ་ཅི་གི་རིང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་དང་ དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་སྦེ་སཽྡད་ནུག།
བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཝར་ནར་བོརས་ཀྱི་ ཁོ་ར་བདུན་ཕྲག་གསུམ་གྱི་ཁ་འབག་གི་དོན་ལུ་ བདུན་ཕྲག་རེ་ནང་ དྲོ་ལར་༤༠༠ རེ་བྱིན་གེ་ཟེར་འབག་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་ནང་ལུ་ ཁོ་ར་ བཀོད་ཁྱབ་ཚོགས་པ་ཚུ་གིས་ ཨ་རྟག་ར་ གློག་བརྙན་བཟོ་བར་འོང་ས་མཐོངམ་ད་ལུ་ ཁོ་གི་ཁ་འབགཔ་གནས་ཡུན་འདི་ འདི་འཕྲོ་ལས་སེང་ད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༥ ལུ་ཁོ་ར་ གློག་བརྙན་ ང་ལུ་དགའ་དེ་མེན་ དོ་རིས་དྲེ་དང་གཅིག་ཁར་བཞག་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ཚར་གསུམ་གདམ་ཁ་འབད་ནུག༔
ཀེག་ནི་གིས་ ཨ་རྟག་རང་ ཁོ་རའི་ཚེ་གཡོག་ནང་ལུ་ སྒེར་འདོད་དང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐ་སྙད་ཚུ་ཡར་རྒྱས་བཏང་ཞིནམ་ལས་ ཝར་ནར་བོརས་འབད་སར་ ཚར་ལེ་ཤ་འགྱོ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༢ ལུ་ ལོ་ངོ་བདུན་གྱི་རིང་ལུ་ ཝར་ནར་འབད་སར་མ་ལོག་པར་སྡོད་པའི་རིང་ ཁྲིམས་རྩོད་འདི་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ ཁོ་གིས་ རང་དབང་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་ཚོང་སྡཻ་ནང་ལཱ་འབད་དེ་ ཁོ་རའི་བཟོ་སྐྲུན་ཚོང་སྡེ་ ཀེག་ནི་བཟོ་སྐྲུན་ཟེར་མི་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག།
ཀེག་ནི་འདི་ སྤུན་ཆ་བདུན་ཡོད་ས་ལས་ གཉིས་པ་འདི་ཨིནམ་དང་ གཉིས་འདི་ སྐྱེས་ཏེ་ཟླཝ་དག་པ་ཅིག་ནང་རང་གྱོང་སོང་ནུག།
ཁོ་ར་ཆུང་ཀུ་སབེ་སྡཽདཔ་ད་ལུ་ ཁོ་རའི་བཟའ་ཚང་གིས་ ཤར་གྱི་ཁྲོམ་ལམ་༧༩ པ་དང་ ༩༦ ལུ་ ཚར་གཉིས་སྤོ་སོར་འབད་ནུག།
དེ་བསྒང་ལུ་ ཨ་ལོ་འདི་སྟྦས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ ང་སེམས་ཕམ་མས།
ཁོ་ར་ ཁྲོམ་ལམ་ཁར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཐབ་ནི་ཡོདཔ་དང་ གསོ་བའི་སློབ་ཕྲུག་ཨིན་མི་ ཁོ་གི་ཕོ་རྒནམ་རྒས་ཤོས་འདི་ དགོཔ་ད་རང་སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིན་པས།
ཁོ་གི་ཕོ་རྒནམ་ ཧེར་རི་གིས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་འབད་དེ་ ཕོལ་རིན་ཇེམས་ཀྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་འབདཝ་ད་ལུ་ ཁོ་གིས་སྤྲོ་བའི་ཟུར་ལཱ་བཅོས་མ་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་ནུག།
ལས་རིམ་འདི་ནང་ ཀེག་ནི་ ལོ་བཅུ་ཐམ་ལང་གིས་ སྙན་ཆའི་ཁང་དང་ བོརཏ་ཝེ་དང་ འབྲེལ་བ་བྱུང་མི་གི་སྐོར་ལས་སཽྟན་ཏེ་འགོ་བཙུགས་ནུག།
མཐར་ཐུག་ལུ་ ཁོང་གིས་ ཏི་རུ་བསྐཡི་ཞིནམ་ལས་ ཆི་ཀ་གོ་དང་ མིལ་ཝའུ་ཀི་ལས་འཐོན་ཏེ་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ལོག་འགྱོ་ནུག། དེའི་སྐབས་ ལམ་ཁར་ལས་ཕར་འཁརབ་སྟོན་ཏེ་ ཏི་རུ་བཟོ་ནིའི་རྩིས་རྐྱབ་རུང་ འགྱོ་མ་བཏུབ་པས།
ཀེག་ནི་གིས་ པིཏ་ཏར་པཏ་ཏར་དང་གཅིག་ཁར་ ཁོ་ར་འཁྲབ་རྩེདཔ་འབད་ནིའི་རེ་བ་བསྐྱེད་དེ་ འཁྲབ་རྩལ་འོས་དཔྱད་ནང་ལུ་ བློ་སྤོབས་དུམ་གྲ་ཅིག་བཙུགས་ཏེ་འགྱོ་ནུག།
འ་ནཱི་འདི་ ཀེག་ནི་ལུ་ སེམས་སྱོ་སི་སི་གི་ལས་རིམ་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ཁོ་ལུ བཅའ་སྒྲིག་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་རྒྱངམ་གཅིག་གིས་མ་དོ་བར་ ཁོང་གི་ཁུར་ཆ་གྲ྄ུ་གིས་བསྒུགས་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ ཁང་ཚན་འདི་བཞག་སྟེ་འགྱོ་དགོཔ་ཐལ་ནུག།
ཁོ་གིས་ ག་ཅི་གུ་ཅིག་འབད་དེ་ ལཱ་གཡོག་ཅིག་ཐོབ་ཟེར་སེམས་ཐག་བཅད་ནུག།"
ཀེག་ནི་གིས་ ཁྱད་ལཱ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་རྐཡབ་སའི་སློབ་གྲྙ་ཅིག་གཞི་བཙགུ་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཨམ་སྲུ་གིས་བཀག་ཆ་མེད་པར་འགྱོ་ཚུགས་ཟེར་བའི་ འཁྲབ་སྟོན་ནང་ལུ་རྩདེ་ནི་ཐོབ་སྟཻ་ ཟླཝ་བཞིན་སྒོར་སོང་ནུག།
ལས་རིམ་འདི་གིས་ རྩུབ་གཏམ་གྱི་བསྐཡར་ཞིབ་ཚུ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ ལུ་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་རྒྱན་ཁྱིམ་སྦོམ་ཟེར་མིན་ འགོ་སྐབས་ཐོབ་ནུག།
གློག་བརྙན་གྱི་མིང་སོར་ཡོད་མི་ སྡིག་ཅན་གྱི་ངལ་གསོ་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ ལུ་སྟཽན་ནུག།
ཨིན་ཏེ་རང་འབད་རུང་ གན་འཛིན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཝར་ནརས་འདི་ བདུན་ཕྲག་བཞི་ཅུ་ལས་ གོངམ་ཞུ་དགོཔ་འཐོན་ཡོདཔ་དང་ འོང་འབབ་ཡང་ བདུན་ཕྲག་བཞི་ཅུ་གི་རྐྱངམ་གཅིག་བྱིན་ནུག།
ཁོ་རའི་གློག་བརྙན་གྱི་ཚེ་གཡོག་ནང་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཐོབ་ལས་ ཀེག་ནི་གིས་ ཕོ་སྐྱེས་ལེགས་ཤོམ་ མེཏ་དྲའི་ལི་སྦེ་རྩེ་ཡོདཔ་དང་ ངན་པ་སྦེ་ ཨིད་ཝརད་འུདས་འདི་ ཀྲོམ་པ་ཝརས་སྦེ་རྩེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བཟོ་སྐྲན་པ་ དྲར་རིལ་ཟ་ནུཀ་གིས་བདེན་ཁུངས་བཟང་མི་ནང་ འ་ནཱ་འདི་ ཁོ་གིས་ སྲུང་ཤོག་གི་ཞལ་འཚོམས་སྐབས་མནོ་བསམ་ཏབང་ཡོད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། ཝེལ་མན་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ འདི་གི་སྐོར་ལས་ གློག་བརྙན་བཟོ་བའི་སྐྦས་ལུ་ ཚལ་ལུ་སྐྱུརཔོ་སྦོམ་རྐང་ཁརི་གུར་མཐོངམ་ད་ གནས་སྐྦས་འདི་ཐོབ་ཅི་ཟེར་སླབ་ཨིམན་དང་ རྩོམ་པ་པོ་ གེལེས་མོན་དང་ བརའིཏ་གིས་སླབ་མི་ནང་ འ་ནཱི་འདི་ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་ ཧེ་མིཡ་ཝིས་ཀྱིས་ ཁོ་རའི་བུམོ་གོས་ཀྱི་གདོང་གུར་ སྒོང་ལེབ་བཀོག་བྱིན་མི་གི་སཀཽར་ལས་ཨིན་པས་ཟེར་སླབ་ནུག།
ང་གིས་ འ་ནཱི་འདི་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་སྟཽན་འོང་ཟེར་རེ་བ་རང་མ་བསྐྱེད།
མཐོང་སྣང་འདི་བལྟ ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁོ་གིས་ གློ་བརཉན་འདི་ལོག་ཅི་རང་བལྟོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་མོ་གིས་བུམོ་གིས་ གློག་བརྙན་འདི་བལྟ་སྟེ་ཤུགས་སྦེ་བགའཝ་ད་ལུ་ སྤྱིན་བདག་ཚུ་ ཙིགཔ་ཟ་མི་འདི་གིས་ ཁུངས་མེདཔ་གློག་བརྙན་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན་པས།"
ཝར་ནར་བོརས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༡ ལུ་ ཏི་རུ་ཧིང་སངས་ས་ཟེར་མི་འདི་བཟོཝ་ད་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་ ཨིད་ཝརད་ཇི་ རོ་བིན་སན་དང་ ཀེག་ནི་གཅིག་ཁར་ སྡོ་ཚན་མགྱོགས་པ་བཟོ་ཚར་ནུག།
ཁོ་ར་གློག་བརྙན་འདི་བཟོ་ཚརཝ་ད་ལུ་ གློག་བརྙན་མི་མང་གི་བྱང་ཕྱད་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཨིན་པས།
གློག་བརྙན་ཁང་གི་འགོ་དཔོན་ཚུ་གིས་ ཀེག་ནི་ལུ་ ཁོང་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་དགོ་པའི་ཨུ་བཙུགས་བསྐྱེད་རུང་ ཉནམ་མ་བཏུབ་པས། 
གློག་བརྙན་མི་མང་གི་བྱང་ཕྱད་དང་ སེམས་གས་པ་མེད་པའི་ཨམ་སྲུ་འཆོལ་ལོ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ ཝར་ནར་བོརས་ལུ་ གོ་སྐྦས་བྱིན་ནུག།
དེ་ལས་ མགྱོས་པ་སྦེ་རང་ གློག་བརྙན་ མི་སྤུང་གིས་ངར་སྐད་རྐཡབ་མས་དང་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མི་གིས་ ག་ར་འབགཔ་ཨིན་ཟེར་མི་ནང་རྩེ་ནུག།
བྱུང་རབས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ བྱུང་རབས་ཀྱི་རྫོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་ འཕྲལ་གྱི་དཀའ་ངལ་སྐོར་ལས་ མཐོང་ཚུལ་བྱིན་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ རྩོད་པ་རྐཡབ་ཨིན་པས།
ཨིན་ཏེ་རང་འབད་རུང་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤན་ཞུགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དུས་རབས་ལེ་ཤ་གི་རིང་ལུ་བྱུང་མི་དང་ ད་ལྟཽ་ཡང་འགྱུར་བ་འགྱོ་སྟེ་སྡོད་མི་ བ ྱུང་རབས་ཀཡི་རང་བཞིན་སྐོར་ལས་ དོན་འགྲེལ་མ་འདྲཝ་འབྱུང་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་ལྔ་པའི་ ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ཀྱི ་གིརཀ་གི་བྱུང་རབས་མཁས་པ་ ཧི་རོ་དྲ་ཀྲས་འདི་ "ཤོབ་རྐྱབ་ནིའི་སྲོལ་བཙུགས་མི་"ཟེར་སྐྱོན་བརཇོད་འབད་དདེ་ཡོད་རུང་ ནུབ་ཀྱི་ལུགས་ལུ་ "བྱུང་རབས་སྲོལ་བཏོད་མི" ཟེར་རྩིཝ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་བར་མའི་ཨིང་ལིཤ་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་དོན་དག་འདི་ "སྲྲུང"ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
དེང་སང་གི་ ཇཱར་མན་ ཕེརེནཆི་དང་ བརྟན་བརྟན་སྦེ་ བཅོས་མ་དང་ གནམ་མེད་ས་མདེ་ཚིག་སྒྱུར་ཡོད་མི་ ཇཱར་མ་ནིཀ་དང་ རོ་མའནས་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ནང་རང་ ཚིག་ཅོག་འཐདཔ་འདི་ "བྱུང་རབས"དང་"སྲུང་"གཉིས་ཆ་རའི་དོན་ལུ་ལག་ལནེ་འཐབ་ཨིན་པས།
བི་ནི་དྲིཏ་ཀརོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ "བྱུང་རབས་གེ་ར དུས་མཉམ་གྱི་བྱུང་རབས་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག".
དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུ་ངརབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གི་ རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏན་མཛོད་འདི་ ཚིག་ཡིག་དང་ ཡིག་ཆ་དག་པ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ ཆ་མེད་བཏང་སྟཻ་ སྤྱིར་བཏང་གི་གཏན་མཛོད་ཚུ་ ཚད་མཚམས་བཟོ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག། (བདེན་བཤད་ཚུ་ བདེན་པ་མདེཔ་བཟོ་སྟཻ་ "སྔོན་མའི་བདེན་པ་"ཚུ་བཙུགས་ནི ).
བྱང་རབས་བལྟ་ནི་འདི་ སྐཡེ་བ་རིག་པ་དང་ སྤྱི་སདེའི་ཚན་རིག་ཟེར་གཉིས་ལུ་ དབྱེ་ཕྱེ་སྟཻ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༢༠ ནང་ལུ་ ཕེརིནཆི་གི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ ཕར་ནནད་བརའུ་དྲིལ་གྱིས་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་བྱུང་རབས་ལྶབ་ནི་འདི་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་དང་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་གསུམ་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ བྱུང་རབས་བལྟ་ནི་འདི་ རྩ་སྒྱུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤ་ཡིར་བཏང་ལུ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་བྱུང་ཁུངས་འདི་ གསུམ་ལུ་སྦེ་དབྱེ་ཕྱེ་བཏུབ་ཧིན། དེ་ཡང་ ག་ཅི་བྲིས་ཡོད་ག་ ག་ཅི་སླབ་ཡོད་ག་དང་ དངོས་པོ་སྦེ་ ག་ཅི་བདག་འཛིན་འབད་ེབཞག་ཡོད་ག་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་བྱུང་རབས་ཁམས་མཆོག་ཚུ་གིས་ འ་ནཱི་གསུམ་ཆ་ར་ འདྲི་བསྟུན་འབདཝ་ཨིན་པས།
གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་རིག་པའི་གརུབ་འབྲས་འདི་ ལོ་རྒྱུས་ཀཡྀ་འབྱང་ཁུས་མེད་པ་ཅིན་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་སྦེ་མི་འགྱོ།
དཔཡེ་འབད་བ་ཅིན་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ཡོད་པའི་ མེ་རི་ལེནད་ཀྱི་ ཨེན་ན་པི་ལིས་བྱུང་རབས་ཀྱི་སྐད་སྒྱ྄ར་རྐཡབ་མི་དང་ ས་བརྐོ་མི་གིས་ ཚིག་ཡིག་གིས་ "རང་དབང" ཟེར་འཆར་མི་དང་ རྒྱུ་ཆས་ཀྱི་ཐོ་བཀོད་ཐོག་ལས་ སྡོམ་མའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་བལྟ་སྟེ་ ཟཔ་དང་རྒྱུ་ནོར་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་མེདཔ་སྦེ་སཽྟནམ་ལས་ འགལ་བ་འདི་གཉིས་ ཧ་གོ་ནིའི་ཐབས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས།
དེང་སང་གི་ འགྲོས་འདི་ མཆོག་གྱུར་གྱི་ཐོག་ལས་འགྱོཝ་ཨིན་རུང་ བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཁོང་ར་ དམིགས་བསལ་དང་ སྤྱིར་བཏང་གཉིས་ཆ་རང་ སྣང་དག་བསྐྱེད་བཏུབ་ནི་ཨིན་པས།
གསུམ་པ་ལུ་ བྱུང་རབས་འདི་ག་ཅི་སྦེ་ཟབོ་ཡི་ག་ཟེར་ བྱུང་རབས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ལུ་ཡང་ གོཝ་ཨིན་པས།
ག་གིས་བཟོ་ཡི་ག?
དེ་ནང་ལུ་ བློ་གཏད་ཅན་གྱི་ནང་དོན་ག་ཅི་ཡོད་ག?
བྱུང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་ཐབས་ལམ་ནང་ལུ་ ཐབས་ཤེས་དང་ ལམ་སྟཽན་དགོ་མི་འདི་ཡང་ བྱང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ བྱུང་རབས་བྲི་ནིའི་དོན་ལུ་ བྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་དང་ གཞན་སྒྲུབ་བྱེད་དགོ་མི་གཉིས་ཨིན་པས།
ཐུ་སི་དྲིདས་ཀྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཧི་རོ་དྲོ་ཀྲས་བཟུམ་སྦེ་མེན་པ་ བྱུང་རབས་འདི་ མ་ིཚུ་གི་གདམ་ཁ་དང་འབད་ཐངས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཨིནམ་དང་ ལྷ་བཟུམ་མའི་ནུས་པ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གྲུབ་འབྲས་བྱུང་མི་མེན་པར་ རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་མི་ལུ་སླབ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ནུག (ཨིན་རུང་ ཧི་རོ་དྲོ་ཀརས་ཀྱིས་ ཐབས་ཤེས་འདི་ལུ་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་བརྩོན་ཤུགས་མ་བསྐེད་པས)
རྒྱ་ནག་གི་སྔ་དུས་དང་ དུས་རབས་བར་མའི་ནང་ལུ་  བྱུང་རབས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་དང་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ཉམས་མྱོང་ཅན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
རྒཡ་ནག་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀཡི་དུས་ལུ་ ཁོང་གི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཤི་ཇི་འདི་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཡིག་རིགས་དང་ རནམ་ཐར་གྱི་རྨོ་རིག་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ གཞུང་དོན་གྱི་སྒྲིག་བཀོད་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༨༠༠ དེམ་ཅིག་ཁར་ ཇར་མཱན་གི་གཞུང་ལུགས་མཁས་པ་དང་ བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ ཇོརཇ་ཝིལ་ཧེམ་ཕིརད་རིཆ་ཧེ་ཇེལ་གྱིས་ བྱུང་རབས་ལྷབ་ནིའི་ནང་ལུ་ གྲུབ་མཐའ་དང་ ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཐབས་ལམ་སཽྟན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨའེ་བི་ཨེན་འཁལ་དུན་རིག་གསར་གྱིས་བདེན་ཁུངས་བཤད་མི་ནང་ ལོ་ཚད་སོ་སོའི་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ བྱང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁུངས་ལྡན་མི་ཚུ་བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ དབང་དགོཔ་དང་ ག་དེ་སྦེ་བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ཨིན་ནའི་ འབད་ཚུགས་པའི་ལས་སྦྱོར་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྩ་དོན་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་དང་ མཇུག་རང་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྩ་དོན་ཐེབ་དགོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཉམས་མྱོང་ལེན་ནི་འདི་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༡ ལུ་ ཁོ་གི བྱུང་རབས་ཐབས་ལམ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགན་འཁུར་བལྡ་ནི་དོན་ལུ་དང་ བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ བརྒྱུད་འབྲུལ་ སྐུལ་བསྒྲགས་དང་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཕྱོགས་ཞེན་བལྟ ནིའི་དོན་ལུ་ གཞི་ལཱ་འདི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། "
མཁས་དབང་ཨེས་དྲབ་ལུ་ཨཀ་ཏར (༡༩༩༧) "
རན་ཀི་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བྱུང་རབས་ཀྱི་གནད་སྡུད་ཚུ་ དྲནམ་བཏོན་ཏེ་བསྡུ་དགོཔ་དང་ དངོས་ཅན་གྱི་སྒོ་ལས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ེ་ ཞིབ་བརྟག་རྩལ་ཏབོན་གྱི་ཐོག་ལས་ གཅིག་ཁར་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༢༠ པའི་ནང་ལུ་ སློབ་རིག་གི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཞེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ བསྔགས་བརྗོད་རུང་བ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་མ་བཏོ་ནཔ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་རྒཡལ་ཁབ་དང་ མི་སྦོམ་ཚུ་ དམིགས་དོན་དང་ དཔཡད་ཞིབ་སྣ་འཛིངས་མངམ་ཡོད་མི་གི་ སྤྱི་སྡེ་དང་ཤོས་ཡོན་ཅན་གྱི་སྡཻ་ནང་ ཡར་འཐུ་ནི་ལུ་བལྟཝ་ཨིན་པས།
བྱུང་རབས་འདི་ སྤྱི་སྡེའི་ཚན་རིག་ཨིན་ཟེར་སླབ་མི་ རྩོད་ཚབ་པ་མང་ཤོས་རང་ སྒྲིག་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོག་སྣ་མང་གི་ཐོག་ལས་ གདོང་ལེན་འབད་མི་ཨིན་པས།
ད་ལྟོ་ཚུན་ཚདོ་ཀྱི་རིང་ལུ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་ བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཁྱད་ལཱ་གིས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ བྱུང་རབས་ཀཡྀ་ནང་ལུ་བསམ་བློ་དགོོཔ་ཁག་ཆེ་བའ་ིསྐཽར་ལས་ཁ་ཤགས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༢༠ པའི་ནང་ ཇར་མ་ནི་ལུ་ དམིགས་བལ་གྱི་ན་ཟི་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་མི་ཚུ་གི་མི་ཚེ་ ག་དེ་སྦེ་སྡཽད་ནུག་ག་ མསཁ་པ་ཚུ་གིས་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨམ་སྲའི་ལྟ བ་གཟུང་མི་ བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ཨམ་སྲུ་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་སྡོད་ཡོད་ག་ ཉམས་མྱོང་ཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁོང་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོཔ་འདུག་ཟེར་ ཁ་ཤགས་རྐྱབ་ནུག།
བྱུང་རབས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་འབ་དམི་ཅིག་འདི་ དེང་སང་ཤུལ་ལས་ཞིབ་བརྟག་ སྤྱ ི་ལོ་༡༩༩༤ ལུ་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡའི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ ཀིཐད་ཝིནདས་ཅུད་ཀྲལ་གྱི་ཀི་དེབ་ བྱུང་རབས་གོ་རྟོགས་ཟེར་མི་འདི་ཨིན་པས།
བྱུང་རབས་ཕྱིར་བཏོན་འདི་ ཐབས་ལེ་ཤ་གི་ཐོག་ལས་འབད་བཏུབ་ནི་དང་ འདི་གིས་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཐོ་ནང་ གྲུབ་འབྲས་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྔོན་མའི་བྱུང་རབས་ཟེར་མིའདི་ མི་གི་བྱུང་རབས་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ དུས་རབས་བར་མའི་སྔ་གོང་ཚུན་གྱི་བྱུང་རབས་ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
ག་བསྡུར་གྱི་བྱང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་རྐྱངམ་གཅིག་གི་མེན་པར་ རྒྱལ་སྤྱི་ནས་ཚད་ཀྱི་ སྤྱི་སྡེ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་བོ་ཚུ་གི་ བྱུང་རབས་ཀྱི་དབྱེ་ཞིབ་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་གྱི་བྱུང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
བློ་རིག་གི་བྱུང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ སྐྦས་ཐོབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ བསམ་བློ་ཡོད་མི་འདི་ཐན་སྐྱེད་འབད་མི་དང་ ག་དེ་སྦེ་ཡར་རྒྱས་འགྱོཝ་ཨིན་ནའི་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
དེང་སང་གི་བྱུང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ དུས་རབས་བར་མ་འདི་རྫོགས་ཞིནམ་ལས་ དེང་སང་གི་དུས་ཚོད་སྐཽར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
པ་ལིའུ་གར་ཕི་ཟེར་མི་འདི་ སྔོན་མའི་ཚིག་ཡིག་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
སེམས་ཁམས་བྱུང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ བྱྱུང་རབས་ཀྱི་བྱང་རིམ་ཚུ་གི་ སེམས་ཁམས་ཁྱི་སྐ྄ལ་སྒྱུར་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
ཨམ་སྲུའི་བྱུང་རབས་ཟེར་མི་འདི་ མོ་རིགས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལུ་སླབ་ཨིན།
དུས་རབས་དང་བཅུ་ཕྲག་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འབཐ་མི་དུས་ཚོད་ཨིནམ་དང་ དུས་ཚོད་ཁོང་གིས་སྟོན་མི་འདི་ ཚེས་གྲངས་ལམ་ལུགས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལུ་རག་སལཔ་ཨིན་པས།
འ་ནཱི་འབད་ནིའི་དཅན་ལུ་ བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་བལྟཝ་ཨིན་པས།
དཔྱེ་འབད་བ་ཅིན་ སྔོན་མའི་ཨི་ཇིཔ་ཤན་ཚུ་གིས་ ཡར་ཐོན་གསན་སྟངས་འདི་ག་དེ་སྦེ་བཟོ་ཡི་ག་ བཤད་པ་རྐྱབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཨི་ཇིཔ་གི་སྐོར་ལས་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་བལྟ་ནི་འདི་ཁག་ཆེཝ་ཨིན་པས།
ཨ་མི་རི་ཀཱས་ཀྱི་བྱུང་རབས་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀཱ་རྩིས་ཏེ་ བྱང་དང་ལྷ་ཨ་མི་རི་ཀཱ་དང་ ཀེར་རི་བིན་གྱི་བྱུང་རབས་བསྡུ་སྟཻ་ཡོད་མི་ཨིན།
ཀེར་རི་བིན་གྱི་བྱུང་རབས་འདི་ ལོ་༧,༠༠༠ ལང་མི་ ཤུལ་ལས་མཐོང་མི་འི་ སྒྲུབ་ྦྱེད་རྙིང་ཤོས་ལས་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན།
ཨུ་ར་ཤི་ཡ་གི་བྱུང་རབས་འདི་ མཚོ་མཐའི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་འདྲཝ་ཚུ་བསྡུ་ཡོད་པའི་བྱུང་རབས་ཅིག་ཨིན། 
ཨེ་ཤི་ཡ་གི་བྱུང་རབས་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ འདས་པའི་སྐཽར་གྱི་ཞིབ་འུག་ཚུ་ མི་རབས་ལས་མི་རབས་བར་ལུ་བརྒྱུད་དེ་འོང་མི་ཅིག་ཨིན།
ལྶོ་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་ བྱང་རབས་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་ཚད་ཅན་དང་ ཕྱིའི་སྟོབས་ཤུགས་ཚུ་དང་ འབརེལ་བ་བྱུང་མི་ལས་བྱུང་ཡོད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ རེ་གྲངས་ཀྱི་སྔོན་མའི་ སྤྱི་སྡེའི་བྱུང་རབས་"རྙིངམ"འདི་བརྗོད་དོན་མེད་པའི་ དོན་ཚན་སླབ་བསྲེ་སྟཻ་ཡོདཔ་དང་ དྲག་རིམ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཕྱི་ལས་ཨིན་པའི་  "སྤྱི་ཚོགས"ཨིན་མི་  འཕྲལ་འཕྲལ་ སྲིད་ཀྱི་ལས་ཚོགས་ པོ་པུ་ལི་སམ་བཟུམ་ཚུདཔ་ཨིན་པས།
འ་ནཱི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་ཚན་གྱི་ འདས་པའི་ཡོད་ཏན་ ལུགས་སྲོལ་དང་ སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་གི་ འགརེལ་བཤད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཐོ་ཚུ་ བརྟག་དཔྱད་འབདཝ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་མའི་སྲིད་ཀྱི་བྱུང་རབས་འདི་ མངའ་སྡེ་ཚུའི་བར་ན་དང་ མངའ་སྡ་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱའི་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ དེ་ཅིག་ལས་ འཛམ་གླིང་གཅིག་གྱུར་འགྱོ་བའི་དུས་ལུ་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ བལྟ་རྒྱ་མཐོང་རྒྱ་དགོཔ་ཨིནམ་ཤེས་ཏེ་ ཡུ་ཨེས་ ཇ་པཱན་དང་གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ནུག།
ཕོ་མོའི་དབྱེ་བའི་བྱུང་རབས་འདི་གསརཔ་སྦེ་ཐོན་ཡོད་རུང་རང་ སྤྱིར་བཏང་གི་བྱུང་རབས་བལྟ་ནི་ལུ་ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག།
ཨོགས་ཕོརད་དང་ ཀེམ་བིརཆ་ལུ་ སློབ་གཉེར་གྲོགས་རམ་འདི་ ཁག་མ་ཆེཝ་སྦེ་བཟོ་ནུག།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་མ་ཝརཛ་ཚུན་ཚོད་ སློབ་ཚུ་གིས་ རྩོད་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
འཛམ་གླིང་གི་དམག་ཆེན་དང་པའི་ཤུལ་ལས་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ སློཔ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ ཡུ་རོཔ་བཟུམ་མའི་ སྲོལ་ཁྱུན་བཅོག་ར་འདཔ་སྦེ་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེའི་གནས་ཚད་ནང་ ནུབ་ཀྱི་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྦྱོང་ཚན་འདི་སྟཽན་དགོ་ཟེར་ ལས་ཚོགས་དྲག་པོ་ཅི་བྱུང་ནུག།
ལེ་ཤ་གིས་རང་ ལས་ཚོགས་འདི་ མཐོང་ཚུལ་གཉིས་ལས་བལྟ་ནུག།
ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ ཚོང་སྡེ་གཅིག་གིས་ པར་སྐྲུན་འབད་མི་ཀི་དེབ་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ མངའ་སྡེ་ལས་མངའ་སྡེ་ནང་ ནང་དོན་ཚུ་སོ་སོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཤེས་ཡོན་གྱི་བྱུང་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཀི་དེབ་ཚུ་ ཆབ་སྲིད་དབང་ལུ་འབག་མི་ལུ་ འཕྲལ་འཕརླ་རང་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ རེ་ཚེས་སྐབས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟཻ་འདུག།
ཡར་ཐོན་གསན་སྟངས་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་སྣ་འཛིང་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་གྱི་གོང་འཕེལ་ སྤྱི་ཚོགས་དབྱེ་རིམ་ གཞུང་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ བརྒྱ་འབྲེལ་གྱི་བརྡ་མཚོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ འབྲི་ལཱ་འདི་ཡདོཔ་ཨིན་པས།
བསམ་ལུགས་སྦོམ་འདི་ནང་ལུ་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་གིས་ དབང་ཚད་བསྡ྄་མ་ཚུགས་མི་མི་རིགས་སྤྱི་ཚོས་དང་གཅིག་ཁར་ འགལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ ཁོང་རའི་ནང་དོག་གི་ལམ་སྲོལ་དང་ཡང་འགལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གཅིག་དོན་དེ་དེབ་ཀྱི་གཞི་ངོ་མ་རང་ ནོར་བརཏ་ཨི་ལི་གི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༩ ལུ་བཟོ་མི་ ཡར་ཐོན་གསན་སྟངས་རིམ་བྱ་རིམ་ཟེར་མི་གིས་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་དུས་རབས་བར་མ་ལས་ དེང་སང་དུས་རབས་འགོ་བཙུགསཔ་ཚུན་ཚོད་འཚོལ་ནུག།
འབྲོལ་བ་ཡོ་དཔའི་ཚིག་"གུས་ཞབས" ཟེར་མི་ཚུ་ དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ བར་ལས་བྱུང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༧༠༠ མཇུག་བསྡུ་ཁམས་དང་ ༡༨༠༠ འགོ་བཙུས་ཁམས་ལུ་ ཕོརེནེཆི་ གི་གླིང་སྒྱུར་ནང་ལུ་ "ཡར་ཐཅན་གནས་སྟངས" འདི་ སྱྀར་བཏང་མི་གི་ཡར་རྒྱས་ ཧ་གོ་ནིའི་དོན་ལུ་ མང་ཚིག་སྦེ་མེན་པར་ གཅིག་ཚིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག།
འ་ནཱི་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བཟོ་མི་སམི་འདི་གིས་རྐངམ་གཅིག་ "དུས་རབས་བར་མའི་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས"ཀྱི་སྐོར་ལས་ ཧ་གོ་ཚུགས་ཏེེ་ཡོདཔ་དང་ ཨི་ལི་ཡ་གི་མནོ་ལུགས་ཀྱིས་འབད་བ་ཅིན་ འགལ་བ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
ཡར་འོཐ་ནགནས་སྟངས་འདི་ ཁུངས་ལྡན་དང་ སྤྱི་ཚོགས་ལས་བརྟེན་གྲབ་པ་འབདཝ་ལས་ མིའི་རང་བཞིན་དང་ བློ་མཐུན་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ " མི་འདི་ བཅའ་སྒྲིག་འབད་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་གཅིག་མཐུན་ཐོག་ལས་ ཧགོཝ་སྦེ་འགྱྭ་ཨིན་པས།" 
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ ཁེང་གི་འཚོ་ཙམ་གནས་སྟངས་ འཚོ་ཐབས་དབྱེ་བ་ གཞིས་ཆགས་ དཔེ་རིས་ གཞུང་གི་དབྱེ་བ་ མི་སྡེའའི་གནས་རིམ་ དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་ བྲི་ལྷག་ཤེས་ཡོན་དང་ གཞན་ལམ་སྲོལ་གྱི་གྲོས་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ དབྱེ་བ་ྥྱེཔ་ཨིན།
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་གེ་ར་ འཚོ་ཙམ་གྱི་དོན་ལུ་ ས་ོན་མ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་བཟུམ་ཡོད་རུང་་པ་རུ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མཚོ་གྲུ་དང་འབྲེལ་བ་ལུ་བརྟེ་ནཏེ་ཡང་སྡོད་ཡོདཔ་བཟུམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སོན་འབྲུ་ལྶག་ལུཤ་འདི་ དུས་ཡུན་རིམོ་གི་རིང་ལུ་བསག་སྟེ་བཞག་བཏུབལས་གལ་ཆེཝ་ཅིག་ཨིན་པས།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་རང་ ས་གནས་དག་པ་་ཅིག་ནང་ལུ་ ཤ་རོགསཔ་ཚུ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བཟའ་འཐུང་ལྷག་མ་སྦེ་རང་སྡཽད་ནུག།
ཡར་འོཐ་ནགནས་སྟངསཟེར་བའི་ཚིག་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ "'ཁྲོམ་ཁར་སྡཽད་མི་'"ཟེར་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་པས།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་སྡེ་ཚུ་གཞན་སྤྱི་སྡཻ་ཚུ་ལས་ དབཡེ་རིམ་དྲགཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་སྡེའི་དྲག་རིམ་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ སྤྱི་སྡཻ་གོ་རིམ་དང་གོ་རིམ་སྒྲིག་མི་དང་ གཙུག་སྡེའི་གཞུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
མི་དག་པ་ཅིག་གིས་ སྒེར་གི་ས་གི་བདག་དབང་ཚུ་ཐོབ་སྟཻ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ལྕགས་སྤཡོད་དུས་རབཧ་སྔང་གོང་ལས་ ཧྤོད་ལེན་ཉོག་དརག་འགྱོ་མི་འདི་གསལ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཏི་རུ་འདི་བཟེ་ནུག
འ་ནཱི་མི་འདི་ཚུ་གིས་ མི་ངོ་མ་འབ་གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ ངོ་ཤེསཔ་མ་འགྱོཝ་བཟུམ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གི་དགོས་མཁོ་འདི་ དུས་རྒྱུན་མ་བྱུངམ་བཟུམ་འདུག།
སྤྲོད་ལེན་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོནམ་མེན།
མི་རློབས་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་གི་དཔྱ་སྙོམས་འདི་ ཁོང་རའི་དགོས་མཁོ་ དམིགས་བསལ་དུ་ བཟའ་འཐུང་འདི་ ཚད་ལྡང་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་འདུག་གིིས་བལྟཝ་ཨིན་པས།
ཏི་རུ་བཞམ་སྦེ་ འབྲི་ལཱ་འདི་ཡང་ ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ལུ་སྡོད་མི་མི་རྦོབས་ཀྱི་ཚད་དང་ ང་མ་སྦེ་གཅིག་གིས་ གཅིག་ལུ་ངོ་མ་ཤེས་མི མི་ཚུའི་ཚོང་འབྲེལ་མགོ་རྙོག་དྲགས་ཡོད་མི་ལས་བྱུང་ནུག།
འ་ནི་འདི་ནང་ལུ་ འཆར་གཞི་རྣམ་དག་གི་ཆོས་ སྒྱུར་རྩལ་གོང་འཕེལ་ ཚན་རིག་དང་ འཕྲུལ་རིག་ནང་ལུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མི་ཚུ་ཨིན་པས།
ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ལུ་ མ་གུས་པའི་ཚིག་ "གནའ་དུས" ཟེར་མི་ཚུ་བབཏགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། "
ད་རེས་ནངས་པ་ མ་རིགས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ མི་འདི་ཚུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཐ་སྙད་"བྲི་ལྷག་མ་ཤེས་མི"ཟེར་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས།
ཡར་འཐེན་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་ རྒྱ་ཆ་དང་སྤྱི་སྡེའི་ཁྱབ་ཆེ་ཡང་ དར་ཁྱབ་འགྱོཝ་ལས་ ཕན་ཐོགས་ནུག།
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་འདི་གིས་ མགུ་ཟིང་དྲགས་ཅན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་བཟོ་ནི་ལུ་དཔའ་བཅའ་ཨིན།
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་གི་ནང་ལུ་ མི་གི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱི་ དམག་འཁྲུག་དང་ དམག་སྡེའི་དཀའ་ངལ་རེ་འབྱུང་པ་ཅིན་ འདི་གིས་ མི་རིགས་ཀྱི་ མི་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟསག་ཚུ་ བདག་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ དམིགས་པ་བསྐྱེདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་༢༠ པའི་སྔ་གོང་གི་ གདུང་ལུགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཇར་མན་གྱི་ཚིག་ "ལམ་སྲེལ"ཟེར་མི་འདི་ "ཡར་འཐོན་ནས་སྟངས" གནས་སྟངས་ཀྱི་དོན་ལུ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག།
ཨིས་པིང་ག་ལར་མངའ་སྡེའི་ ཡར་ཐོན་ནས་སྟངས་འདི་ "ཕྱི་དང་བཅོས་མའི་མི་རིགས་བོཟ་མི་འདི་ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་"ཡོདཔ་ལས་ ལམ་ྲོལ་འདི་མར་ཉམས་འགྱོ་ནུག།
ཀྲོའན་བི་དང་འཁྲལ་བ་ཅིན་ཚལ་ཁྲིམས་དང་ ཆོས་ལུགས་མར་ཉམས་འགྱོ་སྟཻ་ "གསར་བཏོད་གྲངས་ཉུང་"འགྱོཝ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་དང་མཐའ་འཁོར་ལས་མེན་པར་ རྩོལ་འགྲན་གལ་གནད་ཚུ་གར྄བ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་འདི་མར་ཉམས་འགྱོཝ་ཨིན།
དཔྱེ་འབད་བ་ཅིན་ དུས་རབས་༡༩ པ་ཚུན་ཚོད་ ཚོང་འབྲེལ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་ སྱིད་ཀྱི་ཐད་ལས་སྦོམ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་རུཀ་ཀྱི་དུས་ཚོད་ལུ་ གུའལ་ལིར་མོ་ཧཱེལ་གེཟ་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ ཛི་ཇིཔ་ མེ་ས་པོ་ཏྲོ་མི་ཡ་ ཨི་རན་དང་ ཨཕི་གྷ་ནིས་ཏན་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུད་དེ་འདུག་ཟེར་ བདེན་ཁུངས་གཟང་ནུག།
རྒྱལ་སྤྱི་ནང་ལུ་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་དང་ སྤྱི་ཚོགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ དཔལ་འབྱོར་ སྲིད་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐེག་ལས་ ཕན་ཚུན་བརྟེན་ཏེ་སཽྡད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ ཡ་འཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ མི་དྲིལ་ཨིས་དང་ ཡུ་རོཔ་ རིམ་བཞིན་ དུས་རབས་བུ་དགུ་པ་ལས་ ཧ་མི་རི་ཀཱ་ ཨས་ཀྲ་ལི་ཡང་ རྒྱ་ནག་དང་ཇ་པཱན་ནང་ཁྱབ་ནུག།
འདི་གིས་ གལ་གནད་ཆུང་བའི་ ཐོན་སྐྱེད་གླིང་བསྒྱུར་འགྱ་སྟཻ་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ཚུ་ ཤ་གི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ གཞན་ནང་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟཻ་ ཡར་རྒྱས་འདི་ ཡུ་ར་ཤི་ཡན་ ཨོ་ཀིའུ་མི་ནི་ནང་ལུ་ཁྱབ་ནུག།
ས་གནས་འདི་ཚུ་ནང་ལུ་ "མི་གི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ འོར་ལོ་གར་བཏོད་དང་ འབྲུ་སྣ་འགོ་ཐོག་བཙུས་ཡོདཔ་དང་ རྒྱུག་ཡིག་ཡི་གུ་བཟོ་ནི་ལ་སོགས་པའི་ ཡར་རྒྱས་གལ་གནད་ཅན་ཚུ་"བོཟ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས།
གནམ་གཤིས་བསྒྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་སྡེ་ཚུའི་དར་ཁྱབ་འབྱུང་སྲོལ་གྱི་རྩུབ་སྤྱོད་ཀྱི་ གནས་གོང་ཁེ་ཕན་འདི་ སོར་ནུག། དེ་ནང་ལུ་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བའི་ ཙིགཔ་མ་རྐྱབ་པའི་ མི་སྡེ་ཚུ་བཀོ་བཞག་སྟཻ་ གེ་ར་རྩིགཔ་རྐྱབ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚུ་ཐོན་ནུག།
ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཁྲོམ་གྱི་གླིང་འགྱུར་ཚུ་ སྤྱི་ཚོགས་གཡོག་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཡུན་རིང་འགོར་བའི་ལཱ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ འབྲུ་སྣ་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ གསོ་ནི་ གཞིས་ཆགས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་དང་ དཔལ་འབྱོར་ཚད་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ལྷག་ལུས་ གསགོ་འཇོག་འབད་ནིའི་འདི་ཕན་གྲེགས་འབད་ནི་ལུ་ འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐངས་བཟོ་ནི།
ལ་ལུ་གིས་ བྱུ་རབས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དང་ ལ་ལུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་གི་གྲུབ་མཐ་འལུ་དམིསག་པ་བསྐྱེདཔ་ཨིན།
གིཔ་བོན་ལུ་ " རོམ་མདེཔ་འགྱི་མི་འདི་ ཚུན་མཐུན་མེད་པའི་ཤུགས་ རང་བཞིན་དང་ བཀག་ཐབས་མེདཔ་ལས་ཨིན་པས།
ཐིའུ་དྲོར་མོམ་སེན་གྱིས་ རོམ་གྱི་བྱུང་རབས་ནང་བཀོད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཡི་ཤུའི་དུས་སྐབས་༤༧༦ལུ་ནུབ་ཕྱོགས་རོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་འདི་མེདཔ་འགྱོཝ་ད་ལུ་  རོ་མཱན་ཡང་ཝམས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་རིགས་མཚུངས་"འབྱུང་ཁུངས", "ཡར་སྐྱེད", "དབང་པོ་མཐོང་སྣང", "ཉམ་ཐག" དང་"རུལ་བ" ཚུ་ལུ་བལྟ་ནུག།
ཨར་ནོལ་ཇེ་ཀྲོ་ནི་བི་གིས་ ཁོ་རའི་ བྱུང་རབས་ཀྱི་བརྟག་ཞིབ་ནང་བཀོད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འདི་གེ་ར་གིས་ མོམ་སེན་གྱི་དངོས་འཛིན་འབད་མི་ དུས་ཁོར་ནང་ལས་འཁོར་ནང་ལས་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
འབྲིང་རིམ་གྱི་དུས་ཚོད་ལུ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ མི་ངོའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ཉོ་སྱོད་གནས་ཚད་མར་ཕབ་འགཽྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲལ་བསྡུ་ནི་ལུ་ལ་ཁག་བཏང་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོང་འབབ་ཡར་སེང་མ་འགྱོ་བར་ མི་རློབས་བཀག་འཛི་འབ་དམི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཟད་འགྲོ་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་འཁོར་མི་དང་ མིལ་ལི་ནིའལ་འགྲོས།
རོམ་གྱིས་ ཁོང་གི་དམག་སྡཻ་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ འོང་འབབ་མངམ་བོཟ་མི་ལུ་བལྟ་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁས་འདི་མར་ཉམས་འགྱོ་ནུག།
ཁོ་གིས་བདེན་ཁུངས་གཟང་མི་ནང་ མ་ཡ་མར་ཉམས་འགྱོ་མི་གིས་ ད་རེས་ཀྱི་ཡར་འཐེན་གནས་སྟངས་ལུ་ ཉམས་མྱོང་ཡོན་ཏན་ཡོད་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས།
ནུས་ཤུགས་འདི་ ནུས་ཤུགས་ཐོན་སྐྱེད་བསྡུར་ཚད་ནང་བཏང་མི་གིས་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་ལུ་བཀག་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས།
ཀོ་ནིཀ་ན་གིས་ གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ བ་ཚ་ནང་སླ་བསྲེ་མི་བཏུབ་དང་ ཡར་འཐོན་གགནས་སྟངས་དམའ་བ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཡར་འཐོན་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོད་མི་དང་ དབང་ཆ་འགྲན་འདྲ་བྱིནམ་ད་ ཡར་འཐེན་འབག་འོང་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས།
ཨ་མི་རི་ཀའི་མུན་ནག་དུས་རབས་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་རྒྱལ་རབས་མཁས་པ་མོ་རིས་བར་མཱཎ་གིས་ གྲོས་འཆར་ཕུལ་མི་ནང་ ཡུ་ཎའི་ཊད་མངའ་སྡེ་གི་ལས་འཛིན་ཉེར་སྤྱོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ མངའ་རིས་རྫོགས་མི་འདི་ རང་འཁྲི་ཆེན་པོ། མངའ་ཁོངས་དང་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་སྐྱེད། དངོས་ཁུངས་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ནོར་རྟིང་གནོན་ཚུ་གིས་ ཡུ་ཎའི་ཊད་མངའ་སྡེ་འདི་ ཉེན་ཚབས་ཆེ་བ་འབྱུང་བའི་དུས་ཧྲམ་ནི་ལས་བཀག་མ་ཚུགས་པས།
ཇཱ་ཀོབ་ཀྱིས་རྩོད་མི་ནང་ མེདཔ་ཐལ་དགོ་མི་ཀ་ཆེན་ཚུ་ སྤྱི་སྡེ་ལེགས་ཤོམ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཚབས་ཆེན།རིགས་དབྱེའི་རིང་ལུགས་དང་ ཕྱུགཔོ་དང་སྤྱང་ཀའི་བར་ན་ཁྱད་པར་སྦོམ་བཟོ་མི་དང་འབྲེལ་བ་འདུག
རྩོད་མི་ནང་ ཁོང་ར་གི་ས་གནས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་འདི་ རླངས་ཤུགས་ལོག་སྤྱོད་ལྷག་མི་དང་མར་ཕབ་གཏང་མི་ལས་ཨིན་མས།
ཐིག་ཁྲམ་ནང་ལུ་ མ་ཟེར་མི་འདི་ "ལོ་ངོ་ས་ཡ་ཟེར་བའི་".)གོཝ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་མང་ཤོས་རང་ཞུན་ཁུ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ གཞན་མེ་རི་འབྱུང་བཅུག་པའི་གཟུགས་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ཕྱད་ནི་འདི་གིས་ མེ་རི་གནམ་མེད་ས་མེད་འབྱུངམ་དོ་ཡོདཔ།
དུང་འཕྱུར་གཉིས་ཀྱི་ཧེ་མ་ ངོས་འཛིན་ཚུགས་པའི་མི་འཐོན་ནི་འདི་ ས་ཁམས་རིག་པའི་འཇལ་ཚད་ནང་ དུས་ཡུན་ཆུང་ཀུ་གཅིག་གི་ནང་ཡལ་འགྱོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག 
འདི་ཡང་ཕོ་ཚོད་དཔག་ད་ འཛམ་གླིང་ནང་སྡོད་མི་རིགས་སྣ་ བརྒྱ་ཆ་ལས་༩༩་ལྷགཔ་ཅིག་རབས་ཆད་འགྱོ་སྟེ་འདུག 
འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་ལྤགས་འདི་ འཛམ་གླིང་ཆགས་པའི་སྒང་ལས་ར་ སྲོག་ཅན་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་འགྱུར་བ་འགྱོ་སྟེ་འདུག
ཟླཝ་འདི་ ཡང་ཅིན་རྒྱུ་སྐར་དང་འཛམ་གླིང་ཁ་ཐུག་རྐྱབ་ནི་འདི་གིས་ ཤར་དོ་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།
བར་ཁམས་འདི་མེ་རི་དང་ནག་རླུང་བསྡོམས་ཏེ་འབྱུངམ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གྱི་ད་ལྟོའི་གནས་ཁམས་དང་ གནས་ཁམས་གསུམ་པའི་བཟོ་དབྱིབས་འི་ ཕྱ་འབུབ་གིས་སྲོག་རླུང་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་ལུ་རྟེན་ནེ་ཨིན།
རོ་བི་ནི་ཡ་དང་ པད་ནོ་ཊི་ཡ་ཟེར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ ཀོ་ལོམ་བི་ཡཱ་གི་གླིང་ཆེན་འགོ་ཐོག་འདི་ཆགས་འོང་ནུག
གྲོས་ཀྱི་སྦེ་ སྲོག་ཚུ་ས་གཞི་དང་ཆ་འདྲ་བའི་གཟུགས་གཞན་ སྔོ་ཤིང་ སེམས་ཅན་ཚུ་དང་ ཕོ་བཤུད་སེམས་ཅན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་འབུབ་ཚུ་ཡང་འབྱུང་ནི་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་ དུས་རབས་སྔོན་གོང་འདི་ "མཐོང་ཅན"་གྱི་སྲོག་དང་ལྡན་ནུག
འདི་ཡང་ ༡༣་༨ བྱི་བའི་སྔོན་མ་ལས་ ཆུ་རླུང་དང་ ཧི་ལིཡུ་ཡམ་བསྡོམས་མི་དང་ སྐར་མའི་འགས་རྫས་ཀྱིས་ ལྗིད་ཅན་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཚུ་བཞོན་གཏང་མི་ལུ་རྟེན་བཟོ་ནུག 
ས་སྨུག་སྒྱོགས་ཚད་སེང་ནི་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ འདི་གི་ཟུར་ཅན་འཕེལ་ཤུགས། འཐེན་ཤུགས་དང་ ལེབ་མོར་འགྱུར་བའི་ རྒྱུ་སྐར་སྲབ་འཁོར་ཀེར་ལངས་འདི་ ཚངས་ཐིག་འཁོར་སྐྱོད་ལུ་ཕོག་དོ་ཡོད།
དེ་ལས་སྐུམ་པ་མང་ཆེ་ནི་འདི་གིས་ སྐར་མ་འབར་གློག་སྟེ་ ཉི་མའི་ནང་གོང་འཕེལ་འགྱོཝ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་འདི་ བྱི་བ་༤་༥༤ གི་ལོ་གི་ཧེ་མ་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ ༼བརྒྱ་ཆ་༡་གཏན་ཏན་མེདཔ༽་དང་ འདི་མང་ཆེ་ཤོས་རང་ལོ་ངོ་ས་ཡ་༡༠་དང་༢༠་གི་ནང་འཁོད་སྒྲུབ་ནུག
ནང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚ་དྲོད་ཅན་གྱི་ལྗིད་ཅན་ཅ་དངོས་བཞུ་འགྱོ་མི་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འཛམ་གླིང་དང་པ་འགི་སྒྲུབ་ནུག
ཉིན་ཟླ་སྐར་གུ་མེ་རིའི་དོང་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྐར་མདའི་རྡུང་ཤུགས་ཀྱི་བྱེམ་༼late Heavy Bombardment༽ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་གྲུབ་ནི་མཇུག་ཁམས་ལུ་ ལོ་༼༤་༡ ga༽ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ ༼༣་༨ ga༽་ཁམས་ལུ་མཇུག་བསྡུ་ནུག 
སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་མ་གནས་པའི་ཧེ་མ་ རྡོ་སོགས་གནས་ནིའི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ འཛམ་གླིང་འདི་བསིལ་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོ་གྱུར་ནུག
སྒྲུབ་བྱེད་གསར་པ་བཀོད་མི་ནང་ ཟླཝ་འདི་༼༤་༤༨ ལས ༠་༠༢ ga༽ ཡང་ན་ ༼ལོ་བྱེ་བ་ ༧༠་ལས་ ༡༡༠༽ ཉི་མའི་ཁྱིམ་ཆགས་པའི་ཤུལ་ལས་ ཆགསཔ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
ཁ་མཐུད་འགྱོ་ནི་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྟེན་ འཕྲལ་ཀྱི་མེ་རིས་ཀྱི་ས་སྦྱང་འབད་མི་ལས་ལྷག་པའི་ ནུས་ཤུགས་བྱེ་བ་༡༠༠་སྦེ་བྱུང་ནི་འདི་གིས་ གཤོག་པ་མེད་པའི་ཌའི་ནོ་སོར༼dinosaurs༽་རབས་ཆད་མི་ འདི་ལས་བརྟེན་ཨིནམ་ཧྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
 དཔག་ཚད་སྦོམ་གྱིས་སྔོན་དཔག་འབད་མི་ནང་ ཟླཝ་འདི་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་སྒྱུ་ཆས་ཉུངམ་ཡོད་མི་དང་ སྤྱི་དང་མ་མཐུན་པར་གྲུབ་ཡོད་པའི་སྐོར་བཤདཔ་ཨིན་པས
འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་ལྤགས་འདི་འགོ་ཐོག་ འཛམ་གླིང་སྒྲིང་སྒྲིང་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་དང་ ༼Hadean Plate Tectonics༽་དང་ ༼Late heavy Bombardment༽ མཉམ་སྦྱོར་མགྱོགས་སུ་འགྱོ་ནི་རྩ་མེད་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ཨིན་པས།
འཛམ་གླིང་ཆེན་གྱི་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ མཇུག་གི་༼hadean༽དང་ ༼Archean༽སྔོན་མའི་ཕྱི་ལྤགས་ཀྱིས་ སའི་ཁོང་གཏིང་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་ཤུན་གཙོ་བོ་ གད་ཚིགས་སྤེལ་མ་འབད་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཟགས་ཚྭ་འདི་༼Archean༽གི་སྐབས་ཀྱི་ རྡོ་སོགས་གཅིག་འདུའི་མཚམས་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ལུ་ཨིན་པས།
ད་རིས་རླུངསམ་ལུ་གྱུར་མི་འདི་ཚུ་ ས་རྡོའི་བང་རིམ་སྒྲུབ་མི་ ས་རྡོ་ཁ་མཐུན་གྱི་ཤུགས་ཚད་ཀྱི་བྱ་རིམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུངམ་ཨིནམ་བརྩིཝ་ཨིན་པས།
༼Planetesimals༽གཟུགས་ཅན་གྱུར་ནིའི་རྡོ་ཆུང་ཀུ་འདི་གནམ་རིག་གི་ཚད་ ༼astronomical unit 1 AU༽འཛམ་གླིང་དང་ཉིམ་གྱི་བར་ཚད་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ཆུ་འབྱུང་ནི་མེད་མི་འདི་ཡང་  སྐར་སྤྲིན་འདི་ཁད་ཆགས་ནི་མེད་པའི་དྲོད་ཤུགས་ཆེ་བ་དང་ ཆུའི་རླངསམ་གིས་ རྡོ་ནང་ཆུ་སིམ་ནིའི་དུས་ཚད་མང་ནི་འདི་གིིས་ཨིན་པས།
འཕྲལ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཐོག་བསམ་ཚུལ་རྗོད་མི་ནང་ རྒྱ་མཚོ་ཆགས་ནི་འདི་ ལོ་༼༤་༤  ga༽ལས་རང་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ༼Archean༽གི་དུས་འགོ་བཙུགས་པའི་ཚེ་ འཛམ་གླིང་ཕྱེད་ཀ་ག་རང་གང་ཚར་ཚརཝ་ཨིན་པས།
དེ་འབདཝ་ལས་ འདས་པའི་ལོ་༤ ཐེར་འབུམ་ལས་ ཉིནམ་འདི་ཚ་དྲོད་ཅན་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན
སྲོག་ཆགས་མེན་པའི་རྫས་སྦྱོར་ལས་ མི་ཚེ་འཐོན་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ བཟོ་བཀོད་ལེགས་ཤ་ཡོད་རུང་ འདི་ཚུ་དུམ་གྲ་ཅིག་མོས་མཐུན་མེདཔ་ཨིན་མས། བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་བཟོ་ཡོད་པའི་ རྫས་སྦྱོར་རིམ་ལུགས་འདི་ སྲོག་ལྡན་གྱི་དོན་ལུ་ སྣ་འཛིང་རྙོག་དྲགས་ཉུང་སུ་ཅིག་འཐོན་ནུག
Miller དང་Urey གིས་རླུང་ཁམས་འགྲུབ་ཚུལ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་ སོ་སོ་ཡོད་རུང་ ཤུལ་ལས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ ཚོད་རྟགས་ལེགས་ཤ་འབད་དེ་ སྲོག་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡུལ་རྟེན་ མཉམ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་ དབང་འཛིན་འབད་ནུག
DNA (Deoxyribonucleic acid) འདི་ RNA (Ribonucleic acid) དང་འཕྱདཔ་ད་བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ genomes ལེགས་ཤ་བཟོ་འཕེལ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་དང་དེ་ལས་ སྲོག་ལྡན་གྱི་ནུས་ཤུགས་རྒྱ་སྦོམ་བཟོ་ཚུགསཔ་ལས་ བརྗོད་སོར་འབད་ནུག
བཅུད་གྱུར་འཆར་སྣང་འདི་ སྐྱེས་ལྡན་གོང་འཕེལ་གྱི་ལམ་འཚོལ་ནིའི་དོན་ལུ་ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནམ་ལོ་༢༠༠༣་གི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ montmorillonite   གིས་རྒྱག་པའི་སྒྱུར་རྫས་༼fatty acids༽ཚུ་ "bubbles", ལུ་འགྱུར་ཏེ་ འདི་གིས་སྦེ་ RNA (Ribonucleic acid) ཚུ་ clay དང་གཅིག་ཁར་སྦྱར་སྡོད་བཅུགཔ་ཨིན།
ཨེལ་ཡུ་ཨེ་ཁམས་ཕརན་འདི་ འཛམ་གླིང་འབྱུང་བའི་ཡུལ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།
སྲོག་རླུང་དང་ལྡན་པའི་བར་སྣང་ཁམས་ལུ་འགྱུར་ནི་འདི་གལ་ཅན་གྱི་གོང་འཕེལ་ཅིག་ཨིན།
ཁོང་འདི་ཚུ་གིས་ Fermentation གིས་ཐོག་ལས་སྣ་འདུས་པའི་འདུས་གྲུབ་ལེགས་ཤ་ཅིག་ ཆུང་ཀུ་དང་ནུས་ཤུགས་ཉུང་སུ་ནང་བཟོ་སྟེ་ ནུས་ཤུགས་ཚུ་ འགྲོལ་ནི་དང་སླར་འཐོན་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག།
སའི་ཐོག་ཁར་ཆགས་པའི་ཚེ་སྲོག་ཚུ་ ཐད་ཀར་དུ་ཡང་ན་བསྐོར་ཏེ་འདོ་ཀྱི་སྦྱོར་དེབ་༼photosynthesis༽་ལུ་བརྟེན་སྡོདཔ་ཨིན་མས།
གློག་རྫས་འདི་ཚུ་ གློག་ལམ་ནང་ལུ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཆུ་རླུང་༼ hydrogen༽འདི་ཆུ་ལས་འཕྱལ་ཏེ་ སྲོག་རླུང་འདི་སྤྱོད་མ་བཏུབ་པའི་རག་རོ་བཟུམ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
མི་ཚེ་མཐོང་པའི་ཤུལ་ལས་འདི་ སྲོག་རླུང་༣.༨འདི་སྡོད་ནི་མེདཔ་ཨིན།
འགོ་དང་པ་ ཐར་གྲོལ་པའི་སྲོག་རླུང་འདི་ ཙུ་ནེ་རྡེ་ དབུར་ཏི་དང་དེ་ལས་གཏེར་རྫས་སོ་སོ་དང་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཨིན་མས།
བཙོན་ཤག་འདི་ཚུ་ སྲོག་རླུང་གི་ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་འབྱུངམ་ཨིན་རུང་ བཅུད་གྱུར་དང་བཙོན་ཤག་ལེགས་ཤ་བསྡུ་འཕྲུལ་ དུས་ཡུན་ལེ་ཤ་འབད་དེ་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་འཛམ་གླིང་གི་རླུང་ཁམས་འདི་བཟོཝ་ཨིནམ་མས།
བར་སྣངས་ཁམས་ནང་འོང་མི་ མཐོང་མ་ཚུགས་པའི་འདོ་འགྱེད་ཤུགས་༼ultraviolet radiation༽ འདི་ དུག་ཁེབས༼ozone layer༽ནང་ལུ་ཐིམ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ Proterozoic eon.  ལུ་འཛམ་གླིང་གིས་ ཉིམ་ལས་ཉིད་མའི་དྲོད་ཤུགས་སྦེ་ལེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Pale magnetic གི་བདེན་འཁུངས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ 2.2 Ga, ལུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་མཐོང་ནི་ཡོད་པའི་ འཁྱེག་འདི་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་ཀྱི་སྦོ་ལོག་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧུ་རོ་ནི་ཡན་འཁྱེག་གི་བསྐལ་པ་འདི་ རླུང་ཁམས་ནང་སྲོག་རླུང་གི་ཆ་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ལས་ རྫས་རླུང་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྱུང་འབྱུངམ་བཟུམ་ཅིག་འདུག
ཨིན་རུང་ འཛམ་གླིང་འཁྱག་པའི་དུས་སྐབས་ལུ་ འཛམ་གླིང་ཁ་བ་རིལ (Snowball Earth) ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ ཤུལ་མའི་འཁྱེག་གི་བསྐལ་པ་མཐའ་མ་ཚུ་མཚོན་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག 
དུ་རླངས་ལྡན་པའི་ཆརཔ་འབབ་མི་ལུ་བརྟེན་ རྡོ་ཚུ་ཉམས་སྟེ་ནག་རྫས་སྐྱུར་ཆུ་ཚུ་བྱུངམ་ཨིན། རིམ་པ་བཞིན་དུ་ ནག་རྫས་སྐྱུར་ཆུ་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ནང་ཆུ་གིས་འཕྱག་འབག་མི་ལུ་བརྟེན་ རླུང་ཁམས་ནང་ལས་ནག་རླུང་བཏོན་བཏངམ་ཨིན།
ཕྲ་འབཔ་གི་མངའ་ཁོངས་འདི་ འགོ་ཐོག་རང་ ངོ་བོ་སོ་སོ་ལས་འགྱེས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འ་ནི་ཚོད་དཔག་མི་འདི་རྩོད་རྙོགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤ་མུ་གི་ཁྱད་རྣམ་དང་ལྡན་པའི་ དུས་ཐོག་མའི་གྱུར་རྡོ་ཚུ་ ༢.༤ གི་ཧེ་མ་ Paleoproterozoic དུས་བསྐལ་ལུ་བྱུང་བྱུངམ་ཨིན་པས། འ་ནཱི་ ཁམས་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་ཚུ་གི་བཟོ་བཀོད་ཡང་རྩ་སྐུད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
གནོད་སྐྱོན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འབྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ ཁམས་ཕྲན་སྦོམ་གིས་ ཆུང་ཀུ་ཚུ་བསྡུ་ནི་རྩིས་རྐྱབ་རུང་ འབད་མ་ཚུགས་མི་འདི་ སྲོག་ཟས་སྲུང་སྐྱོབ་འཕེལ་འགྱུར་མི་ལས་བརྟེན་ཨིན་མས།
སྲོག་རླུང་ལག་ལེན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཁམས་ཕྲན་སྦོམ་ཚུ་གི་ཟད་འབྲས་ཚུ་བཅུད་གྱུར་འབད་དེ་ ནུས་ཚུ་བཏོནམ་ཨིན།
ཕྲལ་ར་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ གཅིག་གྲོགས་གཅིག་ཕན་འདི་ ཁམས་ཕྲན་སྦོམ་དང་ཆུང་ཀུ་གི་ནང་ནང་འབྱུངམ་ཨིན།
དེ་བཟུམ་མའི་བྱུང་རིམ་ ཚུ་ འོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྡེབ་ཀྱི་ cyanobacteria ཚུ་ heterotrophic ཁམས་ཕྲན་ནང་འཛུལ་ཏེ་ སྔོ་རྫས་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
“The cellular origin of mitochondria and chloroplasts” གྲུབ་མཐའ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ དོ་རུང་ ་ “cells led to paroxysms”, “spirochetes led to cilia and flagella”, “DNA virus led to the cell nucleus”, ཟེར་བའི་གྲུམ་མཐའ་སོ་སོ་ཡོད་རུང་ དེ་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེ་བ་འབད་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
ཧ་ལམ་༡.༡ Ga འབད་མི་གླིང་ཆེན་སྦོམ་Rodinia ཅིག་འཛོམ་ནུག།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཁམས་ཕྲན་དང་ ཁམས་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྟན་གཉིས་ཀྱི་ གནས་ཁོངས་ཨ་རྟག་ར་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་རུང་ ཧ་ལམ་ལོ་ཐེར་འབུམ་༡་དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ ཁམས་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ སྐྱུ་རུ་འདི་འཐོན་ནུག
Pale magnetic poles འདི་ཚུ་དེ་ ས་ཁམས་བདེན་རྟགས་པ་ དཔེ་འབདན་ orogenic belts ཚུ་གིས་ལྷན་ཐབས་འབད་དེ་ སྔོན་རབས་ཀྱི་མཐའམ་གསལ་སྟོན་དང་ཤིང་སྣ་དང་སྲོག་ཆགས་སྤེལ་ཨིན་མས། 
ཧ་ལམ་༡༠༠༠ལས་༨༣༠ Ma, continental mass འདི་ Rodinia. གླིང་ཆེན་ལུ་བསྡོམས་ཡོདཔ་ཨིན། 
’Hypothetical supercontinen’’ ལུ་རེ་ཚེ་སྐབས “Pannotia” or “Vendia” ཟེར་སླབ་ཨིན། 
འཁྱེག་གི་ངར་ཤུགས་དང་ཐབས་འཕྲུལ་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་  འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་འདི་ཐོག་མའི་“Proterozoic Snowball Earth.” ལས་ལྷག་པའི་ ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་འབདཝ་ལས་ དུ་རླངས༼CO2༽ འདི་ནག་རླུང་གི་དོན་ལུ་དགོཔ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཚ་དྲོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་མར་བབས་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
མེ་རི་བྱུང་ནི་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་ཡང་ གླིང་ཆེན་གྱི་ས་༼Rodinia༽་འགས་ནི་འདི་གིས་ཨིན་པས།
སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་གསརཔ་༼Ediacara biota༽་ཟེར་མི་འདི་ མང་ཆེ་བ་དང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་པས།
འདི་བསྐལ་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས་ དེ་ཡང་༼Paleozoic༽ ༼Mesozoic༽ ༼Cenozoic༽་དང་ སྐྱེས་ལྡན་གྱི་རིགས་ག་ར་ནང་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་ཡང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་དུས་ལུ་ཨིན་པས།
འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
དེ་བསྒང་ཁད་བརྡར་ཟད་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་འདི་རྐྱངམ་གཅིག་ གླིང་ཆེན་༼Gondwana༽ཟེར་མི་འདི་ནང་མཐོང་ནུག
ལ་ཆེན་གྱི་བཀོད་པ༼Caledonian Orogeny༽་བྱུང་སྟེ་ ༼Laurussia༽་ཟེར་མི་འདི་སྒྲུབ་པའི་དུས་ལུ་ གླིང་ཆེན་༼Laurentia་དང Baltica༽གཉིས་ ༼༤༥༠་དང་༤༠༠ Ma༽་ནང་ཁ་མཐུད་འགྱོ་ནུག།
༼Siberia༽དང་༼Laurussia༽་ཁ་མཐུད་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ ༼Uralian Orogeny༽ཟེར་མི་འདི་བྱུང་ དེ་ལས་ ༼Gondwana༽༼Laurussia༽་ཁ་མཐུད་འགྱོ་མི་གིས་༼Variscan༽ཡང་ན་ཡུ་རོཔ༼Europe༽ལས་༼Hercynian Orogeny༽་ཡང་ན་  ནུབ་ཕྱོགས་ཨེ་མི་རི་ཀཱ༼North Ameria༽་ལས་༼Alleghenian Orogeny༽་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས།
དེ་འབདཝ་ད་ ༼Ediacaran༽སྲོག་གི་གཟུགས་ཅན་འདི་ གནའ་དུས་ཙམ་ལུ་ཨིནམ་ལས་ ད་རིས་ནང་པའི་དུས་ཀྱི་གྲལ་བཞག་ནི་ལ་ཁག་བཏངམ་ཨིན་པས། ༼Cambrian༽་ཟེར་བའི་དུས་མཇུག་ལུ་ ༼Phyla༽ཟེར་མི་སྔོན་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས
༼Cambrian༽ཟེར་བའི་སྡེ་འདི་ རྙོག་དྲག་སྦེ་འོངམ་ཨིན་རུང་ དེ་ཚུ་དེང་སང་གི་སྲོག་རིགས་དང་མ་འདྲཝ་འོངམ་ཨིན། དཔེར་ན་ ༼Anomalocaris༽་དང་༼Haikouichthys༽་ཟེར་མི་ཚུ་ཨིན་པས།
༼Pikaia༽་ཟེར་མི་འདི་ ཉའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གྲལ་ལས་ གོང་ཤོས་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་པས།
སྒལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཉ་འདི་ ཧེ་མ་རང་ རྒྱ་མཚོ་ནང་༼ ༥༣༠  ma༽ཙམ་ལུ་བྱུང་ནུག
ས་དང་སྔོ་ཤིང་གི་གྱུར་རྡོ་རྙིངམ་འདི་ ལོ་༼༤༨༠་ལས་ ༤༦༠༽་ དེ་ཅིག་ལུ་ཨིན་པས། རྫས་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ས་ཧམ་སྤུ་ཆགས་ནི་འདི་༼༡༠༠༠ ma༽ལས་དང་ སྔོ་ཤིང་ཧམ་སྤུ་ཆགས་ནི་འདི་༼༧༠༠ ma༽་ལས་རང་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
ཉ་གཤོག་ཛིའུ་བྱུང་མི་འདི་༼Tetrapods༽དང་པ་ མགུ་ཏོ་ཆུ་ནང་ལས་བཏོན་ཏེ་ བསིལ་རླུང་ལེན་མི་འདི་ཨིན་པས།
ཤུལ་ལས་ མང་ཆེ་ཤོས་རང་ས་གར་གནས་ནི་འདི་ལུ་ཤུམ་ཚུད་ནི་འདི་གིས་ སྒོང་རྡོག་འབུད་ནི་སོགས་ཆུ་ནང་འགྱོ་རུང་ ན་ལོན་གྱི་དུས་སའི་ཐོག་ཁ་ལུ་སྡོདཔ་ཨིན་པས།
༼༣༦༠༽ དུས་ཙམ་ལུ་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ལས་ སོན་འཐོན་ཏེ་ རིམ་བཞིན་གྱིས་ ས་གཞི་ཐོག་ཁར་ཁྱབ་སོང་ནུག།
ལོ་བྱེ་བ་༣༠་༼310 ma༽་ནང་  ༼Synapsids༽ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ༼Sauropsids༽བྱ་དང་ལྟོ་འགྲོའི་སྲོག་ཆགས་ལས་གྱེས་འགྱོ་སར་མཐོང་ནུག
༼Triassic༽དང་༼Jurassic༽རབས་ཆད་ནི་འདི་ ལོ༼200 ma༽ནང་ལུ་ཨིནམ་ལས་ དེའི་སྐབས་ཌའི་ནོ་སོར༼༽་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ དེ་རྣམས་སྒལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ལས་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་གྱུར་ནུག
བརྒྱ་ཆ་༦༠་དེ་ཅིག་གི་ སྒལ་ཚིགས་མེད་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་ བརྒྱ་ཆ་༢༥་་དེ་ཅིག་ དེའི་རིགས་རྣམས་རབས་ཆད་སོང་ནུག
རབས་ཆད་གསུམ་པ་འདི་ ༼Permian-Triassic༽ཡང་ན་ ཤི་ནི་བརྒྱ་ཆེ་བ་འདི་ ༼Siberian Traps Volcanoic༽གྱི་མེ་རི་དང་ སྐར་ཁྱིམ་གྱི་བྱེམ་ དེ་ལས་ རླངས་གཟུགས་སྒྱུར་སྦྱོར་དང་མཚོ་ཁ་འཕར་ཆག་འབད་ནི་ དེ་མ་ཚད་སྲོག་རླུང་མ་ལང་པའི་རྐྱེན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས།
ཨ་ནི་འདི་ རབས་ཆད་སྡུག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༥༧་དེ་ཅིག་ དང་༨༣་གྱི་ རིགས་ཚན་ལུ་ཤི་རྐྱེན་བྱུང་ནུག།
༼Paleocane༽གི་དུཤ་འགོ་བཙུགས་ཚེ་ འཛམ་གླིང་རབས་ཆད་ལས་འཐོན་ཏེ་ ཨོ་འཐུང་གི་སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་ ཡར་དྲག་ཡར་སོང་ནུག
རྩྭ་མེད་ཐང་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་ཕྱད་ཀ་ལུ་ཁྱབ་ནི་འདི་གིས་ ཨོ་འཐུང་སེམས་ཅན་༼Andrewsarchus༽་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ ས་ཐོག་ཁར་གཞན་སེམས་ཅན་ཟ་མི་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་དང་ དེ་ལས་ཉ་ཆེན༼Basilosaurus༽འདི་གིས་ རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ལུ་དབང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
རྩྭ་ཐང་དབང་བའི་ རྨིག་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་སྦོམ་༼Paraceratherium༽དང་༼Deinotherium༽་ཚུ་བྱུང་ནུག
ཏེ་ཐས་རྒྱ་མཚོ་འདི་ ཨ་ཕི་ལི་ཀ་དང་ཡོ་རོབ་གཉིས་  གདོང་ཐུག་ལས་བརྟེན་  མེདཔ་ཡར་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་  རང་རྐྱང་སྡོད་པའི་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཚུ་ ཟམ་པ་ལས་འབད་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་ལུ་  གནས་སྤོ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
འཁྱེག་གི་བསྐལ་པའི་སྐབས་  ས་ཧ་རན་ཨ་ཕི་རི་ཀ་ལུ་ དེང་དུས་ཀྱི་ སྐྱེས་པ་རིམ་འགྱུར་བྱུང་ནུག
མང་རབས་ཀྱི་འབད་བ་ཅིན་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་ བི་རིང་ཇི་ཡ་ལུ་ཨིནམ་ལས་ ད་ལྟོ་རྔ་མོང་( བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨ་མི་རི་ཀ་ རིམ་གྱི་འཕེལ་ཏེ་རབས་ཆད་ནུག) རྟ་ དེ་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཚུ་ ཡོད་ཟེར་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེདཔ་ཨིན་པས།
ཀླདཔ་ཆེ་ཆུང་འདི་ ཡར་སེང་མགྱོགས་དྲགས་འབད་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་  རིགས་མཚན་པའི་ སེམས་ཅན་འགོ་ཐོག་ འབྱུང་ནུག
མེ་བཀག་འཛིན་འབད་ནིའི་ འཇོན་ཐང་འདི་ ཧོ་མོ་ ཨི་རེག་ཊས་ ཡང་ན་ ཧོ་མོ་ ཨིར་གིས་ཊར་ ནང་ལུ་ འགོ་བཙུགས་ནུག
སྐད་ཡིག་འབྱུང་ཁུངས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་འདི་  མངམ་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧོ་མོ་ ཨིརེག་ཊས་ ཚུ་གི་སླབ་ཚུགས་ཡང་ན་ ཧོ་མོ་སེ་པི་ཡིན་ལུ་ ནུས་སྟོབས་འགོ་མ་བཙུགསཔ་ཨིན་ན་གསལ་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་ ཨིན་པས།
སྤྱི་སྡེའི་རིག་རྩལ་འདི་ མགུ་རྙོག་དྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་ ལེགས་སྤྲོས་ཅན་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལག་ཆས་འདིན་ ཁ་གསལ་ འགྱུར་ནུག
མི་འགོ་ཐོག་དང་པ་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ རྟགས་མཚན་སྟོནམ་མི་འདི་ ནི་ཡན་དར་ཐལ་(མ་མཐུད་པའི་རིགས་སྒྲགས་ཏེ་ བརྒྱུད་པ་ཡང་མེདཔ་ཨིན་པས) ཁོང་གི་ལག་ཆས་དང་ བཟའ་འཐུང་གི་བརྟག་མཚན་ ག་ནི་ཡང་མེད་པར་ ཤི་མི་རོ་འདི་ སྦ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
རི་ཅརཌ་དཝ་ཀིནས་ཀྱི་ མིམ་ཟེར་བའི་རྣམ་གཞག་ལས་ འབད་བ་ཅིན་ སྐད་ཡིག་འདི་ མགུ་རྙོག་དྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ སེམས་ཁར་བཞག་ནི་དང་ གནས་ཚལ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ལྕོགས་གྲུབ་གྲུབ་ནུག
ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ ༨༥༠༠ དང་ ༧༠༠༠ ཀྱི་བར་ན  ས་ཚོ་ཏོག་ཏོ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦུགས་ལས་ སོ་ནམ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་  སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་དང་ལེན་འབད་མི་ཚུ་ རྒྱུན་བརྟན་དང་ཐོན་ཁུངས་ཡར་འཕར་འགྱོཝ་ལས་ མི་རློབས་ཡང་འཕེལ་ནུག
འཛམ་གླིང་འགོ་ཐོག་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ ཤར་ཕྱོངས་སྦུག་ལུ་ ཡི་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ ༤༠༠༠ དང་ ༣༠༠༠ བར་ན་བྱུང་ནུག
མི་ཚུ་ འཚོ་སྟེ་གནས་ནིའི་དོན་ལུ་ དུས་ཡུན་ཨ་རྟག་ར་འབད་མ་དགོ་པར་  འཚོ་ཐབས་ལུ་ལག་བཟོ་མཁསཔ་  ཚོང་དཔོན་དང་  བླམ་འབད་མཆོག་གྱུར་སོང་ནུག
ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་༥༠༠་ ལུ་ ཤར་ཕྱོགས་སྦུག་ ཨི་རན་ རྒྱ་གར་ རྒྱ་ནག་ གོང་འཕེལ་སོང་བའི་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ རེ་ཅིག་སྐབས་ ཡར་འཕེལ་ དང་ རེ་ཅིག་སྐབས་ མར་ཉམས་འགྱོ་ནུག
ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ དམག་འཁྲུག་ སྒྱུ་རྩལ་ ཚན་རིག་ རྩིསདང་ བཀོད་དཔོན་ལས་བརྟེན་ གོང་དུ་འཕེལ་ནུག
རོ་མན་རྒྱལ་ཁམས་འདི་ ཀིརས་ཊན་ལུ་ རྒྱལ་ཆེན་ཀོནས་ཊ་ཡན་གྱི་འབད་འགྱུར་ནུག དེ་ཡང་དུས་རབས་ ༤ པ་ནང་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་ དུས་རབས་ ༥ པ་ནང་ མར་ཉམས་ནུག
ཤེས་རབས་ཀྱི་ཁྱིམ་འདི་ ཨི་རག་ ཨ་བ་སིཌ-ཨི་ར བ་གཌ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
དུས་རབས་༡༤ སྐབས་ ཨི་ཊ་ལི་ལུ་ ཆོས་ལུངས་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ ཚན་རིག་ཚུ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནུག
ཡོ་རོ་པི་ཡན་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༥༠༠ ལས་ཚུར་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཚན་རིག་བརྟག་ཞིབ་དང་ བཟོ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་ལུ་གླིང་སྒྱུར་འགྱོ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལས་ ༡༩༡༨ དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལས་ ༡༩༤༥ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ནང་ལུ་ གྲལ་དུ་གཏོགས་ནུག
དམག་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཆགས་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་ གནང་ནུག
འཕྲུལ་རིག་གི་ གོང་འཕེལ་ གྲངས་སུ་ ནུའུ་ཀེལ་ཡར་ མཚོན་ཆ་ གློག་རིག་ རིགས་མཚན་གྱི་འཕྲུལ་ལས་དང་ ན་ནོ་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་རྩིཝ་ཨིན།
ཚ་གྱང་དང་དཀའ་ངལ་གཙོ་བོ་ར་ དཔེར་ན་ ནད་གཞི་ དམག་ དབུལ་ཕོངས་ གླིང་སྒྱུར་རིང་ལུགས བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་ཚུ་ མི་རློབས་ཡར་འཕར་འགྱོཝ་ད་གཅིག་ཁར་ དཀའ་ངལ་ཡང་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས།
མིའི་བྱུང་རབས་དང་ཡིག་ཐོར་བཀོད་པའི་བྱུང་རབས་ཚུ་འདི་ འགྲོ་བ་མིའི་འདས་པའི་ གཏམ་བཤད་ ཚུ་ཨིན།
ནིཡོ་ལི་ཐིག་གི་ སོ་ནམ་འགྱུར་བ་འགོ་ཐོག་ ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ ༡༠༠༠༠ དང་ ༥༠༠༠༠ ཤར་ཕྱོགས་ ས་ཚོ་ཏོག་ཏོ་ལུ་ གཟིངས་ནུག
སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་གོང་འཕེལ་འགྱོཝ་བཞིན་དུ་ སོ་ནམ་འདི་ ལེགས་སྤྲོས་ཅན་དང་ འདི་འཕྲོ་ལས་ འབྲས་བུ་བསྲུང་བཞག་ནིའི་དོན་ལུ་ ལཱ་གཡོགཔ་འཚོལ་འབྱུང་ནུག
ཧིན་དུའི་ཛམ་འདི་ རྒྱ་གར་གླིང་ཕྲན་ ལིའི་དུས་རམས་ལུ་བྱུང་ནུག
སྔར་ལུགས་ཀྱི་ "བྱུང་རབས་འདི་" ༥༠༠-༡༥༠༠ ལུ་བྱུང་ནུག དེ་བསྒང་ ཀིརཤ་ཊ་ནི་ཊི་གི་ཆོས་ལུགས་ ཨིས་ལ་མིག་ བསྐལ་པ་བཟང་པོ་ ༧༥༠ -༡༢༥༨ དང་ ཊི་མུ་རིཌ་དང་ ཨི་ཊ་ལིན་ (༡༣༠༠) ཚུ་ དར་ཁྱབ་སོང་ནུག
དུས་རབས་༡༨་ལུ་  ཡོན་ཏན་བསྡུ་གསོག་དང་ འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་ འབྲེལ་བའི་གཞི་སྒྱུར་སོང་ཡོདཔ་དང་དེང་སང་གི་དུས་འདི་ ༡༨༠༠ ལས་ཚུར་འགོ་བཙུགས་ནུག
དེང་དུས་ཀྱི་མི་ཚུ་ ཨེ་ཕི་རི་ཀ་ལུ་ འདས་པའི་དུས་ ༣༠༠༠༠༠ ལུ་བྱིང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱོད་ལམ་གསརཔའི་རང་བཞིན་འདི་ འདས་པའི་ལོ་ ༥༠༠༠ ༠ ལས་བྱུང་ནུག
ས་ཡ་༡.༨ ལོའི་ཧེ་མ་ མི་ཚུ་གི་ བཞེས་སྒོ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ འགོ་བཙུགས་ནུག
པ་ལིའོ་ལི་ཐིག་ མི་ཚུ་ ཤ་རོགསཔ་འབད་ སྤམ་བཟུང་སྟེ་སྡོད་ནུག
འགྲོ་བ་མི་རིགས་དར་ཁྱབ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨེ་མི་རི་ཀ་དང་ ཨོ་ཤ་ཉ་ལུའབད་ འཁྱེག་གི་ བསྐལ་པ་ ལས་ བྱུང་ནུག
རྒྱ་ནག་ལུ་ཡོད་པའི་གཙང་ཆུ་སེརཔོ་འདི་ ཞིང་ལཱ་འབད་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ གཡང་རྩེས་ལུང་གཤོང་ལུ་ ཆུམ་བསྐྱེད་བཞག་དོ་ཨིན་པས།
ལྕགས་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་འདི་ འགོ་ཐོག་ ཟངས་ཀྱི་ལག་ཆས་དང་ རྒྱན་ཆ་ཚུ་ བཟོ་བའི་སྐབས་འགོ་བཙུགས་ནུག
ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཚོང་ལཱ་ བཟོ་ལས་ སྲིད་དོན་ དབང་ཆ་ ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཁྲོམ་སྡེ་ཡར་འཕར་དང་ ཡར་དོན་གནས་སྟངས་གཉིས་ འབྲེལ་བ་ཆེ་ནུག
ལམ་སྲོལ་དེ་བཟུམ་ སྣ་ཚོགས་ལས་བརྟེན་ འཁོར་ལོ་ རྩིས་ ལྕགས་ཀྱི་ལས་ གྲུ་གཏང་ནི རྫ་འཁོར་ འཐག་ནི་ བཟོ་སྐྲུན་ དང་ འབྲི་ནི་ཚུ་གསར་བཏོད་འབད་ནུག
ནིའོ་ཐི་ལིག་ཀྱི་རང་བཞིན་འདི་ ཨན་ཐོར་པོ་མོ་ཕིག་ སྲུང་མ་ལུ་ གསལ་བཏབ་དོ་ཨིན་པས།
གཞིས་ཆགས་ས་ཚུ་ས་ཚོ་ཏོག་ཏོ་ གཙང་ཆུ་ལུང་པ་དེ་ཡང་ ཏིག་གིརས་ དང་ ཡུ་ཕེརཏས་ དེ་ལས་ཨི་ཇིབ་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱ་གར་གླིང་ཕྲན་ལུ་ ཨིན་ནས་དང་ གཡང་རྩེས་ དེ་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་གཙང་ཆུ་སེརཔོ་ལུ་ཨིན་པས།
རི་མོ་འབྲི་ནི་ལུ་ པར་རིས་ཅན་ལས་ཚུར་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ དང་ བཅུད་དོན་ བཏོན་ཏེ འབྲི་ཚུགས་ནུག
སྐྱེལ་འདྲེན་འདི་ ཆུ་ལམ་ལས་ ཕན་གྲོགས་ནུག
ཡར་འཕར་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁམས་ཚུ་ མངའ་ཁོངས་ཀྱི་འོག་ལུ་ཚུད་ནུག
Increte the minoan ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ ཡོ་རོབ་ལུ་ འགོ་ཐོག་ ཨིན་པས།
ལོ་སྟོང་གི་ དུས་ཡུན་ལུ་ ཡར་མཐོན་གནས་སྟངས་ འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ཡར་འཕར་སོང་ནུག
རྒྱ་གར་ལུ་ ཝི་དིགས་བསྐལ་པའི་སྐབས་ ཆོས་ལུགས་ཧིན་དུ་དང་ གཞན་ལམ་སྲོལ་རྣམ་པ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ དུས་རབས་༦ པ་ལུ་ མཇུག་བསྡུ་ནུག
མི་སོ་ཨ་མི་རི་ཀ་ ཆངས་པའི་དུས་ལུ་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ ད་ལྟོ་ ཨེ་མི་རི་ཀ་ལྟེ་བ་ མེག་སི་ཀོ་དང་ པི་རོ་ ཆཊ་ནུག
ཀརལ་ཇེས་པར་ ཨེ་ལེས་ཀྱི་ རྣམ་གཞག་ལུ་ པར་ཤན་ ཟོ་རོ་ཨེསཊིར་ཤན་ ཚུད་མ་གཏོགས་ གཞན་མཁས་པ་ཚུ རྩོད་པ་ བྱུང་ནུག
འདི་ཚུ་ཡང་ ༼Taoism༽ དང་༼Legalism༽དང་༼Confucianism༽་ཚུ་ཨིན་པས།
རྒྱལ་ཁམས་ཆེ་ཤོས་འདི་ དམག་སྡེའི་ཐོག་ལས་དབང་སྒྱུར་བི་འདི་ལུ་རག་ལེགས་ནི་དང་ བསོད་ནམས་ལྟེ་བ་བཟོ་ནིའི་སྲུང་སྐྱོབས་བཟོ་བཀོད་ལུ་རག་ལེགས་ཨིན་པས།
དེའི་སྐབས་ལུངས་ཕྱོགས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཡང་ལེ་ཤ་སྡོད་ནུག།
༼The Median Empires༽གིས་ ༼Iranian empires༽དེ་ཡང་ ༼Achaemenid empire 550-330BCE༽༼Parthian Empire 247BCE-224CE༽༼Sasanian Empire 224-651 BC༽ལུ་ལམ་དྲག་ཤོས་སྤྲོད་ནུག
ཤུལ་ལས་ ༼Macedon༽གི་༼Alexander the Great 356-323BCE༽གིས་ དབང་སྡུས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ད་རིས་གནས་པའི་༼༽དང་རྒྱ་གར་འདི་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༣་༼3rd CE༽གི་དུས་ གུཔ་ཏའི་རྒྱལ་རྒྱུད༼Gupta༽གིས་ ༼India’s Golden  Age༽གི་སྐོར་སྔོན་དགོངས་ལྟ་ཞིབ་འབད་ནུག
རབ་རབཤ་༤པ་དང་༥་པའི་སྐབས་ ༼Golden Age of Hindu Culture༽ནང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་རྟགས་བཏོན་ནུག
༼Augustus 63 BCE-14CE༽རོ་མན་རྒྱལ་རྒྱུད་གིས་ ༼Mediterranean༽་གིས་ས་ཆགས་ནང་ལུ་དབང་ནིའི་འགོ་བཙུགས་ནུག
༼German༽་གི་༼Odoacer༽་གི་སྒྱུད་སྐླུལ་གྱི་འོག་ལུ་ (476 CE)གི་དུས་ལུ་ བྱང་ཕྱོགས་རྒྱལ་རྒྱུད་ཚུ་མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་ཨིན་པས།
རྒྱལ་རྒྱུད་འདི་ དར་གྲུལ་ལམ་མཇུག་ལུ་ རཱོ་མན་རྒྱལ་རྒྱུད་ནང་ དབང་ཚད་དང་ སྒྱུད་སྐུལ་རན་ཏོག་ཏོ་སྡོད་ནུང
སྔ་རབས་ཀྱི་དུས་ཚད་དེ་ནང་ ༼༽འདི་ གཞུང་། ཤེས་ཡོན། རྩིས། གཟའ་སྐར་དཔྱད་ཞིབ་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་ནང་ལུ་ ཡར་རྒྱས་ཆེཝ་སྦེ་ཡང་སོང་ནུག 
ལམ་སྲོལ་ཡར་རྒྱས་༼2500 BCE༽ལུ ་༼America༽་ནང་ ལུང་ཕྱོགས་རྒྱལ་རྒྱུད་འབྱུང་ནིའི་འགོ་བཙུགས་ནུག
༼Mayan city-states༽ཡང་གོ་ལས་སྦེ་ གྱངས་ཁ་དང་ཡོངས་གྲགས་ཡར་བརག་དང་ ༼Yucatan༽གི་ལམ་སྲོལ་ཡང་༼༽དང་དེའི་མཐའ་འཁོར་ལས་ཕར་དར་ཁྱབ་འགྱོ་ནུག
མངའ་སྡེ་སོ་སོ་ཡང་ འཕྲུལ་རིག་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་སྡོད་ནུག།
རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་དུས་༼220 CE༽་ནང(Han)་ ཟེར་མི་འདི་ དམག་འཁྲུག་བྱུང་ནུག དེ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ ༼Roman༽ངོ་ཡ་འདི་ དུས་རབས་༣་པའི་དཀའ་ངལ་གྱི་བཟུམ་ དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་དང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་འགྱོ་མི་ལས་ཨིན་པས།
ཡོབ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མི་དང་ རྟ་ཕྱུག་གུ་ལེ་ཤ་བྱུང་མི་འདི་ལས་བརྟེན་ གཞིས་ཆགས་ཚར་བའི་ཇོབ་འདི་ཚུ་ལུ་ དཀའ་ངལ་བྱུང་བྱུངམ་ས་རང་བཞགཔ་ཨིན་པས།
ཤར་ཕྱོགས་༼Eastern Mediterranean༽ནང་གི་རོ་མན༼Roman༽རྒྱལ་རྒྱུད་ལྷག་ལུས་ཚུ་ ༼Byzantine༽་ཟེར་མིའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་དབང་སྟེ་རང་སྡོད་ནུག
བྱང་ཕྱོགས་རྒྱལ་རྒྱུད་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་དུས་ཡང་ དུས་རབས་༥་པའི་སྐབས་དང་ མངའ་འོག་ལེ་ཤ་ལུ་སྒྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལཱ་ངན་མཐུན་གྲོགས་འབད་མི་༼Holy Roman༽གི་རྒྱལ་རྒྱུད་འོག་ལུ་སྡོད་ནི་ཨིན་པས།
ལྷོ་ཕྱོགས་ཨེ་སི་ཡ་༼South Asia༽གིས་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ལྟེ་བ་དང་ ཨིས་ལམ་མིག་རྒྱལ་རྒྱུད་༼Islamic Empire༽གཞི་བཙུགས་འབད་བལྟ་སྟེ་རང་སྡོད་ནུག
འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ༼Africa༽ཡང་༼south asia༽དང་གཅིག་ཁར་ ཚོང་ལཱ་འབད་བཅུག་ནི་དང་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་ དེ་མ་ཚད་ ༼Muslim༽ལམ་སྲོལ་ཡང་ ༼Swahili༽་ལམ་སྲོལ་ནང་སྒྱུར་ནུག
༼Byzantine Hellenistic༽་དང་༼Christen༽་ཡང་ལམ་སྲོལ་གྱི་དམག་༼Persian Iranian tradition༽་དང་༼Zoroastrian༽གི་ལམ་སྲོལ དང་ཆོས་ལུགས་ལུ་གདོང་ལེན་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
༼Arabian Peninsula༽་གི་ལྟེ་བ་ལས་ ༼Muslim༽་གིས་༼Postclasssical era༽་གིས་དུས་རབས་ནང་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
ལྷབ་བྱ་དང་ཡར་རྒྱས་མང་ཆེ་བ་རང་ ས་ཆ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་མཟོཝ་ཨིན་པས།
༼Muslim Marchants༽་ཚོང་དཔོན་ཚུ་གིས་ ༼African-Arabian༽དང་༼Arabian-Asian༽ལམ་ལུ་སྒྱུད་སྐུལ་ནི་འདི་ཁྱད་འཕགས་ཅིག་ཨིན་པས།
ཆོས་ལུགས་དང་དབག་བསྡུའི་དམིགས་པ་གིས་ ༼European༽་འག་དཔོན་གྱིས་ ༼Muslim༽་གི་དབང་ཚན་ཕབ་ནི་དང་ ༼Holy Land༽་འདི་ལོག་འཐོབ་ནིའི་འབདབརྩོན་བསྐྱེདཔ་ཨིན་པས།
༼Seljuq TRuks༽འདི་༼Turkic༽ལས་༼Central Asia༽འགྱོ་མི་འོང་ཞིནམ་ལས་ ༼Arab༽་གི་དབང་བཙོང་འབད་ནིའདི་དུས་རབས་༡༡་པའི་བར་ལུ་མཇུག་བསྡུ་ནུག
ལུང་ཕྱོགས་འདི་ཤུལ་ལས་ ༼Barbary Coast༽་ཟེར་སླབ་ནི་དང་ ༼North African Ports༽་གི་གྲུ་ཆགས་ས་འདི་༼Pirates༽་དང་༼Privateers༽་བཙུགས་ཞིནམ་ལས ་ ཟ་བྲན་ཚུ་༼Barbary Slave trade༽་འབད་༼North African markets༽་ནང་བཙོང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ༼European༽་གི་མཚོ་མཐའི་ཁྲོམ་ནང་འཕྲོག་བཅོམ་འབད་ནི་ཨིན།
དུས་རབས་༨་པ་ནང་ ༼Islam༽ཆོས་ལུགས་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནང་ཕྱེ་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ནང་པའི་ཆོས་འདི་ཤུགས་ཡོད་རུང་ ༼Islam༽་འདི་ལུ་མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་རང་ ཡིད་ཆེས་ཚུགསཔ་ཡར་སོང་ནུག 
༡༢༢༧་ལུ་༼Genghis Khan༽་ཤི་ཞིནམ་ལས་ ༼Central Asia༽་ལྟེ་བ་འདི་འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ དབང་ཚད་ལུ་ལྷོད་མི་ ༼Chagatai Khanate༽་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ དབང་བཙོང་ནུག
ལུང་ཕྱོགས་འདི་ ༼༽་གིས་ཟོ་བའི་ ཁཱན་གྱི་སྲིད་དབང་ལེ་ཤ་ལུ་ཁ་རྒྱས་སོང་ནུག
ཀླ་ཀློ་འཁྲོག་བཅོམ་པ་ཚུ་གིས་ བྱང་ཕྱོགས་རོ་མན་རྒྱལ་ཁབ་ལུས་མི་ནང་ རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གསརཔ་གསལ་སྟོན་འབད་ནུག
ཀླ་ཀློ་འཁྲོག་བཅོམ་པ་ཚུ་གིས་ བྱང་ཕྱོགས་རོ་མན་རྒྱལ་ཁབ་ལུས་མི་ནང་ རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གསརཔ་གསལ་སྟོན་འབད་ནུག
༼Manorialism༽་ཟེར་ཞིང་པ་གིས་སྒྲིག་འཛུགས་འབད་མི་ཚུ་གིས་ གོ་དབང་མཐོ་མི་དང་ སྲིད་ལུགས་ལུ་ ལཱ་འབད་མི་དང་བརྙ་གླའི་ཞབས་ཏོག་ཞུ་དགོ་མི་དང་ དཔའ་བོ་དང་གོ་གནས་ཆུང་མི་ཚུ་གིས་ སའི་སྦྱིན་བདག་ལུ་ སའི་བརྙ་གླ་དང་གཞིས་ཁྱིམ་དབང་ཚད་ཡོད་མི་ལུ་ དམག་མིའི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་དགོཔ་གཉིས་འདི་ ༼High Middle Ages༽་གི་དུས་རབས་བར་མའི་ མི་སྡེའི་སྒྲིག་གཟུགས་ལམ་ལུགས་ཨིན་པས།
ཨི་ཊ་ལིན་ཚོང་དཔོན་གྱིས་ ཁྱིམ་དང་གུ་རམ་བཟོ་སྦྱོར་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་ནི་གིས་དོན་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ ནང་འདྲེན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
དེ་བསྒང་ མུ་གེ་ཚབས་རིམ་དང་དེ་ལས་དམག་འཁྲུག་ཚུ་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་གི་མི་རློབས་ཚུ་ལུ་མྱ་ངན་ཕོག་བསྐྱེད་ནུག
འདི་གིས་སྦེ་ ལཱ་ལི་བཱི་ལ༼Lalibela༽ ལུ་ཡོད་པའི་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་རྡོ་བཟོ་བཀོད་ཅན་ཟག་ཝེ༼Zagwe༽རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་གོ་སྐབས་ལེན་ནུག 
ཀྲཱནས་ས་ཧ་རཱན༼TransSaharan༽ཚོང་འབྲེལ་ གསེར་ བ་སོ་ ཚྭ་དེ་ལས་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ག་ར་ ཁོང་གི་དབང་ཚད་བཟུང་ནུག། 
 ཀོང་གོ་རྒྱལ་ཁབ་དང་དེ་ལས་མངའ་སྡེ་ལེགས་ཤ་ཅིག་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ས་ ས་གནས་ལྟེ་བའི་ཨཕ་རི་ཀ་གིས་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན། 
སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་དོན་ལུ་༼ Great Zimbabwe, capital of the Kingdom of Zimbabwe, Khami, capital of Kingdom of Butua, and Danangombe (Dhlo-Dhlo), capital of the Rozvi Empire ༽ བཟུམ་སྦེ་འདམ་མེད་པར་རྡོ་གི་བཟོ་བསྐོད་སྦོམ་ཅིག་རྐྱབ་ནུག
དུས་རབས་༡༧་པ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱ་གར་གྱི་དབང་ཚད་ལེན་ནིའི་དོན་ལུ་ པྲ་ཏི་ཧ་ར་རྒྱལ་ཁམས༼Pratihara Empire ༽ 
William McNeill, the "richest, most skilled, and most populous country on earth" དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ཏང་རྒྱལ་རྒྱུད་༼ Tang dynasty ༽མེདཔ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་བར་ན་འུང་ཟིང་སྦེ་སྟེ་དུས་རབས་ཕྱེ་ཀ་དེ་ཅིག་ལུ་ སོང་རྒྱལ་རྒྱུད༼ Song dynasty ༽ཀྱིས་ རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལོག་སྟེ་ གཅིག་སྡོམ་འབད་ནུག
དུས་རབས་གཅིག་དེ་ཅིག་ མོང་གཱོལ་ཡཱན་རྒྱལ་རྒྱུད༼ Mongol Yuan dynasty ༽་ཀྱི་གཞུང་སྐྱོང་བའི་ཤུལ་ལས་ རིགས་གཅིག་པའི་རྒྱ་ནག་ཚུ་གིས་ མིང་རྒྱལ་རྒྱུད༼ Ming dynasty 1368༽་གཞི་བཙུགས་མཛེད་དེ་༡༣༦༨ལོག་སྟེ་རང་དབང་ཚད་ལེན་ནུག 
དུས་རབས་༨་པའི་ནཱ་ར་དུས་སྐབས (The Nara period, the history of Japan covering the years from AD710 to 794) འདི་ ཤུགས་སྟོབས་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་བྱུང་ས་དང་དེ་ལས་ དུས་སྐབས་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤུགས་སྟོབས་ཅན་གྱི་མངའ་སྡེ་གི་རྒྱལ་པོ་དཱའི་མོའིས༼ daimyos༽་དང་དམག་སྡེ་གི་དམག་དཔོན་ཤོ་གཱནས༼ shoguns༽་ དེ་བཟུམ་སྦེ་རང་ ཨ་ཤི་ཀ་ག་ཤོ་གན་ཏི༼Ashikaga shogunate༽ དང་ཊོ་ཀུ་ག་ཝ་ཤོ་གན་ཏི་༼Tokugawa shogunate༽ གིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་ བྲན་ཁོལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དུས་རབས་འདི་ ༡༡༨༥་ལས་༡༨༦༨་ཚུན་གྱི་བར་བསྣར་ཏེ་འགྱོ་ནུག
༦༦༠་དང་༦༦༨་ལུ་ ཤི་ལ༼Silla༽་གིས་ བཱིག་ཇི་༼Baekje༽ དང་གོ་གུར་འོད་༼Goguryeo༽་ དབང་ལུ་བསྡུ་ ཤི་ལ༼Silla༽་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་བཱ་ལྷས་༼ Balhae,༽་གི་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་དབང་དུ་བསྡུ་ནུག
ནུབ་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་གི་དུས་སྐབས་འགོ་བཙུགས་གསལ་སྟོན་བྱུང་ནུག དུས་རབས་༩པ་འགོ་བཙུགས་དུས་ཚོད་ལུ་ བཱ་གན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་༼Bagan Kingdom༽ མྱའན་མར༼Myanma༽་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ནུག 
པི་ཡུབ་ལཱོནས༼Puebloans༽ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དང་ཧེ་མའི་རྒྱུད་པ་༼9th-13th Century༽ ཚུ་གིས་ རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་བའི་གཏན་འཇགས་ཀྱི་སྡོད་གནས་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ཡོདམ་མ་ཚད་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་ལུ་ དུས་རབས་༡༩་པ་ཚུན་གྱི་བར་དུ་བཀོད་པ་སྦོམ་སྦེ་ལུས་ཡོད་པའི་རྡོའི་བཟོ་བཀོད་སྦོམ་ཅིག་ཡང་རྐྱབ་ནུག།
ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་ལུ་ དུས་རབས་༡༤་པ་དང་༡༥པའི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཨཱིན་ཀ༼Inca༽ཚུ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནུག  
དེ་བསྒང་ ཚན་རིག་གི་འགྱུར་བ་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་འདི་ ཇཱོ་ཧན་ནིས་ གུ་ཏིན་བཱརཇ༼Johannes Gutenberg༽ གིས་སྒུལ་ཅན་མཛུབ་གནོན་གྱི་དཔེ་ཆའི་པར་སྐྲུན་དང་རྒྱང་ཤེལ་ དེ་ལས་ཕྲ་གཟུགས་མཐོང་ཤེལ་གསར་བཏོན་འབད་མི་ཚུ་ལས་འཐོབ་ནུག
གནའ་དུས་དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་འདི་ འཕྲུལ་རིག་གི་རིག་པ་དང་འཕྲུལ་རིག་ཡར་སེང་ དེ་ལས་ཆོས་མེན་སྲིད་དོན་རིང་ལུགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ཁྱད་ཆོས་མཚོད་དེ་འདུག 
གནའ་དུས་དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ལས་སྔོན་མ་བཟུམ་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་དབང་བསྒྱུར་བའི་སྟོབས་ལོག་སྟེ་འཐོབ་འབད་ནུག 
གནའ་དུས་དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ལས་སྔོན་མ་བཟུམ་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་དབང་བསྒྱུར་བའི་སྟོབས་ལོག་སྟེ་འཐོབ་འབད་ནུག རྒྱལ་རབས་མཁས་པ་འདི་ཚུ་ དེ་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་བསྐོར་ལས་བསམ་ཞིབ་འབད་དེ་རང་འདུག
ཡུ་རོབ་འདི་ཚུ་ དེང་སང་དུས་ཀྱི་ཕོག་འགྱུར་དང་བསྟུན་ མདུན་སྐྱོད་ཏི་རུའི་གོང་འཕེལ་དང་དཔལ་འབྱོར་ཡང་༡༠༠༠EC ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་
དེ་མ་ཚད་ ཁོང་དེ་ཚུ་ དེང་སང་འཕྲུལ་རིག་གི་ཁེ་ཕན་ལོངས་སྤྱོད་ནིའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་མ་ཚད་ ལྕགས་བཟོ་སྐྲུན་ སུམ་མདའ་སྦུདཔ༼piston bellows༽ ཀྲིང་ཟམ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནི་ དཔེ་ཆ་པར་སྐྲུན་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ཕྱོགས་ལྟ་འཁོར་ལོ་གི་ལཱ་ཚུ་ག་ར་ སྒས་དབང་འབད་འགྱོ་ནུག།
ཡུ་རོ་པའི་གྲུམ་མཐའ་གཅིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཡུ་རོ་པའི་ཆགས་ཚུལ་གྱིས་ ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ ཨེ་ཤི་ཡན་ལྟེ་བའི་བཙན་འཛུལ་ཚུ་གི་ ཉན་ཁ་ལས་ཁེ་ཕན་འཐོབ་ནུག 
མོང་གཱོན༼ Mongol༽གིས་ ༡༢༥༨་ལུ་ བཱ་ཌགད༼ Baghdad༽འདི་འཕྲོག་བཅོམ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་  ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ དུས་སྐབས་བཟང་པོའི་དུས་ཚོད་འདི་ མེདཔ་བཟོ་ནུག 
མོང་གཱོན༼ Mongol༽གིས་ ༡༢༥༨་ལུ་ བཱ་ཌགད༼ Baghdad༽འདི་འཕྲོག་བཅོམ་འབད་ནུག
ས་ཆ་ཆགས་ཚུལ་གྱིས་ ཡུ་རོབ་ཚུ་ལུ་སྲིད་འབྲེལ་རིག་པའི་ཁྱད་པར་ལུ་ཁེ་ཕན་སྦོམ་འབྱུང་ནུག 
ཁྱབ་ཆེ་བ་ཅིག་ རོ་པན་འདི་ཉན་ཁ་ཅན་གྱི་མངའ་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཡུདཔ་ཅིག་ ས་ཆ་ཆགས་ཚུལ་གྱིས་ སོ་ནམ་ཡར་མཐོན་གནས་སྟངས་ཚུ་ ལྕི་དྲགས་སྦེ་ ཐོགས་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཨིན་རུང་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་བརྟེན་པའི་ དཔལ་འབྱོར་དང་འཕྲུལ་རིག་མདུན་སྐྱོད་ཀྱིས་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ གོ་སྐབས་འདི་ཚུ་རྒྱ་ཆེ་བ་སྦེ་སྤྲོད་ནུག 
ཡུ་རོབ་གླིང་ཆེན་གྱི་ས་བཤད་དང་དེ་ལས་ མཚོ་གྲུ་དང་འབྲེལ་བའི་ ལས་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་མི་འདི་ ཨཊ་ལན་ཏིག༼Atlantic༽ མངའ་སྡེ་ཨིན་མས། དེ་ཚུ་ཡང་ ༼Portugal, Spain, England, France, and the Netherlands༽ ཚུ་ཨིན་མས། 
བྱང་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ནང་ལུ་ སཱ་ཌི་ སུལ་ཏ་ནའཏ༼Saadi Sultanate༽ འདི་ རང་དབང་གི་མངའ་སྡེ་ཅིག་སྦེ་༡༦༥༩ ཚུན་ལུས་ནུག 
བྱང་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ནང་ལུ་ སཱ་ཌི་ སུལ་ཏ་ནའཏ༼Saadi Sultanate༽ འདི་ རང་དབང་གི་མངའ་སྡེ་ཅིག་སྦེ་༡༦༥༩ ཚུན་ལུས་ནུག 
ལྷོ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཟིམ་བཱབ་ཡི༼Zimbabwe༽གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ མཱུ་ཏ་པ༼Mutapa༽ བཱུ་ཏུཡ༼Butua༽ དེ་ལས་རཱོས་ཡི༼ Rozvi༽ འདི་ཚུ་ལུ་ གོ་སྐབས་བྱིན་ནུག 
དུས་རབས་འདི་གི་སྐབས་ལུ་ ཨཕ་རི་ཀའི་ སོ་སོ་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ཚུ་མདུན་སྐྱོད་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཇ་པཱན་རྒྱལ་ཁབ་ Azuchi–Momoyama གི་དུས་སྐབས་༼༡༥༦༨-༡༦༠༣༽ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ Edo དུས་སྐབས་༼༡༦༠༣-༡༨༦༨༽ཚུ་ལས་ ཉམས་མྱོང་ཐོབ་ནུག 
ཇཱོ་ཧོར་སུལ་ཊ་ལའཊ༼Johor Sultanate༽ གིས་ མཱ་ལེ་པེ་ནིན་སུ་ལ༼Malay Peninsula༽གི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཛུལ་ཏེ་ མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ དབང་བསྒྱུར་ཅན་གྱི་འཚོང་འབྲེལ་པ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག
ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ འགོ་དང་པ་ ༡༧༨༤་ལུ་ ཨཱ་ལས་ཀ༼Alaska༽དང་དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཕོརཊ་རོས་ཀྱི་༼Fort Ross༽ ས་སྲུང་དམག་སྒར་༡༧༨༤་ལུ་དབང་ལུ་བསྡུ་སྟེ་  བྱང་ཕྱོགས་ མཚོ་འགྲམ་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ཕྱི་དམག་བཙན་འཚིལ་འབད་ནུག
ཨིང་ལེནཌི(England)་ལུ་ བཟོ་གྲཱའི་འགྱུར་བ་སྦོམ་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ ཐོན་ཁུངས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གསརཔ་ འཕྲུལ་ཁང་དང་མང་སྐྲུན་འབད་ནི་ དེ་ལས་འཕྲུས་ཆས་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཧེ་མ་བཟུམ་སྦེ་མི་ལེ་ཤ་བཙུགས་མ་དགོ་པར་ ཅ་དངོས་འདི་ཚུ་མངམ་སྦེ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནིའི་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཡུ་རོཔ(Europe)་ཀྱི་མི་འདི་ཚུ་གིས་ ཨེ་མི་རི་ཀཱ(America)་ལུ་བདག་དབང་དང་རྒྱུད་སྐུལ་འབད་ཚུགས་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ལཱ་འདི་ཚུ་ ཨེ་ཤི་ཡའི(Asia)་ས་གཞི་དང་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ལུ་ཡང་ དབང་སྒྱུར་ནིའི་དཔའ་འགོ་བཙུགས་ནུག
ཨིང་ལེནཌི༼England༽་གི་མི་ དབང་ཚད་ཀྱི་ཐོག་ལས་གཞིས་བཅག་སྟེ་སྡོད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ ཨས་ཀྲི་ལི་ཡ༼Austrilia༽་ ནིའ་ཟ་ལེནཌི༼New zealand༽་དང་ ནུབ་ཀྱི་ཨེ་ཕིརའི་ཀའི༼South Africa༽་ས་གནས་ཚུ་ནང་དབང་ཁྱབ་འབད་དེ་སྡོད་ནུག
ཡུ་རོཔ༼Europe༽ནང་ཁོད་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་དང་དམག་སྡེའི་རྩལ་འགྲན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིམ་ལུགས་བཟོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ སྐད་ཡིག་གཅིག་པའི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ལམ་སྲོལ་དང་སྲིད་དོན་བདག་དབང་འཐོབ་ནིའི་རེ་འདོད་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ངོས་འཛིན་འབད་ནིའི་འགོ་བཙུགས་ནུག
མེ་གསར་རྙེད་དང་ཡར་ཐོན་ལམ་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ འཕྲུལ་ཁང་གི་བཙོག་སྒྲིབ་དང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་གྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་ནང་མང་ཤོས་རང་ ཡར་དྲག་ཆེ་བའི་ ཡུ་རོ་པན༼European༽་རྒྱལ་ཁབ་ ཡུ་ཨེས༼US༽དང་ ཇ་པཱན༼Japan༽་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་ཐལ་བཅུག་ནུག 
འཛམ་གླང་དམག་ཆེན་དང་པ་གིས་ རྒྱལ་རིས་བཞི་ ཨས་ཀྲི་ཡ་ཧང་གི་རི༼Austria- Hungary༽་ ཇར་མན་༼German༽རྒྱལ་རིས་ ཨོཊ་མན(Ottoman)་རྒྱལ་རིས་དང་ རཤ་ཤི་ཡན༼Russian༽་རྒྱལ་རིས་ཚུ་ནང་རྡིབ་དང་ ཨིང་ལེནཌི༼England༽་དང་ཕརནས༼France༽་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་མར་ཉམས་འགྱོ་ནུག 
ནུག དཔལ་འབྱོར་ཟིང་ཆ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་རྩོད་འགྲན་འཕྲོ་འཐུད་ཡོད་མི་གིས་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་མྱུར་དུ་འབྱུང་ནིའི་གཞི་ལུ་གྱུར་ནུག
ལོ་ངོ་བཅུའི་དམག་ཆེན་གྱི་ཤུལ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ༼Asia༽་དང་དང་ཨེ་ཕིརཀ་ཀའི༼Africa༽་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དབང་འོག་གནས་པའི་བིལ་ཇེའི་ཡན་གྱི་སྡེ་ ཨིང་ལེནཌི༼England༽་ དྲཅ༼Dutch༽་ ཕརནཆི༼French༽་དང་ ཡུ་རོ་པན༼European༽་གྱི་རྒྱལ་རིས་སོ་སོ་ཚུ་ རང་སོའི་སྒྲིག་མཐུན་གྱི་རང་དབང་ཐོབ་ནུག
ལོ་ངོ་བཅུའི་དམག་ཆེན་གྱི་ཤུལ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ༼Asia༽་དང་དང་ཨེ་ཕིརཀ་ཀའི༼Africa༽་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དབང་འོག་གནས་པའི་བིལ་ཇེའི་ཡན་གྱི་སྡེ་ ཨིང་ལེནཌི༼England༽་ དྲཅ༼Dutch༽་ ཕརནཆི༼French༽་དང་ ཡུ་རོ་པན༼European༽་གྱི་རྒྱལ་རིས་སོ་སོ་ཚུ་ རང་སོའི་སྒྲིག་མཐུན་གྱི་རང་དབང་ཐོབ་ནུག
ཡུ་རོ་པན(European)གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་ཕན་ཤུགས་འདི་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་སྒྲིང་སྒྲིང་མེད་པར་ འཐོ་ཕོགས་མི་དང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་མ་ལང་པའི་གཙུག་སྡེ་དང་འདྲ་མཉམ་ ཁ་མཐུན་ཚོགས་སྡེའི་འོག་ལུ་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་གནམ་ལོ་ ༡༧༨༩་ལུ་ སྔོན་ལས་ཆ་འཇོག་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཨིན་པས།
ཡུ་རོ་པན(European)གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་ཕན་ཤུགས་འ
མི་རློབས་དང་འཕྲུལ་ཁང་ཡང་རྒྱས་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིསརང་བཞིད་ཐོན་སྐྱོན་ལུ་འགྲན་བསྡུར་འབད་ནི་འདི་ཡང་ དམིགས་གསལ་གྱི་ རྒྱ་ནག༼China༽་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱ་གར༼India༽་རྒྱལ་ཁབ་ དེ་ལས་བརསིལ༼Brazil༽་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ཕར་ཡར་སེང་འགྱོ་ནུག
གཏན་མཛད་འདི་ བྱུང་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་ཐོ་ ཕྱིའི་ཐུན་སྐྱོན་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ག་ཅི་བཟུམ་གྱི་ཐོག་ལུ་ཨིན་རུང་ བསྡུ་སོགས་འབད་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན་པས།
གཏན་མཛད་འདི་ཚུ་ དཔེ་དོན་གྱིས་ཐོག་ལས་ "སྲོག་ལྡན་གྱི་ཕྱིར་འཛགས་འབད་མི"་ ཟེར་སླབ་མ་ཚད་ འདི་ཚུ་ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་པའི་ཡིག་རིགས་དང་སོ་སོ་ཡང་ན་ མ་འོངས་མི་རྒྱུད་ལུ་དོན་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
གཏན་མཛད་འདི་ཚུ་ དཔེ་དོན་གྱིས་ཐོག་ལས་ སྲོག་ལྡན་གྱི་ཕྱིར་འཛགས་འབད་མི་ཟེར་སླབ་མ་ཚད་ འདི་ཚུ་ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་པའི་ཡིག་རིགས་དང་སོ་སོ་ཡང་ན་ མ་འོངས་མི་རྒྱུད་ལུ་དོན་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
གཏན་མཛདབསྡུ་གསོག་འབད་མི་འདི་ དཔེ་མཛོད་ཁང་ནང་ལུ་མཐོངམ་ཨིན་རུང་ ལཱ་འགན་དང་འགོ་རིམ་སོ་སོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ དཔེ་མཛོད་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ཚུ་འབྱང་མི་འདི་ཡང་ ཆུ་ཤིང་གི་ཤོག་གུ་ལུ་བྲིས་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་འདི་ཚུ་ མྱུར་ཚད་ཐོག་ལུ་ཉམས་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས།
ཨིང་ལེནཌི༼England༽་གིས་ཡང་ གནམ་ལོ་༡༠༦༦་གི་དུས་སུ་ གཏན་མཛད་དང་གཏན་མཛད་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ ཐབས་ལམ་ཡར་རྒྱས་བཏང་ནུག
དེའི་སྐབས་ གཏན་མཛད་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཡུ་ཨེ་སེ་༼USA༽གི་གཏན་མཛད་མཁན་ཚུ་གིས་ཡང་ གྲངས་འབོར་ཡོད་པའི་གཏན་མཛད་ ཤེས་རིག་འབྲེལ་བ་ ཁེབ་ས་ཡོད་པའི་ཚོང་ལཱ་ ཁེབ་ས་མེད་པའི་ཚོང་ལཱ་དང་ སོ་སོ་བཅས་ལྔ་དེ་ཅིག་ངོས་འཛིན་འབད་ནུག། 
དེ་ཚུ་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་ནི་ཡང་ སྔོན་གོང་གི་བསྐོ་བཞག་འབད་མི་རྐྱངམ་གཅིག་ལུ་འཐོབ་ནི་དང་ ལ་ལུ་གིས་དྲི་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
ཡེ་ཨེ་སེ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་གཏན་མཛད་ཚོང་ལཱའི་དཔེ་ཡང་ ཀོ་ཀཱ་ཀོ་ལ༼Coca-coal༽་ ཆོས་རྒྱུགས་ལྟ་རྟོགས་དང་རྩེདམོ་ མོ་ཏྲོ་རོ་ལའི༼Motorala༽་སྲོལ་རྒྱུན་ཞབས་ཏོག་དང་གཏན་མཛད་ ལི་ཝི་ཨིས་ཏྲ་རུས༼Levi Strauss༽་དང་ཀོ༼Co༽་ཚུ་ཨིན་པས།
ལས་འཛིན་གྱི་གཏན་མཛད་འདི་གིས་ ཚོང་ལས་ཀྱི་བྱུང་རབ་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ བྱུང་རབས་དང་བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་མཁོ་ཆས་ཚུ་བདག་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། འདི་བཟུམ་གྱི་གཏན་མཛད་ནང་ལཱ་འབད་མི་འདི་ཚུ་ གཙུག་ལག་ཤེས་ཡོན་དང་སྦྱོང་བརྡར་ དཔེ་མཛོད་དང་བྱུང་རབ་འབྲེལ་བའི་ཤེས་ཡོན་མཉམ་སྦྱོར་ཡང་འོང་སྲིད་ནི་ཨིན་པས།
ཡུ་ཨེ་སེ་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་གཏན་མཛད་དང་དྲན་ཐོ་བདག་སྐྱོང་༼NARA༽་གིས་ ཀོ་ལོམ་བི་ཡའི་(Colombia)་ས་གནས་དང་ གཙུག་ལག་གི་སྐྱེད་ཚལ་ མེ་རི་ལེནཌི༼Maryland༽་གི་ནང་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་གེ་རང་ནང་ལུ་ཀྲམ་སྤེལ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཐུན་སྐྱོན་གྱི་ཐོག་ལས་ གཏན་མཛད་ལྟེ་བའི་ཐུན་སྐྱོན་བདག་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས། 
རྒྱལ་སྤྱིའི་གཏན་མཛད་ མི་སྡེའི་དྲན་ཐོ་ཡིག་ཚང་ཟེར་མི་འདི་ ཨིང་ལེནཌི༼England༽་དང་ཝེལ༼wale༽་གྱི་ རྒྱལ་གཞུང་གཏན་མཛད་ཨིན་པས། 
གཏན་མཛད་འབོར་ཚད་ ཕེརནྴི༼French༽་གཏན་མཛད་བདག་སྐྱོང་གི་ལྟ་ཞིབ་འོག་ལུ་ཡོད་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས།
ཨརཅ་ཌིའོ་སིས༼Archdioceses༽་ ཌི་འོ་སིས༼Dioceses༽་ པད་རིཥ༼Parishes༽་ཚུའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཡང་ གཏན་མཛད་རོ་མཱན་ཆོས་ལུགས༼Roman Catholic༽་དང་ ཨེང་ལི་ཀན་མཆོད༼Anglican churches༽་ཁང་ནང་ལུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
གཙུག་ལག་དེ་ཚུ་ མང་ཆེ་བ་གཞུང་དང་སྒེར་སྡེ་ལས་ མ་དངུལ་གནང་མི་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
འགྲེམས་ཁང་མང་ཤོས་རང་ གཏན་མཛད་བཞག་མི་འདི་ བསྡུ་གསོག་འབད་དེ་ཡོད་མི་ཚུའི་ བྱུང་སའི་གཞི་བདེན་ཁུངས་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
ཨ་ནི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༡.༣་ རང་གཡོག་རྐྱབ་མི་ཨིན་ཟེར་ གསལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
གཏན་མཛད་ཀྱི་དམིགས་པ་འདི་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ཁོང་རའི་སྐོར་ལས་བཤད་དགོ་མནོ་མི་དང་ ཧ་གོ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནིའི་རེ་བ་ཡོད་མི་ བསྡུ་སྒྲིག་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས། 
གཏན་མཛད་ཀྱི་ལས་འཛིན་གྱིས་ བདག་སྐྱོང་ཡིག་ཆ་ ཚོང་ལཱའི་དྲན་ཐོ་ རྗེ་ཐོ་དང་འགན་འཛིན་ཡིག་ཆ་དང་གྲོས་ཆོད་འདི་ཚུ་ཡང་བཞག་ནིའི་དཔའ་བསྐྱེདཔ་ཨིན། 
དེའི་ཞལ་འདེབས་མང་ཤོས་རང་ཐོ་གཞུང་འགྱོ་ནི་འབད་རུང་ ད་ལྟོ་འཕྲུལ་རིག་གི་ཐོག་ལུ་ཉམས་སྲུང་འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་ཚུ་གིས་ཡང་ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནུག
གཏན་མཛད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོང་རོགས་འདི་༼UNESCO༽དང་༼Blue Shield༽་རྒྱལ་སྤྱི་༼Hague༽་མཐུན་འགྲོས་དང་འཁྲིལ་ ལམ་སྲོལ་ཅ་དངོས་བདག་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ་ གནམ་ལོ་༡༩༥༤་ལས་ ལམ་ལུགས་གཉིས་པ་གནམ་ལོ་༡༩༩༩་ལས་ཨིན་པས།
མོར་གཱན་༼Morgan.M༽ "བཙན་ཁྱིམ་ནང་ལས་ འཆལ་གཏམ་ ལྷོད་ལམ་ རིགས་དང་མ་མཐུན་པའི་སྤྱོད་པའི་སྐོར་དང་ བྱུང་རབ་སྐོར།"
ཨ་ནི་དཔྱེ་འདི་ མོར་གཱན་གྱི་ངོ་ཤོག་ མི་རིགས་ཅིག་གི་སྤྱོད་པ་ག་ཨིན་མི་འདི་མེན་པར་ཕོ་མོའི་སྤྱོད་པ་སླ་བསྲེ་ཀྱི་བྱུང་རབ་འདི་གིས་ མི་འདི་ཚུ་ཡོངས་འབྲེལ་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ལུང་མེད་ཤེལ་ཕོར༼Tumbler༽་ ཊུའི་ཊར༼twitter༽་ ཨིནས་ཊ་གྷརཱམ༼instagram༽་ཚུ་གིས་ཐོག་ལས་ཧ་གོ་ནི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
རྩོད་ལན་གཏན་མཛད་ཀྱི་གདམ་ཁའི་ཐོག་ལས་ "སྔར་སྲོར་གྱི་གོ་བ་ལུ་གདོང་ལེན" ་འབད་ནིའི་ནུས་པ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ དེ་ཚུ་དུས་མཉམ་གྱི་གཏན་མཛད་ནང་ཚུད་མི་དང་ གཏན་མཛད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ནང་མ་ཚུད་པའི་ ཁ་བཤད་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་པས།
རྟོགས་བརྗོད་ཡང་ན་ ངོ་བཤད་ཟེར་མི་འདི་ མི་ངོམ་གཅིག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཨིན། 
རྟོགས་བརྗོད་དང་འབྲེལ་བའི་ ལས་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ངོ་མ་འོངམ་ཨིན། ཨིན་རུང་རྟོག་བཟོ་འདི་ཚུ་ཡང་ མི་གི་འགྲེལ་པ་རྐྱབ་ཏེ་གསལ་གཏོན་འབད་ནི་ཚུ་ཡང་སྟོནམ་ཨིན། 
འདི་བཟུམ་སྦེ་རང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྔོན་རབས་ཀྱི་ རྟོགས་བརྗོད་བསྡུ་ལེན་འབད་མི་ཅིག་ ༼De vita Caesarea༽ ཟེར་མི་འདི་ཨིན་མས། Suetonius གིས་ ("On the Lives of the Caesars") ཟེར་མི་འདི་ནང་ལུ་ དུས་རབས་AD 121པའི་རྒྱལ་ཆེན་ Hadrian གི་སྐོར་ལས་ཡོདཔ་ཨིན།
 མཚམས་པ་ དགེ་སློང་ བླམ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་དུས་རབས་ནང་ལུ་ མི་འདི་ཚུ་གི་རྟོགས་བརྗོད་བྲིཝ་ཨིན་མས། དུས་རབས་འདི་ནང་ལུ་ དཔེ་བལྟ་བཏུབ་པའི་ འགལ་གནད་ཅན་གྱི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ courtier Einhard གིས་བྲི་མི་ Charlemagne གི་མི་ཚེའི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ཨིན། 
དུས་རབས་AD 121པའི་རྒྱལ་ཆེན་ Hadrian གི་སྐོར་ལས་ཡོདཔ་ཨིན། མཚམས་པ་ དགེ་སློང་ བླམ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་དུས་རབས་ནང་ལུ་ མི་འདི་ཚུ་གི་རྟོགས་བརྗོད་བྲིཝ་ཨིན་མས། དུས་རབས་འདི་ནང་ལུ་ དཔེ་བལྟ་བཏུབ་པའི་ འགལ་གནད་ཅན་གྱི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ courtier Einhard གིས་བྲི་མི་ Charlemagne གི་མི་ཚེའི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ཨིན། 
འདི་ཚུ་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ཆ་ཤས་དང་འབྲེལ་བའི་མི་སྡེའི་གནས་སྡུད་མ་རྟོག་སོ་སོའི་སྐོར་ལས་མེན་འདུག 
དུས་རབས་བར་མ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཡུ་རོཔ་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་མཐུན་པ་ཚུ་ཉམས་འགྱོ་མི་འདི་ཡང་ རྒྱལཔོ་དང་དཔའོ་ དབང་བཙོང་དབུ་ཁྲིད་ཚུའི་རྟོགས་བརྗོད་ཚུ་འཐོན་ནི་འདི་གིས་ཨིན། 
Malory་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་སྐབས་ མིའི་ལྟ་བ་ཚུའི་ཐོག་ལུ་དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་མི་གིས་ ཆོས་མིན་གྱི་ཆོས་ཚན་ སྒྱུ་རྩལ་དང་སྙན་མཁན་ ཁ་སྐད་ཚུ་ལུ་གཙོ་བཏོན་བཅུག་ནུག 
གལ་གནད་ཅན་གཉིས་ དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ལས་ཁང་དང་ བྲི་ལྷག་ཤེས་ཡོན་རིམ་གྱིས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་འདི་ཨིན་པས།
མཚོ་ཇག་གི་གོ་བ་ སྒྱུར་ནུས་ཅན་བཟོ་ནིའི་བཟོ་ནའི་དོན་ལུ་ ༼A General History of Pirates༽(1724, by Charles Johnson) སྙན་སྒྲགས་ཡོད་པའི་མཚོ་ཇག་ཚུའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་བྱུང་གཞི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས།
མི་སྡེ་དང་དེའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་ནི་འདི་ སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཚུ་གི་མི་ཚེ་ནང་ལུ་ ཉེ་བར་མཁོ་བ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ ཀར་ལེ་ཡལ་གྱིས་ ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་སླབ་ཨིན་མས།
བཱོས་ཝལ་གྱི་ལཱ་འདི་ ཁོ་ར་གི་ཞིབ་འཚོལ་གནས་ཚད་དང་བསྟུན་ཏེ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་འབད་སྡོད་ཡི། དེ་ཡང་ འདི་ནང་ལུ་ གཏན་མཛོད་ཤེས་ཡོན། དཔང་པོའི་རྩིས་ཁྲ་དང་ དྲི་བ་དྲི་ལན་འབད་ནི། དེའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ མཚར་སྡུག་ཅན་གྱི་བཤད་པ། དེ་ལས་ ཇཱོན་སཱན་གྱི་མི་ཚེ་དང་སྤྱོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ དྲང་པོའི་སྒོ་ལས་གསལ་སྟོན་འབད་ནི་(ད་རེས་ནངས་པའི་ རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་རིག་ཚུ་གི་རྩ་བའི་ཐབས་གཞི་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།) འདི་ཚུ་ཨིན། 
ཨིན་རུང་ཡང་ རྣམ་ཐར་པར་ཡིག་འབད་ནིའི་གྱངས་ཁ་འདི་ མགྱོགས་དྲག་འབད་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ལྷབ་མི་ མི་མང་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མི་ལུ་དགའ་ཚོར་ཆེ།
རྣམ་ཐར་གྱི་རིམ་པ་རགས་བྲིས་རྐྱབ་ཏེ་ དུས་མཚམས་ལུ་དཔེ་སྐྲུན་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡི།
རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་" (འཆར་བའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཆོས་ཚན) བྱ་ལེན་དང་ རང་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལུ་ངོས་ལེན་མེདཔ་འབྱུང་ནི་བཟུམ་འདུག།
ཡོངས་དྲག་ཅན་གྱི་མི་གི་ སེམས་ཁམས་རིག་པའི་བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ ཡེངས་སྡོདཔ་ཨིན་ཟེར་ སྙིང་དུས་ཀྱི་དཔའ་བོའི་དགོངས་དོན་དང་ མཐར་འཁྱོལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ ཡལ་འགྱོ་ཡི།
གནད་དོན་དེ་ཚུན་ སྔོན་བརྗོད་ནང་ལུ་ ཨིསི་ཊ་ཀཱི་གིས་བསམ་འཆར་བཤད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་གི་རྣམ་ཐར་འདི་ "རོ་ལཱ་འབད་མི་གི་ཕུངམ་སྐྱེལ་འགྲེན་འགྲུལ་རིམ་བཟུམ" དང་ རྩེད་མདའ་གྱོན་ཏེ་ "འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ ཀླ་ཀློའི་སྤྱོད་པའི་སྒོ་ལས་མེ་སྦྱང་ཕུལཝ་ཨིན།"
དཔེ་དེབ་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ནི་ནང་ལུ་མཐར་ཕྱིན་ཚུགས་ཅི། དེ་ཡང་ དེ་གི་གུས་བཀུར་བའི་སྒོ་ལས་དང་ མཁས་ཉམས་དང་སྤྲོ་ཉམས་ཅན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་གིས་འབྲི་དོ་བཟུམ། ཚིག་ཉུང་བ་དོན་གསལ་བ་དང་ དྲང་པོའི་སྒོ་ལས་ རང་བཞིན་ག་ཨིནམ་ཡོད་པ་དང་ སྒྱུ་རྩལ་ཆེ་བའི་ཚིག་ལྷུག་པ་ནང་ ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
རོ་བྲཊ་གྲེབསི་ (༡ ཀླཝ་དྲིའུསི ༡༩༣༤) གིས་ ཨིསི་ཊ་ཀཱི་གི་མ་དཔེ་ "མིན་ཚུལ་བསྒྲུབ་པའི་རྣམ་ཐར" ལས་ཕྱིར་སྟོན་འབད་ཡི།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པ་གི་ཤུལ་ལས་ ཁྲོམ་འདུས་སྐོར་ཚོང་པ་ ཧཱཌ་ཀ་བར་ པར་སློག་བསྐྱར་སྐྲུན་འདི་ ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ཡི།
རྣམ་ཐར་གྱི་དུས་ཐུང་གློག་བརྙན་དང་གཅིག་ཁར་  ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ཚུ་གི་ མི་ཚེ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཚོང་འབྲེལ་གི་དོན་ལུ་ ཧོ་ལི་འུཊ་གི་གློག་བརྙན་གྱངས་ཁ་མ་ཆོདཔ་ཅི་ར་བཟོ་ཡི། 
ཁོང་གིས་དཔེ་དེབ་དང་གློག་བརྙན་འདི་ལས་མ་འདྲ་བའི་ བྱུང་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ དེམ་ཅིག་བཤད་ནི་མེད། ཨིན་རུང་མི་ངོམ་རང་ར་སོ་སོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་བརྡ་བརྒྱུད་ དུས་ཐུང་གློག་བརྙན། པར་དང་ རྩོམ་བྲིས་ཚུ་ བསྡུ་གསོག་འབདཝ་ཨིན།  
སྤྱིར་བཏང་ "མི་ཚེ་འབྲི་ཤོག" གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ མཁས་པའི་ངང་ཚུལ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཆོས་ཚན་ཅིག་ཨིན།
གནས་ཚུལ་འདི་ "ངག་ཐོག་རྒྱལ་རབས། རང་ཉིད་ལོ་རྒྱུས། རྣམ་ཐར་དང་ རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་” ཡང་ན་ "ཉིན་དེབ། གདོང་ཡིག། ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཐོ་དང་ གཞན་རྩོམ་སྒྲིག་རྒྱུ་ཆ" ཚུ་ལས་འོངམ་ཨིན།
ཡུ་རོབ་ལུགས་ཀྱི་བཙན་རྗོང་འདི་ དུས་རབས་༩་པ་དང་ ༡༠་པའི་ནང་འབྱུང་ནུག། ཀ་རོ་ལིང་ག་གི་མངའ་རིས་འདི་ཉམས་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ མངའ་ཁོངས་སོ་སོ་འབད་ཕྱད་དེ་འགྱོ་ཡི།
ཁྲོམ་གྱི་བརྩོན་རྫོང་འདི་ མི་དམངས་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་དང་ ཉེར་མཁོ་བའི་འགྲོ་འགྲུལ་ལམ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། དེ་ལས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་བརྩོན་རྫོང་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་མེད་མི་རུང་བའི་ཆ་ཤས་ དཔེར་ན་ འཕྲུལ་འཐག། ས་བཅུད་ཅན། ཡང་ན་ ཆུའི་རྐ་ཚུ་གི་སྦོ་ལོག་ཁར་ཆགས་ཏེ་འོངམ་ཨིན། 
དུས་རབས་ ༡༢་པ་གི་ཕྱི་མཚམས་དང་ ༡༣་པ་གི་གནའ་དུས་ལུ་ བརྟག་ཞིབ་ལྡན་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ བརྩོན་རྫོང་ཅིག་ཡང་ཐོན་ཡི།
སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་འགྱུར་བ་འབག་འོང་མི་འདི་ལུ་ འབད་བརྩོན་བསྐྱེད་མི་ལས་ འཕྲུལ་རིག་བརྩོན་རྫོང་དང་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ ངོ་བརྗོད་འབད་ཡི། དཔེར་ན་ ལྟེ་བ་གཅིག་པའི་སྲུང་འཁོར་དང་ ཧེ་མའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ བློ་སྤོབས་བསྐྱེད་བཅུག་མི་དཔེར་ན་ རོ་མཱན་རྫོང་བཟུམ་ཚུ་ཨིན།
མེ་མདའི་རྫེས་འདི་ཡུ་རོབ་ལུ་ དུས་རབས་༡༤་པ་ནང་ གསལ་སྟོན་འབད་རུང་ཡང་ དུས་རབས་༡༥་པ་ནང་མ་གཏོགས་ གཞན་བརྩོན་རྫོང་གི་དོན་ལུ་ ཕན་ཐོག་པའི་འགྱུར་བ་མ་བྱུང་པས། དེ་ཡང་ སྟོབས་ཀྱིས་རྡོ་གི་གྱང་དཀྲུམ་ཚུགས་པའི་ཤུགས་ཚད་ནང་ལྷོདཔ་ད་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་མས། 
རྒྱལཔོ་དང་ཁས་བླངས་དམག་འཛིང་པ་ཚུ་གི་བར་ན་ལུ་ བྲན་ཁོལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཐུན་འབྲེལ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཚབ་མ་འབད་ དམག་གཡོག་ཚུ་གིས ཐ་དམ་ཚིག་སྟོན་འོང་མནོ་བའི་རེ་བ་བསྐྱེད་དེ་ ཁོང་ཚུ་ལུ་རང་དབང་མེད་པའི་རྒྱལ་ཚུ་གནངམ་ཨིན།
བརྩོན་རྫོང་འདི་གིས་ རྒྱུ་མཚན་ལེ་ཤ་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཉེར་མཁོ་བའི་ནང་ལས་ མང་ཤོས་རང་ དམག་མི། བདག་སྐྱོང་དང་ སྒོ་ནོར་གྱི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། 
རྒྱལ་ཁབ་དབང་ལུ་བསྡུ་མི་ ཝི་ལི་ཡམ་གྱིས་ ཨིང་ལེནཌ་ནང་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ ཁོ་གིས་དབང་མི་ས་འདི་ཚུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་ས་གནས་ཚུ་ སྲུང་རགས་རྐྱབ་ནུག།
བརྩོན་རྫོང་འདི་རི་དྭགས་དང་བརྩོན་པ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་བཞག་ས་མེན་པར་ སྐྱེས་བུ་དཔའ་བོ་དང་རྒྱལཔོ་ཚུ་ ལྟད་མོ་བལྟ་སྟེ་སྤྲོ་བ་མྱོང་སའི་ས་སྒོ་ཅིག་ཡང་
འཛམ་གླིང་ནང་གི་ས་སྒོ་སོ་སོ་ནང་ལུ་ དུས་ཚོད་དང་གནས་སྟངས་སོ་སོ། ཚོར་སྣང་གི་རིམ་འགྱུར་དང་ གཞན་གྱི་དཔེ་བལྟ་སྟེ་ བརྩོན་རྫོང་འདི་བཟོ་ཡོད་རུང་ འིད་ཚུ་ག་ར་ རྫོང་རགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ བརྡ་རྟགས་རིམ་སྟོན་གྱི་བཟོ་བཀོད་ནང་ཡོད་པའི་ཁར་ བརྩོན་རྫོང་འདི་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་གཞི་འདི་ བཅོ་ར་འཐདཔ་ཡོདཔ་ཨིན། 
དུས་རབས་༡༦་པ་ནང་ ཇ་པཱན་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་གཅིག་བཟོ་བའི་སྐབས་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྫོང་རགས་འདི་ བརྩོན་རྫོང་ལས་ལྷག་སྟེ་འགྱོཝ་ལས་ ཨི་ཀྲ་ལི་གི་ཨི་ཀྲ་ལི་ནི་དང་ ཨིསི་ཊར་རྫོང་བཟུམ་སྦེ་ གསར་བཙུགས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་བློ་གཏད་དེ་སྡོད་ནུག།
ས་དོང་རྐོ་སྟེ་ལུས་ཡོད་པའི་སའི་ཕུང་པོ་དེ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་གཡུར་བ་ཡོད་མི་འདི་ལུ་ མོཊ་ཟེར་སླབ་ཨིན། (རླནམ་ཡང་ན་སྐམ་གང་རུང་ནང་འོངམ་ཨིན།)
འ་ནི་འདི་ བརྩོན་རྫོང་སྤྱིར་བཏང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཨིནམ་ལས་ མང་ཤོས་ལུ་རང་རེ་རེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཆུ་འདི་ སའི་དོང་ཡང་ན་ ཆུ་ཟངས་ནང་ལས་བཀྲམ་སྤེལ་འབདཝ་ཨིན།
མོ་ཊི་དང་མཁར་རྫོང་གི་ལྕགས་རི་འདི་ བརྩོན་རྫོང་དང་ཆ་འདྲཝ་འབད་ཡོད་རུང་ མཁར་རྫོང་གི་ལྕགས་རི་འདི་ཡང་ རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་འབད་མཐོངམ་ཨིན།
keep" ཟེར་མི་འདི་ དུས་རབས་༡༦་པ་ལས་རྐྱངམ་མ་གཏོགས་ དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མ་སྡོད། དེ་གི་ཚབ་ལུ་ "donjon" ཟེར་མ་འདི་ ཀ་རིང་ཆེན་པོ་དང་ཡང་ན་ ལེ་ཊིན་ནང་ལས་ ཊ་རིསི་ཟེར་མི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་སྡོད་ཡི།
བརྩོན་རྫོང་གི་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་དང་ ས་གོ་མཇུག་གི་སྐྱབས་གནས་འདི་གི་ཕྱི་ཁའི་སྲུང་འཁོར་འདི་ཉམས་སོང་པ་ཅིན་ བརྩོན་རྫོང་གི་དབུ་རྩེ་འདི་སྟོངམ་འབད་མ་བཞག་པར་ གལ་སྲིད་དམག་འོང་པ་ཅིན་ སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བརྩོན་རྫོང་གི་བདག་པོ་ཡང་ན་ བདག་པོ་གི་མགྱོནམོ་དང་སྐུ་ཚབ་ཚུ་གི་ ཁང་ཁྱིམ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འགྲོ་འགྲུལ་འབད་སའི་ལྟག་ལུ་ཡོད་པའི་སྒོ་རས་གྱང་འདི་གིས་ སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་དོན་ལས་ འོག་ལུ་ཡོད་པའི་དགྲ་ཚུ་ལུ་ཆརཔ་གྱི་འཕུར་མདའ་རྐྱབ་བཅུགཔ་ཨིན། དེ་ལས་ དམག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་སུ་ འདི་གིས་ཉེན་སྲུང་འཐེབ་བྱིནམ་ཨིན།
འཛུལ་སྒོ་གི་གདོང་ཁར་ཡོད་མི་འདི་  ས་གོ་མཐོང་མ་ཚུགས་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དཀའ་ངལ་འདི་བསལ་ཐབས་ལུ་ རོ་མཱན་གྱིས་བཟོ་ཡོད་པའི་ལུགས་དང་ཆ་འདྲཝ་འབད་ འཛུལ་སྒོ་གི་ཟུར་གཉིས་ལུ་ ཀ་རིང་ཁ་སྐོང་བཀལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛུལ་སྒོ་གི་ཁྱིམ་འདི་ བགྲོད་ལམ་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱ་སྦོམ་འབད་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒོལ་རྡུང་འབད་མི་འདི་གིས་ དུས་ཚོད་མང་ཤོས་རང་ བཅད་མཚམས་ནང་འཁོད་ ཀྲོབ་མདའ་རྐྱབ་སྡོད་ཞིནམ་ལས་ དགྲ་ལེན་འཇལ་མི་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན། 
ཁོང་གིས་མང་ཤོས་རང་ ཅ་དངོས་འདི་ཚུ་ དྲག་རྒོལ་འབད་མི་ཚུ་ལུ་བཀོ་ནི་དང་ ཡང་ན་  མེ་གསད་ནི་གི་དོན་ལུ་ མེ་གུ་ཆུ་བླུག་བཅུགཔ་ཨིན། 
མདའ་རྐྱབ་མི་མི་འདི་གི་ དམིགས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་འོང་ནིའི་དོན་ལུ་ འཕྲེད་ལ་ཆུང་ཀུ་འབད་ཕྱེ་མི་འདི་ བཀལ་དགོཔ་ཨིན།
སྔོན་མ་ལས་ ཕར་ཊ་འེལ་ཀྲིསི་སེངཊ། ཨིན་དཱས་ལུང་གཤོང་། ཨི་ཇིབཊ་དང་རྒྱ་ནག་ནང་ལུ་ བཟོ་སྟེ་ཆགས་ཡོད་པའི་རྫོང་རགས་འདི་ཚུ་ གྱང་ཆེན་གྱིས་སྲུང་སྐྱོབས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ད་རེས་ནངས་པ་ལུས་ཡོད་པའི་ ས་ལས་བརྟེན་པའི་ལཱ་མང་ཤོས་རང་ གཡུར་བའི་མཉམ་རོགས་འབད་ཐབས་ལུ་ རྡོ་རིང་འདི་བདེན་རྟགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། 
འདི་ཚུ་དང་ཕུའི་དུས་ལས་རང་ཨིན་རུང་ ཕན་ནུས་ཅན་དང་ འཕྲུལ་ཨམ་སྦོམ་དང་ གཞན་དམག་འཁྲུག་ཐབས་ཤེས་ཀྱིས་རྐྱངམ་ཅིག་དཀའ་ངལ་བསལ་ཚུགསཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ ཨ་ལི་ཤི་ཡ་གི་དམག་འཛིང་བཟུམ།  
བརྩོན་རྫོང་གི་གྲོས་བཤད་ཀྱིས་ ཨ་རྟག་གི་ངོ་བརྗོད་འབད་ནི་འདི་ ཡར་འཕར་ཏེ་ མེག་ཡར། མུས་ལིམ་དང་ ཝི་ཀིང་ཚུ་གིས་ ལན་ལོག་གི་དྲག་རྒོལ་འབདཝ་ལས་ གསང་བའི་སྲུང་སྐྱོབས་པ་དགོཔ་ཐོན་ནུག།
བརྩོན་རྫོང་གི་རྫས་ཀྱི་ཆ་ཚད་མཐོ་མི་ལ་ལུ་ཅིག་ ཉེན་ཁག་མེད་པའི་ས་གོ་ནང་འོང་རུང་ ས་མཚམས་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ བརྩོན་རྫོང་དག་པ་ཅིག་ལས་མ་སྡོད་ནུག།
ཁྱིམ་འདི་གི་ཁང་མིག་འདི་ རྡོ་གི་བཟོ་རུང་ སྒོ་སྒྲིག་དང་སྒོ་འདི་ཤིང་གི་འབདཝ་ལས་ མེ་ལས་བཀག་ཚུགསཔ་བཟོ་མ་ཚུགས་པས།
བརྩོན་རྫོང་འདི་ སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་འབདཝ་མེན་པར་ ས་འདི་རྒྱལ་པོ་གིས་དབང་འཛིན་འབད་དེ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ཡང་ཨིན། 
ལོ་༨༦༤ ལུ་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ ཕྲན་ཤི་ཡ་ ཅ་རལསི་ད་བལཌ་ ཟེར་མི་གིས་ གནང་བ་མེད་པར་བཟོ་ཡོད་པའི་བརྩོན་རྫོང་འདི་ ག་ར་བཤིག་དགོ་པའི་བཀའ་རྒྱ་གནང་ནུག།  
སུའི་ཟར་ལེཌ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ བདག་དབང་མེད་པའི་བརྩོན་རྫོང་གི་གནས་སྟངས་སྦོམ་བྱུངམ་ལས་ དེའི་འབྲས་བུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ བརྩོན་རྫོང་༤༠༠༠ སྡོད་ནུག
༩༥༠ གི་ལོ་ལུ་ པྲོ་ཝེནསི་ནང་ བརྩོན་རྫོང་༡༢ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༠༠༠ ལུ་ ༣༠་ལུ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༠༣༠ ལུ་ བརྩོན་རྫོང་ ༡༠༠ ལས་ལྷག་སྟེ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ནུག།
༩༥༠ གི་ལོ་ལུ་ པྲོ་ཝེནསི་ནང་ བརྩོན་རྫོང་༡༢ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༠༠༠ ལུ་ ༣༠་ལུ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༠༣༠ ལུ་ བརྩོན་རྫོང་ ༡༠༠ ལས་ལྷག་སྟེ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ནུག།
ཨིན་རུང་ཡང་ རྡོ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་བཟོ་ནི་འདི་ ཤུལ་ལས་ས་གོ་ལ་ལུ་ནང་ལུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་འབད་ཡར་སོང་ཡི། དེ་ཡང་ དུས་རབས་༡༡་པ་ལས་གོ་བཟུང་ འ་ནི་འདི་ ཨིསི་པེན་གྱི་ཀྲིསི་ཊེན་བརྩོན་རྫོང་ནང་ལུ་ ཅ་དངོས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་དང་འདྲཝ་འབད་ ཤིང་ཆས་ཡང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་བྱང་དང་ནུབ་ཀྱི་མཚམས་ལུ་ ཁྱབ་ཆེ་བ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག། 
དུས་རབས་༡༢་པའི་གནའ་དུས་ལུ་ ཌེན་མརཀ་འདི་ནོར་མེན་གྱིས་དབང་ལུ་མ་སྡུད་པའི་ཧེ་མ་ ཨིང་ལེནཌ་ནང་སྡོདཔ་ལས་ བརྩོན་རྫོང་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་འབད་མ་སྡོད། 
རོ་མཱན་གྱི་བཟོ་བཀོད་པ་གིས་ ཁོང་གི་མཛེས་བཀོད་འདི་དང་ཅོག་གཅིགཔ་སྦེ་བཟོ་ནུག། དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་ཀ་རིང་ནང་ལུ་མཐོང་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ལ་ལུ་ནང་ལུ་ སྒོ་སྒྲིག་ལོག་ལྟབ་བཙུགས་ཏེ་བཟོ་ནུག། 
ས་གནས་འདི་ རྡོ་ལུ་བརྟེན་བཟོ་ནི་གི་ཤུལ་འཛིན་རུང་ཡང་ ཤིང་ཆས་དང་ས་གི་ལཱ་འདི་ དོན་མེདཔ་འབད་མ་འགྱོ་བས། 
དུས་རབས་༡༢་པ་གི་ཕྱི་མཚམས་ཚུན་ སྤྱིར་བཏང་བརྩོན་རྫོང་ནང་ལུ་ ཀ་རིང་དག་པ་ཅིག་སྡོད་ནུག། འཛུལ་སྒོ་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་མི་ མདའ་རྐྱབ་ས་དང་ ལྕགས་རི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་དག་པ་ཅིག་སྡོད་ནུག། ཀཱིཔ་ཆེན་པོ་ ཡང་ན་ ཌཱོན་ཞཱོན་འདི་ ཟུར་བཞི་མདའ་རྐྱབ་ས་མེདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་དབྱིབས་འདི་ ས་སྒོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་བཟོ་ཏེ་འོངམ་ཨིན། (གྲུབ་འབྲས་འདི་ སྲོལ་མཐུན་མིན་པ་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་བཀོད་གཡོ་སྟེ་འོངམ་ཨིན།)
མདའ་རྐྱབ་མི་ཚུ་གིས་ དམིགས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཀ་རིང་གི་གྱང་ལས་འབུར་ཐོན་ཏེ་ མདའ་རྐྱབ་ས་སྙོམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་འོངམ་ཨིན། 
ཀཱིཔ་ཡོད་ས་ལུ་ དེ་ཚུ་ཟུར་བཞི་སྦེ་མེན་པར་ ཟུར་མང་དབྱིབས་དང་ ཡང་ན་ རྒྱ་རྫིའི་དབྱིབས་ནང་འོངམ་ཨིན། 
ཀ་རིང་ནང་ལུ་ ཟུར་གནས་སྟོབས་བཙུགས་ནི་འདི་ དུས་རབས་༡༢་པ་དེ་ཅིག་ལུ་ བྱུང་ནུག།
དམག་མི་ཚུ་གིས་ སཱ་རཱ་སེན་དང་ བེ་ཟཱན་ཊེན་གྱི་བཟོ་བཀོད་པ་ལུ་ཕྱི་ཁར་བཏོན་མི་དང་དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཁོང་ཚུ་གིས་ རྫོང་རགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ ཡོན་ཏན་ལེ་ཤ་ཐོབ་དོ་བཟུམ་ཅིག་འདུག། 
ཡོངས་གྲགས་ཡོད་མི་ཚུ་མེདཔ་བཟོ་ནུག། དེ་ལས་ སེནཊ་ཇོརཇ་གི་ཇེམསི་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ ཁོ་འདི་ ཕྲཱནསི་གི་སེནཊ-ཇོརཇ-ཨེས་པཱེ་རེནཅ་ལས་ འོང་འོངམ་ཨིན་པའི་ བདེན་ཁུངས་གཟང་ནུག། 
ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་བརྩོན་རྫོང་བཟོཝ་འདི་ཚུ་ རོ་མཱན་གྱི་བཟོ་བཀོད་ལུ་བལྟ་སྟེ་ ཤན་ཞུགས་འགྱོ་ནུག། ཨིང་ལིཤ་ "སེག་ཟཱོན་ཤོར་" ལུ་ཡོད་པའི་རོ་མཱན་བརྩོན་རྫོང་འདི་ ལོག་སྟེ་རང་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༠༩༡ ལུ་ ཨིསི་པེན་ནང་ཡོད་པའི་ ཨ་ཝི་ལ་ཁྲོམ་གྱི་གྱང་ཚུ་ལོག་བཟོ་བའི་སྐབས་ རོ་མཱན་གྱི་བཟོ་བཀོད་ལུ་དཔེ་བཤུ་རྐྱབ་ཏེ་ བཟོ་ནུག།
ཐབས་ལམ་འདི་གི་དཔྱེ་འདི་ ཀེ་རེཀ་ཨིན།
ཁོང་གིས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་འབད་སྒྲུབ་ཡོད་པའི་བརྩོན་རྫོང་མཐོང་མི་འདི་ཚུ་ མང་ཤོས་རང་ སེ་རི་ཡཱན་གྱི་རྩིག་བཟོ་མཁས་པ་ཚུ་གི་བཟོ་བཀོད་ཨིན་མས། 
བརྩོན་རྫོང་འདི་ གཞི་བཅག་ནི་དང་དམག་མི་ཚུ་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ལས་ཉེན་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་  རྩ་ཆེ་བའི་ས་གོ་ལ་ལུ་ནང་ལུ་ རྩ་བའི་གོ་གནས་འཆང་མི་ཚུ་ཡང་ ལྕགས་རི་མེད་པར་བཞག་ནུག། 
བཟོ་བཀོད་མ་འདྲཝ་འབད་ཡོད་མི་འདི་ བཀའ་གནང་མི་འདི་གིས་མེན་པར་ མང་ཤོས་རང་ ལྟེ་བ་གཅིག་པའི་སྲུང་སྐྱོབས་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་རུང་ བརྩོན་རྫོང་འདི་རང་སྟོབས་མཚན་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། 
གལ་སྲིད་རྡག་རྒོལ་པ་ཚུ་གིས་ ཉེན་སྲུང་ལྕགས་རི་དང་པ་ལས་བརྒལ་སོང་པ་ཅིན་ ཁོང་ཚུ་ཕྱི་དང་ནང་གྱང་གི་སྦུག་ལུ་ འཆི་བའི་ཐང་ནང་ཚུད་ནི་ཨིནམ་ལས་ གྱང་གཉིས་པ་ལུ་རྒོལ་འཛིང་འབད་དགོ།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཀྲུ་སེ་ཌར་བརྩོན་རྫོང་ནང་ལུ་ ཀ་རིང་གི་རཙ་བར་ འཛུལ་སྒོ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལུ་ཡང་ འགྱོ་སའི་ལམ་སྒོར་ལྟབ་གཉིས་ཡོདཔ་ལས་ ལྕགས་རི་གི་ནང་ན་ལྷོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ དུས་ཚོད་འགོརཝ་ཨིན། 
པྲུ་སི་ཡ་དང་ལི་ཝོ་ལི་ཡ་ལུ་ ཤིང་གི་བརྩོན་རྫོང་བརྒྱ་ལས་ལྷག་ཡོད་རུང་ཡང་ ཀྲུ་སེ་ཌར་གྱི་ཧེ་མ་ པག་ཅུ་བརྩིག་ནི་དང་ སྟོབས་སྐྱབས་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ མ་ཤེས་པར་སྡོད་ནུག། 
མདའ་རྐྱབ་སའི་ས་གོ་འདི་གིས་ གྱང་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོད་པའི་བདེ་སྡུག་མ་བཟོ། དེ་འབདཝ་ད་ལུ་ ཨེཌ་ཝཱརཌ་དང་པ་གི་ལས་རིམ་ བརྩོན་རྫོང་བཟོ་ནི་འདི་ བརྒྱ་ཆེཝ་འབད་ཡུ་རོབ་ལུ་ཆ་འཇོག་འབད་ཞིནམ་ལས་ འགྱོ་ཡི། 
སྟོབས་རྐྱབ་སའི་ས་གོ་འདི་གིས་དགོས་དོན་ ཤིང་གི་སྟེང་གཡབ་དང་འདྲ་རུང་ ཤིང་གི་རྣམ་པ་རིམ་འགྱུར་མི་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་གསར་བཏོད་འབད་འབདཝ་བཟུམ་ཅིག་འདུག། 
དཀའ་ངལ་དང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་འདི་གིས་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ བཟོ་བཀོད་རིག་པའི་ཐབས་ཤེས་བརྗེ་སོར་འབད་འགྱོ་ནུག། དེ་ལས་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་ཀྲིསི་ཊེན་གྱིས་ ཀ་རིང་འདི་ལོགས་སུ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་ཆ་འཇོག་འབད་ནུག། 
ཕྲེནཅ་གི་རྒྱལ་རབ་མཁས་པ་ ཕྲེན་ཀོ་ཝེས་གེ་བེ་ལིན་གྱིས་བྲིས་ཡོད་མི་ནང་ "སྟོབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་དུས་ཚོད་ནང་དང་། རྒྱལ་ཁབ་དབང་དུ་སྡུད་མི་ ཝི་ལི་ཡམ་དང་ ཁོང་གི་བརྒྱུད་པའི་བུ་གཞིས་ཚུ་གིས། དེ་ལས་ པླཱན་ཊ་ཇི་ནེཊ་ཚུ་ ནོར་མཱན་ཌི་གི་སྲིད་སྐྱོང་པ་འབད་འགྱོཝ་ད་ རང་བཞིན་གྱིས་རེ་བ་བསྐྱེད་ནི་ཨིན་མི་ ཉམས་བསྲོ་འབད་མི་ཆེན་པོ་ དམག་སྡེ་གི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཐོན་ཡི།”
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བརྩོན་རྫོང་གསརཔ་འདི་ ཧེ་མ་དང་ཕྱདཔ་ད་ བཟོ་བཀོད་ཡང་འཕྲོས་འཕྲོས་ཡོདཔ་ལས་ གསརཔ་དག་པ་ཅིག་ངོ་སྤྲོེད་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་ སྡོད་སའི་ཁྱིམ་སྒྲིང་སྒྲིང་ཚུ་ རག་ལེན་ཨིན་ཝེལསི་ནང་བཟོ་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་རང་བཟོ་ནུག། 
འ་ནི་ཀྲོབ་མདའ་འདི་ མི་གིས་འབག་ནི་དང་རྐྱབ་ནི་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལྗིད་སྡོད་ནུག། དེ་འབདཝ་ད་ ཀྲོབ་མདའི་མགོ་ཡུ་གི་མཇུག་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱིན་ཏེ་ ཁ་དུང་གུར་རྟེན་འབད་བཞག་པ་ཅིན་ ཀྲོབ་མདའ་རྐྱབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 
འ་ནི་འདི་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ག་ཏེ་ཡང་ཆ་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཤིང་ཆོས་ཚུ་གིས་ཡུན་རིངམོ་འབད་སྡོད་ཚུགས་ནི་འདི་དཀོན་དྲགས་ཨིན་རུང་ སྐྱོན་ག་ནི་ཡང་མ་བྱུང་པར་སྡོད་ཡོད་པའི་དཔེ་འདི་ ནི་དར་ལེནཌ་གི་ཌཱོར་ནེན་བརཀ་བརྩོན་རྫོང་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།  
ད་རུང་པོརཊ་སོ་སོ་ཚུ་ དེམ་ཅིག་ཁྱབ་ཆེཝ་མེད་རུང་ཡང་ འཕྲེད་ལ་འབད་སྡོད་ཡི།-ཕྱོགས་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་སྤར་བཅུག་ནི་དང་ ཟུར་བཞི་སྦེ་སྦོམ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ མང་ཤོས་འབད་སྤར་བཅུགཔ་ཨིན། 
ཧེམ་ཟེར་མི་འདི་ ཕར་ཚུར་བཀྲམ་ནི་གི་བརྩོན་རྫོང་གསརཔ་གི་དཔེ་ཨིན། ཧེ་མའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་མི་དཔེར་ན་ སྟོབས་རྐྱབ་སའི་ས་གོ། ཀ་རིང་རིངམོ་དང་ ཕག་རགས་ལ་སོགས་པ་བཟུམ་ཚུ་ཨིན། 
གཡུས་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྩོན་རྫོང་ནང་སྐྱེལ་ནི་གི་ལཱ་ཁག་ཡོད་རུང་ ཀྲོབ་མདའ་འདི་ནུས་པ་ཅན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྦོམ་སྦེ་བཟོ་ནུག། 
འདི་གིས་བརྩོན་རྫོང་གསརཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་བཏུབ་པའི་སྐབས་སུ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་མི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཚུ་ སྟོབས་དང་གཅིག་ཁར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཚུགས་པའི་ལམ་འཚོལ་དགོཔ་ཨིན་མས། 
དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ ཀ་རིང་ཐོག་ཁར་ལས་མར་འཐེན་ཞིནམ་ལས་ དམའ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ ས་རུག་རྡོ་རུག་གིས་བཀང་སྟེ་ ཀྲོབ་མདའ་རྐྱབ་ནི་གི་གྲ་སྒྲིག་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས། 
མེ་སྒྱོགས་འདི་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་ཐོག་ལས་ གདོང་ལེན་འབད་ནི་དོན་ལས་ གདམ་ཁ་གཉིས་པ་འདི་ མངོན་གསལ་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་འབད་བདེན་ཁུངས་བཀལ་ནུག། 
བཙན་མཁར་ལ་ལུ་ཅིག་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ཨིས་པཱནཤི་དང་ ཕཱརས(FRANCH)་རྒྱལ་ཁབ་གིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། 
བཙན་མཁར་ལ་ལུ་ཅིག་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ཨིས་པཱནཤི་དང་ ཕཱརས(FRANCH)་རྒྱལ་ཁབ་གིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། 
བཟོ་བཀོད་གྲངས་སུ་ལས་ རྫོང་དང་བཙན་རྫོང་ཚུ་ཡང་ ནཱིཝ་ཕཱརནས་(NEW FRANCE) ལུ་ དུས་རབས་༡༧པའི་མཇིག་ལུ་ རྐྱབ་ནུག། 
རྗོང་གི་ནང་འཁོད་ གྲོངས་ཁྱིམ་དང་ རྟ་ཁྱིམ་ཚུའི་ གི་ཁུག་རེ་ལུ་ ཀྲོབ་མདའ་རྐྱབ་སའི་སྒྱིར་ཁྱིམ་མཐོ་དྲགས་འབད་རྐྱབ་ཏེ་འདུག། 
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ བཙན་མཁར་མཟོ་སྐྲུན་ཚུ་ དུས་རབས་༡༦པའི་མཇུག་ཁམས་ལུ་ ཉམས་འགྱོ་ཏེ་ཡོད་རུང་ བཙན་མཁརའི་ལག་ལེན་ཚུ་ མ་ཉམས་པ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞན་གྱི་ཐད་ལུ་ ཉེན་སྲུང་གི་འགན་གུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤུལ་ལས་ ཨིང་ལིཤ་གི་དམའ་ (༡༦༤༡_༡༦༥༡) གི་སྐབས་ལུ་བཙན་མཁར་ཚུ་ལོག་རྐྱབ་ནུག། དེ་ལས་ བརྩེ་དགའ་དང་ བྱམས་སྐྱོང་གི་བཙན་རྫོང་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་འཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
དེ་ཡང་ དུས་རབས་བར་མའི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ལུ་ བརྩི་མཐོང་བསྐྱེད་ནི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
འ་ནི་འདི་དུས་ཚོད་བར་མའི་དམ་ཚིག་གཙང་སྡོད་ནི་འདི་གིས་ཨི།
རྒྱན་ཁྱིམ་འདི་ཚུ་ ཁོ་གི་གྱང་ཁོག་ལས་མ་འདྲཝ་ཡོད་འདི་རང་འབད་རུང་ ཁོ་ར་སའི་དབྱིབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཨན་རུང་ གེ་ར་སོར་སོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ས། ལྕགས་རི། འབོས་ཆུ་དང་ ཤིང་ཆས་ཀྱི་བཟོ་ཡོད་པའི་ བཙན་མཁར་ཚུ་ རིག་རྩལ་མེད་པའི་མི་ཚུ་གི་ཡང་ རྐྱབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
དེ་རྐྱབ་པའི་ འགྲོ་སོང་ཡང་ ཁྱིམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་དང་ སྣུམ་འཁོར་གྱི་གླ་དང་ འཁྲིལ་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༡༢པའི་ནང་ བཙན་མཁར་བར་མ་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ OXFORD དང་ DOVER ཟེར་མི་ཚུ་ཟད་འགྲོ$༡༤༠༠་དང་༧༠༠༠ བཏང་སྟེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
ཨིན་རུང་ བཙན་མཁར་སྦོམ་འགྲོ་སོང་ $༡༠༠༠་ལས་ ༡༠༠༠༠ཚུན་བཏང་སྟེ་རྐྱབ་མི་འོང་འབབ་ཚུ་ གྲོངས་ཁྱིམ་ཚུ་ལས་ལེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ཁྱིམ་མའི་སྦྱིང་བདག་ཚུ་ལུ་ཐོག་འཕོ་དོ་ཡོདཔ་མས།
དུས་རབས་བར་མའི་འཕྲུལ་ཆས་དང་ རིག་པ་གསརཔ་ དཔེར་ན་ འཕྲུལ་འཁོར་ཚུ་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་སྐབས་ མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོག་ཅིག་ནང་ རྡོ་དང་ཤིང་ལས་བཟོ་བའི་ བཙན་རྫོང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ DENMARK ལུ་ཅ་ཆས་ཚུ་སྐྱོན་དྲག་འབདཝ་ལས་ ཁོང་གི་བཙན་མཁར་ཚུ་ ས་དང་ཤིང་ལས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
དཔེར་ན་ ཏྲར་ཏྲར་ཤལ་བཙན་མཁར་(TATTERSHALL CASTLE) འདི་ པག་ཅུ་གི་རྐྱབ་ནུག། དེ་ཡང་ ཁྱིམ་མའི་སྦྱིན་བདག་ཀོར་ཝེལ་(CORWELL) ཟེར་མི་འདི་གིས་ རྡོ་དང་ ཤིང་ཆས་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ ས་པག་ཅི་འདི་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནུག།
དེ་གང་ ག་དེམ་ཅིག་འབད་ ཁོ་ར་ལས་གོ་སར་འཐོ་མི་ཚུ་ལས་ རོགས་རམ་ལེན་པ་ཅན་ ཁོ་ལུ་སྨད་པ་རྐྱབ་འོང་མནོ་སྟེ་ ཁོ་གི་ ཁོ་ར་ལས་གོ་སར་དམའ་དྲག་ཚུ་ལས་ ཆ་རོགས་ལེན་ཏེ་ བཙད་མཁར་རྐྱབ་ནུག། 
མང་ཆེ་ཤོས་རངད་བཟུམ་མའི་ཁྱིམ་འདི་ ཁེ་འཐུས་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་སོར་སོ་ནང་ཡོདན་ཨིན།
རྒྱལ་འཛིན་གྱི་ཁང་ཁྱིམ་ཚུ་ཡང་ སྦོམ་དང་ སྙན་གྲགས་ཅན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་སྡེའི་གསལ་སྟོན་དོན་ལུ་ བཙན་མཁར་ཚུ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཨིན་པས།
མི་སྡཻའི་ལྟེ་བའི་ལུ་ཡོད་པའི་ ཁང་ཁྱི་ཚུ་ ལྟོན་ནི་ལུ་ ཁག་ཇཆེཝ་ཨིན་པས
ཁང་ཁྱིམ་ཚུ་ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་དང་གཅིག་ཁར་ འགྲན་བསྡ྄ར་འབ་ཞིནམ་ལས བོཟ་བཀོད་རིག་པིའ་དཔའ་ཉམས་ཨིནམ་དང་ རྒྱན་ཆ་བཟུམ་ཨིན་པས།
གུས་ཞབས་ཅན་གྱི་བརྩེ་བ་ཟེར་མི་འདི་ མི་ཡ་རབས་ཀྱི་བར་ན་ འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཏམ་ཅིག་ཨིན་པས། 
TRISTAN དང་ ISEULT ཟེར་མི་སྲུང་འདི་ གུས་ཞབས་ཅན་གྱི་བརྩེའི་དཔེ་ཅིག་ཨིན་པས།
དེ་གང་གཉེན་གྱི་དགོས་པ་ངོ་མ་ར་ ས་གཞི་ཚུ་བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་དོན་ལས་ཨིན་པས།
ཧེ་མ་ བཙན་མཁར་ཚུ་ མང་ཤོག་ར་ དམག་གི་གཙུག་སྡེ་འབད་བཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་རུང་ དེ་གིས་ ཨིང་ལེནཌ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ དཀའ་ངལ་དང་ གདོང་ལེན་ སྦྱིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཚུ་གི་ སྣང་མེད་འབད་བཞག་ནུག།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བཙན་མཁར་མང་ཤོག་ར་ རཱོ་མན་གྱི་གཞུང་ལམ་ཁར་འཆར་ཡོདཔ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཞབས་སྟོགས་སྦྱིན་ནི་ལུ་ ཕན་འཐོག་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ མ་འོང་པ་ནང་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ལམ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ བཙན་མཁར་ཚུ་ གཙོ་བོ་ར་ མི་རློབས་དང་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་བཙན་འཛུལ་ཚུ་ དབང་འཛུང་འབད་ནི་དོན་ལས་ རྐྱབ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨིང་ལེནཌ་གི་ NORMAN CONQUEST་ འདི་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གྲོང་གསེབ་ཀྱི་བཙན་མཁར་ཚུ་ འཕྲུལ་འཐག་དང་ཅིག་ཁར་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ སའི་སྦྱིན་བདག་གི་ མཆོད་གཞིས་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཚུགས་དོ་ཨིན་མས། 
གཞད་དང་གཞན་ ཆུ་ཁང་དང་ ཉ་གཟུང་ནིའི་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡོད་རུང་ དེ་ཚུ་ འགྲོ་སོང་སྦོམ་འབད་བཏང་དགོཔ་ལས་ མཐན་རྐྱེན་ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཚུགས་པ་འདུག། 
དེ་མ་ཚད་ ཡུད་རཱོཔ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བཙན་མཁར་རྐྱབ་མ་ཆོགཔ་འབད་སླབ་ནུག།
བཙན་མཁར་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལས་ གཞིས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་ཆགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ཕན་པ་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ འཐོབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་པས།
དེ་ཚུ་ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཁྲོམ་གྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ཡང་ རོ་མན་གྱི་གྱང་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་དེ་ཚུ་ རེ་བ་བསྐྱེད་དེ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ནང་ མཇུག་ལུ་འཕྲལ་འཕྲལ་བཟོ་བཀོད་བཤིག་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ནོར་མེན་གྱི་དུས་རབས་ ༡༡ དང་ ༡༢ ནང་ ཨིར་ལེན། ཨིས་ཀོཊ་ལེན་དང་ ཝེལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་འཕྱོག་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གཞིས་ཆགས་མི་མང་ཆེ་བ་ཅིག་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་མི་མེནམ་དང་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཁྲོམ་འདི་ མང་ཤོས་རང་བཙན་རྫོང་གྱི་གསར་གཏོད་འབད་ཡོད་མི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་གིས་དོན་དག་ག་ཅི་སྟོན་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ བྲན་ཁོལ་གྱི་སྦྱིན་བདག་དང་ ཡེ་ཤུའི་མཆོད་ཁང་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་འབྲེལ་བ་སྦོམ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་རབས་བར་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན་མས།
ད་རུང་དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ དུས་རབས་ ༡༤ གི་ཨིང་ལེན་ནང་ཡོད་པའི་བོ་དིཡམ་བཙན་རྫོང་། ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་གིས་ ད་རེས་ནངས་པ་གི་དྲག་ཤོས་འདི་འཆར་འོང་ཨིནམ་ད་ གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་བཙན་རྫོང་གི་ས་ཆགས་འདི་ དུམ་གྲ་ཅིག་ཁག་ཆེ་བའི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འོབས་ཆུའི་ཡུར་བ་འདི་གཏིང་མེདཔ་དང་ འདི་བ་ལྷགཔ་སྦེ་མནོ་བསམ་གཏང་ཚུགས་ནི་དང་ ངཤ་རངས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འཆར་མི་ལས་བརྟེན་ ས་གཏེར་གྱི་ལཱ་དང་འགལ་བའི་སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིན།
སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་འདི་རིན་གོང་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མཇུག་ལུ་ བཙན་རྫང་གི་སྡེ་འདི་ལས་མ་གཏོགས་ཕན་ཐོག་གཞན་མེདཔ་ཨིན་མས།
༡༤༠༣ ལུ་མདའ་རྩེདཔ་ ༣༧ གྱི་དམག་སྡེ་འདི་གིས་ཀེར་ནར་ཕོན་གྱི་བཙན་རྫོང་གི་སྡེ་འདི་ ཚར་གཉིས་གནོདཔ་བཀལ་ཏེ་ཕམ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ཡང་ ཨོ་ཝིན་གེ་ལའི་དར་གྱི་ཁ་ཐུག་ལས་དུས་ཡུན་རིངམོ་གིས་བཙན་དབང་འབད་དེ་ ནུས་པ་ཅན་གྱི་དམག་ཆུང་འདི་གིས་འགྲེམ་སྟོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 
ཁོ་གི་འོག་ལུ་ཡོད་མི་དཔའ་བོ་ཚུ་ དམག་གི་སྦྱོ་བརྡ་ཡོད་རུང་ འགོ་དཔོན་བཟུམ་སྦེ་འབད་ནི་མེདཔ་ཨིན་པས།
འ་ནི་འདི་ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ལྟོ་བཀྱེས་མིའི་དམག་སྡེ་ལས་གནོདཔ་བཀལཝ་ཨིནམ་ལས་ ཐད་ཀར་དུ་ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་འབྱངམ་འཕྱད་ཀྱི་གཞིས་ཆགས་ཅིག་ཨིན་མས། 
དུས་ཡུན་རིངམོ་གི་བརྩོན་དབང་འདི་གིས་ དམག་མི་མར་ཕབའབད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། ཆ་རོགས་འབད་བར་འོང་ཆོགཔ་ ཡང་ན་ འབྱངམ་འཕྱད་ཚུ་ཤུལ་མམ་གྱི་དམག་སྡེ་སྦོམ་དང་དམག་རྐྱབ་དགོ་པའི་གྲ་འགྲིག་འབད་ནི་ཨིན།
ག་དེམ་ཅིག་སྦེ་དམག་སྡེ་འདི་གིས་ བཙན་རྫོང་གི་དམག་སྡེ་དང་གནོདཔ་བཀལ་བ་ཅིན་ འབྱངམ་འཕྱད་སོ་སོ་གིས་དམག་འོངམ་ད་ གདམ་ག་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན
དམག་སྡེ་འདི་ དུས་རབས་ ༡༣ ནང་པི་ཊར་རི་་ལས་འཕེལ་ཏེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་འདི་སྟོབས་ཤུགས་ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ བཙན་དབང་གི་ལག་ཆ་ནུས་པ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།
སྒྱོགས་རྡོ་དང་ལྕགས་རྡོ་འདི་ བཙན་དབང་་གི་འཕྲུལ་ཨམ་ དམིག་གཏད་གཅིག་ལུ་བསྐྱེད་དེ་ལཱ་འབད་བའི་ཤུར་མདའ་ཅིག་ཨིན། 
འདི་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་གི་ངོ་རྒོལ་གྱི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མ་གཏོགས་ བཚན་རྫོང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་ཨིན།
ཕྱུགས་འདི་ས་འོག་གི་གཏེར་རྫས་འདི་གིས་འཁྱིད་དེ་ ཚར་ཅིག་རང་གི་དམིགས་གཏད་ལུ་ལྷོད་ཚརཝ་ད་ ས་འོག་གི་ལམ་འདི་གྱེལ་འགྱོ་ནི་ལས་བཀག་ཐབས་འབད་དེ་ ཤིང་གི་ཀ་བ་རྐྱབ་ཡོད་མི་འདི་འཚིག་ནི་མས།
ཕྱུགས་འདི་ས་འོག་གི་གཏེར་རྫས་ལས་ ས་འོག་གི་ལམ་གྱི་ནང་ལུ་དམག་གི་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ ཕྱོགས་གཉིས་ལས་འཛོམས་ཏེ་ཡོད་མི་མནོ་བསམ་བཏང་སྟེ་ མཇུག་ལུ་ས་འོག་གི་དམག་ལས་བཀག་འཛིན་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན། 
འདི་ཚུ་གིས་བཙན་རྫོང་གི་དམག་སྡེ་གི་སྒོ་ར་ལས་འོང་ནིའི་ལཱ་འབད་དེ་འོངམ་ཨིན་རུང་ ཁོང་ཚུ་གིས་གནོད་སྐྱོན་ཉུང་སུ་འོང་ནིའི་དོན་ལས་འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ གྱང་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་
ཁོང་དམག་གི་གནོདཔ་མི་བཀལ་ནི་གིས་ཉེན་སྲུང་དོན་ལས་ བཙན་དབང་གི་ཀ་ཁྱིམ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་འདི་ལུ་ དྲིལ་ལྕོག་ཅན་གྱི་ཁང་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁམས་འདི་གི་ས་གཞི་ ཡང་ན་ ས་གཞི་གསུམ་འདི་ རྒྱ་ཆེ་བའི་མི་སྡེའི་གོ་རིམ་འདི་ ཡི་ཤུའི་སྤྱི་ཚོགས་༼ཡི་ཤུ་པ་ ཡུ་རོབ༽ ནང་དུས་རབས་བར་མ་ལས་ དེང་དུས་ཀྱི་ཡུ་རོབ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ནུག།
རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་ནང་ལུ་ རྒྱལཔོ་དང་ཨ་ཞེ་འདི་ཚུད་དགོཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རིམ་ལུགས་འདི་དགེ་འདུན་པ་༼གཞིས་ཁང་དང་པ༽ ཡ་རབས་ཀྱི་མི་དང་༼གཞིས་ཁང་གཉིས་པ༽ ཞིང་པ་དང་ལཱ་འབད་མི་༼གཞིས་ཁང་གསུམ་པ༽ ཚུ་གི་དོན་ལུ་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ཨིང་ལེན་ལུ་ གཞིས་ཁང་གཉིས་ཀྱི་རིམ་ལུགས་འདི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་མི་ནང་ དགེ་འདུན་པ་དང་ཡ་རབས་ཀྱི་མི་གཉིས་ "བསྡོམས" ་ཏེ་ གཞིས་ཁང་གཉིས་པའི་ནང་ཐོནམ་ཨིན་མས།
ཨིས་ཀོཊ་ལེན་གྱི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གཞིས་ཁང་གསུམ་དང་པ་འདི་ དགེ་འདུན་པ༼གཞིས་ཁང་དང་པ༽ ཡ་རབས་ཀྱི་མི་ ༼གཞིས་ཁང་གཉིས་པ༽ "ཞིང་པ" ་༼་གཞིས་ཁང་གསུམ་པ༽ འབྲིང་དང་ཐ་མའི་མི་ཨིན།
དགེ་འདུན་པ་འདི་གཉེན་རྐྱབ་མ་ཆོགཔ་ལས་ ཕར་ཚུར་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནི་འདི་འཆར་གཞི་ཉུང་ཤོས་ཀྱི་ མི་རབས་ཅིག་ཨིན།
ཧུའི་ཟིང་ག་ དུས་རབས་བར་མའི་ནང་ ༼༡༩༡༩, ༡༩༢༤-༤༧༽ 
མི་ཕལ་པ་འདི་ཚུ་འདི་ག་ར་གིས་ མིའི་གོ་རིམ་ཐ་མ་སྦེ་བརྩི་སྟེ་ཡོད།
ལུང་ཕྱོགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཧེ་མ་ལས་གཞི་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་མི་རློབས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་འདི་ སོ་སོའི་གཞི་ཆགས་ས་ནང་ལུ་སྐྱེས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་གྱི་འགྱུར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐེམས་ཐད་ཁར་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཀྱི་གང་སྟེ་ཡོད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཡང་ ཨིནམ་དང་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ འཕྲུལ་རིག་གསར་པའི་རིག་པ་དང་ ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ཨིན་མས།  ཁྲལ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་ གསརཔ་བཟོ་སྟེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནིའི་དཔའ་བཅམ་མི་འདི་གཙོ་བོ་རང་ དགེ་འདུན་པ་དང་མི་ཕལ་པ་ལུ་དབྱེ་བ་མེདཔ་འབད་བཟོ་ནི་དང་ དབང་ཚད་ཅན་ཚུ་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཚུ་གིས་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་རུང་ ཁོང་ལུ་གནོད་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
གོ་རིམ་གཉིས་པའི་ནང་ལུ་ ལ་ལུ་གི་ངོ་རྒོལ་འབད་མི་ཚུ་ཡང་ སྲིད་ཀྱི་ནང་དབང་ཚད་ཡོད་མི་དང་ གོ་གནས་ཅན་དང་ ལཱ་ཁག་ཅན་གྱི་མི་ཨིན་མས།
ད་རུང་གཞན་ཡང་ གཞིས་ཁང་དང་པ་དང་གཉིས་པའི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ གཞིས་ཁང་གསུམ་པའི་ལཱ་ཡང་འབདཝ་ཨིནམ་ལས་ འ་ནི་འདི་གིས་ ཤུལ་ལས་ཀྱི་མིི་དམའ་ཤོས་ག་ར་ལུ་གསལ་རི་རི་བཟོཝ་ཨིན། 
མང་ཤོས་ཅིག་སྡེ་ཚན་འདི་ནང་སྐྱེས་ནི་ཡོད་རུང་ ལ་ལུ་སྡེ་ཚན་འདི་ནང་ཤི་མི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༧༦ ལུ་དངུས་རྩིས་བློན་པོ་འདི་གིས་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་མ་ཚུགས་མི་ལུ་བརྟེན་ བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་འབད་མི་ལཱ་འདི་གཞན་གྱི་ཡིད་ཆེས་མ་འབྱུངམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལོའིས་གིས་སྤྱིར་བཏང་གཞིས་ཁང་འདི་མེདཔ་བཟོ་ནིའི་ལཱ་འབད་ཡོད་རུང་ གཞིས་ཁང་གསུམ་པ་ཚུ་གིས་ཁོང་ལུ་བདེན་པ་ཡོདཔ་ལས་ ངོ་ཚབ་འབད་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ཡང་ ཨིས་ཀོཊ་ལེན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ ཚོགས་པ་གཅིག་རྐྱང་གི་གཞུང་འཛིན་ཨིནམ་ལས་ འཐུས་མི་ག་ར་ཁང་མིག་གཅིག་ནང་སྡོད་ཞིནམ་ལས་ དབྱིན་སྐད་ཀྱི་ཁང་མིག་དང་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཁང་མིག་འདི་སོ་སོ་འབད་དགོ་པའི་ངོ་རྒོལ་འབད་དེ་འདུག།
ཨིང་ལེན་ལུ་འབད་བ་ིཅན་ ཨིང་རེན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་ ཚོགས་འཛོམས་སྦོམ་ལས་བྱུང་྄བྱུངམ་ཨིནམ་དང་ "" མངའ་སྡཻའི་སྤྱི་འཛིན་འགོ་དཔོན་གྱིས་ དབུ་བཞུགས་མཛད་དེ་ ལྷན་ཚོགས་དང་ དབང་ལྡན་ དེ་ལས་ པྲི་ལེཊ་ཚུ་གིས་བཅའ་མར་གཏོགསཔ་ཨིན་པས།
སྤྱི་ལོ་ ༡༢༩༧་ལུ་ ཨིང་ལནཌ་ལུ་ དམག་གཙོ་གི་གཞུང་ འགོ་བཙུགས་གནང་ནུག། དེའི་སྐབས་ འགོ་དཔོན་ཚུ་ དཔའ་བོ་ཚུ་གིས་འབད་གདམ་འཐུག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
འཐུས་མི་ ག་ར་ལུ་ རང་སོའི་འགན་ཁུར་དང་ དབང་ཚད་ཐོག་ལས་ རང་སོའི་ ས་གཞིའི་ངོ་ཚབ་སྦོ་འབད་དགོཔ་ཨིན་པས།
དུས་རབས་༡༨་པ་ནང་ལུ་ ག་དེམ་ཅིག་འབད་ མངའ་སྡེ་ཚུ་ འགྲིགས་མིན་འབད་འགྱོ་བ་ཅིན་ དེ་ལུ་ ཚོགས་རྒྱན་བཙིགས་ནི་ དབང་ཚད་རྒྱལཔོ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ དྲཱིའིདྲི་ཨོཕ་པ་རོ་གི་ཤུལ་ལས་ དྲའིདྱ་ཨོཕ་ཕེན་ལེན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༣ ལུ་ོབསྐྱར་ཚོགས་འབད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༤༠༠་ལས་འགོ་བཟུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཡི་གུ་ཚུ་ཡང་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་ལས་ སློབ་སྟོན་པ་ཚུ་ཡང་ བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ཡང་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་ འགོ་བཙུགས་ནུག།:
ཚོགས་འཛོམས་ཀྱི་ འགོ་ཁྲིད་ཡང་ བརྒྱུད་འཛིན་ཁོང་ར་ཨིན་པས།
འདི་གིས་ མི་དྲག་མཐོ་མི་ཚུ་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་ དབང་ལུ་ཐལ་བཅུ་ནིག།
ཤུལ་ལས་ མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་དང་ སློབ་གྲྭ་ཁག་ནང་ལས་ཕར་ སློབ་དཔོན་ཡང་ཁོངས་སུ་བསྡུ་ནུག།
ཚོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ཚུ་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ འབད་བཅིག་ནུག། ཚོང་འབྲེལ་པ་གོངམ་ཚུ་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ ལམ་ལུགས་བཟོ་ནི་ དབང་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གཞིས་ཆགས་ཚུ་ ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་བཟོ་ནི་དོན་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་ མཐུན་ལམ་བཟོ་ཐབས་ལུ་ རྒྱལ་འཛིན་གྱི་བཀའ་ཁྲིམས་ལས་ དབང་ཆ་གནང་ནུག།
དུས་རབས་༡༩པ་ཚུན་ མི་རློབས་མང་ཤོག་ར་ འཚོར་བ་སོ་ནམ་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་སྡོདཔ་ལས་ ཟ་པ་དང་ལྟོ་ཞིང་སྤྱོད་མི་བར་ནང་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་དང་ཁྲིལ་ དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་དབྱེ་བ་ཡོདཔ་མས།
ཁོང་ར་གིས་ ཁ་སྲུང་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ ཞག་དང་ཞོར་ཁ་གདམ་འཐུག་འབདཝ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་རེ་གིས་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་མི་རེ་རེ་ བཙག་འཐུའི་འཐུས་མི་ གདམ་འཐུས་འབད་བ་བཏངམ་ཨིན་མས།
ཁོང་ལུ་ སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་ཚད་དང་ ཚོགས་རྒྱན་བཙིགས་ནི་དབང་ཚད་མེདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༦༦ ལུ་ཚོགས་ཁང་གཉིས་ལྡན་གྱི་ གཞུང་བཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ སཱུའི་ལྜན་་ལུ་ སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་ཚད་ག་ར་ལུ་ གནང་ནུག།
༡༩༠༦ ཚུན་ ཕཱིན་ལེནཌ་ལུ་ ཁྲིམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གནས་ཡོདཔ་ལས་ དེ་བཟུམ་སྦེ་ སཱུའི་ཌེཤེས་ཀྱི་ རྩ་ཁྲིམས་༡༧༧༢ ནང་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
དེ་མ་ཚད་ བཟོ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་མི་ ཁྲོམ་ཁ་སྡོད་མི་ཚུ་ སྲིད་དོན་འཐུས་མི་གིས་ ངོ་ཚབ་ཐོག་སྡོདཔ་མེན་པས།s 
ཤུལ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༥ པ་དང་ ༡༦ པ་ནང་ལུ་ བཱརུ་སིཌལི་གི་ས་གོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཚོགས་སྡེ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག།
ད་འབདཝ་ལས་ Union of Utrecht ༡༥༧༩གིས་ རྒྱལཔོ་ཕིལིགཔ་༢་པ་ལུ་ གུས་ཞབས་དང་ བརྩི་སྐུར་ག་ནི་ཡང་མི་བསྐྱེད་ཟེར་བའི་ ཁྱབ་སྒྲགས་གནང་ནུག། s
གཞུང་གྱི་གནས་ཚད་ལས་བརྟེན་  མཁོ་ཆས་ཚུ་ག་ར་སྒྲིག་ཆ་འབད་པའི་སྐབས་དེ་ཚུ་ག་ར་མངའ་སྡེ་བདུན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཁར་ དེ་ཚུ་ནེད་དར་ལེན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྦེ་འགྱུར་ནུག
ལྷོ་ཕྱོགས་ནེད་དར་ལེན་ལུ་ ཞལ་འཛོམས་མཇུག་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་ཡོངས་ཀྱིས་ ༡༦༠༠་གི་ས་གཞི་ཡོངས་ཁྱབ་དང་ ༡༦༣༢་གི་ས་གཞི་ཡོངས་ཁྱབ་དང་ཅིག་ཁར་ཚོགས་ནུག
ད་ལས་ཕར་ གཞུང་གི་ངོ་ཚབ་དགོཔ་མེདཔ་ལས་ གཞུང་རྐྱངམ་ཅིག་གི་འོག་ལུ་ ༡༩༧༨་གི་རྩ་ཁྲིམས་ལྟར་ཕོ་སྐྱེས་ག་ར་འདྲ་མཉམ་ཨིན་ཟེར་བརྩི་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༡༨༡༥་ལུ་ Netherland ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ Belgium དང་ Luxemburg རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དང་གཅིག་མཐུནམ་འབད་ཡོད་པའི་སྐབས་ སྤྱིར་བཏང་གི་གཞུང་འབྲེལ་འདི་ ཁང་མིག་གཉིས་འབད་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནུག་ དེ་ཡང་ཁང་མིག་དང་པ་དང་ ཁང་མིག་གཉིས་པ་སྦེ་རྐྱབ་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༨་ལས་འགོ་བཟུང་ ཁང་མིག་གཉིས་པའི་འཐུས་མི་འདི་ མི་སེར་ཚུ་གིས་འདམ་འཐུ་རྐྱབ་དགོཔ་སྦེ་ ཧོ་ལནྡ་རྩ་ཁྲིམས་ནང་ལས་འཐོནམ་ཨིན་མས། ཁང་མིག་དང་པའི་འཐུས་མི་འདི་ མངའ་སྡེ་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ འདམ་འཐུ་རྐྱབ་ཨིན་མས།
ཆོསཔ་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་དགོན་པ་སོ་སོར་ལས་ཨིན་མི་ prince-bishops, prince archbishops དང་ prince abbots ཚུ་གིས་ངོ་ཚབ་སྦེ་སྟོནམ་ཨིན་མས།
མི་མང་ཤོས་རང་ ཁོང་རའི་མངའ་ཁོངས་ Holy Roman Empire གི་ནང་ན་ཡོད་མི་ཚུ་ ལོ་བརྒྱའི་དུས་ཡུན་ལུ་ རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་སྲུང་ངོ་ཚབ་དང་ རྒྱར་ཁབ་ཀྱི་དཔའ་བོ་མེདཔ་ལས་ གཡུས་རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་སྡོད་ནུག
མཆོད་གཞིས་གཙོ་བོ་བཞི་དེ་ཡང་ གདུང་དང་ཆོས་རྗེ། ཆོསཔ།  གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་དང་ ཁྲོམ་ཀྱི་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་ངོ་མའི་རིག་པ་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་གསོན་གནས་དང་ཅིག་ཁར་ འཆམ་མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ལས་ ངོས་འཛིན་ཡང་ ཁྲོམ་གྱི་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་མི་ནང་དོ་མ་གཏོགས་མེདཔ་ཨིན་མས།
ལོ་རྒྱུས་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ དུས་སྐབས་བར་བའི་ཕ་རཱན་སིའི་གི་ཡི་གུ་ འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་ "(Bourgeois)" གྱི་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་པ་ཚུ་ག་ཏེ་ལུ་སྡོདཔ་ཨིན་ན་སྟོནམ་ཨིན་མས། འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་པ་ཚུ་ ལག་བཟོ་མཁསཔ། ལག་ཤེསཔ་དང་ཚོང་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
དཀའ་ངལ་འདི་ནམ་འཐོནམ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཚོང་དཔོན་ཚུ་གྱིས་ཁོང་རའི་ཞིང་བྲན་རྒྱུ་འཛིན་གྱི་བདག་པོ་གི་ཁང་གླ་ལེན་པའི་སྐབས་ ཧེ་མ་ཁ་འཆམ་མི་ལས་ཐེབས་དགོ་ནི་ཟེར་སླབ་པའི་སྐབས་བྱུངམ་ཨིན་མས།
ཁོང་ཚུ་བཟའ་ཚང་ག་གི་གྲས་ཁར་ཚུདཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་ནང་ལུ་ མི་རབས་གསུམ་ལས་ཐེབས་གནས་མི་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་བཟང་ཚང་ཚུ་གི་མིང་ཡང་སྤྱིར་བཏང་ ཁོང་སྡོད་སའི་ཁྲོམ་དང་ ཁོང་རའི་མི་རྒྱུད་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུངས་ཕྱོགས་ལུ་ཡང་ལས་ཡང་དུ་གྲོགས་རམ་འབད་མི་ལུ་ཨིན།
ཨ་ནཱི་མི་འདི་ཚུ་ དེ་སྦེ༌ཨིན༌རུང༌ ཁོང་ཚུ་འབོལ་ཆི་ཆི་དང་ སྒྱུ་རྩལ་མཁས་པའི་མི་དང་སྤྲོ་བ་སྟོན་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན་མས།
ཕེརཱནསི་གི་སྐད་ཡིག་དང་ མིང་གི་ཐ་སྙད་ (bourgeoise) འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་འདི་ ཧ་ལམ་མི་རིགས་རང་ཨིནམ་ལས་ མི་སྡེ་འགུལ་སྐྱོད་ལས་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྡེ་ཚན་ལུ་ཡང་འགྱུར་ཚུགས།
ཧིཏ་ལར་གྱི་མ་རྩའི་རུངརལུགས་ལུ་ ཡིད་མ་ཆད་མི་འདི་ ཡིད་བརྟན་མི་རུང་པའི་རང་འདོད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གི་ཐད་ཀར་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཡིད་ཆད་བསྐྱེད་དེ་ མི་དམང་ལུ་ཕན་ཐོགས་ལུ་བལྟ་ནུག
ཧིཏ་ལར་གྱི་ཡང་ ཚོང་དཔོན་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་འདི་ "ཁེབ་ས་མ་གཏོགས་གཞན་ག་ནི་ཡང་མི་ཤེས་ཟེར་སླབ་ནུག
ཨ་ནཱི་ཚུ་གིས་མཐུན་རྐྱེན་དེ་ རང་གཤིས་སུ་གྲུབ་པའི་ཉམས་ལེན་ལཱ་འགན་ལས་གྲུབ་ཨིན་མས།
Belle de Jour (Beauty of the day, 1967)  གི་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་ཨམ་སྲུ་ མོ་རའི་གཉེན་སྦྱོར་ལས་དབངཔོ་ངལ་ཏེ་ སྨད་འཚོང་གི་ལཱ་འབད་ནུག
ཡུ་རོབ་ལུ་ རྒྱལ་ཆེན་ཟེར་བའི་གོ་གནས་འདི་ དུས་རབས་བར་མ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གོ་གནས་འདི་དུས་ཚོད་དེ་ཁར་ གཟི་བརྗིད་ ཡི་ཤུའི་བླ་ཆེན་དང་ཧ་ལམ་ཡང་ན་འདྲན་འདྲ་ཨིནམ་ལས། དེ་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་རྒྱལ་ཆེན་འདི་ སྲིད་རྒྱུད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་དང་ ཡི་ཤུའི་བླ་ཆེན་འདི་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་དབུ་ཁྲིདཔ་འབདཝ་ལས་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཆེན་གྱི་ངེས་ཚིག་འདི་ག་དེམ་ཅིག་དམ་དྲགས་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཆེན་གྱི་ལཱ་འགན་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་དབང་ཚད་དང་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེན་པར་ བྱམས་བརྩེ་གི་སྒོ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ལས་ལྷགཔ་སྦེ་སྐྱོངམ་ཨིན།
ཁོང་གི་གནས་རིམ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༤༧ ལུ་ Holy Roman Emperor གི་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཡོད་རུང་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༤༧ ལས་འགོ་བཙུགས་ནུག
རོ་མན་གྱི་ཧེ་མ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ རྒྱལཔོ་ཆེན་པོ་དང་ རྒྱལ་པོའི་ནང་ལས་རྒྱལ་པོ་ཟེར་བའི་གོ་གནས་ཚུ་ Persia གི་རྒྱལཔོ་དང་གཞན་གྱི་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་འདྲན་འདྲ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་ ༡༨་པའི་་བར་ན་ རྒྱལ་ཁམས་ཚུ་ རང་སོའི་ས་གནས་ལས་སྦོམ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནུག གཞན་དེ་གཞི་ས་ཁོངས་སྐྱོང་མི་ལས་ངོས་འཛིན་འཐོབ་དགོཔ་ཅིག་ཨིན་མས།
སྔོན་མའི་རོ་མན་གྱི་"རྒྱལ་པོའི་"མིང་ཚུ་ ཞེན་ལོག་སྐྱེས་ཏེ་ གལ་ཆེ་བའི་སྲིད་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ སྒྲིག་ཁྲིམས་ཚུ་དམ་དམ་བཟོ་ནུག
རོ་མཱན་གྱི་རྒྱལ་ཆེན་ཨིན་མི་ཨ་གས་ཀྱིས་ ཡིག་ཚདང་ གོ་ས་དང་ཁ་རྗེ་ཚུ་སྔོན་མ་གཞན་ལུ་བྱིན་དོ་བཟུམ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ཤུལ་ས་ལོག་ལེན་ཏེ་ ཁོ་གིས་གཞན་གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ཁོ་གི་མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཨིན་རུང་"དམག་སྡེའི་འགོ་དཔོན་"གྱི་འགྲལ་བཤད་འདི་ ལུགས་ཡངས་སྦེ་བཤད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ཁོ་རའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚུ་གིས་ཁོང་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་ནུག
གོ་གནས་འདི་ཡུན་རྟན་ཅན་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ Cesar ལས་འགོ་བཙུགས་ Cesar Augustus ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ Bulgaria གི་ Tsar Simeon II ཕྱིར་འདོན་མ་བཏངམ་ཚུན་བཞག་ནུག
དམིགས་བསལ་གྱི་གོ་གནས་ནང་ལུ་ Augustus གི་བྱུང་རབས་ཡང་ཚུདཔ་མ་ཚད་ བྱུང་རབས་ཕྱེད་ཀ་ནང་ལུ་ རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་བྱུང་རབས་ ༢པ་དང་ ༣པ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཁབ་སྐཡོང་མི་རྒྱལཔོ་ཚུ་གི་ཨམ་སྲུ་གིས་ཐོབ་ནིའི་ལམ་ལུགས་མེན་རུང་རང་ དག་པ་ཅིག་ྟགས་མ་བྱིན་ཏེ་འདུག།
རྒྱལ་ཁབ་རྒྱལ་པོའི་སྐྱོང་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་ དུས་སྐབས་ནང་ Imperator ཟེར་མི་གོ་ས་འདི་ Roman generals ལུ་ཁོང་རའི་དམག་མི་དང་ Roman Senate གི་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་མོ་ཐོབ་མི་ལུ་གནང་ནུག།
མཐར་འཁྱོལ་ཡོད་པའི་ Nervan-Antonian རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ དུས་རབས་གཉིས་པ་འདི་མང་ཆེ་ཤོས་འབད་སྐྱོང་སྟེ་ རྒྱལ་ཆེན་༼ Empire༽འདི་བརྟན་ཏོག་ཏོག་དང་སྒྲིང་སྒྲིང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་སྦེ་སྡོད་མི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཆེན་གསུམ་གྱི་ རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཆེན་ Gallic Empire, Britannic Empire, དང་ Palmyrene Empire་ ཟེར་གསུམ་ཡོད་རུང་ ཤུགས་ལས་མ་ཤོས་རང་རྒྱལཔོ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
དུས་སྐབས་གཅིག་ནང་ལུ་ imperium གི་བགོ་བཤའ་འདི་ལྔ་ལས་ལྷགཔ་འབད་འདུག།
དེ་བསྒང་ཁྲོམ་གྱི་མིང་འདི་ ཡོངས་སྒྲགས་ལུ་ Constantine དང་ ད་རེས་ནངས་པ་ལུ་ Istanbul ཟེར་སླབ་ཨིན།
 "Byzantine" གི་རྒྱལཔོ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཆེན་ཟེར་བའི་བསམ་འཆར་ལས་ རྒྱལཔོ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་ལུ་དར་ཁྱབ་བཏང་ནུག
Byzantine གི་དུས་ལུ་ རྒྱལ་ཆེན་ཚུ་གི་ Greek གི་ཡི་གུ་ "autokrator" ཟེར་མི་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག ཡི་གུ་དེ་གི་དོན་དག་ཡང་ "མི་གཅིག་གི་འོག་ལུ་ཁྲིམས་ལུགས་གཅིག"་དང་ "རྒྱལཔོ"་ཟེར་བའི་ཚིག་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
གནས་སྟངས་ངོ་མ་འབད་ཅིན་ འདི་ཚུ་ག་གིས་ཡང་ “ད་རུང་གཞན་” ཐ་སྙད་དང་གོ་གནས་འཐེབ་ཡོངས་རྫོགས་འབད་བཀོ་མ་བཞག་པས།
རྩྭ་རས་འདྲོག་སི་སི་གི་ཁྲོམ་ རྐྱེན་ངན་ཚབས་ཆེན་ནང་ལུ་ཡོད་མི་འདི་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་དབང་མི་གིས་ རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཀཱོནསི་ཊན་ཊི་ནོ་པཱལ་གྱི་ལེ་ཊིན་མངའ་རིས། ཨིནསི་ཊོ་ལིང་བཱལཌ་ཝིན་༩། ཕླེན་ཌར་གྱི་ཀ་འོནཊ་ཚུ་ "རྒྱལ་ཆེན"་གསརཔ་ཨིནམ་འབད་ གསལ་སྟོན་འབད་ནུག།
ཨོ་ཊོ་ད་གྲེཊ་ཟེར་མི་གི་དུས་ཚོད་ལས་འགོ་བཟུང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཕྲེན་ཤི་ཡ་གི་ ཧེ་མའི་ཀཱ་རོ་ལིང་གེ་ཡཱན་རྒཡལ་ཁབ་ཚུ་ མང་ཤོས་རང་ ཧོ་ལི་རོ་མཱན་ཨེམ་པ་ཡར་ལུ་གྱུར་སོང་ནུག།
རྒྱལཔོ་ཅུང་ཤོས་འདི་གིས་ རོ་མཱན་རྒྱལཔོ་(རོ་མཱན་གྱི་རྒྱལཔོ་ཆ་ཁྱབ་) གི་གོ་གནས་ལུ་སྤྲོ་བ་མེདཔ་བཟོ་ནུག།
སྟོབས་ཅན་ཨིན་མི་ལས་ ཧོ་ལི་རོ་མཱན་ཨེམ་པ་ཡར་ཟེར་མི་འདི་ དང་པ་ཨིན་ཟེར་བརྩིཝ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་འདི་ འགྲོ་བ་མིའི་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་དང་ དངོས་ཁམས་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཟེར་ ཡན་ལག་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ནང་ལུ་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔར་སྲོལ་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་འདི་ སབ་ཁྲའི་འབྲི་བཀོད་དང་ ས་གོའི་མིང་ཚུ་གིས་མཐུདཔ་འབད་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར། ལུས་ཁམས། གནས་སྟངས། སྔོ་ཤིང་དང་ སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ ས་གོ་ནང་ལས་ཕར་ གནོད་རྐྱེན་འབྱུང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་འདི་ ཤེས་ཡོན་ལྷབ་སའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཐོ་ཤོས་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན།
ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ རང་བཞུན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབས་འབད་ནི། མི་གིས་ག་དེ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་ན། བསམ་འཆར། འཛིན་སྐྱོང་འབད་ཐངས། དེ་ལས་ ཤན་ཞུགས་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོ་སྟོནམ་ཨིན།
འདི་གི་དོན་ལུ་ དངོས་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་མི་གི་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདི་ སྔར་སྲོལ་ལྟར་དུ་ཧ་གོ་དགོཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་རྣམ་པར་རྟོག་དོ་བཟུམ་སྦེ་ཨིན།
བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་གི་སྲོལ་འདི་ འཛམ་གླིང་འདི་ལས་ཡང་སྦོམ་སུ་འགྱོཝ་ལས་ ཨ་རྟག་བཟུམ་སྦེ་ གཟའ་སྐར་ཡང་ན་ སྣང་སྲིད་རིག་པའི་ཕྱོགས་ནང་ལུ་བྱུངམ་ཨིན།
ལུང་ཕྱོགས་རིག་པའི་གནས། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠་ནང་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་དྲི་བ་འདི་ཚུ་ ལེ་ཤ་དང་དབྱེ་དཔྱད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཝཱལ་ཊར་ཨི་སཱརཌ་ཟེར་མི་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་རིག་པའི་གནས་ཀྱི་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ནུག། དེ་ཡང་ སྔར་སྲོལ་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ལས་རིམ་འདི་གི་ རང་བཞིན་རའགྲེལ་བཤད་དང་ཁྱད་པར་ཡོདཔ་འབད་ཨིན་མས།
རིག་པའི་གནས་ངོ་མའི་ནང་ན་ ཐབས་ཤེས་ཟིན་བྲིས་འབད་དེ་བསྡུ་བཞག་མི་འདི་ལས་ སྲབ་ཁྲའི་བྲི་བཀོད་འདི་བྱུང་ནུག།
འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ ཡན་ལག་ཁྲིམས་ལུགས་ག་ར་གི་ལྷན་ཐབས་འབད་ གློག་རིག་དང་གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ཀྱི་ལུགས་ཚུ་ ཇི་ཨའེ་ཨེསི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོཔ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་གནས་སྡུད་འདི་ ཆུ་འབྲེལ་རིག་པ། ས་ཁམས་རིག་པ། རྡོ་སྣུམ་བརྟག་ཞིབ། གནམ་གཤིས་དབྱེ་དཔྱད། ཁྲོམ་ཚོགས་འཆར་གཞི། བཅའ་སྒྲིག་དང་ ནད་ཡམས་བརྟག་དཔྱད་རིག་པ་ ལ་སོགས་པའི་ས་གོ་ལེ་ཤ་ནང་རང་ ཁྱབ་ཆེཝ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག།
ཨེཀ་ཧརཌ་ཨཱན་གར་གྱིས་ ལོག་སྟེ་བཟོ་མི་སབ་ཁྲ་ནང་ལུ་ གཡུ་ཕྲེཊ་གི་ཐོག་ཁར་ བེ་བི་ལཱོན་ཟེར་མི་འདི་ ཨ་སི་རི་ཡ། གཡུ་ར་ཏུ་དང་ ཁྲོམ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་འབད་སྟོནམ་ཨིན། འདི་ཡང་ད་རུང་ "བི་ཊར་རོང་ཆུ་" (རྒྱ་མཚོ) དང་སྐར་མ་བདུན་གྱི་རྩེ་བྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ མཚོའི་གླིང་ཕྲན་བདུན་སྒྲིག་སྟེ་ དེ་གི་མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨི་མ་གོ་མུན་ཌི་དང་ཕྱདཔ་ད་ དུས་རབས་༩་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ བེ་བི་ལོ་ནི་ཡཱན་གྱི་སབ་ཁྲ་འདི་གིས་ བེ་བི་ལཱོན་འདི་ འཛམ་གླིང་ལྟེ་བ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་རིངམོ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོནམ་ཨིན་རུང་ ལྟེ་བ་འདི་གིས་ག་ཅི་མཚནམ་ཨིན་ན་ ཏན་ཏན་ཅིག་མིན་འདུག།
ཐ་ལིསི་ཟེར་མི་གིས་ཡང་ གཟའ་འཛིན་གྱི་ཕོ་ཚོད་དཔག་ནུག།
པར་མེ་ནའེཊ་ཡང་ན་ པའེ་ཐ་གོ་རཱསི་ག་འབད་རུང་འདི་དང་འགྱོ་བའི་སྐབས་ འཛམ་གླིང་འདི་དབྱིབས་ཟླུམ་གཟུགས་ཅན་ཡོད་ཟེར་སླབ་མི་ མི་ངོམ་དང་པ་འདི་དང་གཅིག་ཁར་ རྩོད་པ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་སྒོར་ཕྱེད་བར་ཐིག་འདི་གི་སྐོར་ལས་ འགོ་དང་པ་ཕོ་ཚོད་འབད་མི་འདི་ ཨེ་ར་ཊོསི་ཐེ་ནེསི་ཟེར་མི་འདི་ཨིན།
འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་འདི་ ཌི་གི་རི་༣༦༠་ནང་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ཡང་ ཌི་གི་རི་རེ་རེ་ནང་ལུ་ སྐར་མ་༦༠ཡན་ལག་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ དྲྭ་མིག་ཅན་གྱི་ཐིག་གི་སྲོལ་ སབ་ཁྲ་གུར་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཌི་གི་རི་རེ་རེ་ནང་ལུ་ དཀྱུས་ཚད་ས་ཡ་༥༦དང་༥་བཙུགས་ཏེ་ ཧི་པར་ཅུསི་གི་ལཱ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནུག།
བར་མའི་དུས་ལུ་ རོ་མཱན་གྱི་རྒྱལ་ཆེན་ཉམས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་རིམ་འགྱུར་འདི་ ཡུ་རོབ་ལས་ཨིསི་ལ་མིཀ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སྤོ་ནུག།
ད་རུང་ཡང་ ཨིསི་ལ་མིཀ་སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ རོ་མཱན་དང་གྲིཀསི་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་འབད་ཡོད་པའི་ལཱ་འདི་ཚུ་ སྐད་སྒྱུར་དང་དོན་དག་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཏེ་ བག་དཌ་ནང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་དོན་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནགུ།
ཨ་བུ་རེ་ཧཱན་བི་རུ་ནི (༩༧༦-༡༠༤༨)གིས་ འཛམ་གླིང་གི་བྱང་སྣེའི་རིིང་ཚད་འདྲ་མཉམ་ཡོད་མེད་ དམིགས་ཚད་འབད་ནི་འདི་ འགོ་དང་པ་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནུག།
ད་རུང་ཡང་ཁོ་གིས་ གངས་རི་གི་མཐོ་ཚད་འཇལ་ནི། ལུང་གཤོང་གི་གཏིང་ཚད་འཇལ་ནི་དང་ གནམ་གྱི་མཐའ་མཚམས་ཁྱབ་ཁོངས་འཇལ་ནི་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ དེ་དང་འདྲ་བའི་ཐབས་ཤེས་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནུག།
དཀའ་ངལ་གདོང་ལེན་འབད་མི་ རྟོག་ཞིབ་པ་དང་ས་ཆ་རིག་དཔྱད་པ་གཉིས་ཆ་རང་གིས་ ས་ཆའི་ཆགས་ཡུལ་གྱི་ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འཚོལ་བའི་བསྒང་སྡོད་ནུག།
དུས་རབས་༡༨་པ་དང་༡༩་པ་འདི་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་འདི་ ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་འབད་ ངོས་འཛིན་འབད་བའི་ནུས་ཚོད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཡུ་རོབ་ནང་ཡོད་པའི་ མཐོ་རིམ་སློབ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ རྩ་གཞུང་ཅིག་འབད་གྱུར་སོང་ནུག། (བྱེ་བྲག་ཏུ་ པེ་རིསི་དང་བར་ལིན་ནང་)
དུས་རབས་གཉིས་དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ གློག་རིག་གི་འཕྲུལ་ཆས་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་འདི་གིས་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་དང་ ལས་སྣ་གཞན་དཔེར་ན་ གྲལ་གཏོགས་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་སྡེ་ཁོངས་ནང་ལུ་ ལག་ཆ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་འདི་ ལས་འཛིན་འབད་བཟོ་ནི་ལུ་ཡང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནུག།
ཨར་ནོལཊ་ཧེན་རི་གུ་ཡོཊ་ (༡༨༠༧-༡༨༨༤) གིས་ འཁྱེག་གི་དབྱིབས་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་མགྱོགས་པར་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འགྱོ་མི་འཁྱེག་གི་སྐོར་ལས་ ཧ་གོ་ནི་གི་གོང་འཕེལ་གཏང་དགོ་ཟེར་འབྲི་ནུག།
ཝི་ལི་ཡམ་མོ་རིསི་ཌེ་ཝིསི་ (༡༨༥༠-༡༩༣༤ )འདི་ ཨེ་མི་རི་ཀ་ལུ་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་དང་ འཕྱག་བདའ་བའི་འཁོར་རིམ་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་ཨིན།
ཨེ་ལེན་ཅར་ཅིལ་སེམ་པཱལ་ (༡༨༦༣-༡༩༣༢)འདི་ ཨེ་མི་རི་ཀ་མཐུན་ཚོགས་ས་ཆ་རིག་དཔྱད་པ་གི་ སྲིད་འཛིན་མོ་དང་པ་ཨིན།
ཝལ་ཊར་ཀྲིསི་ཊོ་ལར་ (༡༨༩༣-༡༩༦༩)འདི་ འགྲོ་བ་མིའི་ས་ཆ་རིག་དཔྱད་པ་དང་ གྲུབ་མཐའི་ལྟེ་བ་གི་གསར་བཏོད་འབད་མི་ཨིན།
ཌེ་ཝིཌ་ཧར་ཝེ་ (༡༩༣༥)འདི་ མརཀ་ཟིསཊ་ས་ཆ་རིག་དཔྱད་པ་དང་ གོ་ཡུལ་དང་ཁྲོམ་གྱི་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྩོམ་པ་པོ་ དེ་ལས་ ཝའོ་ཊིན་ལཱུཌ་པྲའེསི་གི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མི་ཨིན།
གནས་སྟངས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཁྱད་ཁར་འདི་འགན་འཛིན་པ་ (རྩ་ཁྲིམས་) ལྟེ་བ་དང་ ས་གོ་སོ་སོ་ཨིན་མི་ གཞུང་གི་གདན་ས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྔ་དུས་ཀྱི་བེ་བི་ལཱོན། ཨ་བཱ་སིཌ་བག་དཌ། སྔ་དུས་ཀྱི་ཨེ་ཐེན། རོམ། བྲ་ཊིསི་ལ་ཝ། བུ་ད་པེསཊ། ཀོནསི་ཊེནཊ་ཊི་ནོ་པཱལ། ཅང་ཨེན། སྔ་དུས་ཀྱི་ཀཱུསི་ཀོ། ཀྱིཝི། མ་ཌིརཌ། པེ་རིསི། པཱོཌ་གོ་རི་ཀཱ། ལཱན་ཌོན། བེ་ཇིང་། པྲེཀ། ཊ་ལིན། ཊོཀ་ཡོ། ལིསི་བཱོན། རི་ག། ཝིལ་ནིཡསི་དང ཝཱར་སོ་ཚུ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ སྲིད་འབྲེལ་རིག་པའི་དོན་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། བར་མའི་དུས་ལུ་ སོའེ་དིཤི་གི་དབང་སྟེ་སྡོད་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་འབད་སྡོད་མི་ཊར་ཀུ་འདི་ ཕིན་ལེཌ་གི་ཁྲོམ་དང་པ་ཨིན། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༡༢་ལུ་ ཕིན་ལེཌ་གི་ཌུ་ཅེ་ཆེན་པོའི་སྐབས་ལུ་ རང་དབང་འབྱང་ཏེ་ ར་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་ ཧེལ་སིན་ཀི་འདི་ད་ལྟོའི་ལྟེ་བ་འབད་བཟོ་ནུག།
ཀེ་ན་ཌ་ལུ་ མངའ་སྡེ་བཅུ་ཐམ་དང་མངའ་ཁོངས་གསུམ་ལུ་ལྟེ་བ་རེ་རེ་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ་ དེ་ཁར་སྤྱི་མཐུན་གཞུང་གི་ལྟེ་བ་འབད་སྡོད་ནུག།
ཨསི་ཊ་ལི་ཡ་ལུ་ ཚིག་ "ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་" ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་གི་ལྟེ་བ་དང་ ཀེན་བི་རཱ་གི་སྤྱི་གཞུང་ལྟེ་བ། ཌར་ཝིན་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཕྱི་མཚམས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ལུ་ ཨ་རྟག་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
སྤྱི་མཐུན་གཞུང་དབང་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་སོ་སོ་འབད་མེན་པར་ རྒྱལ་ཁབ་ཡན་ལག་གཅིག་གི་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ག་ར་ནང་ལུ་ཡང་ ལྟེ་བ་འབད་བཞགཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ ལཱོན་ཌོན་འདི་ཨིང་ལེནཌ་དང་ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ་གཉིས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་དོ་བཟུམ།
ཇར་མ་ནི་དང་ར་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་ (བར་ལིན་གྱི་ཨིསི་ཊེད་ཨིསི་ཊཱཌ་དང་ ཤོསི་ཀའོ་གི་སྤྱི་མཐུན་གཞུག་དབང་ལྟེ་བ་) འདི་ ཁོང་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཆ་རང་ནང་ལུ་ རང་དབང་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན།
ཕྲེངཀ་ཕྲོརཊ། ཀེན་ཊཀ་ཀི། ལའུསི་ཝི་ལི་གི་བར་ལམ་གྱི་སྦུག་ན་དང་ ལེཀ་ཟིང་ཊཱོན།
ཏཱལ་ལ་ཧསི་སི། ཕློ་རི་ཌ་འདི་ པེན་ས་ཀོ་ལ་དང་ཨེསི་ཊི་གཉིས་འདི་ བར་སྐབས་ཀྱི་སྦུག་ན་འབད་གདམ་ཁ་འབད་ནུག། ཕློ་རི་ཌ་འདི་ནང་ཁྲོམ་སྦོམ་གཉིས་སྡོད་ནུག།
རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་སྲིད་དོན་གྱི་ལུགས་ཚུ་ འགྱུར་བཅོས་རྐྱབ་མི་འདི་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ལྟེ་བ་གསརཔ་གི་མིང་གནས་ངོས་བཟུང་འབད་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༢་ལུ་ ཀཱ་ནཱ་རི་མཚོའི་གླིང་ཕྲན་འདི་ རང་སྐྱོང་མི་སྡེ་འབད་འགྱོ་བའི་སྐབས་ སཱན་ཊ་ཀྲུཟ་ཌི་ཊེ་ནི་རིཕ་དང་ ལཱསི་པཱལ་མཱས་ཌི་གྲན་ཀཱ་ནཱ་རི་ཡ་གཉིས་ཆ་རང་ལུ་ ལྟེ་བའི་གནས་རིམ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེསི་ཊོ་ནི་ཡ། ཁྲིམས་ཁང་མཐོ་ཤོས།ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་དང་ ཞིབ་འཚོལ་ལྟེ་བ་འདི་ཚུ་ ཊར་ཏུ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གལ་སྲིད་གློ་བུར་ཉེན་འཚུབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་ རྩ་ཁྲིམས་དབང་གི་གོ་གནས་འདི་ སྲིད་འཛིན་དང་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་ཚུ་ ཆགས་གནས་ཅོག་འཐདཔ་གི་ཚོགས་ཁང་ནང་སྡོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁྲོམ་སོ་སོ་ལུ་གནས་སོར་བཏངམ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་ག་ར་ ཁྲོམ་གཅིག་ལས་གཞན་ནང་ ཟླཝ་དྲུག་ལུ་ཧ་རྟག་ར་ གནས་སྤོཝ་ཨིན།
བོད་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལྟེ་བའི་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་འདི་ ད་རམ་ཤ་ལ་ཨིནམ་མ་ཚད་ དགུན་དུས་ལུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་གཉིས་པ་ཡང་ཨིན།
ཁྲོམ་འདི་རང་ འདུས་ཚོགས་ཕྱི་མཚམས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ས་ཨིན།
ཨུ་ཊ་ར་ཧཱནཌ། མཐོ་བའི་ཁྲིམས་ཁང་འདི་ ནའེ་ནི་ཊཱལ་ལུ་གནས་ཆགས་པའི་སྐབས་ དེ་ར་དཱུན་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཨིན།
འདི་ཚུ་གི་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ དབྱིན་ལོ་༡༩༦༠་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ དབྱིན་ལོ་༡༩༦༦་ལུ་འོད་ལྡིང་ལྡིང་སྦེ་བསྒྲུབས་ཡོདཔ་མས།
སྲིད་འཛིན་གྱི་བཞུགས་གནས་༼མཱ་ལ་ཀ་ནང་ཕོ་བྲང་༽དང་ཁྲིམས་ཁང་གོང་མ་གཉིས་འདི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ནང་འཁོད་ནང་རང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཀོན་གཱེརེསི་ཚོགས་པའི་ཁང་ཁྱིམ་གཉིས་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཤྲཱི་ལཱང་ཀ: ཤྲཱི་ རྒྱ་ཡ་ཝར་དཱི་ནཱི་པཱུ་ར ཀོ་ཊི་ ས་གོ་འདི་བདག་སྐྱོངས་ལྟེ་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ ཚོགས་སའི་ས་གོ་གཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ སྔོན་མའི་ ཤྲཱི་ལཱང་ཀའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཀཱོ་ལོམ་བོ་འདི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ་སའི་ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ "commercial capital"་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་མས།
ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ: དེ་ཡང་ བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱག་ལས་གནང་སའི་ས་གོ་ལྟེ་བ་འདི་ པཱིརི་ཊོ་རི་ཡ་ལུ་ཨིནམ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་ལྟེ་བ་འདི་ཀཱེབ་ཁྲོམས་ཚོགས་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཁྲིམས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱག་ལས་མཛད་སའི་ས་གོ་ལྟེ་བ་འདི་ བཱོལོ་ཡེམ་ཕཱོན་ཊིཡཱན་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་མས།
སུཝིད་ཟར་ལེནཌ: ས་གནས་ བཱརན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ སུཝིད་ཟར་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་གཞུང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ཁྲིམས་དང་འཁྲིལ་དགོ་མི་དགོའི་སྐོར་དོན་དངོས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ལྟེ་བ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མས།
དེ་བཟུམ་སྦེ་རང་ ཨི་ལི་ནོཡེསི་དང་ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་ཚོགས་ལུ་ཡང་ ཧ་ལམ་ཆ་འདྲ་སུ་ཡོདཔ་མས། དེ་ཡང་ བཙག་འཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་དང་ལས་ཁུངས་ལས་སྡེ་ཁག་གི་འགོ་དཔོན་མང་ཆེ་བ་ཅིག་གི་བཞུགས་གནས་ཡང་ ཤར་ལྷོ་པན་ནིསི་སཱིལ་བ་ནི་ཡཱ་༼ཕི་ལ་ཌེལ་ཕི་ཡ་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་། བཱགསི་ཚོ་ཁག་དང་། མཱོནཌ་གཱོ་མེ་རི་ཚོ་ཁག་དང་། དཱི་ལ་ཝ་རི་ཚོ་ཁག་དང་། ཅཱེས་ཊར་ཚོ་ཁག༽་ཟེར་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ཕི་ལ་ཌེལ་ཕི་ཡ་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལས་ཕྱག་ལས་ཚུ་འབད་དགོ་བདེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིསི་རཱལ་དང་པེ་ལཱེསི་ཊི་ནི་ཡཱན: དེ་ཡང་ ཨིསི་རཱལ་གཞུང་དང་པེ་ལཱེསི་ཊི་ནི་ཡཱན་གཞུང་གཉིས་ཀྱིས་ ཁོང་རའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཇི་རུ་ས་ལམ་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་བདེན་ཁུངས་བཤད་དོ་ཡོདཔ་མས།
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་བརྡ་མཚན་པའི་ སླར་ གཞི་བཅའི་ས་ཆའི་དབྱིབས་དང་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཡན་ལག་ཚུ་ཡང་ ཡང་ཅིན་དཔལ་འབྱོར་དང་དམག་བྱུས་རྒྱུ་མཚན་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་མས།༼རེ་ཚེ་ འདི་ལུ་གྲོགས་རམ་ལྟེ་བ་ ཡང་ན་ འགོ་འཁྲིད་འབད་ནི་ལྟེ་བ་ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་མས།༽
རྒྱལ་པོ་མཱིང་ཟེར་མིའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ནཱན་ཇིང་དབུས་ལས་ ས་གནས་བཱེ་ཇིང་ལུ་སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་དང་། དེ་ཡང་ མཱོང་གཱོལ་གཞུང་དང་ ས་མཚམས་ལྟ་རྟོག་འབད་ཐབས་ཀྱི་རོགས་རམ་ལུ་ཨིན་མས།
དེ་ཡང་ ཌཱེལ་ལི་འདི་ཕྱི་གླིང་པའི་རྒྱལ་པོ་ ཇཱོརཇ-V་ཟེར་མི་གི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཨིནམ་དང་། དབྱིན་ལོ་༡༩༡༡་ལུ་ཁྲི་མངའ་གསོལ་མཛད་ཡོདཔ་མས། དུས་དེ་ལས་ཚུར་ ཌཱེལ་ལི་འདི་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་དབྱིན་ལོ་༡༩༤༧་ལུ་རང་བཙན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་བསྒྱུར་ཡོདཔ་མས།
རེ་ཅིག་སྐབས་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གསརཔ་གི་ས་གོ་འདི་ ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ངེས་བདེན་རྫོགས་ནི་ཡང་ན་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ངོ་བོའི་བར་ན། དེ་ཡང་ ཀཱེན་བི་ར་དང་ ཨོཊ་ཊ་ཝ། དེ་ལས་ ཝ་ཤིང་ཊ་ཝཱན་དང་། ཝི་ལིང་ཊ་ཝན། དེ་ལས་མ་ན་གུ་ཝ་ཚུ་ནང་ཡང་ཡོདཔ་མས།
དེ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་འཛོམས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཤུ་དང་ཝུ་ མངའ་སྡེ་གཉིས་ཡང་ ཅཱེང་འདུ་དང་ཇཱི་ཡ་ནེ་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ནང་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་མས།
དེ་ཡང་ ཀཱིང་ཟེར་བའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་འདི་ཧྲམ་འགྱོ་བའི་དུས་ལས་འགོ་བཟུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་གྱི་དབང་ཚད་དང་ དེ་ལསན་བསྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཡང་ཡར་རྒྱས་སོང་ཡོདཔ་མས། དེ་ལས་དེང་སང་འཕྲུལ་རིག་ཀྱི་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ རྒྱ་ནག་སྤྱིར་བཏང་དང་རྒྱ་ནག་དམངས་སྙོམས་རིང་ལུགས་ཚུ་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ ས་གནས་ལྟེ་བ་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད། དེ་ལས་ ཁོང་རའི་དབུ་ཁྲིད་གཞི་བཀོད་ཚུ་སྐྱོན་མེདཔ་སྦེ་བཞག་ཐབས་ལུ་ དེ་སྒང་ ཇ་པཱན་ལུ་ཚབས་ཆེན་བཙན་འཛུལ་གྱི་དུས་སྐབས་ལུ་ཨིན་མས།
དེ་ཡང་ངེས་ཚིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ གཏན་འཇགས་ས་གནས་འདི་ལྟེམ་ལྟེམ་སྦེ་ཆགས་ཡོདཔ་དང་། བདག་སྐྱོང་གིས་གསལ་པོར་སྟོན་པའི་ས་མཚམས། དེ་ཡང་ འཐུས་མི་ཚུ་གཙོ་བོ་སོ་ནམ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ལས་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་མས།
ལོ་རྒྱུས་ལྟར་དུ་སྦེ་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་སྡོད་མི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་བྱམས་སེམས་དང་ལྡན་མི་ཆ་ཤས་ཆུང་ཀུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོདཔ་མས། ཨིན་རུང་ དུས་རབས་གཉིས་དེམ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་སྔར་མེད་པའི་ཡར་རྒྱས་དང་འགྱུར་བ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་འགྱོ་ཡོདཔ་མས། ཡུདཔ་ཅིག་འཛམ་གླིང་ནང་མི་རློབས་ཕྱེད་ལྷགཔ་ཅིག་ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་། འདི་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱི་ཡུན་བརྟན་གནས་ཐབས་ལུ་གཏིང་ཟབ་པའི་གནད་ཁུངས་ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནི་ལུ་ཤན་ཞུགས་མི་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ལུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཤན་ཞུགས་རྒྱལ་སྤྱི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་དང་ འཛམ་གླིང་དྲོད་འཕར་ དེ་ལས་རྒྱལ་སྤྱི་གསོ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཨིན་མས།
དེ་འབདཝ་ལས་ ཁྲོམ་གྱི་ཆགས་རབས་མ་བདེ་ཁག་ཁ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་དྲོད་ཀྱི་གདོང་ལན་ལུ་རྒྱབ་བརྟེན་གྱི་དོན་ལུ་གལ་ཅན་གྱི་ཡན་ལག་གཙོ་བོ་ཅིག་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བཱེ་ཇིང་དང་། ལཱོན་ཌཱོན། མཱེཀ་སི་ཀོ་ཁྲོམ་ཚོགས། དེ་ལས་ མཱོས་ཀོབོ་དང་། ནཱའི་རོ་སྦིས་དང་། ཌཱེལ་ལི་དང་། པཱེ་རིསི། དེ་ལས་ རཱོམ་དང་། ཨེཏ་ཐཱེནསི། དེ་ལས་སཱིཡོལ་དང་། ཊོ་ཀི་ཡོ། དེ་ལས་ཝ་ཤིང་ཊོན་ཌི་སི་སོགས་དབུ་འཕང་མཐོ་བའི་ རང་སོའི་རྒྱ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་བརྡ་མཚོན་ལུ་གཙོ་བོ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་གྱི་སྐོར་ལས་སྲུང་ནང་མཐོང་ནི་དང་ དེ་ལས་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བའི་དཔེ་རིས། ཐོན་སྐྱེད་དང་ས་གོ་བགོ་བཀྲམ། ས་གོ་དང་འབྲེལ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་ཤུགས་བཏོན་ནི། དེ་ལས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་བཙུགས་ནི་ཡང་ན་ ས་གོ་གི་འཁྲུག་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཡོངས་མི་རྩིས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ངེས་ཚིག་མ་འདྲཝ་འབད་ལག་ལན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་། དེ་ཡང་ ཚོར་བ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འདི་ དཔེར་ན་ མི་རློབས་ དེ་ལས་མི་རློབས་མཐུག་ཚད་དང་ཁྱིམ་གུང་པའི་གྱངས་ཁ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་བྱེད་ལས་དང་། དེ་ལས་ བཀོད་སྒྲིག་ དེ་ཡང་ མིའི་རློབས་འདི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་ནང་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་མས།
ཁྲོམ་ཚོགས་དང་གྲོང་གསེབ་བར་གྱི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་འདི་ག་ར་གིས་ཤེས་ས་དང་མཐོང་ས་ཨིན། ཨིན་རུང་རྒྱལ་སྤྱི་ནང་འདི་མ་མཐོང་པར་ལུས་ཡོདཔ་མས། དེ་ཡང་ཁྲོམ་ཚུ་འབྱུང་སའི་ས་མཚམས་ས་གོ་ནང་སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་འབད་དེ་སྡོད་མི་ཚུ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱིན་ཚུགས་ནི་ཚུ་ཡང་ཉུང་སུ་ཅིག་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས།
དེ་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་གོང་འཕེལ་མགོ་རྙོག་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་། གཙོ་བོ་ཁྲོམ་སྡེ་དང་འབྲེལ་བའི་གཙུག་སྡེ། དེ་ཡང་ གཞུང་གི་གདན་ས་ལས་ཆོས་སྡེ་ཁག་གི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལཱ། འདི་ཚུ་ག་སྟེ་ལས་འབྱུངམ་མོ་ཟེར་བ་ཅིན་ གནད་དོན་གཅིག་མཚུངས་དབང་ལུ་བསྡུ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཕྱིའི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་གི་ཡང་ཁྲོམ་གྱི་རྟེན་གཞི་ཆགས་ནི་ལུ་བཀག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་འབད་ མཐའ་འཁོར་གྱི་སའི་དབྱིབས་ལས་བརྟེན་ སྲུང་སྐྱོབས་དྲག་ཤོས་བཙུགས་ནི་དོན་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་དབྱིབས་ཚུ་རིམ་གྱིས་གོང་འཕེལ་གཅིག་ཤུལ་གཉིས་ཤུལ་སྦེ་ལོ་མང་རབས་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ལས་ཡར་རྒྱས་སོང་ཡོདཔ་མས། དེ་ཡང་ ལྟེ་བ་གཅིག་པའི་རྗེས་ཤུལ་ནང་ཁྲོམ་གྱི་རྩིགཔ་དང་དང་ཕུའི་བཙན་མཁར་དང་ཁྲོམ་གྱི་མཚམས་ཚུ་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་མས།
འདི༌བཟུམ༌ཁྲོམ་གྱི༌དཔེ༌རིས་ཚུ༌གི༌ནང༌ལས༌མཱོས༌ཀོབོ༌ནང༌ལུ༌ད༌ལྟོ༌བར་ན༌ཡང༌གསལ༌ཏོག༌ཏོ༌འབད༌མཐོང༌ཚུགསཔ༌ཨིན་མས།
ས་རྐོ་འདི་ཡོད་པའི་ས་གོ་ནང་ལྟ་བའི་ཚེ་ ཧེ་མའི་ཁྲོམ་རྙིངམ་གི་གྱང་ཤུལ་ཚུ་མཐོང་གསལ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་སྒང་ མི་ཚུ་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་ཐབས་རིག་དང་། སྲིད་དོན་ ཡང་ན་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་སུ་འབད་སྡོད་ནུག།
དེ་སྒང་ རྒྱ་ནག་གིས་ཁྲོམ་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་བཀོད་རིས་འདི་ རྩ་ཅན་གྱི་རྣམ་གཞག་ དེ་ཡང་ལྷ་ཡུལ་གྱི་བཀོད་རིས་ལུ་གཞི་བཞག་ཡོདཔ་མས།
ས༌གོ༌འདི༌འཆར༌གཞི༌འཆར༌གཞི༌ཅི་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་བརྩམ་ཡོད་པའི་ལུགས༌སྲོལ༌ཚུ༌དབྱེ༌རིམ༌བཟོ༌ཏེ༌ཡོདཔ་ལས༌ཁང༌མིག༌ཞན༌ཤོས༌ཚུ༌ལས༌མི༌རིགས་དམན་དྲག་ཚུ༌གི༌དོན༌ལུ༌དང༌།རྒྱས༌ཤིང༌རྒྱསཔ༌སྦེ༌བཟོ༌སྟེ༌ཡོད༌པའི༌ཁང༌མིག༌སྦོམ༌འདི༌ཚུ་མི་རུས༌བཟང༌དྲག༌ཚུ༌གི༌དོན༌ལུ༌ལག་ལན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན༌མས།
དེའི་ཤུལ་གྱི་དུས་རབས་ནང་ གཱི་རིཀསི་གི་རང་བཙན་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་མངའ་སྡེ་ དམིགས་བསལ་ ཨེཏ་ཐཱེནསི་ མངའ་སྡེ་གིས་ཁོང་རའི་ཁ་སྐད་ནང་ པོ་ལིས་ཟེར་མི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཙུགས་ཡོདཔ་མས།་དེ་ཡང་ ས་ཆ་བདག་དབང་འབད་མི་ཕོ་སྤུན་ཚུ་གི་ཚོགས་པ་ཅིག་བཟོ་བའི་ཤུལ་ འདི་གིས་ཁྲོམ་ནང་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཚུ་ག་ར་ཁོང་གི་མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་མས།
རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མངའ་འོག་ལུ་ རཱོམ་མངའ་སྡེ་འདི་བསྒྱུར་འབད་ གཞན་མི་མངའ་སྡེ་ལེ་ཤ་གཞི་བཙུགས་ནུག འདི་དང་མཉམ་ ཁྲོམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་དང་བཀོད་རིས། དེ་ལས་མི་སྡེ་ཚུ་གི་གཞི་རྩ་གསརཔ་བཟོ་ནུག།
ནཱོར་ཏྭི་ སྤྱི་ཀོ་ གི་ལམ་ལུགས་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ནང་ཡུདཔ་ཅིག་ མི་རློབས་ཡོད་སའི་ལྟེ་བ་༣༠་དེ་ཅིག་ཚད་དོ་ཡོདཔ་དང་། དེ་ཡང་ ད་ལྟོ་འབད་བ་ཅིན་ ནཱོར་ཏྭི་ སྤྱི་ཀོའི་ས་ཁོངས་ བྱང་དང་དབུས་ཕྱོགས་ མཚོའི་འགྲམ་འདའ་པཱི་རུ་སླབ་ས་ལུ་ཨིན་མས།
ནུབ༌ཁ༌ཐུག༌གི༌དབང་ཆའི་ལྟེ༌བ༌འདི་ཀཱོནསི༌ཊན༌ཊིན༌ནོ༌པཱལ༌ལུ༌གནས༌སྤོ༌ཡོདཔ༌དང༌ཁྱབ་ཆེ་དྲག་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁ༌ཆེའི༌ཆོས༌ལུགས༌ཡར༌ཐོན༌གནས༌སྟངས༌འདི༌ བཱག་དྷད་དང་། ཀཱཡེ་རོ་དང་། དེ་ལས་ ཀཱོར་ཌོ་བཱ་མངའ་སྡེ་ནང་གཙོ་བོ་འབད་ཡོདཔ་མས།
དུས་རབས་༡༣་པ་དང་༡༤་པའི་སྐབས་ ཁྲོམ་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་དབང་ཚད་ཅན་གྱི་མངའ་སྡེ་ལུ་བསྒྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད། ཉེ་འདབས་ཀྱི་ས་གནས་ཚུ་ཡང་ཁོང་གིས་མངའ་འོག་དུ་འདུས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་བཟུམ་སྦེ་ མཚོ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱ་སྦོམ་གཞི་བཙུགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨཱེཊ་ལེན་ཊིག་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ ཕྱིར་ཐོན་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་འཕེལ་ལས་བརྟེན་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ༼ལོན་ཌཱོན་དང་པཱེ་རིསི༽ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦོམ་ཚུ་ལུ་ཕན་ཐོག་འབྱུང་ནུག།
འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལོན་ཌཱོན་འདི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་བསྒྱུར་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐདམོ་ཐད་ཁར་ལས་ཕར་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་འཆར་གཞི་ཚུ་ཨཱིན་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཐོག་ལས་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དམིགས་གཏད་གཅིག་ལུ་ ལཱ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་འབད་ནི། བར་ཚོང་འཐབ་མི། གོང་འཕེལ་གཏང་མི། མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད། གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པ་ དཔེར་ན་ཁྲོམ་དཔོན་དང་དབང་བསྒྱུར་བའི་གཞུང་སྒེར་ལས་འཛིན་ཚུ་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དབུ་ཁྲིད་འདི་གསལ་སྟོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ཡང་ གྲུབ་འབྲས་འདི་རྩ་འགེངས་ཏེ་ལཱ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ ཁྲོམ་གཞུང་སྟོབས་ཤུགས་ཡར་སྐྱེད་ ཁྲོམ་ནང་གི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་རིམ་ ཁྲོམ་སྦུག་གི་བསྒྱུར་བ༼CBD༽་ གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་ལཱ་གཡོག་གི་ཞབས་ཏོག་ སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ འགྲེམ་སྟོན་ཁང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ས་གནས་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་རྩེད་ཐང་དང་ ཆུའི་འཛིན་སྐྱོང་ཁང་ཚུ་ག་ར་ལེགས་ཤོམ་འབད་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།"
དེ་སྒང་ དུས་རབས་༡༨་པ་ཚུན་ཚོད་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སོ་ནམ་པ་དང་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་གི་བར་ན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལས་སྣ་རྒྱ་ཆུངམ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ གཡོ་བ་མེད་པར་གཏན་ཏོག་ཏོ་འབད་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་འཁོད་ལུ་ཡིད་ཁར་ཚུད་པའི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྣང་བརྙན་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ནང་གནས་པའི་མི་ཚུ་ས་གོ་འདི་ནང་མང་སུ་འོང་བཅུག་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
བཱ་ཏམ་དང་། ཨཱིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ་དང་། མཱོ་གཱ་དྷི་ཤུ། དེ་ལས་ སྭོ་མཱ་ལི་ཡ་དང་། ཞི་ཡ་མཱན་དང་། རྒྱ་ནག དེ་ལས་ ནཱི་ཡ་མའེ་དང་། ནཱི་གཱར་གྱི་ས་གོ་ཚུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཡར་རྒྱས་མགྱོགས་སུ་འབད་འགྱོ་བའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབྱུང་བའི་སླ་ལས་ ཡུདཔ་ཅིག་རྒྱ་ཆ་༥-༨%ཀྱི་བར་འགྱོ་དོ་ཡོད་པའི་གསལ་སྟོན་འབྱུང་ནུག།
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་་མངོན་དཔག་རིག་ཤེས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༥༠ ལུ་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་ཐེར་འབུམ་ ༢.༥ དང་ ༼མཐའ་ཟུར་ལུ་སྡོད་མི་ས་ཡ་ ༣༠༠༽ འ་ནེམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ཨེ་ཤེ་ཡ་དང་ཨཕི་རི་ཀ་ལུ་ ཁྲོམ་ཁ་སྡོད་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ དེ་ཅིག་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་མས།
གྲོང་ཁྱེར་འདི་དག་གི་དབུལ་ཕྱུག་གཉིས་ ཁ་བྲལ་གཏིང་ཟབ་པོ་བྱུང་བ་དང་། སྤྱིར་བཏང་དུ་བདེ་ཐང་མིན་པའི་ཕུལ་བྱུང་མི་སྣ་འདུས་ཡོད་པ་དང། མང་ཚོགས་འབོར་ཆེན་ཞིག་ གྱོན་གོས་མི་འདང་བ་དང་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པའི་སྡོད་ཁང་ནང་བསྡད་ཡོད།
ཡིན་ནའང་གྲོང་ཁྱེར་དོ་དམ་ཅུས་ཀྱིས་ མངོན་གསལ་དུ་བཀག་འགོག་དང་བཀག་འགོག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ བྱས་ཉེས་བསགས་པར་དམིགས་ནས་ཁྲིམས་སྲོལ་གྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན། རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བའི་ཆོག་འཐུས་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་པའམ་ ཡང་ན་ གྲོང་མི་དང་སྤྱི་དམངས་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཐའ་མཚམས་ནས་ ཁ་བ་གཙང་སེལ་བྱ་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་ཡོད།"
དགོས་འཁོ་མཐུན་རྐྱེན་ཡང་འཕྲལ་ཕྲལ་འབད་རང་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་དང་ཆ་འདྲཝ་འབད་བྱིན་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཐུན་རྐྱེན་འཚོ་བའི་ཚད་འཛིན་ཆ་རྐྱེན་ཡང་ "ཞབས་ཏོག་གི་ལམ་ལུགས།"གཏན་འཇག་གི་ཞབས་ཏོག་རྒྱུད་རིམ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ ཁྲོམ་ཁ་སྡོད་མི་ཚུ་ལུ་བཟང་ངན་ལེགས་བཅོས་ལུ་ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་ཨིན།
1Robert L. Lineberry, ཁྲོམ་གྱི་འདྲ་མཉམ་ཡོད་མི་ཚུ་འགན་དབང་སྤྲོད་ནི: ཁྲོམ་སྡེའི་མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནི";in Hahn & Levine (༡༩༨༠).
ཨིན་རུང་ གྲོང་སྡེ་ཞབས་ཏོག་གི་ཟད་འགྲོ་གཏང་ནི་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་བསླར་བྱུང་ དེ་ལས་ གཞན་གོང་འཕེལ་ལས་འཆར་ཚུ་ནང་ མང་དངུལ་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་འདི་ ཡུན་རིང་གནསཔ་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་གིས་ཡང་ གཞུང་ཆེ་བའི་རིགས་ལུ་མཐོ་གཏུག་འབད་ནི་དང་ སྒེར་སྡེའི་གཡོག་སྡེ་ཚུ་དང་སྒྲིག་ཆ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ སྒེར་སྤྲོད་༼སྒེར་ལུ་ཞབས་ཏོག་བཙོང་ནི།༽ ལས་འཛིན་གཞི་བཙུགས་༼སྒེར་གཞུང་མཉམ་འབྲེལ་ལས་འཛིན་བཟོ་ནི།༽ དང་ དངུལ་འབྲེལ་༼ཁྲོམ་སྡེའི་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ཚང་སྒྱུང་འཐབ་བཏུབ་པའི་ ལས་ཆས་དང་ རྗེས་གྲུབ་ལུ་བཟོ་བ།༽ ལ་སོགས་པའི་ཐབས་རིག་སྣ་ཚོགས་བཏོན་ཏེ་རང་ གདོང་ལེན་འབདཝ་ཨིན་མས།
ས་གནས་གཞུང་གི་ཁྱོན་ཁྱབ་ནང་ འཛམ་གླིང་གཅིག་འགྱུར་གྱི་བྱེམ་དང་ རྒྱལ་མང་ཚོགས་སྡེའི་ལས་འཛིན་གྱི་ཁག་འགན་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཞུང་གི་མཐོང་ཚུལ་ཡང་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ "ཁྲོམ་སྡེའི་རྣམ་གཞག་གི་རིང་ལུགས་" ལས་འགལ་བ་སྦེ་བྱུང་ནུག དེ་ཡང་ ས་གནས་ཀྱི་མཐའ་དོན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་སྦེ་སྐྱོང་ནི་དང་ ཕྱིའི་དཔལ་འབྱོར་བཀག་འཛིན་རྣམ་གཞག་གི་དོན་ལུ་ སྲིད་དོན་གསར་ལུགས་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་མཇམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཆར་འགོད་ཡོ་བྱད་དེ་གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ ཐོག་མའི་ཇུས་འགོད་ལས་བརྒལ་ཏེ་ སྤྱི་པའི་མ་རྩས་རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད་དང་ ས་ཁུལ་དབྱེ་བ་སོགས་ས་ཆ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་ཚོད་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ཚུད་ཡོད།
འཆར་འགོད་ཀྱི་དམིགས་འབེན་ལག་བསྟར་བྱེད་སྐབས་ གྲོང་ཁྱེར་ཁག་བགོས་དང་། རྩ་སློག་ཚོད་འཛིན། འཛུགས་སྐྲུན་དང་། སྡོད་ཁང་། ཁོར་ཡུག་འཕྲོད་བསྟེན་བཅས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་ ལྟ་སྐུལ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབང་ཆ་ཡོད།"
བལྟོས་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཉམ་དུ་ འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་པའི་མི་རྣམས་འཚོ་བ་དང་། ལས་ཀ། རྩེད་འཇོར་རོལ་བ།ས་ཁུལ་སོ་སོར་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ། མི་རིགས་སམ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་ཀྱི་བྲན་གཡོག་གམ་ ཡང་ན་ གཅིག་སྡུད་དབུལ་ཕོངས་དང་མཛེས་རྒྱན་བཅས་ཆགས་སྲིད།
ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཉེ་འདབས་སུ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་སྡེ་ཁུལ་སོགས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ "privatopia༼སྒེར་གྱི་ཡུལ།༽" ཀྱི་རྣམ་པ་སྤྱད་དེ། ས་གནས་དེ་གའི་ཕུལ་བྱུང་མི་སྣས་བདེ་འཇགས་དང་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་པའི་ཁྱིམ་མཚེས་ཁུལ་དུ་རང་ཁ་རང་གསོ་བྱས་ཆོག།
རྒྱང་བསྒྲགས་འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་དེ་རིགས་ནི་དེང་སྐབས་ཧ་ལམ་མི་གྲངས་དུང་ཕྱུར་བཅོ་ལྔ་དང་། ༢༠༣༠ ལོར་སླེབས་དུས་དུང་ཕྱུར་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་མགྱོགས་ཤོས་དང་ཆེས་གསར་རྐྱང་ཡིན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་ཞིག་རེད།
གུང་ཁྲན་ཏང་གི་བསྒྲགས་གཏམ་ནང་བརྗོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཁུངས་དང་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་ལ་འདྲ་མཚུངས་ཀྱང་མིན།
ཚོང་དོན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྟེ་གནས་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་ཟོག་ཉོའི་འབྲེལ་མཐུད་བརྒྱུད་དེ་སིལ་ཚོང་དང་འཛད་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་གཞིས་སུ་གྱུར་ཡོད།
ཅུང་མཐུག་པའི་ངལ་རྩོལ་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ཚོངར་ཞིག་གིས་ལས་དོན་ཁང་དང་མི་སྒེར་གྱི་ལག་རྩལ་སྔར་ལས་ལེགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆ་འགྲིག་ཡོང།
རིག་གནས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་མི་སྣས་རྟག་ཏུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་དང་། ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་མ་རྩའི་འཆིང་རྒྱ་ལས་ཐར་བ། རང་ཉིད་ཀྱིས་བཅོས་སྐྱོང་བྱེད་པར་ནུས་པ་ངེས་ཅན་ཨིན་མས།
Greg Kerr & Jessica Oliver, "ས་གནས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལོག་སྟེ་བསམ་ནི", in Kavaratzis, Warnaby, & Ashworth (༢༠༡༥).
རྒྱལ་གཅེས་ཡུལ་སྐོར་བས་ཨ་ཀེ་ལ་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱས་ནས་ཐ་ཅ་མ་ཧ་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་སོང་བའམ་ཡང་ན་ཉིག་ཡོ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཛམ་གླིང་ཚོང་དོན་ལྟེ་གནས་སུ་ལྟ་སྐོར་ལུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས།
མིང་མ་བཀོད་པའི་མི་སྟེ་དབུལ་ཕོངས་དང་། དམིགས་བསལ་དབང་ཆ། འབྲེལ་གཏུག་མི་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཆུང་གྲས་ཀྱི་བདེ་ཐང་གི་སྒྲིག་ལམ་དང་ལྷིང་འཇགས་སམ་ཡང་ན་ཕྱེད་ཀ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་རྩ་སློག་ལ་དེ་བས་ཀྱང་ཡ་ང་བའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་འཚོ་བ་སྐྱེལ་རྒྱུར་དགའ་པོ་ཡོད་དམ།
ཁོ་ཚོའི་ནང་དུ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་མཁན་གྱིས་དེ་ལྟར་བྱས་ན་ད་གཟོད་རྒྱུན་མཐུད་ཐུབ་པའི་ཆུ་ཚད་གང་རུང་ལ་ཞུགས་པ་དང་འགྲན་རྩོད་བྱེད་ཐུབ།
ལུས་རྩལ་གྱིས་ད་དུང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤུས་རྟགས་དང་ས་གནས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཆགས་པའི་ཐད་ནུས་པ་གཙོ་བོ་འདོན་བཞིན།
དེ་བས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ནི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་དང་མ་དངུལ་འཇོག་པ་གཉིས་ཀར་ད་དུང་ཡུན་རིང་གི་མི་མངོན་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། (༢༠༠༣ལོར་ཁ་སའེ་མའེ་ཐི།)
དམག་འཁྲུག་གིས་མཚོན་ཆ་ཡོད་པའི་མི་ཉུང་ཤས་ཤིག་གི་ལག་ཏུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་བཟུང་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་དབང་ཆ་དང་གསང་བ་དམ་སྲུང་བྱས་ཀྱང་ཚན་རིག་དང་མཐུན་ལ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ཤེས་བྱ་ཞིག་ཀྱང་དོར་ཡོད།"
འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྲིད་གཞུང་གིས་སྐབས་འགར་གྲོང་ཁྱེར་ཁ་ཤས་སྒོ་འབྱེད་རྒྱུའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་གནོད་འཚེ་དང་ཁྲག་བཞུར་བར་སྔོན་འགོག་བྱེད་ཆེད་ཕན་ནུས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དགྲ་བོར་མགོ་བཏགས་པ་རེད།
དམག་འཁྲུག་དེ་རིགས་ལ་ངོ་ལོག་དམག་འཁྲུག་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་ལག་རྩལ་དང་སེམས་ཁམས་དམག་འཁྲུག་གི་ལག་རྩལ་དང་དེ་བཞིན་འཐབ་འཛིང་དམ་པོ་བྱ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས། བྱེད་ནུས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེས་གསོག་སྔོན་འགོག་བྱ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།
ཁོངས་སུ་ཡོང་བའི་འགལ་རྐྱེན་ཅུང་མཐོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དྲ་རྒྱ་དེ་དག་རང་བྱུང་སྒེར་སྡེམ་གྱི་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་དེའི་གོ་དོན་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཏན་ཚིགས་རིག་པས་རྩ་འཛུགས་གཅིག་རྐྱང་དང་། གཞུང་སྒེར་བཅས་ཀྱིས་དྲ་རྒྱ་རེ་རེར་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པར་ཕན་པ་ཡོད།
Kath Wellman & Frederik Pretorius, "ཁྲོམ་གྱི་རྟེན་གཞི་ ཐོན་ཁུངས་ ལས་འགུལ་དཔྱད་ཞིབ་དང་ མ་དངུལ"; Wellman & Spiller (༢༠༡༢).
ཁོར་ཡུག་གཙང་སྦྲ་བྱེད་པར་འཚང་ཁ་ཆེ་བའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་འཕྲོད་བསྟེན་ལེགས་པོ་བྱེད་པར་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་མཁོ་འདོན་དང་གད་སྙིགས་དོ་དམ་བྱ་དགོས་ལ། མི་སྒེར་གྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡང་དགོས།
དེང་རབས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འཚོ་བ་ནི་གློག་ཤུགས་བརྒྱུད་ནས་གློག་འཁོར་(ཁྱིམ་སྤྱོད་གློག་ཆས་ནས་བཟོ་ལས་འཕྲུལ་འཁོར་ནས་འཕྲིན་གཏོང་དང་། ཚོང་ལས། སྲིད་གཞུང་བཅས་སུ་སྤྱོད་པའི་ད་ལྟའི་ཆ་མི་ཚང་བའི་གློག་རྡུལ་མ་ལག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་)དང་འགྲིམ་འགྲུལ་གློག་སྒྲོན་དང་། ལམ་སྒྲོན། ཁང་པའི་ནང་གི་གློག་སྒྲོན་བཅས་ལ་སྤྱོད་དགོས།
ཀྲོམ་ཧྲཊ: "སྐྱེལ་འདྲེན་དང་ཁྲོམ་ཚོགས།" པེ་དྲིཌ་སེན (2001)
ཨེམ་རི་ཀའི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་མངས་སུ་ཅིག་ནང་རང་ད་ལྟོ་ཡང་ཧེ་མའི་མི་མང་གི་རེལ་ལི་ཚུ་ནང་བརྒྱུན་འགྲུལ་འབད་དོ་ཡོད། དེ་ཡང་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་གྱི་འོག་ལམ་ ལམ་ལུགས་ལས་དཔེ་ལེན་ཐོག་ལས་ཨིན་མས།
མི་མང་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་རག་རོ། དེ་བཟུམ་སྦེ་ལྡུམ་རའི་ཞིང་ལཱ་ཚུ་གི་དངོས་པོའི་གསར་བཏོད་དང་རྫས་སྦྱོར་དང་ལྡན་པའི་མཐའ་སྐོར་ཚུ་མི་མེད་པའི་ལུངམ་སྟོང་ཅིག་དང་འདྲ་མཉམ་མེདཔ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། གནས་སྟངས་ལ་ལུ་གཅིག་ནང་ཁྱད་འཕགས་ཆེ་བའི་སྐྱེ་བུ་ཚུ་ཡང་འགྱུར་བཅུག་དོ་ཨིན།
མཐོང་ཚུལ་གཅིག་ལས་ གྲིང་སྡེ་ཚུ་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཡུན་བརྟན་མེད་མི་འདི་ཐོན་སྐྱེད་དགོས་མཁོ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
དེང་སང་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ཁོང་ར་གི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་ཆུང་བ་བཟོ་མི་སྦེ་ཤེསཔ་ཨིན། རྩི་འདམ་ རྩི་ནག་དང་གཞན་བཟོ་བཟོ་བའི་ཁ་ཐོག་ཚུ་ཉི་མའི་འོད་ཀྱི་དྲོད་བཏགས་ཐོག་ལས་ཆར་ཆུ་ཚུ་ས་འོག་དུང་ཅུང་ནང་ན་བརྒྱུད་དེ་བཏངམ་ཨིན།
ནམ་མཁའི་ཆར་ཆུ་ དམིགས་བསལ་དུ་བརྒྱ་ཆ་ལས་༥་དང་༡༠་གྱི་བར་ནང་ ཡར་སེང་བཏངམ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་ཆུང་བ་ནང་འཁོད་ལུ་ སྔོ་ཤིང་དང་ཁྱིམ་ཚང་ཉུང་སུ་སྦེ་ཡོད་ས་ཚུ་ནང་ དྲོད་ཚད་མངས་སུ་བཟོད་དགོཔ། དེ་འབདཝ་ད་གནས་སྟངས་འདི་དང་དྲོགས་ཚུགས་པའི་ ཐབས་ལམ་དག་པ་ཅིག་ལས་ལྷག་མེད
སྤྱི་བཏང་ལུ་ ས་གནས་དེ་བཟུམ་ཚུ་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ས་གོ་ཡང་དྲགས་ཟེར་སླབ་ཨིན། ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ཚིག་འདི་གི་ ཨ་རྟང་ར་སྔོ་ཚལ་ལྡན་པའི་ས་གོ་ཟེར་དོན་མི་སྟོན། གཞན་ཡང་ས་གནས་དེའི་མིང་ལུ་ སྔོ་ཚལ་ལྡན་པའི་ས་གོ་དང་ སྔོ་ལྗང་བཟོ་ནིའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་འདི་ནང་ གནས་སྡུད་ཧ་ལམ་ཡུ་ཀེའི་མི་སེར་༢༠་༠༠༠དེ་ཅིག་ལས་ བསྡུ་ལེན་འབད་ཡོད།
མི་སེར་ལ་ལུ ་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ཉུང་ཤོས་༢་ལས་ལྷག་མ་ཐོབ་མི་ བདུན་ཕྲག་རེ་ལུ་ཆུ་ཚོད་རེ་གཞན་ལས་ལྷག་འདི་འབད་རུང་ཁེ་ཕན་ཚུ་མ་ཐོབ་པཡ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་འདི་ནང་ མི་ངོམ་གཅིག་གི་སྒོ་ར་ ཡང་ན་ལྡུམ་ར་ནང་ དུས་ཚོད་འཛད་མི་འདི་མ་རྩིས་བར་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ནང་འགྱོ་མི་འདི་རྩིས་ཡོདཔ། དེ་འབདཝ་ད་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ བལྟ་སྐོར་དང་ཞིབ་འཚོལ་མང་ཤོས་རང་ ཁྱིམ་ལས་མའིལ་༢་དེ་ཅིག་གི་ནི་འཁོད་འབད་ཡོདཔ། "
སས་ཀི་ཡ་སས་སིན་གྱི་ མོ་རའི་གནམ་ལོ་༡༩༩༡གི་ལཱ་ནང་ "རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོམ་ཚོགས་" ཟེར་བའི་ ཐ་སྙད་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ནིའུ་ཡོཀ་ལན་དྲན་ཀྲོག་ཀི་ཡོ་ཚུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གནས་རིམ་དང་ སྣ་འདུས་ཉམས་མྱོང་ཚུ་འབྲེལ་གདུག་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་འབད་ཡོདཔ།
༣་༡༩༨༢་༣༡༩་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོམ་ཚོངས་ཀྱི་བཟོ་མི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་རིམ་པའི་རྩེ་ བརྩོན་ཤུགས་ལྡན་པའི་བཀའ་རྒྱ་དང་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་གྱི་དབང་ཞུགས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དབང་གཟུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབང་ཚད་དང་བརྙེ་སོར་གན་རིམ་སོར་སོ་ཡོད་མི་ལུ་ མནོ་བསམ་བཏང་ཐངས་ཀྱི་ཞིབ་འཆར།
རྒྱལ་ཁབ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན་དང་ དངུལ་ཁང་ཚུ་གི་ཁོང་རའི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ འགོ་འབྱེད་འབད་ཐོག་ལས་ ཁོང་རའི་ཚོང་ལཱ་ཚུ་འདི་ནང་རང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
༼Nanct Duxbury༽དང་༼Sharon Jeannotte༽ "༼Global Cultural Governance policy༽" ཟེར་ ༼The Research Companion to Pllanning and Culture༽་གི་ལིའུ་༢༡་པ་ ༼London:༽༼Ashgate, 2013༽
༼The Habitat 1 conference 1976༽་ཟེར་བའི་གྲོས་བསྟུན་གྱིས་ "༼Vancouver Declaration on Human Settlement༽" ་ཟེར་མི་འདི་ཆ་འཇོག་འབད་མི་གིས་ ཁག་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་དང་ ཁྲོམ་སྡེའི་སྒྲིག་གཞི་བདག་འཛིན་གྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྐོར་སྟོནམ་ཨིན་པས།
གནམ་ལོ་༢༠༠༢་ དབྱིན་ཟླ་དང་པའི་ནང་  ཞབས་ཏོག་ལྷན་ཁག་གི་༼UN༽་ལྷན་ཚོགས་ ༼UN Human Settlements Programme༽་ཡང་ན་༼UN-Habitat༽་ཟེར་མི་འདི་ཁག་ཆ་བའི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན་པས།
དངུལ་ཁང་ལམ་ལུགས་ཚུ་ སྐྱིན་འགྲུལ་དང་འཕྲུལ་རིགས་ཐོག་ལུ་ གཞིས་ཁྱིམ་དང་ཚོང་ཁྲོམ་ཡར་བྲག་གཏང་ནི་ཐམིགས་པ་སྐྱེདཔ་ཨིན་པས།
ཁྲོམ་སྡེའི་རྣམ་པ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་སྔར་སྲོལ་་ལྟར་མངོན་གསལ་སྦེ་ ༼༽བཱ་ཡི་བཱལ་ནང་གི་ལེགས་ཕྱོགས་དང་ངན་ཕྱོགས་ ༼༽སྟོན་མི་ལྟར་ཨིན་པས།
ཁྲོམ་གྱི་མཐོང་སྣང་འདི་ མཐའ་དང་འགལ་བ་དེ་ཡང་ འགྲོལ་བ་དང་བཙན་གནོད་ཅན་ ཕྱུགཔ་དང་སྤྱང་ཀ་ དེ་ལས་ སྒྲིག་ཡོད་དང་མེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་མཐོངམ་ཨིན་པས།
དེ་དང་སྲིད་དོན་གྱིས་འབད་ ཁྲོམ་གྱི་ཐབས་དོན་དང་ ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ལུ་གནོད་ནུག
སྔར་ལུགས་དང་དུས་རབས་བར་མའི་རྩོམ་རིགས་ཀྱིས་ ཁྲོམ་སྡེའི་ཁྱད་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་ཡང་ན་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༢༠་པའི་གློག་རིག་ཚུ་གིས་ དེ་ཚུ་འཕྲུལ་རིག་ལྗོན་དྲག་ཡོདཔ་དང་ལཱ་འགན་ལེགས་ཤོམ་འོང་ནིའི་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྲིད་དོན་ཐོབ་དབང་ཡང་ན་ མངའ་ཁོངས་སོ་སོ་ཅིག་ཨིན་པས།
འདི་རིག་རྒྱུད་ཀྱི་རང་དབང་མེན་པས། 
འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་འདི་༼Russia༽དང་ ཡོངས་དྲག་འདི་༼China༽་དེའི་ཤུལ་༼India༽་དང༼United State༽༼INDONESIA༽དང་༼Pakisthan༽་ཚུ་ཨིན་པས།
༼༽རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཚིག་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཁྱོན་ནང་ སྡོ་ཕྲན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས དེ་ཡང་༼German Bundeslander༽དང་ རང་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཐ་སྙད་ཉུང་སོས་སྦེ་ལག་ལུན་འཐབ་ཨིན་པས།
རྒྱལ་ཁབ་རང་སོའི་རང་དབང་གནས་ཡོདཔ་ལས་ "རྒྱལ་གྱངས་ཁ་" འདི་གི་དོན་ལུ་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་གན་རྒྱ་མེདཔ་ཨིན།
རང་དབང་མེད་པའི་རྒྱལ་གབ་ཚུ་ནང་ རང་དབང་གི་ཁུག་ཚད་སོར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྙན་ཞི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན ་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་མ་རྩ་དང་འཁྲིལཝ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
གནམ་ལོ་༢༠༡༩་་གི་སྙན་ཞུ་གིས་ ༼North America༽་དང་༼Europe༽་དེ་ལས་༼Asia༽་དང་༼Pacific༽་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་པས།
འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་གིས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ཡང་ ༼East Asia༽དང༼Pacific༽་ ༼europe་དང༼Central Asia༽་དེ་ལས་༼Latin America༽་དང༼Caribbean༽ ༼Middle East༽དང་༼North Africa༽༼North America༽དང་༼South Asia༽༼Sub-Saharan Africa༽་ཚུ་ཨིན་པས
བརྟག་ཞིབ་འདི་ རྒྱུ་དངོས་ཡང་ན་ གནས་ཚུལ་གསར་འཚོལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ས་ཆའི་སྐོར་ལས་མ་གཏོགས་ ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ལུ་མེན་པས། བརྟག་ཞིབ་འདི་ རྒྱུ་དངོས་ཡང་ན་ གནས་ཚུལ་གསར་འཚོལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ས་ཆའི་སྐོར་ལས་མ་གཏོགས་ ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ལུ་མེན་པས།
རྒྱལ་པོ༼༽་གིས་འབད་མི་འདི་རྐྱངམ་གཅིག་ གཡོ་སྒྱུའི་སྔོན་འགྲོ་གི་གྲ་སྒྲིག་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་པས།
རོ་མའི་མིས་ད་དུང་ཡོ་རོབ་གླིང་བྱང་མར་འཚོལ་ཞིབ་ཐེངས་འགའ་བྱས་ཏེ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཀྲུང་གོར་འཚོལ་ཞིབ་བྱས།
སྤྱི་ལོ་ ༡༠༠ ནས་ ༡༦༦ བར་གྱི་རོ་མ་ནི་ནོ་དང་རྒྱ་ནག་གི་འབྲེལ་བ་འགོ་ཚུགས་པ།
ཁོང་ཚོས་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པའི་འགག་རྩའི་གསར་གཏོད་ནི་གྲུ་གཟིངས་ཕྱི་རོལ་དུ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱས་ནས་ཚོང་ཟོག་དང་མི་དམངས་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པར་མགྱོགས་ཤིང་བརྟན་ལྷིང་གི་སྟེགས་བུ་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད།
༢༠༡༡ ལོར་ནེའུ་ཙི་ལན་གྱི་ཝེ་ལུའོ་པ་ཨར་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་གླིང་ཕྲན་གྱི་རུའུ་ཧིན་གླིང་ཕྲན་ཡིན།
ཁུའུ་ཁི་གླིང་ཕྲན་གྱི་མི་དང་ནེའུ་ཙི་ལན་གྱི་མའོ་ལི་གཉིས་བར་དུ་རིག་གནས་དང་སྐད་ཆའི་འདྲ་ས་ཡོད།
༡༣༢༨-༡༣༣༣ བར་ལྷོ་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་དུ་བསྐྱོད་དེ་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་མང་པོར་ལྟ་སྐོར་བྱས་པ་དང་། ཨེ་ཤེ་ཡ་ལྷོ་མར་སླེབས་ནས་སི་རི་ལན་ཁ་དང་རྒྱ་གར་དུ་འབབ་པ་དང་ཐ་ན་ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡར་ཕེབས་པ་རེད།
ཕོར་ཐིའུ་ཀལ་དང་སི་ཕེན་གྱིས་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་དུས་རིམ་དང་པོར་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་དང་། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གིས་རྗེས་འདེད་བྱས་པ་དཔེར་ན་དབྱིན་ཀེ་ལན་དང་། ཧོ་ལན། ཧྥ་རན་སི་བཅས།
རྒྱ་མཚོའི་གཏིང་གི་ཐལ་དྲགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བའི་བྱེད་ཐབས་དང་ལག་རྩལ་གྱིས་བཟོད་སྒོམ་བྱེད་དགོས།
སྲིད་འཛིན་གྱི་རྩ་སློག་ཅིག་གིས་དེའི་ཚབ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་འོས་འཚམ་གྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པར་གོ་བ་ལེན་ཐུབ།
མིག་སྔར་འཛམ་གླིང་ཐོག་སྔར་བཞིན་བསྡད་ཡོད་པའི་གཞན་རྟེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རང་བདག་དབང་ཆ་ཧ་ཅང་མཐོན་པོ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ཀུག་མཚོ་གླིང་ གི་གནས་རིམ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཀྱི་མཐའ་དོན་ལུ་ རང་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབད་བརྩི་འཇོག་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ ནང་འཁོད་དང་ཕྱིའི་ལས་དོན་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ རང་བཙན་གྱི་དབང་ཚད་དེ་ ཡོངས་སུ་རྫོགཔ་སྦེ་བསྟར་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རང་མོས་མཐུན་ཚོགས་གན་ཡིག་ནང་ཡོད་མི་ཁ་ཚིག་དང་འཁྲིལཝ་ད་ New Zealand ལུ་ Niue གི་ཕྱི་རྒྱལ་མཐུན་འབྲེལ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་གི་བདག་དབང་དང་འགན་ཁུར་ དུམ་གྲ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ནི་ཐོ་འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ངོ་བོ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་སྨོ་དང་རག་ལས་ནི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆིངས་ཡིག་ནང་ཁོང་ར་གི་གནས་རིམ་ གཞིས་མ་ཆགས་པ་ ཡང་ན་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་དོན་ནང་མ་གཏོགས་ གཞན་གནད་དོན་ག་ཅི་གི་ཐད་ལས་འབད་རུང་ རང་དབང་གི་གནས་ཚད་མ་འདྲཝ་དང་མང་ཆེ་ཤོས་རང་སྐྱོང་འོང་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
ཁོང་ཚུ་ལུ་བདག་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་ཀྱི་རང་དབང་ཡོད་དེ་ར་འབད་རུང་ ཁོང་ཚུ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ངོ་ཚབ་འབད་འཐོན་ནི་དེ་ལས་ མཐའ་མཇུག་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་ངེས་བརྟེན་བཟོ་ནི་འདི་ British གཞུང་གི་འགན་ཁུར་ཁོ་ན་ཅིག་ཨིན།
U.K སྤྱི་ཚོགས་ནང་ རྒྱལ་དབང་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་ཚུ་གི་ ངོ་ཚབ་མེདཔ་ཨིན།
New Zealand དང New Zealand ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་ གཙོ་འཛིན་ཡོངས་ཁྱབ་གཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཡང་གཅིག་ནང་ཚུདཔ་ཨིན།
སྤྱི་མཐུན་བདེ་སྒྲིག་དང་ཁས་ལེན་ཐོག་ལུ་ ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨི་སི་ཊེཊ་ དང་གཅིག་ཁར་སྲིད་དོན་གཅིག་སྡོན་ཐོག་ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ བྱང་ཕྱོགས་ མེ་རི་ཡ་ན་མཚོ་གླིང་ཟེར་བིརི་ཊེན་གྱི་ཕྱོགས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཅིག་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལུ་ངོས་ལེན་ཐོབ་ནུག།
ནམ་རང་འབད་རུང་ Puerto Rico's དང United States གི་སྲིད་དོན་མཐུན་ལམ་འདི་ ངེས་ཚིག་བརྗོད་ནི་དང་ཧ་གོ་ནི་ དེ་ལས་གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་དཔའ་བཅམ་པའི་སྐབས་ གནད་དོན་འདི་དུས་རྒྱུན་གྱི་ བརྡ་དོན་ངེས་པ་མེད་པ་དང་མགུ་འཐོམ་པའི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན།
ཨིན་དེ་རང་འབད་རུང་ Caribbean (Aruba, Curaçao, and Sint Maarten) ནང་ཡོད་མི་ "ཡན་ལག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ" གི་གནས་རིམ་འདི་ གཞན་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ཡང་ན་ "ཡན་ལག་གྱི་རང་དབང་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ" དང་ཅོག་རང་གཅིགཔ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།"
ས་མཚམས་ཟེར་མི་འདི་ ཡང་ན་ས་ཆའི་ཁྱད་རྣམ་ རྒྱ་མཚོ་བཟུམ་གྱིས་བཟོ་མི་ས་ཆའི་མཚམས་ ཡང་ན་ ས་ཆའི་ཁྱད་རྣམ་མ་ཚུད་མི་དང་ ས་ཆའི་ཁྱད་རྣམ་ལས་འགལ་བའི་སྡེ་ཚན་གཞན་ཡང་ སྲིད་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ དེ་ཡང་གཞུང་ རང་བཙན་རྒྱལ་ཁམས་ སྤྱི་གཞུང་རྒྱལ་ཁམས་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་བོ་གྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ལུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན།
ཕྱིའི་ས་མཚམས་འདི་མང་ཤོས་ར་ ཟུར་ཙམ་ཅིག་ཡང་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགཔ་སྦེ་བཀག་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲིམས་མཐུན་ཐོག་ལས་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་གི་ས་མཚམས་སྒོ་ར་ནཱ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་བརྒལ་ཆོག། དེ་ལས་ས་མཚམས་ནང་ཚུད་མི་ས་ཁོངས་གཞན་ཚུ་འདི་ བཀག་འཛིན་འབད་དེ་བཞགཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ས་མཚམས་བཀག་འཛིན་གི་སྒྲིག་གཞི་ཡོད་དགོ་མི་འདི་ཡང་ མི་ སེམས་ཅན་དང་དེ་ལས་ཅ་ལ་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་ན་དང་ཕྱི་ཁ་འགྱོ་ནི་ལས་མཚམས་འཛིན་ཡང་ན་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ས་མཚམས་ནང་ལུ་ སྡོད་ནི་ཡང་ན་ལཱ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕྱི་མི་ཚུ་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་ནང་སྐྱོད་ཡིག་ཆ་ཡང་ན་གནང་བ་དགོཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ད་ དེ་བཟུམ་གྱི་ཡིག་ཆ་འཆང་མི་གི་མི་ངོམ་གཅིག་གི་ ས་མཚམས་བརྒལ་ཆོག་ཟེར་མི་འདི་ ངེས་གཏན་མེདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ལས་སྨྱོ་རྫས་ཡང་ན་ ཡལ་ཉེན་ཡོད་པའི་གི་སེམས་ཅན་ཚུ་ནག་ཚོང་འཐབ་ནི་དེ་ བཀག་དམ་འབདཝ་ཨིན།
ནག་ཚོང་འཐབ་ས་ གནས་སྤོ་འགྱོ་ས་དང་ གཡིབ་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཛུལ་ས་གི་བྱ་སྟབས་མ་བདེ་བའི་ས་སྒོ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ ས་མཚོམས་འདི་སྒྲིང་སྒྲིང་བཟོ་ཐབས་ལུ་ རཝ་དང་ཙིགཔ་ཚུ་རྐྱབ་སྟེ་ སྒྲིག་མཐུན་གྱི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ཡང་ཁྱབ་ཆེ་བ་རང་ ཡུ་རོབ་ཚོགས་པའི་ ཤེང་གཱན་གི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཚུད་མི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཀེ་ནེ་ཌ-ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨི་སི་ཊེཊ་ ས་མཚམས་གི་གྲོང་གསེབ་ནང་ལུ་ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུ་ཆེན: སྲིད་དོན་ས་མཚམས་ལ་ལོ་ཅིག་འདི་ ཆུ་ལམ་བདའ་སྟེ་ ཆུ་ཆེན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་རང་བཞིན་གྱི་བཟོ་མི་ས་མཚམས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧི་བི་རིའུ་གི་ ཡེ་ཤུའི་གསུང་དེབ་ནང་ལུ་ མོ་ཟེསི་ གིས་ག་དེ་སྦེ་གསུངས་ནུག་ཟེར་བ་ཅིན་ ཆུ་ཆེན་ ཨར་ནོན་ གི་སྦུག་དེ་ མོ་ཨབ་ དང་ ཇོར་དཱན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་གཞི་ཆགས་མི་ ཨིཛ་རེ་ལའིཊ་མི་རིགས་བར་ན་གི་ས་མཚམས་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ནུག།
ཆུ་ཆེན་གྱི་བཟོ་མི་རང་བཞིན་གྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་དཔེ་ཚུ་ཡང་ མཚོ་ཏང་གཱན་ཡི་ཀ་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་མི་ དམངས་གཙོའི་ཀོང་གོ་མི་སེར་གི་གཞུང་དང་ ཟམ་བི་ཡ་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོད་མི་ ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ་དང་ བུ་རུན་ཌི་ དེ་ལས་ གེ་རིཊ་ལེཀ་ཟེར་ ཀེ་ནེ་ཌ་དང་ ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨི་སི་ཊེཊ་གི་ བར་ན་ས་མཚམས་རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་བཟོ་མི་གི་མཚོ་འདི་ཨིན།
ལ་རྒྱུད: རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་སྲིད་དོན་ས་མཚམས་འདི་ ལ་རྒྱུད་བདའ་སྟེ་ མང་ཆེ་བ་ཆུ་གཡུར་གྱི་བགོ་བའི་ས་སྒོ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་གཅིག་དེ་ རྒྱ་ནག་གི་སྲོང་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱིས་དུས་རབས་༡༡་པ་ནང་བཟོ་མི་སྲུང་སྐྱོབ་ནགས་ཚལ་འདི་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཤར་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ ཇར་མ་ནི་གི་བར་ན་ཡོད་པའི་ས་མཚམས་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་མཚམས་གྲང་སུ་མི་ཚུད། དེ་འབདཝ་ད་ ས་མཚམས་འདི་མཐོང་ཚུགས་མི་དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྟགས་དང་ ས་མཚམས་འདི་ནང་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་ཁག་ཡོད་ནི་འདི་གི་ཨིན།
Maritime ས་མཚམས་དེ་གནས་མི་འདི་ཡང་ སྐབས་ཐོབ་ཅིག་ས་མཚམས་ཆུ་ཆེན་ ཉེ་བའི་ས་ཁོངས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ས་ཁོངས་ཁོ་ན་ལུ་བརྟེན་ཨིན། ཨིན་རུང་ཐ་སྙད་དེ་ སའི་ས་མཚམས་གྲང་སུ་ཚུད་པའི་ མཚོ་དང་ཆུ་ཆེན་གྱི་མཚམས་ཚུ་ལུ་མི་གོ།
མཁའ་འགྲུལ འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ལས་ མཚོ་ལམ་འཇལ་ཚད་མའིལ༡༢་ཚུན་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ དེ་གི་འགན་ཁུར་ཡང་ བྱང་ཨེཊི་ཊིག་ཆིངས་ཡིག་ལས་ཚོགས་ཀྱི་ཞུ་དུས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ འཁྲིལ་ཏེ་མ་གཏོགས་རང་གི་ མཁའ་འགྲུལ་ སྲུང་ནི་དེ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Kármán line གི་མཇུག་བསྡུའི་ནང་ལུ་ མཁའ་འགྲུལ་ཡར་མར་ཡོད་ས་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་གི་ས་མཚམས་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ག་ར་ རྒྱལ་གཞུང་དང་ས་གནས་གཞུང་གི་རྩམ་ཨིན། དེ་འབད་ནི་དེ་གི་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབས་དང་ དུས་ཚོད་གཅིག་ནང་གནས་པའི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན།
ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ལཱ་འབད: Horn of Africa drylands གི་ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ལཱ་འབད་དེ་ མིའི་འཚོ་བ་སྲུང་ནི་གི་གོ་སྐབས་དང་འོས་འབབ་ཚུ།
ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ མི་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྐྱལ་འདྲེན་ (མི་བཙན་ཁྲིད་འབད་མི་ལས་ལྷག་སྟེ) ཟེར་ མི་མང་གིས་ ལཱ་འབད་སའི་ས་སྒོ་དང་སྡོད་ཁྱིམ་བར་ན་ དུས་རྒྱུན་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་མི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
དེ་གི་ ས་མཚམས་མདོང་སྐོར་ལུ་དང་ དེ་གི་མ་དོ་བར་ ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ཚུགས་བཟོ་ནི་དང་བཀག་ཚུགས།
ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ཡོད་མི་ མངའ་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་རང་ ཕན་ཚུན་ཚུ་གི་བར་ན་ ལམ་སྲོལ་བརྡ་སྤྲོད་དང་གསུང་གྲོས་ དེ་ལས་ས་མཚམས་ནང་གི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ བརྗེ་སོར་འབད་ནི་ལུ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེདཔ་ཨིན།
དེ་བཟུམ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ རྒྱ་གྲངས་ ལུ་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ རང་གི་ཕ་ཡུལ་ ས་མཚམས་ གསང་ཉུལ་ ངོ་རྟགས་ མི་རིགས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ནི་ལུ་ཕན་ཐོག་ནུག།
ས་མཚམས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ ཁ་སྐད་ ལམ་སྲོལ་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རིགས་ ཆོས་ལུགས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་རུང་ གོང་ལུ་བཀོད་མི་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ས་མཚམས་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན་ཟེར་ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཙ་ད་པུ་ལས་མེད།
འ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ཚུ་ ཁོང་རང་ཚུ་ཡང་ "ས་མཚམས་བརྒལ་མི་ཚུ་" ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ ཁྲོམ་གི་ཕྱི་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ས་སྒོ་ཚུ་ཨིན།
གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཟེརཝ་ད་ལུ་ མི་རློབས་ཀྱི་ཤོང་ཚད་དང་ ས་གནས་ནང་གཞི་ཆགས་མི་ཉུང་སུ་འོང་དགོ།
ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་གི་མི་རློབས་ནང་ལས་ མང་ཆེ་བ་ར་ བརྒྱ་ཆ་ལས་༡༥ ལས་ཉུངམ་ཅིག་ གྲོང་གསེབ་མི་སྡེ་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ཡོདཔ་ཨིན།
Newfoundland དང་ Labrador, 50th; Quebec 54th; Ontario, 54th; Manitoba, 53rd; Saskatchewan, Alberta and British Columbia, 54th་ ཀྱི་གྲོང་སེབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཚུ་གི་ མི་རྩིས་དབྱེ་ཁ་ མང་ཆེ་བ་རང་ གོང་ལུ་བཀོད་ཡོད་མི་ས་མཚམས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཡུ་ཨེས་ཀྱི་མི་རྩིས་ལས་ཁང་ ཡུ་ཨེས་ཌིས་༼USDA༽ཀྱི་ དཔལ་འབྱོར་ཞིབ་འཚོལ་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ འཆར་དངུལ་འཛིན་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་༼OMB༽ ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ གྲོང་སེབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་དབྱེ་དཔྱད་དང་རྟགས་དཔྱད་འབད་བ་འོང་ནུག
གནམ་ལོ་༢༠༠༢་གི་ཚོང་སྡེ་གི་དཔྱད་ཡིག
“Definitions of Rural” ཟེར་བའི་ལག་དེབ་དང་ དེལ་ལས་ ‘‘Health Policy Makers and Researchers, "དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་སྤྱོད་ནི་ལུ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཨིནམ་སྦེ་མནོ་སྡོད་ནུག
འ་ནི་འདི་ གྲོང་སེབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ སྤྲོས་རྐོཔ་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་བཟུམ་འགྱོ་ནུག "
གནམ་ལོ་༢༠༡༩་ལུ་གྲོང་སེབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་གྲོགས་རམ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་སྲིད་འཛིན་ Emmanuel Macron ་གཞུང་གིས་ "Agenda Rural" ཟེར་བའི་ལག་ལེན་འཆར་གཞི་བརྩམས་གནང་ནུག
Scotland ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གྲོང་སེབ་ཀྱི་ངེས་ཚིག་འདི་སོ་སོ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་སྡོད་ནུག
RBI གིས་འབད་བ་ཅིན་ གྲོང་སེབ་གྱི་ས་ཁོངས་ཟེར་མི་འདི་ མི་རློབས་༤༩༠༠༠༼tier -3 to tier-6 cities༽ལས་ཉུང་ཡོད་མི་ལུ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
Pakistan གི་སྦོ་ལོག་ཁར་ཡོད་པའི་ གྲོང་སེབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་འདི་ “suburban areas or suburbs.” ཟེར་བརྩི་འཇོག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཡང་ཅིན་ཁྲོམ་ཟུར་ལུ་ ཁོང་རའི་སྲིད་དོན་དང་ཁྲིམས་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་ཚད་དམིགས་བསལ་དུ་ United States ལུ་ཡོད་རུང་ United Kingdom ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་ནང་ཁོད་ལུ་་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ གོང་གི་དབང་ཚད་ཚུ་མེདཔ་ཨིན་མས།
France དང་ Morocco དེལ་ལས་ United States གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཟུར་མང་ཤོས་ཅིག་ ཁྲོམ་སྡེ་ལས་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ཡང་ན་ ཁྲོམ་ཟུར་འདི་ ཁྲོམ་སྦོམ་གྱི་ཡན་ལག་འབད་ གཡུས་ རྫོང་ཁག་དང་ གྲོང་ཁྱེར་སྦེ་ཁྲོམ་སྦོམ་གྱིས་སྐྱོང་དོ་ཡོདཔ་མས།
ནང་ཁོད་ཀྱི་ཁྲོམ་ཟུར་དང་ ཕྱི་ཁའི་ཁྲོམ་ཟུར་གཉིས་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་སྦུག་ལས་ས་གནས་སྟུག་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང་ དམའ་བའི་སྟུག་ཚད་ཁྲོམ་ཟུར་འདི་ ཁྲོམ་ལས་ག་དེམ་ཅིག་ས་ཐག་རིང་མས་ག་སོ་སོ་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། 
New Zealand ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཟུར་མང་ཤོས་རང་ ཁྲིམ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་གསལ་རི་རི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་མེདཔ་ལས་ འགོ་བཙུགས་དང་མཇུག་བསྡུ་གི་མགུ་འཐོམ་དགོཔ་མེདཔ་མས།
ཁྲོམ་ཟུར་ལུ་སྡོད་མི་མི་ཚུ་འགོ་དང་པ་ Roman State Cicero གིས་ལཱ་བཀོད་ཡོདཔ་དང་ དེ་སྦེ་ལཱ་བཀོད་མི་འདི་ རིགས་མཐོ་བའི་རོ་མན་གྱི་འབྱོར་ལྡན་ཚུ་གིས་ སྤྲོ་ཁང་དང་གཞིས་ཁང་ཚུ་ རོམ་གྱི་ཁྲོམ་ཕྱི་ཁར་ལུ་བཟོ་བའི་སྐབས་ཨིན་མས།
དུས་རབས་ ༡༩་པའི་བར་ན་ ཁྲོམ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ཚུ་ London གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་སྦྱར་ཡོདཔ་ལས་ ་་ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ ལེ་ཤ་སྤུངས་ཏེ་ གཙང་སྦྲགས་དང་མ་ལྡནམ་འབད་བཟོ་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ལུ་ ས་མཚམས་འདི་ Harrow ལུ་ལྷོད་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༥ ལུ་ Met ཚོང་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ "Metro-land" ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་གསརཔ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་འདི་ Metro-land ལམ་སྟོན་ཟེར་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་ནུག
ཆ་ཤས་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ཨ་ནཱི་འདི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་ནང་ "དམག་གསར་ཚུ་ སྟོབས་ཤུགས་མེད་པར་རྣམ་རྟོག་ལང་སི་སི་ཡོད་པའི་ལན་གསལ་" ལུ་ཨིན་མས།
སྙན་ཞུ་ནང་ཡོད་མི་ཁྲིམས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཁྲོམ་ཟུར་ནང་བཟོ་སྤྲུན་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ ངེས་པར་དུ་དགོ་པའི་ དགོས་མཁོ་བའི་ཚད་གཞི་ཉུང་ཤོས་དེ་ཡང་ སྡོད་ཁྱིམ་བགོ་བཀྲམ་གྱི་སྟུག་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང་ཆ་སྒྲིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་ཚུ་ཨིན་ དེ་གི་མ་དོ་བར་ ཁྱིམ་གཅིག་ནང་ལུ་ ཁང་མིག་དང་ཉལ་ཁང་ག་དེམ་ཅིག་དགོཔ་ཨིན་ན་གི་འགྲོས་འབུལ་ཚུ་ཨིན།
ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་རིང་ལུ་ ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་གི་སྦོམ་ཆུང་དེ་ ཧ་ཅང་གིས་ཡར་འཕར་འགྱོ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལི་བཱིཊ་ཁྲོམ་འདི་སྡོད་ཁྱིམ་སྡེབ་ཐོག་ལུ་རྐྱབ་མི་གི་ བཟོ་དཔེ་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནུག།
ཅ་ལ་དང་ཞབས་ཏོ་ཚུ་ཉོ་སྒྲུབ་འབད་བའི་སྐབས་ ཕར་ཚུར་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་མ་དགོ་པར་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལས་ཐོབ་ཚུགས་ནི་དེ་གི་ ཚོང་སྡེ་ལྟེ་བ་དེ་ཚུ་ ཡར་འཕར་འགྱོ་དེ་ ་བཟོ་བཀོད་གསརཔ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་པའི་ ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་འབད་བཞག་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ གི་གཞུང་ལམ་བཅའ་ཁྲིམས་ གི་མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ ཡུ་ཨིསི་ཌོ་ལར་ས་ཡ་ ༢༦༠༠༠ གནང་ཐོག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཐདམ་ཐད་ཁར་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་གི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༦༤༠༠༠ འབད་མི་གཞུང་ལམ་དེ་གི་ འ་ནི་ཚོང་སྡེ་ལྟེ་བ་མང་ཤོང་ཅིག་མཐུད་བྲེལ་འབད་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནུག།
ཁྲོམ་ཟུར་ལ་ལུ་ཅིག་ མར་ཁྲོམ་ཁ་ལུ་ཡོད་པའི་ལཱ་འབད་སའི་ས་ཁོངས་ན་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རེ་ལི་ གི་ཞབས་ཏོག་ཡོད་སའི་ ཁྲོམ་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲུབ་འབྲས་དེ་ཡང་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་གྱངས་ཁ་དེ་ སྦོམ་སྦེ་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་དེ་ཨིན།
སྡོད་ཁྱིམ་ཐོབ་ནིའི་འོས་འབབ་ཡོད་མི་ མི་ངོམ་ས་ཡ་༡༦་ ཡོད་ནི་དེ་གི་ སྡོད་ཁྱིམ་ཉོ་ནིའི་གོ་སྐབས་དེ་ཧང་ཏོམ་སྦེ་ རང་གི་ལགཔ་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྱིམ་ཉོ་ཚོང་འཐབ་མི་ཚུ་གི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཕྱི་ཁར་ཡོད་པའི་ ས་གཞི་སྟོངམ་ཚུ་ཉོ་ཞིནམ་ལས་ ཁྱིམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་ ཁྱིམ་ཚུ་རྐྱབ་ ཁྲོམ་ལམ་དང་མཐུན་རྐྱེན་གཞན་ཚུ་ཡང་སྤྲོད་དེ་ ས་གནས་ནང་སྡོད་མི་འགོ་དཔོན་ཚུ་ སློབ་གྲྭ་རྐྱབ་ནིའི་དོན་ལུ་དོ་འགྲན་འབདཝ་ཨིན་མས།
སྡོད་ཁྱིམ་འདི་ ཉམས་མྱོང་ཅན་ཚུ་གི་སྔོན་བྱིན་ཁང་གླ་ཉུང་ཤོས་ཅིག་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ཡང་ཐོབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ས་ཁོངས་ནང་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་གི་ཁྲིམས་ དེ་ལས་ སྐྱལ་འདྲེན་གྱི་གནས་སྐབས་གསརཔ་མང་རབ་ཅིག་བྱུང་མི་དེ་གི་ ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ཡར་རྒྱས་བཏང་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནུག།
ཨེཕ་རི་ཀཱན-ཨེ་མེ་རི་ཀཱན་དང་དེ་ལས་ ཁ་དོག་མ་འདྲ་བའི་མི་རིགས་གཞན་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་ས་གི་ས་སྒོ་ཚུ་ནང་གཅིག་ཁར་སྤུངས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་དམག་ ༢ པ་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཤུལ་ལས་ ཐོབ་མི་ ཨེཕ་ཨེཅ་ཨེ་(FHA) སྐྱིན་འགྲུལ་དེ་ལུ་བརྟེན་ ཨེ་མེ་རི་ཀཱན་གི་ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ནང་ སྡོད་ཁྱིམ་ཚུ་ཡར་སེང་འགྱོ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨི་སི་ཊེཊ་ནང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ ཨེ་མེ་རི་ཀཱན་ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ནང་མ་ཙ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་མཐུན་རྐྱེན་གསརཔ་ཚུ་ཐོན་ནི་དེ་གི་ ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ཡང་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནུག།
ཐབས་ཤེས་གཞན་འདི་ བསམ་ཞིན་ "ཁྲོམ་གསརཔ" བཟོ་བཀོད་ཅིག་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ཁྲོམ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཆགས་མི་ ཁྲོམ་མཐའི་ས་སྟོང་སྲུང་ནི་དེ་ཨིན།
སྤྱི་གཞུང་ལས་ ཁྲོམ་ཟུར་ས་ཁོངས་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ཐོབ་མི་ ལྷན་ཐབས་མ་དངུལ་དང་ དངུལ་ཁང་དང་སྐྱིན་འགྲུལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལས་བརྟན་ གོང་འཕེལ་གྱི་རིམ་པ་མགྱོགས་དྲག་བཏང་ཚུགསཔ་ནུག།
བཱར་ཇི་ནི་ཡའི་མཚོ་མཐའི་བྱེ་ཐང་འདི་ད་རིས་འབདཝ་ད་ བཱར་ཇི་ནི་ཡ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ཁྲོམ་འདི་གི་མི་རློབས་ཡང་ ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་ ནོར་ཕོ་ལོཀ་ཁྲོམ་སྡེ་གི་མི་རློབས་དང་ཕྱེདཔ་ད་ སྔོན་མ་ལས་རང་མངམ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་གཞན་ཚུ་དང་ཕྱེདཔ་ད་དང་ བརྒྱ་ཆ་ལས་འབད་བ་ཅིན་མི་དཀརཔོ་(གཉིས་ཆ་རང་ non-Hispanic དང་ ས་སྒོ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་Hispanic) མང་ཤོས་ཅིག་རང་ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་དང་ཕྱེདཔ་ད་ ཁྲོམ་ཟུར་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་མི་རློབས་ཀྱི་སྟུག་ཚད་དང་ འཚོ་བའི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲག་ཡོད་པའི་ཁར་ འཁོར་ལམ་ཚུ་ཡང་མགུ་རྙོག་དྲགས་ སྣ་མང་ཚོང་ཁང་དང་བཟའ་ཁང་གི་ཆོག་ཐམ་མངམ་ཡོད་པའི་ཁར་ དེ་ལས་ས་ཞིང་དང་མཐའ་འཁོར་ལུ་ནགས་ཚལ་ཡང་ཉུང་སུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ཁྲོམ་ཆེན་འདི་གི་མི་རློབས་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལུ་ མི་རློབས་ཕྱེད་ཀ་དང་མི་ལྔ་གི་ནང་ལས་གཅིག་གི་ མི་རློབས་སྟུག་ཚད་ཉུང་བའི་ "ཁྲོམ་ཚོགས" ཟེར་མི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་སྡོད་ནུག།
ཀེ་ནེ་ཌ་ནང་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ག་ར་ན་ མི་རློབས་གང་ནི་ལས་བཀག་ཐབས་ལུ་ འཆར་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགསཔ་སྦེ་རྩམ་སྟེ་ཡོད།
ཀེ་ནེ་ཌ་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་མཐོ་དྲག་སྦེ་ འགྱོ་བའི་ཁྲོམ་ཆེན་གསུམ་ (ཊོ་རོན་ཊོ་ཆེ་བ་ མོན་ཊི་རིལ་ཆེ་བ་དང་ བཱེན་ཀུ་བཱར་ཆེ་བ) གི་ནང་ལས་ཡང་ མི་རློབས་ཡར་སེང་དེ་ ཁྲོམ་སྡེ་ལྟེ་བ་མིན་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་འགྱོ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གཞན་གྱིས་དབང་དུ་སྡུད་པ་དང་ ཁྲོམ་སྡེའི་ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་ སའི་ཆགས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེཝ་འབད་ཡོད་ནི་དེ་གི་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ གི་གྲངས་རྩིས་ནང་ལུ་ ཀེལ་གཱེ་རི་གི་ཁྲོམ་སྡེ་གི་མི་རློབས་དེ་ ༡,༢༣༩,༢༢༠ སྡོད་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཀེལ་གཱེ་རི་ ཁྲོམས་ཆེན་གི་ས་ཁོངས་ནང་མི་རློབས་ ༡,༣༩༢,༦༠༩ སྡོད་ནུག། དེ་གི་ག་ཅི་སྟོན་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཀེལ་གཱེ་རི་ཁྲོམ་ཆེན་ནང་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཁྲོམ་ཆེན་ནང་ན་རང་སྡོད་པའི་གི་རྟགས་སྟོན་ཨིན་མས།
ཡུ་ཀེ་ ལུ་འབད་བ་ཅིན་ སྡོད་ཁྱིམ་གསར་སྒྲུབ་ཀྱི་འཆར་གཞིའི་གནང་བ་ཐོབ་མི་ ལྷོ་ཤར་ཨིང་ལེནཌ་ ཟེར་མི་གི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ གཞུང་གི་ མི་རློབས་ཀྱི་སྟུག་ཚད་དེ་ཉུང་སུ་འབད་བཞག་དགོ་པའི་ཁྲིམས་རྩམ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་ཡང་ གུ་ཌ་ལ་ཇཱ་ར་ མེཀ་སི་ཀོ་ཁྲོམ་ མོན་ཊེ་རི (Guadalajara, Mexico City, Monterrey) དང་ཁྲོམ་ཆེན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་མཐོང་ཚུགས།
དབུལ་ཕྱུག་བར་ན་སྐོརམ་དང་ དབུལ་ཕྱུག་རབ་ནང་ན་ཚུད་མི་གི་མི་རློབས་དེ་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ད་ར་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་མི་ མི་ཚུ་གཞི་ཆགས་སའི་ས་ཁོངས་ཡང་སྦོམ་འགྱོཝ་ཨིན། དེ་ཚུ་ཡང་ ཀ་སི་ཀོ་ནང་ཡོད་མི་ "lost cities" ཅི་ལེ་ནང་ཡོད་མི་ campamentos པི་རུ་ནང་ཡོད་མི་ barriadas ཨར་ཇེན་ཊི་ན་ནང་ཡོད་མི་ villa miserias གའུ་ཏི་མ་ལ་ནང་ཡོད་མི་ asentamientos དང་ བཱ་ར་ཟིལ་ནང་ཡོད་མི་ས་ཁོངས favelas ཟེར་མི་ཚུ་ཨིན།
ལྷོ་ཕྱོགས་ཨེཕ་རི་ཀ་ནང་གི་RDP ཁྱིམ་བཟོའི་གནས་སངས་དེ་པར་རིས་ཐོག་ལས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀལང་དང་སུ་བང་ཇ་ཡ་དེ་ལས་ པེ་ཏ་གླིང་ཇ་ཡ་ལ་སོགས་པའི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཟུར་འདི་ འ་ནི་ས་གནས་ཚུ་གི་ ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་གནསཔ་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་གི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ས་སྒོ་གཅིག་ལས་གཞན་མི་ས་སྒོ་གཅིག་ནང་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་བའི་སྐབས་ ལམ་དེ་ཐུང་རུང་རིང་རུང་ སྣུམ་འཁོར་དེ་འཁོར་ལམ་གཅིག་ལས་རང་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན།
གལ་སྲིད་ ལམ་འགྲུལ་འབད་བའི་སྐབས་འགྲུལ་ཐོག་ལུས་པ་ཅིན་ ཡང་ན་ལམ་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལཱ་ལུ་བརྟེན་འགྲུལ་སྐྱོད་བཀད་བཞག་པ་ཅིན་ ལམ་དེ་སེལ་མ་ཚར་ཚུན་སྤྱོད་མ་བཏུབ་པའི་གྲངས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་མཚན་དེ་ལུ་བརྟེན་ སྐོར་འགྲུལ་དེ་ཐག་ཐུང་ཀུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནང་ལུ་སེམས་ཤུགས་ཐོབ་ཨིན། (ལམ་རྒྱ་འཛོམས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མའིལ་དག་པ་ཅིག་ཡང་ན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་དག་པ་ཅིག་གུར་ལྷོད་ལྷོདཔ་འོང་)
གཅིག་ཁར་བསྡོམས་སྦེ་ འ་ནི་ཁྲལ་བཏབ་མི་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱིས་ ཁྲལ་བཏབ་ནིའི་འོས་འབབ་ཡོད་མི་གི་ ངོ་ཚབ་འབད་དེ་ ཁྲོམ་དེ་གི་ཁོང་ལུ་ དབང་བཙོང་གི་ཐོག་ལས་ལེན་ནིའི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན། 
Fréhel (1933) གིས་འཐེན་ཡོད་མི་ French གི་ཞབས་ཁྲ་ La Zone བཟུམ་ Damia (1936) གིས་འཐེན་མི་ Aux quatre coins de la banlieue, Reda Caire (1936) གིས་འཐེན་མི་ Ma banlieue ཡང་ན་ Robert Lamoureux (1953) གིས་འཐེན་ཡོད་མི་ Banlieue ཚུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༠ ལོའི་ Paris གི་ཁྲོམ་ཟུར་ཚུ་དྲནམ་ཨིན།
French གི་གློག་བརྙན་ཁང་འདི་ གློག་བརྙན་དག་པ་ཅིག་གིས་ མགྱོགས་པ་རང་ཟུར་ཁྲོམ་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག
 "French གི་གློག་བརྙན་ཁང་འདི་ གློག་བརྙན་དག་པ་ཅིག་གིས་ མགྱོགས་པ་རང་ཟུར་ཁྲོམ་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག" 
Michael Fry དང་ T. Lewis. གཉིས་མཉམ་རུབ་འབད་དེ་ པར་སྲུང་གཅིག་འབྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
British གི་རྒྱང་མཐོང་གི་ལྟདམོ་ The Good Life, Butterflies and The Fall and Rise of Reginald Perrin ཟུར་ཁྲོམ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གཡུས་འདི་མི་ག་ར་གཅིག་ཁར་སྤུང་སྡོད་སའི་མི་སྡེ་ གཡུས་མཚན་ལས་སྦོམ་དང་ ཁྲོམ་ལས་ཆུང་ཀུ་འབད་ མི་གྲངས་བརྒྱ་སྟོང་ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གིས་ ལཱ་འབད་མི་དང་ ལག་བཟོ་ དེ་ལས་ཚོང་ཚུ་ཡར་རྒྱས་བཅུག་ནུག
གཡུས་མཚན་སྦོམ་ཆུང་འདི་ འགྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Desa འདི་སྤྱིར་བཏང་མཐའ་ཟུར་དང་ Kelurahan འདི་ཁྲོམ་གྱི་ཡན་ལག་ཨིན།
desa ཡངན་ kelurahan འདི་ kecamatan ཡན་ལག་ཨིན།
Malaysia ལུ་ kampung གཡུས་མཚན་འདི་མི་ཁྲི་གཅིག་ལས་མར་བཅད་འོངམ་ཨིན།
 Indonesia་ལུ་སྡོད་མི་ཁ་ཆེ་ཚུ་ Allah ལས་ཚེ་གང་གིདངོས་གྲུབ་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ སྨོན་ལམ་བཏབ་དགོཔ་ཡོདཔ་མས།
Singapore གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ནང་ kampung གི་གཡུས་མཚན་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ དེང་སང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་བསྒྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ དེ་ཚུ་ག་ར་བརྡལ་བཀོ་ཡོདཔ་དང་ Kampong Lorong Buangkok ཟེར་མི་རྐྱངམ་ཅིག་ལུས་ཡོདཔ།
Vietnam གི་གཡུས་འདི་ Asian སོ་ནམ་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ བརྡ་མཚན་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།
Slovenia ལུ་ selo ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ གཡུས་མཚན་གནམ་མེད་ས་མེད་ཆུང་ཀུ་ ༼མི་བརྒྱ་ལས་ཉུངམ༽ དང་ vas ཟེར་མི་ Slovene གི་ཚིག་འདི་ Slovenia ཡོངས་རྫོགས་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་སྡོད་ནུག
Sanskrit ནང་ Afgan གི་ཚིག་ deh དང་ Indonesian གི་ཚིག་ desa ཟེར་མི་ཚུ་བཟུམ་ཨིན་པས།
གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ཚུ་ལས་ ཧ་ལམ་ རྒྱ་ཆ་ ༤༦ དེ་ཅིག་གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་གཅིག་ལས་གཅིག་ལུ་སྤོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Russian Empire གི་བདག་སྐྱོང་གི་གོ་གནས་ཆུང་ཤོས་ volost འདི་ selo ལུ་ཡིག་ཚང་བཟོ་སྦེ་ ཁྱིམ་ཚང་གཡུས་མཚན་དག་པ་ཅིག་དང་དུ་ལེན་ནུག
དབུས་ཕྱོགས་ Russia གི་མི་གནགཔ་ཚུ་ མི་དྲགཔ་ཚུ་གི་གྲོང་ཁྱིམ་ནང་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ Cossack བཟའ་ཚང་ཚུ་ཁོང་རའི་ཞིང་ཁྱིམ་ནང་སྡོད་ནུག
ད་རུང་ གཞིས་ཆགས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ Ukrainian ཁ་སྐད་ལས་selysche ཟེར་མི་གཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ གཡུས་མཚན་ཆུང་ཀུའི་ དབྱེ་ཁ་ལས་ ཉ་གཟུང་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན།.
ག་དེ་འབད་རུང་ བརྡ་དོན་ངེས་མེད་འདི་སྤང་སྟེ་ smt ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ཁོང་དུས་རབས་ ༢༠ པའི་ནང་ Stolypin བསྐྱར་བཟོའི་སྐབས་ ཧ་ཅང་གིཧ་ ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ནུག
ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གཡུས་མཚན་སྦོམ་ཚུ་ཁྲོམ་འབད་བརྩིཝ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Lincolnshire Wolds གི་ས་གནས་ནང་ གཡུས་མཚན་ཚུ་ ཆུ་མིག་བདའ་སྟེ་ གཡུས་མཚན་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ ས་ཞིང་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡུས་མཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ཡལ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ལ་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གྲོང་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ས་ཞིང་སྟོངམ་ནང་ ལམ་འབར་འབུར་རྐྱངམ་ཅིག་ཙཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ།
གཡུས་མཚན་གཞན་ཚུ་ འཕེལ་ཏེ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ མི་འཛོམས་སའི་དབུས་ Manchester ལུ་ཡོད་པའི་ Hampstead London དང་ Didsbury བཟུམ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་ཀྱི་འུར་འཐབ་ས་ལས་ ཐག་རིང་ནི་འདི་གིས་ ནང་སེམས་ཀྱི་འཚོལ་མིའི་དོན་ལུ་ ས་སྒོ་ཙག་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན།
Murton དང་ County Durham དེ་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་ཆུང་ཀུ་ལས་འབད་ སྦོམ་ནི་འདི་ དུས་རབས་ ༢༠ པའི་ནང་ གཏེར་རྫས་བཏོན་ནིའི་ལཱ་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ མི་རློབས་མགྱོགས་གྲགས་འབད་ཡར་སེང་འགྱོ་སྦེ་ གཏེར་རྫས་ཀྱི་ཇོ་བདག་ཚུ་གིས་ ཁྱིམ་གསརཔ་རྐྱབ་ཏེ་ ཚོང་ཁང་ ཆང་ཁང་དང་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་རྐྱབ་ནུག
Maltby འདི་ Sheepbridge Coal དང་ Iron Company གཉིས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོག་ལས་ རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ ས་སྟོང་རྒྱ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་དང་ ལྡུམ་ར་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་གི་གཡུས་མཚན་ནང་ ཆང་ཁང་ ཚོང་ཁང་དང་ མགརཝ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་ མི་སེར་གྱི་ ཆོས་སྡེ་དེ་ཚུ་ལུ་ ཆོས་སྡེའི་ལཱ་དང་ཁྲོམ་ ཡང་ན་ཁྲོམ་སྡེའི་ ཚོགས་འཛོམས་དང་ ཆོས་སྡེའི་ལཱ་འགན་གྱི་ཞལ་འཛོམས་ཡང་མེདཔ་ཨིན་པས། 
Scotland ལུ་ མི་སྡེའི་ཚོགས་སྡེ་འདི་ ཁྲིམས་དང་བསྟུན་པའི་ཚོགས་པ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཁྲིམས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་གི་ དབང་ཚད་མེདཔ་ཨིན།
Danniyeh ཆ་འོག་ལུ་ Almrah, Kfirchlan, Kfirhbab, Hakel al Azimah, Siir, Bakhoun, Miryata, Assoun, Sfiiri, Kharnoub, Katteen, Kfirhabou, Zghartegrein, Ein Qibil ཚུ་བརྩི་སྟེ་ གཡུས་མཚན་ཆུང་ཀུ་ སུམ་བཅུ་སོ་དྲུག་ཡོདཔ་ཨིན།
Dinniyeh ལུ་ ཁྱད་འཕགས་ཅན་གྱི་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་གནས་སྟངས་ ནགས་ཚལ་ ཤིང་འབྲས་ དང་སྐྱེས་ཚལ་ལྡུམ་ར་གིས་བསྒང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Syria གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་པའི་གཡུས་མཚན་ཚུ་ (Hauran, Jabal al-Druze) ཤར་ནུབ་ལུ་ཡོད་པའི་ (the Syrian island) དང་Orontes ལུང་གཤོངས་ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་ མང་ཆེ་བ་ སོ་ནམ་ འབྲུ་སྣ་ ཚོད་བསྲེ་དང་ ཤིང་འབྲས་ལུ་བརྟེན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Syria གི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་ Tartus དང་ Latakia ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ལུ་ཡང་གཡུས་མཚན་ཅོག་འཐདཔ་ཡོདཔ་ཨིན།
 "ཁྲོམ་ག་ར་ དབྱེ་ཁག་སོ་སོ་བཟོ་ནིའི་འཁྲུན་ཆོད་མ་གནང་ཚུན་ཚོད་ ཁྱིམ་ས་པག་ཅུ་གིས་བཟོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་མས།"
ག་དེ་འབད་རུང་ འ་ནི་འདི་སྤྱིར་བཏང་གིས་སྦེ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་ནང་རང་ གཡུས་མཚན་ཚུ་ ཁྲོམ་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ལས་ཡང་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡུས་མཚན་ལ་ལོ་ཅིག་གི་ས་མཚམས་འདི་ ཁྲོམ་དང་ཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ གཞུང་ཡག་གཅིག་ཁར་བསྡོམ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡུས་མཚན་སྦོམ་ཤོས་ Hempstead ལུ་སྡོད་མི་ ༥༥༠༠༠ ཡོད་ནི་འདི་གིས་ མི་རློབས་མང་སུ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་འབད་རྩིས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ གྱི་མི་རྩིས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ Arlington Heights གི་ Illinois ས་གནས་ཁར་སྡོད་མི་ ༧༥༡༠༢ སྡོད་ཡོདཔ་མས།
གཡུས་མཚན་ཚུ་གིས་ ས་གཞི་ཚུ་ ཁྲོམ་ས་དང་ ཚེ་ཁག་ལུ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཆོགཔ་ཨིན།
གཡུས་མཚན་སྦོམ་ཤོས་རང་ དེ་ཁར་སྡོད་མི་ ༣༢༠༠༠ ཡོད་མི་ Menomonee ཟེར་མི་འདི་ཨིན་པས།
Maryland ལུ་ "ལས་འཛིན་གྱི་ཁྲོམ་" དང་ ཡང་ན་ དམིགས་བསལ་ཁྲལ་གྱི་ཁྲོམ་ཟེར་སོ་སོ་འབད་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
དེའི་བསྒང་ བདག་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་ག་ར་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ས་སྐྱོང་མི་ཡོངས་ཀྱི་ལག་པར་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན
Hausa གཡུས་མཚན་ག་རའི་ནང་ Magaji ཟེར་གཡུས་ཁའི་འགོ་འཛིན་པ་རེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་མང་ཆེ་བ་ ཏི་ཙ་གི་ཁྱིམ་བཀབ་ཡོད་དོ་བཟུམ་ ཁོང་ལུ་འདམ་གྱི་ཁྱིམ་ རྩྭའི་ཁྱིམ་ཐོག་བཀབ་མི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་ཚུ་འདི་ གོམ་ཐེ་ཐང་གི་ས་ཁར་ ཆུ་དོང་ཡོདཔ་ཨིན།
Atlas ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ག་ར་གི་ སབ་ཁྲ་ཚུ་བསྡུ་བསྒྲིག་འབད་དེ་འབྲི་ཡོད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་མིང་འདི་གིས་ Mercator འཛམ་གླིང་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ ཚིག་གི་ངེས་ཚིག་སྐོར་ལས་སྟོནམ་ཨིན།
Desk atlas འདི་ རྒྱབ་བརྟན་དཔེ་ཆ་དང་ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སབ་ཁྲའི་འབྲི་བཀོད་ནང་ "contour"འདི་ ཐོག་ཚད་འདྲན་འདྲ་ཡོད་མི་ཚུ་མཐུདཔ་ཨིན།
གྱིན་གྱི་གཟར་ཚད་འདི་ ཨ་རྟག་རང་ contour lines་ནང་ཀེད་ཀེད་འབད་འོངམ་ཨིན།
Contour line འདི་ཚུ་ གུག་གུགཔ་ ཕྲང་ཏང་ཏ་ དང་དེ་གཉིས་སླ་བསྲེ་འབད་དེ་ སབ་ཁྲ་གུར་ རྒྱ་གྲམ་དང་རིག་ཚེད་ཀྱི་སྐོར་ལས་བཤད་པ་རྐྱབ་ཨིན།
༡༧༠༡ ལོའི་ནང་ Edmond Halley གིས་ magnetic variation གི་རིའུ་མིག་ནང་ ཐིག་དེ་བཟུམ་༼ isogons༽ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༡༧༩༡ ལུ་ J. L. Dupain-Triel གྱིས་བཟོ་ཡོད་པའི་ France གི་སབ་ཁྲ་ནང་ contour གི་ཐིག་ཚུ་ ས་སྟོང་ མི་ཊར་ ༢༠ རེ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན
Isobath འདི་ཚུ་དུས་རྒྱུན་ nautical chart ཚུའི་ཐོག་ལག་ལེན་མ་འཐབ་རུང་ Russia གིས་ ༡༨༣༤ དང་ Britain གྱིས་ ༡༨༣༨ ལས་ཚུར་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༤ གི་སྐོར་ཆ་ John K. Wright གིས་ isogram འདི་མངམ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོད་རུང་ ལག་ལེན་རྒྱ་ཆེཝ་ཅིག་འབད་མི་མེདཔ་ཨིན།
གནད་ཚད་རྐྱང་པ་འདམ་འཐུ་འབད་ནིའི་དཔའ་བཅམ་རུང་ འ་ནི་ཐབས་ཤེས་ག་ར་ད་རེས་ཀྱི་དུས་ལུ་ཡང་མ་ཉམས་པར་ཡོདཔ་ཨིན།
གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ལྟེ་བ་འདི་ཚུ་ contour གི་ཐིག་ལུ་རེ་ཅིག་སྐབས་རྐྱངམ་ཅིག་ཐད་ཀར་འབད་བཞག་སྟེ་འོངམ་ཨིན།
གནམ་གཤིས་རིག་པའི་ནང་ barometric pressure སྟོན་ཡོད་མི་ཚུ་འདི་ སབ་ཁྲ་ཆགས་ཡུལ་ཚུའི་ཁ་ཐོག་གི་ཨེབ་ཤུགས་ལུ་མེན་པར་ རྒྱ་མཚོའི་ཚད་ལུ་ཕབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Isallobar དེ་ཚུ་འདི་ གཅིག་ཁར་མཐུད་དེ་ཡོད་མི་ཐིག་ ངེས་གསལ་དུས་ཚོད་ཀྱི་ས་སྟོང་སྐབས་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་ ཐིག་ཐུད་དེ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
Isobaric gradient དེ་ཚུ་ geostrophicརླུང་སེང་ཕབ་འབད་ནི་ལུ་ རླུང་གི་ཆ་ཤོས་གལ་ཅན་ཨིན།
Isotherm འདི་ ཌིགིརི་སེེལ་ཤི་ཡཱསི་ཀླད་ཀོར་ལུ་ཡོད་པ་ཅིན་ གྱང་ཤུགས་ཅན་གྱི་རྩེ་ ༼freezing point༽ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་contour འདི་ཚུ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་གི་ས་དབྱིབས་གི་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་ཚུགས།
སབ་ཁྲའི་འབྲི་བཀོད་ནང་འབད་བ་ཅིན་ contour གི་བར་མཚམས་འདི་ མཐོ་ཚད་དང་ སྦོ་ལོག་ཁར་ཡོད་པའི་contour གི་ཐིག་དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་ཨིན།
Contour གི་ཐིག་གཉིས་ལས་མངམ་གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་བ་ཅིན་ བྱག་གཟར་དྲག་ཡོད་པའི་བརྟགས་ཨིན།
ཨ་རྟག་བཟུམ་སྦེ་ counter interval འདི་ཚུ་ སབ་ཁྲ་ཡོངས་རྫོགས་ནང་ཤོ་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་རུང་ གྲངས་སུ་མ་ཚུད་མི་ཡང་ཡོད།
Equipotential ཐིག་བརྒལ་མི་འདི་གིས་ 
བཙོག་ཆར་འདི་ས་ཁྲ་ནང་ isoplats ཚུ་གི་སྟོནམ་ཨིན།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྐབས་ལུ་ ངོས་ཐིག་ཚུ་གི་ ས་ཚ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
དེ་བཟུམ་གྱི་ isolines ཚུ་ མཐོང་སྣང་གཉིས་སྦེ་ཡོད་མི་ས་ཁྲ་ཚུ་ནང་ མཐོང་སྣང་གཉིས་བ་ལྷག་སྦེ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
མངོན་གསལ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་པར་བལྟ་སྟེ་ གོ་དོན་འགྲེལ་བའི་སྐབས་ isodop ཟེར་མི་གི་ཐིག་དེ་ equal Doppler velocity གི་ཐིག་དང་Isoecho ཟེར་མི་གི་ཐིག་དེ་ མངོན་གསལ་འོད་མདངས་འདྲ་མཉམ་ལོག་པའི་ཐིག་ཨིན།
ཐིག་གི་མཚོ་གཞི་གདམ་ཁ་འདི་ མཚོ་མདངས་གང་རུང་ཅིག་ཕོག་མི་དང་འཁྲིལ་དགོཔ་ཨིན།
ཐིག་གི་དབྱེ་བ་ཡང་ ངོས་ཐིག་འདི་ རང་གི་དང་འདོད་བསྐྱེད་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་དང་བསྟུན་ ཐིག་ཧྲིལ་བུམ་ ལ་རྟགས་ཡང་ན་ ཚག་རྐྱབ་ནི་དང་ཚག་མ་རྐྱབ་པར་བཞག་ནི་གི་བཟོ་རྣམ་གཞན་ཚུ་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་རྟགས་བཀོད་མི་དེ་ ངོས་ཐིག་གི་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཚུ་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྟོན་ནིི་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན།
གལ་སྲིད་ངོས་ཐིག་ཚུ་ཨང་གྲངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་རྟགས་བཀོད་དེ་མ་བཞག་པ་ཅིན་ ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་ཐིག་ཚུ་གི་བཟོ་རྣམ་དེ་ ཅོག་འཐད་ནི་དེ་གི་ (ལྗིག་ཚད་ ཚོས་གཞི་དང་དབྱེ་བ) གྱེན་གྱི་གཟར་ཚད་ཀྱི་ཕྱོགས་དེ་ ངོས་ཐིག་གཅིག་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་གཞི་བཞག་སྟེ་སྟོན་མི་ཚུགས།
ཚུལ་མཐུན་སྦེ་རྟགས་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ས་ཁྲ་ཚུ་གི་ ས་ཁྲ་བལྟ་མི་ཚུ་ལུ་ སའི་དབྱིབས་ཀྱི་སྐོར་ལས་གོ་ལ་ལེན་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
དེ་ལས་ ས་གནས་གཞན་ཁར་ཡོད་མི་ས་སྒོའི་ཨང་རྟགས་ཚུ་ཡང་ ཉེ་འབདས་ལུ་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ཚུ་གི་ཨང་རྟགས་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་ འཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་གནད་དོན་ལུ་ datum shift ཟེར་སླབ་ཨིན།
རེ་འདོད་ཆེ་དྲག་དང་འགན་ཁུར་འབད་ཐོག་ལས་འབད་བའི་ལཱ་ དེ་ཡང་ཤར་ཕྱོགས་ཡུ་རོཔ་བདའ་སྟེ་Struve Geodetic Arc (༡༨༡༦-༡༨༥༥) དང་ རྒྱ་གར་གྱི་ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་བརྟག་དཔྱད་སྦོམ (༡༨༠༢-༡༨༧༡) འབད་བའི་སྐབས་དུས་ཡུན་རིངམ་འགོར་སོ་རུང་ལཱ་འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་ལུ་བརྟེན་ Earth ellipsoid གི་དབྱིབས་དེ་འཛོལ་བ་མེད་པའི་སྒོ་ལས་ཚོད་དཔག་འབད་ཚུགས་ནུག།
རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་གི་དོན་དག་གཅིག་དེ་ datum WGS 84, an ellipsoid ཨིན་རུང་ ངེས་ཚིག་ངོ་མ་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་འཐེན་ཤུགས་མ་དཔེ་ ༢༠༠༨(EGM༢༠༠༨), ཧར་མོ་ནིས་སྒོར་སྒོར་འདི་ཉུང་ཤོས་རང་ ༢,༡༥༩ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དེ་ ཤེས་ཚད་མེད་པ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ geodetic latitude ཟེར་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
Datumགཉིས་ཀྱི་བར་ན་ Datum Shiftབྱུངམ་ད་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་དང་ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ ས་སྒོ་གཅིག་གི་ནང་ལས་ སོ་སོ་ན་ལུ་འབད་རུང་ ཀླད་བསྐོར་ལས་མི་ཊར་༡༠༠ཚུན་(མཐའ་ཟུར་གྱི་མཚོ་གླིང་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་ཧ་ལམ་ཅིག་)གྱི་ ཁྱད་པར་ཆགསཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སིཌ་ནི་ལུ་ GPS འབྲེལ་མཐུད་GDA རིམ་སྒྲིག་འབད་མི་(based on global standard WGS 84) དང་ AGD (ས་གནས་ཀྱི་སབ་ཁྲ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ) གི་བར་ན་ མི་ཏར་༢༠༠ (ཕིཊ་༧༠༠) གྱི་ཁྱད་པར་འཐོན་མི་འདི་ ངོས་ལེན་འབད་མ་བཏུབ་པའི་ འཛོལ་བ་སྦོམ་ཅིག་ཨིན་དགོ་མི་དེ་ཡང་ ས་འཇལ་ནི་དང་དེ་ལས་ ཨིསི་ཀིའུ་བ་དྲའི་བིང་(scuba diving) གི་དོན་ལུ་ས་སྒོ་མ་བཏུབ་ནི་དེ་གི་ཨིན།
གནས་སྡུད་ནང་ལུ་ སྒོར་ཕྱེད་བར་ཐིག་དང་ བར་ཐིག་སོ་སོ་སྦེ་རང་བཞག་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ས་སྒོ་རེ་གིས་ སྦྲེལ་ཚིག་སོ་སོ་འབད་རང་འོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཚད་འཇལ་བའི་སྐབས་ལུ་ གནས་སྡུད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་མས།
བྱང་Americaལུ་ གནས་དུས་མང་ཤོས་རང་ NAD27དང་ NAD83 དེ་ལས་ WGS84ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
གནས་སྡུད་ NAD83འདི་ འཕྲུལ་སྐར་༦༠༠རྩིས་ཏེ་ གནས་ཚད་༢༥༠༠༠༠ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བཟོ་བཟོཝ་ཨིནམ་ལས་ འདི་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ ས་སྒོ་ལྟེ་བ་ནང་ལུ་ བཀལཝ་ཨིན་མས།"
US༌གི་སྲུང༌སྐྱོབ༌ལས༌ཁུངས༌ཀྱིས༌ཡང༌ གཞི༌འདི༌ལུ༌བཞག༌དོ༌ཡོདཔ༌ད༌ འདི༌ཡང༌ National Geospatial Intelligency Agency(NGA) (ཧེ་མའི་སྲུང་སྐྱོབ་སབ་ཁྲ་ལས་སྡེ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་པར་རིག་དང་སབ་ཁྲ་ལས་སྡེ)་གིས་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ སྤྱི་ཟླ་༡པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༣འགོ་བཙུགསཔ་ད་ལུ་ རྒྱང་བསྒྲགས་ཀྱི་GPS Ephemerides(རྒྱུ་ལམ)གི་དོན་ལུ་ གཞི་བཞག་སའི་གཞི་བཀོད་ཅིག་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤སྤྱི་ཟླ་༦པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༨ལུ་ རྒྱང་བསྒྲགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལམ་དོན་ལུ་ གཞི་བཞག་སའི་གཞི་བཀོད་ཅིག་ལུ་འགྱུརསོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༧སྤྱི་ཟླ་༡པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༩ལུ་ WGS84(G873)འདི་ རྒྱང་བསྒྲགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལམ་དོན་ལུ་ གཞི་བཞག་སའི་ཞི་བཀོད་ཅིག་སྦེ་ ཆ་གནས་འབད་ནུག
WGS84་འདི་ རྩེད་རིགས་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་GPSསྡེ་ཕྲན་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ སྦྲེལ་ཚིག་གི་དོན་ལུ་ གློག་རིག་གནས་ཚད་ཀྱི་གནས་སྡུད་ཅིག་ཨིན་མས།
 དཔེར་ན་ འཛམ་གླིང་གི་སྐེད་མཚམས་ནང་ཡོད་པའི་ Africaགི་ས་སྒོ་Ugandaདང་ སྐེད་མཚམས་ནང་ཡོད་པའི་ བྱང་Americaགི་ས་སྒོ་ Ecuadorགི་བར་ན་ལུ་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་གི་ཁྱད་པར་འདི་ ལོ་རེ་ནང་ གཞུ་ཐིག་སྐར་ཆག་༠.༠༠༡༤གིས་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ སབ་ཁྲ་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ platesལག་ལེན་འཐབ་ནི་མིན་འདུག
Ptolemyཟེར་མི་མཁས་མཆོག་གིས་ གནམ་བྱཱར་བར་ཁམས་ཀྱི་ཉིན་མའི་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་གི་ཚད་མ་འཇལ་བར་ ཁོ་ལུ་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་དང་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ཆ་གནས་འབད་དེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནུག
Europeལུ་ རྩིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ སབ་ཁྲ་བྲིས་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༣༠༠གི་ཧེ་མ་ Maximus Planudesགིས་ Ptolemyགི་ཀི་དེབ་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལུ་ལོག་སྟེ་རང་འགོ་བཙུགས་ནུག ། ཀི་དེབ་འདི་ Florenceལུ་ Jacobus Angelusགིས་ Latinལུ་ སྐད་བསྒྱུར་འབད་ནུག
དེ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ སྒོར་སྒོ་སྦྲེལ་ཚིག་གི་ལམ་ལུགས་ ellipsoidལུ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ འོས་འབབ་ཡོད་པའི་སབ་ཁྲ་ geodetic datumཟེར་མི་འདི་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནུག
Øདང་ ཡང་ན་ phi)ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་སྐེད་ཐིག་དང་ ཐིག་ཕྲང་ཏང་ཏ་ཅིག་འགྱོ་མི་གི་བར་ན་ལུ་ཐོན་པའི་ ཟུར་ཁུག་ཅིག་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་ཆ་མཉམ་རང་ སྒོང་དབྱིབས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་ཨིནམ་ད་ ཚངས་ཐིག་འདི་ཡང་ བྱང་དང་ལྷོ་སྣེ་ལུ་ གཅིག་ཁར་བསྡུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Greenwichགི་ ལོག་ཅི་ཁ་གི་ཚངས་ཐིག་འདི་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ དྲི་གི་རི་༡༨༠དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ དྲི་གི་རི་༡༨༠ཨིན་མས། འདི་ཡང་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་ཚེས་གྲངས་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ ཁ་ཐབ་འབྱུང་མི་བཅུག་ནི་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་ཚེས་གྲངས་འདི་ སྲིད་དོན་དང་སྟབས་བདེ་ཧིང་གི་གནད་དོན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཤར་ཕྱོགས་Russiaདང་ ནུབ་ཕྱོགས་Aleutianམཚོ་གླིང་རྩིས་ཏེ་ ས་སྒོ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་རང་ ཁ་སྟོར་འགྱོཝ་ཨིན་མས། 
སབ་ཁྲ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ སྦྲེལ་ཚིག་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་Nདང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ Eཟེར་ རང་སོའི་བྱུང་ས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བཞག་ནུག
འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ནང་ལུ་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ཁ་ཐོག་ ས་སྒོ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ ལྷོ་དང་བྱང་གི་ས་སྒོ་སྟོན་མི་ སྦྲེལ་ཚིག་ཅིག་འབད་རྩིཝ་ཨིན།
 ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་གཅིག་ཁར་ འཛམ་གླིང་གི་ཁ་ཐོག་ཁར་ ས་སྒོ་གཏན་གཏན་སྦེ་སྟོན་ནི་གི་དནོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
 གོ་རིམ་གཉིས་པ་འདི་ རྩིས་ཐོག་གི་ཐོག་ལས་ geoid་ཕོ་ཚད་དཔག་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་སྡོམ་ད་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་ཁ་ཐོག་ཁ་ལུ་ graticuleཟེར་སླབ་ཨིན།
Ellipsoidsགཞི་བཞག་ས་ མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ཁ་ཐོག་ཁ་ལུ་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ མ་འདྲཝ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ISOགིས་བཀོད་མི་ནང་ "སྦྲེལ་ཐིག་གཞི་བཞག་སའི་སྐོར་ལས་ ཆ་ཚང་སྦེ་མེད་ནི་འདི་གིས་ སྦྲེལ་ཐིག་འདི་ ཧིང་སངས་སང་དང་ དོན་མེད་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག"
འཛམ་གླིང་གི་ལྟེ་བ་བརྒྱུད་དེ་ སྙོམ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་དང་ འཁོར་སྐྱོད་ཀྱི་སྦུག་ཐིག་གུ་ ཀེར་གཟུགས་གཉིས་ འཛམ་གླིང་གི་སྐེད་མཚམས་ནང་ལུ་ ཕྱད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཁ་གསལ་འབད་ སྦུག་ཐིག་གཡོ་བའི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ཡོད།
སྤྱི་ཟླ ༦པའི་ནང་ལུ་ ཉིམ་འདི་ Topic of Cancerནང་ལུ་ལྷོད་དེ་ ལོག་པའི་སྐབས་ གནས་སྟངས་འདི་ ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ ellipsoidདང་འཁྲིལ་ཏེ་འབདཝ་ལས་ ellipsoidརེ་གི་ནང་ལུ་ ས་སྒོ་ཅིག་གི་གནས་སྟངས་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་རང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ellipsoidལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ མ་གསལ་བ་ཅིན་ ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ གཏན་གཏན་སྦེ་ གསོལ་བཀོད་འབད་མི་ཚུགས།
འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོ
འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་གི་རྒྱང་རིང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་འདི་ སབ་ཁྲ་འདི་ཚུ་གི་ཞིབ་འཇུག་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་ཅིག་རང་ཨིན།
བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ ཐབས་ལམ་གཉིས་ཡོད།
Isometricལས་ Geodeticལུ་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་ལུ་ Newton-Raphsonཟེར་མི་བྱ་རིམ་འདི་ ཚར་གཉིས་འབདཝ་ད་ལུ་ འཛོལ་བ་མེདཔ་སྦེ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐིག་ཁྲམ་ནང་ལུ་སྟོན་མི་ཁྱད་པར་འདི་ ཟུར་ཁུག་དྲི་གི་རི་༦༠གི་ནང་ལུ་སྦེ་ཡོད།
Geodeticདང་ Cartesian་སྦྲེལ་ཐིག་གི་བར་ན་ བསྒྱུར་བ་འདི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྦྲེལ་ཐིག་བསྒྱུར་བཅོ་འབད་ཐངས་ནང་ལས་ཐོབ་ཚུགས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཁ་ཐོག་ཁར་ ས་སྒོ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ ཀེ་ཀེ་འབད་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ellipsoidདང་ ཡང་ན་ geoidགཅིག་ཁར་ ཕྱད་ནི་རང་མེད།
ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ཁ་ཐོག་ཁར་ ཤར་ནུབ་ཀྱི་ས་སྒོ་སྟོན་མི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྦྲེལ་ཐིག་ཨིན།
England་ Greenwichགི་ Royal Observatoryལས་བརྒྱུད་མི་ འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་གཙོ་བོ་འདི་ ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ དྲི་གི་རི་ཀླད་སྐོར་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག
ས་གནས་ཀྱི་ཆུ་ཚོད་འདི་ (དཔེར་ན་ ཉིམ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལས) ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སོ་སོ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་དུས་ཚོད་ནང་ལུ་ ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ དྲི་གི་རི་༡༥གི་ཁྱད་པར་བཞུགས་ནི་འདི་གིས་ ཆུ་ཚོད་ཡང་ ༡གི་ཁྱད་པར་ཆགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྟ་བ་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོད་རུང་ ངོ་མ་ལུ་ ནུབ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ཐག་བཅད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་བཏོན་ཚུགས་ཚུགས་ལུ་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་འགོར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཚན་རིག་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ བརྩོན་ཤུགས་ཡང་ སྦོམ་སྦེ་རང་ སྐྱེད་དགོཔ་ཐོན་ནུག
ཁོ་གི་ འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་གཙོ་བོ་འདི་ Alexandriaལས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་གི་རྩིས་བཅུད་ཚུ་ག་ར་ ངེས་གཏན་འོང་ཐབས་ལུ་ ཀེ་ན་རི་མཚོ་གླིང་བརྒྱུད་དེ་ འཛམ་གླིང་ས་ཡི་མཚམས་ཐིག་ཁྱད་འཕགས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧིན་དུ་དང་མུ་ཏེག་པའི་རྩིསཔ་ཚུ་གིས་ Ptolemy གི་གནས་སྡུད་འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དེ་ ས་སྒོ་གསརཔ་ཁ་སྐོང་བཀོད་དེ་ འ་ནི་བསམ་རིག་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཚོད་བར་མ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་མི་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་ཆ་རིག་པ་ལུ་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་བ་སྐྱེད་མི་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ Arab གི་མཁས་སྦྱོང་ཚུ་གིས་ Spain དང་ North Africa ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་ཏེ་ཏེ་ ཤེས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Christopher Columbus གིས་ ཁོ་རའི་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ འཚོལ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཟླ་འཛིན་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཚར་གཉིས་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༤སྤྱི་ཟླ་༩པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༤གི་ཚེས་ Saona Island ལུ་ ༼མཚོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ཐེངས་དང་པ།༽ དེ་ལས་ཐེངས་གཉིས་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༥༠༤སྤྱི་ཟླ་༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༩ ལུ་ Jamaica ལུ་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼མཚོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ཐེངས་༤པའི་སྐབས།༽
འགོ་དང་པ་བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་གི་ཐབས་འཕྲུལ་འདི་ ཤུལ་མའི་དུས་རབ་ཕྱེད་ཀ་གི་གོང་འཕེལ་ནང་ལུ་ འཇལ་ཚད་ཀྲིག་ཀྲི་འབད་མི་ལུ་ སོར་བསྒྱུར་འགྱོ་འོང་།
ས་ཡི་ཐོག་ལུ་ རྒྱང་ཤེལ་དང་ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོའི་དཔྱངས་རྡོ་ཚུ་བཟོ་བའི་དུས་ཚོད་ དུས་རབ་༡༨པ་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་འོས་འབབ་དང་ལྡནམ་ཅིག་ངེས་བདེན་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ཁུག་ཚད་༡ལས་ཉུངམ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཁུག་ཚད་༢ལས་༣གི་བར་ན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་ཡི་ཐོག་ཁར་དང་འཕྱདཔ་ད་ རྒྱ་མཚོ་རླབས་རྒྱུན་ནང་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་གཏན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འབད་ནི་འདི་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོའི་དཔྱངས་རྡོ་འདི་གིས་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབད་མི་བཏུབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ ཐབས་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་ལས་ ཁུག་ཚད་༡ལས་ཚག་༥གི་བར་ན་ གྲུབ་འབྲས་གནས་རིམ་གཉིས་སྦེ་ཐོནམ་ཨིན།
འ་ནི་ལཱ་འདི་ལུ་ ཤར་ནུབ་ཐིག་མཚམས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ གསོལ་རས་པ་འུནགྲ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ཁོ་གིས་གསོལ་རས་པ་འུནགྲ་སྟོང་ཕྲག་༢༠དགོ་ནི་སྦེ་སླབ་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ མཐའན་མཇུག་ཁར་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བར་འཛུལ་འབད་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༧༧༣ལུ་ གསོལ་རས་ཐེབས་ནུག
ཟླ་བའི་ཐག་རིང་ཐུང་གི་ཚད་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༧༩༠ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་སྤྱིར་བཏང་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་ལུ་ དུས་ཚོད་ཀྱི་བརྡ་ཚོན་འདི་ བརྒྱུད་དེ་བཏང་ནི་ལུ་ ལྕགས་འཕྲིན་གཏོང་ལེན་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་བཏུབ་ནི་མས་ཟེར་མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་ར་ཧ་གོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༧༤ལས་༡༨༩༠གི་བར་ན་ བརྟག་ཞིབ་ལས་རིམ་གྱི་སྦེ་ དབུས་ཕྱོགས་དང་ལྷེ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་དང་ West Indies དེ་ལས་ཇ་པཱན་དང་རྒྱ་ནག་ཚུ་ནང་ལུ་ རྒྱུན་རིམ་གྱི་ ས་ཡི་ཆགས་གནས་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནས་སྟངས་འདི་ དུས་རབ་༢༠པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་ རྒྱུན་ཐག་མེད་པའི་ ལྕགས་འཕྲིན་གཏོང་ལེན་ལམ་ལུགས་འདི་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ འགྱུར་བཅོས་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་གི་ཤུལ་ལས་ རེ་དྲིའོ་གི་བརྒྱུན་འབྲེལ་ལམ་ལུགས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
དེ་ལས་ རྡོ་ཁབ་ལེན་ཐབས་རིག་འདི་ ངོས་ལེན་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཐབས་ཤེས་ག་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་སྦེ་ ངེས་གཏན་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་འདི་ ས་གནས་དངོས་གཞི་དང་ Coordinated Universal Time (UTC) གི་བར་ན་ དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྩིས་བཏོན་མི་འདི་གིས་ཐག་བཏོགཔ་ཨིན།
བོ་ལོག་ཁར་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་ ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ ས་ཁོངས་ཐིག་འདི་ དུས་ཚོད་གནས་ཁོངས་ཀྱི་ལྟེད་བའི་ནང་ལུ་ མི་འོང་ནི་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན། འདི་མ་ཚད་ དུས་ཚོད་གནས་ཁོངས་འདི་ སྲིད་སྐྱོང་གི་ས་སྒོ་དང་འཁྲིལ་འགྱོཝ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ས་ཡི་ལྟེ་བ་དང་ས་མཚམས་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཁུག་ཚད་༡༥གི་སྣ་མང་ འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་ལུ་མི་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་སྤྱི་གནས་ཚད་ཀྱི་མཐུན་གྲོས་ (ISO ༦༧༠༩)ཿཤར་འདི་ཕོ་གློག་ འདི་གཡས་ཁ་ཐུག་ལུ་Cartesian མཉམ་འབྲེལ་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་འདི་ ཡར་ཁ་ཐུག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ལས་ཚུར་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཐབས་ལམ་གྲུབ་ནི་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Geoid ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ནུས་ཚད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱ་མཚོ་གི་ཁར་ལུ་ བཟོ་དབྱིབས་མཐོང་མི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན། འདི་ཡང་ རླུང་དང་རླུང་འཚུབས་ཚུ་གི་ནུས་ཚད་མེད་པའི་སྐབས་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་འཐེན་ཤུགས་ནུས་ཚད་དང་ འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་འཁོར་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུངམ་ཨིན།
འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་གི་འཐེན་ཤུགས་ནུས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཇལ་ནི་དང་ རྩིས་རྐྱབ་མི་འདི་གིས་རྐྱངམ་ཅིག་ཤེས་ཚུགསཔ་ཨིན།
ངོ་མ་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡར་ཚད་མི་ཀྲར་༨༨༤༨འབད་མི་ (Mount Everest) དང་ མར་ཚད་ མའི་ནཱསི་༡༠༩༨༤ (Marianas Trench) ལ་སོགས་པའི་སྤྲོ་བཤལ་གྱི་ས་སྒོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་མཚོའི་ཁར་གྱི་བཟོ་དབྱིབས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་ མཐོཝ་+85 m (Iceland) ལས་འགོ་བཟུང་ དམའབོ་ 106 m (southern India) བསྡོམ་གྱི་མི་ཀྲར་༢༠༠མ་ལངམ་ཅིག་ཨིན།
གླིང་ཆེན་ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་ནང་ལུ་ཡང་ ཆུ་ཡི་གཡུར་ལམ་དང་ གཡུར་ཆེན་ཚུ་བཟོ་བ་ཅིན་ འ་ནི་གཡུར་ཆེན་ཚུ་ནང་ལུ་ མཚོ་ཡི་གནས་ཚད་འདི་ཡང་ཁ་ཐུན་ཅིག་མཐུན་བཟུམ་མའི་བཟོ་དབྱིབས་ཐོན་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ གྲུ་ཆེན་ཚུ་ནང་སྦེ་རྒྱ་མཚོ་ཁར་ལས་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཆུ་རིས་ཀྱི་དབྱིབས་འདི་མི་འཚོར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་ནང་གི་ཡར་གྱི་སྐེད་ཐིག་འདི་ དབྱིབས་འདི་དང་ཀེར་གཟུགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ GPS འཕྲུལ་སྐར་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འཛམ་གླིང་གི་འཐེན་ཤུགས་འདི་ལྟེ་བའི་ནང་སྦེ་ ཁྱབ་ཁོངས་ལུ་སྐོརཝ་ཨིནམ་ལས་ ས་དཔྱད་རིག་པའི་ལྟེ་བ་གི་སྦེ་རྐྱངམ་ཅིག་ མཐོ་ཚད་འདི་འཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན།
ད་རེས་ནངས་པའི་ GPS ལེན་མི་ཉན་ཆས་ཚུ་ནང་ལུ་ རྒྱུག་ཐིག་གི་མཉན་ཆས་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གི་སྦེ་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལས་ མཐོ་ཚད་༼དཔེར་ན་EGM-96 geoid༽ གི་ཐོག་ལུ་ World Geodetic System (WGS) འདི་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྒོར་སྒོ་འདི་ ཆུ་ཡི་ནང་ན་ཨིན་པ་ཅིན་ ས་གནས་ག་རའི་ནང་ལུ་ ཆུ་ཡི་མཐོ་ཚད་འདི་ འདྲན་འདྲ་སྦེ་མི་འོང་།
དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཚོ་ཡི་མཐའ་མ་ལས་ མཐོ་ཚད་ག་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ངེས་གཏན་སྦེ་ཤེས་ནི་གི་དོན་ལས་ ཆུ་ཡི་ཚད་ཁར་ལས་ ལག་བཤེད་GPS གི་བརྒྱུན་ལམ་ལེན་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
GOCE འཕྲུལ་སྐར་གྱི་གནས་སྡུད་འབད་མི་གི་ཐོན་སྐྱེད་འགོ་དང་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠སྤྱི་ཟླ་༦པའི་ནང་ European Space Agency (ESA) གི་འཛམ་གླིང་བལྟ་བརྟོག་ལག་ལེན་གྱི་ཞབས་ཏོག་ལག་ཆས་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཡོངས་འབྲེལ་ནང་ལུ་ བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Geoid ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་ས་ཡི་གུར་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་བརྟིང་ཚད་འདི་འཇལ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཐབས་རིག་ཅ་ཆས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་གློག་རིག་ཐོག་ལས་གནས་ཐོ་བཞག་ནི་ལུ་ཡང་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སབ་ཁྲ་ཐད་སྒོརམ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྒོར་སྒོ་གི་དཔེ་སྟོན་ཅིག་དང་ གཞན་མི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་གྱི་དོན་ལས་ཨིན།
དཔེ་སྟོན་གྱི་འཛམ་གླིང་འདིང་ གནམ་ཁའི་སྒོར་སྒོ་གི་ རྒྱུན་མཐུན་འཛམ་གླིང་ཨིན།
འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ དེ་ལས་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་གི་ཡོངས་འབྲེལ་འཐུད་ལམ་ཚུ་བཏོན་འོང་།
དམིགས་བསལ་ྒྱིས་ འ་ནི་འདི་གིས་ སྒོར་སྒོ་མཐུན་ལམ་གྱི་ སྐར་ཚོམ་མིང་ཅན་ཚུ་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་འོང་།
འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལས་འགོ་དང་པ་ཤེས་མི་སྐོར་ལས་ Strabo གི་ནང་ལས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ལོ་ངོ་༡༥༠བི་སི་དེ་ཅིག་ཁར་ འཛམ་གླིང་འདི་ Globe of Crates འགྲེལ་བཤད་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཞི་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ མི་གཅིག་འབད་མི་འཁོར་ཡུག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དཔྱ་ཚད་1:40 million འབད་བའི་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་ཅིག་ཨིན་མས།
ད་རེས་ནངས་པའི་འཛམ་གླིང་དཔེ་གཟུགས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཚད་སྙོམ་གྱི་ཐིག་དང་ འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་ཚུ་ག་ར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ས་སྒོ་ཚུ་ ཧ་ལམ་ཅིག་ཕོ་ཚོད་གུར་བཀོད་དེ་སླབ་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
དང་ཕུག་གི་འཛམ་གླིང་འདི་གསལ་སྟོན་འབད་མི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་འདི་ ཨིསི་ལ་མིག་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Behaim འདི་ ས་ཁྲ་བཟོ་མི་དང་ མཚོ་གྲུ་བཏང་མི་ དེ་ལས་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ ཇར་མ་ནི་གི་མི་ཁུངས་ཅིག་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་འདི་བཟོ་བསྐྲུན་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ Behaim གིས་ ས་གནས་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ག་རའི་ནང་ལུ་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་ཅིག་འདི་ Hunt–Lenox Globe, ca ཨིན།
འ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་གསརཔ་འདི་བཏོན་མི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་རྙིང་ཤོས་ཅིག་འོང་ནི་མས།
ཨ་མི་རི་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་བཏོན་མི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་འདྲ་བཤུས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༥༠༧ལུ་ Martin Waldseemueller གིས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Soviet དང་ Russia གི་མཁའ་གྲུ་ནི་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༡ལས་༢༠༠༢ཚུན་ཚོད་ ཕྱོགས་འཚོལ་ནི་གི་ཐབས་འཕྲུལ་ཅིག་སྦེ་ ཨིན་ཅི་༥འབད་མི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་རྩིས་ཏེ་ Globus IMP ཟེར་མི་ འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠༢ལུ་ George Kearsley གི་ English Encyclopedia ནང་ལུ་ རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་ར་ པར་རྐོ་སྟེ་ར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་འཕྲུལ་ནང་ལུ་བཙུགས་པའི་བསྒང་ལས་ སྲབ་འཁོར་འདི་ ཟླ་གམ་དབྱིབས་ལུ་བཟོ་བཏངམ་ཨིན།
འ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཐཔེ་གཟུགས་ཚུ་ཡང་ “གནམ་མེད་ས་མེད་སྦོམ་” དང་ གོང་ཚད་ཡང་མཐོ་དྲག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ཤུལ་མམ་གྱི་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་གུར་ལུ་ ཇཱར་མ་ནི་ལས་སྦེ་ Soviet གི་ མདེའུ་གི་ཧོ་ཀ་ཡོདཔ་ཨིན།
Orthodrome ཟེར་མི་སྒོར་ཐིག་སྦོམ་འདི་གི་སྒོར་སྒོ་འདི་ སྒོར་སྒོ་གཉིས་ཀྱི་འཐུད་འབྲེལ་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ཁོཐ་སྙོམ་ས་སྒོ་འདི་ བར་སྣང་ལྟེ་བ་ལས་སྦེ་ཚུདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྒོར་སྒོ་གི་དམིགས་བསལ་སྒོར་ཐིག་འདི་གི་ཐད་ཁར་ སྒོར་ཐིག་ཆུང་ཀུ་གི་རྒྱབ་འགལ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ སྒོར་སྒོ་གི་འཐུད་འབྲེལ་མཚམས་དང་ བར་ལྟེ་བ་ལས་སྦེ་བརྒྱུད་མི་ཁོད་སྙོམ་ཚུ་ཨིན།
ངེས་ལེན་གྱི་ས་སྒོ་གི་ཐིག་ཁག་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་དོན་ལས་ སྒོར་ཐིག་སྦོམ་ གྱངས་ཁ་མེདཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
Riemannian གི་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ སྒོར་ཐིག་ཆེ་བའི་ནང་ལས་ གཞུ་དབྱིབས་ཅིག་བཏོན་མི་འདི་གི་རིང་ཚད་འདི་ སྒོར་སྒོ་གུར་ལུ་ས་སྒོ་གཉིས་ཡོད་མི་གི་བར་ནའི་ཐག་རིང་ཚད་གཞི་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་སྒོར་ཐིག་ཚུ་ལུ་ Riemannian སྒོར་ཐིག་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།
ད་རུང་གཞན་མི་སྒོར་ཐིག་སྦོམ་ཅིག་འདི་ ས་དང་ཆུ་གཉིས་དབྱེ་ཕྱེ་མི་གི་སྒོར་ཐིག་འདི་ཨིན།
སབ་ཁྲའི་འབྲི་བཀོད་ནི་ལུ་ སབ་ཁྲ་བཟོ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་འདི་གི་ཁ་ཐོག་འདི་ ལེབ་ཏེག་ཏེ་སྦེ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ འདི་གུར་ལུ་ སབ་ཁྲ་བཀོད་ནི་གི་ཐབས་རིག་ཅིག་ཨིན་མས།
སབ་ཁྲ་འདི་ག་ཅི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་ན་དང་འཁྲིལ་ ལ་ལུ་ཅིག་བཟོ་སྒྱུར་འབད་བ་བཏུབ་ནི་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ཚུ་མི་བཏུབ། དེ་འབདཝ་ལས་ གཞན་མི་ཆ་ཤས་ཚུ་སྣང་མེད་བཞག་པའི་ཐོག་ལས་ དངོས་གཟུགས་འདི་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ལ་སོགས་ སྒོར་སྒོ་གི་དངོས་གཞི་ཚུ་བདག་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ སབ་ཁྲ་མ་འདྲཝ་གི་པར་བརྙན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
པར་བརྙན་ཚུ་ཡང་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་དང་ ཚད་དཔག་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་ལ་སོགས་ལེ་ཤ་ཅིག་རྩིས་ཏེ་ རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ གནད་དོན་དངོས་གཞི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ རྩིས་ཀྱི་རིག་པའི་ཐོག་ལས་ བསྒོང་གུར་སྦེ་ཡོད་པའི་དབྱིབས་འདི་ མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་ ཧུམ་ཐག་ཐ་སྦེ་ ཁོད་སྙོམ་བཟོ་མི་འདི་ལུ་ པར་བརྙན་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་དང་གཞན་མི་དངོས་མེད་གནམ་ཁའི་བཟོ་དབྱིབས་སྦོམ་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་སྒོར་སྒོ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བཟོ་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཞན་སྐར་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་དངོས་གཞི་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གི་དབྱིབས་ལུ་བརྟག་པ་གཏན་པ་མེདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་བཟོ་དབྱིབས་བསྒོང་སྒོར་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གི་ཁ་ཐོག་འདི་ ཁོད་སྙོམ་འབད་མི་ས་སྒོ་གི་འཇལ་ཚན་འདྲ་སྙོམ་མེདཔ་ལས་ བཟོ་དབྱིབས་མ་འདྲཝ་འབད་མི་ཚུ་གི་འཇལ་ཚད་མ་འདྲཝ་དང་ འདི་དང་བསྟུན་པའི་ས་སྒོ་གི་མཐོང་སྣང་ཡང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སབ་ཁྲ་གི་གཞི་རྟེན་འདི་པར་བརྙན་ག་འདི་འོང་དགོཔ་ཨིན་ན་འདི་ སབ་ཁྲ་འདི་ ག་ཅི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་ན་འདི་ལུ་རག་ལས་ནི་ཨིན་མས།
སབ་ཁྲ་འདི་གི་དོན་ལས་བསྡུ་མི་གནས་སྡུད་ཚུ་ས་ཆ་རིག་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ གནས་སྡུད་བསྡུ་ནི་འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་བཟོ་ནི་ཨིན་ན་འདི་ལུ་ རག་ལས་ནི་ཨིན་མས།
Tissot's indicatrix བཟུམ་འབད་ Goldberg-Gott indicatrix འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ལུ་གཞི་གཏད་དེ་ཨིནམ་དང་ ས་སྒོ་གི་ངོ་རྟགས་དང་རྟགས་ཚན་ཚུ་ཕྲ་ཆུང་སྦེ་བཀོད་དེ་ བཟོ་སྒྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ཡང་གསལ་བཏོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ སྒོར་སྒོ་འབད་མི་གྲུ་གསུམ་triangle ཚུ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་གི་སྦེ་བཟོ་སྒྱུར་འབད་དེ་བཟོ་མི་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་གི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་འདི་ ཐིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་བཏོན་པའི་རིགས་ཚུ་ལུ་ བཟོ་སྒྱུར་འབད་མི་དང་ངོ་མ་གི་བར་ན་ ཚོས་གཞི་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཀོད་ནི་དང་ ཡང་ཅིན་ ཚོས་གཞི་ལེགས་འགྱུར་འབད་ནི་འདི་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་དབྱིབས་འདི་རིམ་མཐུན་མེན་ནི་འདི་གིས་ བརྡ་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ འདི་ནང་ལས་ར་བྱངམ་ཨིན་མས།
ག་བསྡུར་རྐྱབ་ཏེ་བལྟ་དགོཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཚལ་ལུ་གི་པགས་ཀོ་འདི་ ཧྲལ་མ་འགྱོ་བ་དང་ ཨུམ་མ་བཏང་པར་ ཚལ་ལུ་འདི་ལེབ་ཏེག་ཏེ་བཟོ་ར་མི་ཚུགས།
Tangent ཟེར་མི་འདི་ ཕྱི་ངོས་ཀྱི་ཁ་ཐོག་འདི་ རེག་སྟེ་འབད་རུང་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་བར་ལས་སྒོར་ལེབ་སྦེ་འཐོན་མ་ཚུགས་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན། འདི་བཟུམ་འབད་ secant ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་ནང་ལས་ སྒོར་ལེབ་སྦེ་ཐོན་ཚུགས་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
ཀོང་དབྱིབས་ཀྱི་པར་བརྙན་ནང་ལུ་བཟུམ་འབད་ འ་ནི་ཐིག་ཚུ་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ཅིག་ཁར་ ཁོད་སྙོམས་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ འདི་ལུ་ གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ ཁད་སྙོམས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ རྒྱ་རྫིའི་དབྱིབས་ཅན་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་རྫུས་མ་ཅིག་གི་པར་བརྙན་ཚུ་ག་ར་ལུ་ སྦྱོར་འཇུག་ཕོགཔ་ཨིན།
འཇལ་ཚད་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ས་རིག་གི་ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འཕྲང་ཐིག་གུར་ལས་ར་ཕོག་འོང་།
བཟོ་དབྱིབས་འདི་ སྒོར་སྒོ་སྦེ་ཡོད་རུང་ཡོད་ སྒོང་དབྱིབས་སྦེ་ཡོད་རུང་ཡོད་ འདི་གི་གཞི་རྩ་གྲུས་བསྡུར་འབད་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ག་ར་ལུ་མནོ་བསམ་བཏང་སྟེ་གཙོ་བོར་བཟུང་དགོཔ་ཨིན།
སྒོང་དབྱིབས་ཀྱི་དཔེ་གཟུགས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ ས་དབྱིབས་ཆགས་ཚུལ་གྱི་སབ་ཁྲ་བཟོཝ་ད་དང་ གཞན་སའི་ཁར་ ས་སྒོ་ཚུ་ངེས་ཏིག་སྦེ་ཕོག་དགོ་པའི་ སབ་ཁྲ་སྦོམ་དང་བར་མ་ཚུ་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྒོང་དབྱིབས་ཀྱི་དཔེ་གཟུགས་ཚད་དང་ལྡནམ་དྲག་ཤོས་ཅིག་དང་འཕྱདཔ་ད་ ས་ཆའི་དཔེ་གཟུགས་འདི་གིས་ ཐག་རིང་གི་ཚད་དང་ བཟོ་རྣམ་ཆ་ལུགས་ དེ་ལས་ འདྲ་མཉམ་ལ་སོགས་པ་ ཁག་ཆེ་བའི་ཁྱད་གཞི་ཚུ་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
བཟོ་དབྱིབས་ཅིག་མཚུངས་མེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་རིགས་ སྐར་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ སབ་ཁྲ་འདི་ངེས་ཏིག་སྦེ་བཏོན་ཐབས་ལུ་ ཕྱོགས་མཚུངས་ཀྱི་དཔེ་གཟུགས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
པར་བརྙན་ཚུ་ འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆའི་དཔེ་གཟུགས་སྦོམ་ཚུ་གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ དཔྱ་ཚད་བཏོན་ནི་གི་ལཱ་འདི་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐིག་འདི་བདའ་སྟེ་མེ་འདི་འབྱུང་སའི་ས་སྒོ་འདི་མཇུག་གི་ཐོག་ས་སྦེ་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོད་མི་འདི་ "རང་བཞིན་" རྒྱ་རྫི་བཟོ་དབྱིབས་པར་བརྙན་གྱི་ཁྱད་པར་བཏོན་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཨིན།
འ་ནི་རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་འདི་ འཛམ་གླིང་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་སྤུརཡོདཔ་དང་ ལས་འཆར་བཀོད་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་བཤིག་ཡོདཔ་ཨིན།
བྱང་ལས་ལྷོ་གི་བར་ནའི་ཐག་རིང་འཐུང་འདི་ བསྣར་ཏེ་ཡང་མེན་པའི་ཁར་བཙིར་ཏེ་འཐུང་ཀུ་བཟོ་སྟེ་ཡང་མེན། (1): གྲུ་བཞི་དཀྱུས་རིང་འདྲ་མཉམ་འབད་བའི་པར་བརྙན་དང་ ཡང་ཅིན་ "plate carrée"ཟེར་མི་སབ་ཁྲའི་པརབརྙན་བཀོད་ས་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་པར་བརྙན་འདི་གིས་ བྱང་དང་ལྷོ་གི་བར་ནའི་ཐག་རིང་འཐུང་འདི་ ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་བར་ནའི་ཐག་རིང་འཐུང་འདྲ་མཉམ་གྱི་དཔྱ་རྩིས་འདི་བཏོནམ་ལས་ འདི་གིས་ ས་ོཁངས་འདི་ དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བསྟུན་ཉམས་སྲུང་འབདཝ་ཨིན།
གཞན་མི་འཛམ་གླིང་སའི་ཚངས་ཐིག་ཚུ་ བར་གྱི་ཚངས་ཐིག་འདི་རིངམོ་སྦེ་ ཕྱི་ཁར་ཁ་ཐུག་ཐོན་སུ་ཅིག་དང་ བུག་གི་ཚངས་ཐིག་འདི་ལས་ཐག་རིང་ས་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ ཚངས་ཐིག་ཚུ་ ས་སྟོང་འདྲན་འདྲ་སྦེ་བཞག་སྟེ་ ཁད་སྙོམས་ཀྱི་ཐིག་བདའ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ ཀོང་དབྱིབས་སབ་ཁྲ་ནང་ལུ་ གནས་ཚད་ལྡན་པའི་ཁད་སྙོམས་ཐིག་གི་ཉེ་འདབས་ལས་ཕར་ འཇལ་ཚད་དང་ དབྱིབས་ དེ་ལས་ས་ཁོངས་ཁྱབ་ཚད་ཚུ་གི་བཟོ་སྒྱུར་ཉུང་དྲག་སྦེ་གྲུབ་འབྲས་བཏོནམ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཐིག་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལུ་ རིང་ཚད་གྲངས་མེད་ མཐོང་ཚུལ་གྱི་ས་སྒོ་ནང་ལས་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཚུགས།r(d) = c sin .
མཐོང་ཚུལ་ པར་བརྙན་ལུ་བོ་ལོག་ཁར་བཀོད་དོ་བཟུམ་འབད་ གནམ་སྣང་ལས་ངེས་མེད་ཀྱི་ཐག་རིང་སར་མཐོང་དོ་བཟུམ་འབད་བཀོད་དེ་ འདི་གི་སྦེ་ འཛམ་གླིང་ཕྱེད་ཀ་འདི་ཧྲིལ་ཙུ་སྦེ་མཐོང་དོ་བཟུམ་འབད་ The Blue Marble 2012 ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་དོ་བཟུམ་འབད་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་རྣམ་དང་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་ ཐིག་དང་ པར་བརྙན་བཀོད་པའི་སྐབས་ལུ་ གུག་ཀྱོག་བཀོད་ནི་ཨིན་མི་དང་འབྲེལ་ བསྣར་འགྱོ་འོང་།
Azimuthal equidistant: བུར་ལྟེ་བ་དང་མཐའ་མ་ལས་ཐག་རིང་འཐུང་འདི་ བདག་འཛིན་འབད་བཞགཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ པར་བརྙན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སབ་ཁྲ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་ཁེ་ཕན་དང་ འདི་གི་དཔྱ་རྩིས་ལག་ལེན་ཚུ་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་རྒྱབ་རྟེན་སབ་ཁྲ་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ པར་བརྙན་ཐོག་ལས་ཉམས་ཆག་ཤོར་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Mercator གི་པར་བརྙན་འདི་ རྒྱ་རྫི་བཟོ་དབྱིབས་ཀྱི་པར་བརྙན་སབ་ཁྲ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ས་རིག་མཁས་པ་ Flemish དང་ སབ་ཁྲ་འབྲི་མི་ Gerardus Mercator གཉིས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༦༩ལུ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཟུར་གནོད་དང་འབྲེལ་ Mercator པར་བརྙན་གྱིས་ འཛམ་གླིང་བུར་གྲལ་ལས་ཕར་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ གཟུགས་སྙན་གྱི་ཚད་གཞི་སྦོམ་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་འཁོར་ལོའི་དབྱིབས་ཀྱི་དབང་དུ་བཏང་པ་ཅིན་ འ་ནི་སབ་ཁྲ་འདི་ བུག་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་ཀྱི་པར་བརྙན་ལུ་གཞི་བཞག་བཞགཔ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ དུས་ཚོད་འཁོར་ལོའི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་ཨིན་མི་ ས་ཡི་པར་བརྙན་གྱི་གནད་དོན་འདི་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་ འ་ནི་འདི་ འཛོལ་ཏེ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་བའི་གནད་དོན་སྣ་ཆུང་ཅིག་དང་ ཡོངས་གྲགས་ཅིག་ཨིན་མས།
Mercator གིས་སབ་ཁྲ་གི་མིང་འདི་ "གྲུ་བཏང་མི་ཚུ་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་འགྲེལ་བཤད་དེ་གསརཔ་དང་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དེ་ བཅོ་ཁ་རྐྱབ་ཡོདཔ།".
འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ རིག་ཚོད་དཔག་མི་ལེ་ཤ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Mercator གིས་ Pedro Nunes དང་ཅིག་ཁར་ཆ་རོགས་འབད་མི་དང་ ཁོ་གིས་འགྲུལ་སྐྱོད་ལམ་ལུགས་Nunes གིས་བཟོ་མི་འདི་ཐོབ་དབང་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཁོ་ལུ་ལྷན་ཐབས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་ཚུ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༥༨༩དེ་ཅིག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོད་མི་ རྩིས་རིག་མཁས་པ་ Thomas Harriot གིས་དཔར་བསྐྲུན་མ་འབདཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ དུས་འཕྲལ་ལས་ལག་ལེན་དངོས་སུ་འཐབ་ནི་ལས་བཀག་རྐྱབ་མི་ དཀའ་ངལ་ངོ་མ་གཉིས་ཡང་ རྒྱ་མཚོའི་ནང་ལུ་ ཤར་ནུབ་ཀྱི་མཚམས་ཐིག་འདི་ གཏན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཤེས་ཚུགས་པའི་འོས་འབབ་མེད་མི་དང་ མཚོ་འགྲུལ་གྱི་ནང་ལུ་ ས་ཆ་རིག་པའི་ལམ་ཕྱོགས་འདི་མེན་པར་ འཐེན་ནུས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ཕྱོགས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ འདི་གིས་འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་འདི་དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ས་ཡི་གནས་ཕྱོགས་ཚུ་ཐག་གཅད་ནི་གི་དཀའ་ངལ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་བསལ་མ་ཚུགས་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ གནོན་མ་ཚུགས་པ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནོན་ཤུགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དཔེ་བསྐྲུན་པ་ཚུ་གིས་ དུས་རབ་༢༠པའི་ལམ་རིམ་གྱི་ཐོག་ལུ་ དམིགས་ཚད་སྐྱེད་ནི་འདི་ རིམ་གྱི་སྦེ་མར་ཕབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དམིགས་ཚད་འདི་གྲུབ་ནི་ལུ་ བཀག་མ་ཚུགས་པའི་ ཤར་ལས་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་བསྣར་བའི་སབ་ཁྲ་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་ལས་ རིང་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ འདི་གི་ཐག་རིང་ཐུང་འདི་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོཝ་ཨིན། འདི་ཡང་ Mercator དམིགས་ཚད་སྐྱེད་མི་ནང་ལུ་ བྱང་ལས་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་བར་ནའི་བསྣར་ཚད་འདི་དང་སྒྲིག་དགོཔ་དང་ ཤར་ལས་ནུབ་ཀྱི་བར་ནའི་གནས་མཚམས་རེ་གི་དཔྱ་ཚད་འདི་ བྱང་ལས་ལྷོ་གི་བར་ནའི་དཔྱ་ཚད་དང་འདྲ་མཉམ་སྦེ་ སབ་ཁྲ་འདི་གཏན་ཁེལ་སྦེ་དམིགས་ཚད་སྐྱེད་ཚུགསཔ་ཨིན།
བྱང་ཁ་ཐུག་དང་ཡང་ན་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ 70° ལས་མཐོ་མི་ལུ་ Mercator དམིགས་ཚད་འདི་ དངོས་དོན་ལུ་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ བྱང་སྣེ་དང་ལྷོ་སྣེ་ལུ་ རིམ་འགྲོས་འཇལ་ཚད་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྦོམ་འགྱོ་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Canada གི་ Arctic མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་གྱི་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོད་པའི་ Ellesmere མཚོ་གླིང་འདི་ སྦོམ་ཆུང་གི་ཚད་ Australia བཟུམ་ཅིག་མཐོངམ་ཨིན་རུང་ མ་གཞི་གིས་ Australia འདི་ མཚོ་གླིང་འདི་ལས་ ཚར་༣༩ལྷགཔ་ཅིག་གི་ར་སྦོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ Greenland གི་ས་ཁོངས་ངོ་མ་འདི་ Democratic Republic of the Congo དང་ དོ་འགྲན་འབད་ཚུགསཔ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
Alaska འདི་ Australia དང་འདྲན་འདྲ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་ར་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ངོ་མ་ལུ་ Australia འདི་ཚར་ཕྱེད་དང་༥གིས་སྦོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Sweden འདི་ Madagascar དང་འཕྱདཔ་ད་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྦོམ་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་ Gnomonic Projection གིས་བཟོ་མི་ Regular Icosahedron གི་བཟོ་དབྱིབས།"
འདི་བཟུམ་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ད་རེས་ནངས་པའི་སབ་ཁྲའི་དཔེ་དེབ་ཚུ་ནང་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་གི་དོན་ལས་དང་ ཡང་ཅིན་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་དང་བྱང་མཚམས་ལས་ཐག་རིང་སར་འབད་མི་ གཞན་མི་རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་ཀྱི་དམིགས་ཚད་དམ་ཁ་རྐྱབ་མི་ འདི་བཟུམ་འབད་ ས་ཁོངས་འདྲ་མཉམ་གྱི་དམིགས་ཚད་ཚུ་གི་དོན་ལས་ Mercator projection དམིགས་ཚད་འདི་ མ་པ་ལས་ལག་ལེན་མི་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ལས་ Arno Peters གིས་ Gall–Peters projection དམིགས་ཚད་ཟེར་མི་འདི་ Mercator གི་དཀའ་ངལ་འདི་བསལ་ཐབས་ལུ་ སྤཡི་ལོ་༡༨༥༥ལས་ཡོད་པའི་ Gall–Peters གི་ལཱ་ཚུ་ལུ་གཞཔ་གནས་མ་བརྟེན་པའི་ ཁོ་རའི་ལཱ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་སླབ་ཏེ་ དཀའ་ངལ་འདི་ལྷག་པར་དུ་མང་སུ་ཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འོནས་འབབ་ཅན་གྱི་དམ་ཁའི་ཚད་འཛིན་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༣༥དེ་ཅིག་ཨིན་རུང་ དཔྱ་ཚད་ཆུང་ཀུ་༼ལུང་ཕྱོགས་སྦོམ་༽ འ་ནི་ལག་ལེན་གྱི་རྣམ་པ་འདི་ ཆ་གནས་མ་བཞག་སྟེ་འབད་རུང་ འདི་གི་གཞི་བརྟེན་གནས་རྩ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༦༣༧༡དང་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༤༠༠༣༠འདི་ སྒྡོར་ཕྱེད་ཐད་རིམ་དང་ སྒོར་ཚད་གཉིས་རིམ་པ་སྦེ་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་ཀྱི་སབ་ཁྲ་པར་བརྙན་འདི་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ φ དང་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་ λ གི་ ས་ཆ་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་གིས་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ Cartesianགིས་ འཛམ་གླིང་དབུས་ཀྱི་མཚམས་ཐིག་དང་ མཚམས་བདའ་སྟེ་ཐིག་མཚམས་ངོ་མ་ཡོད་མི་གི་སབ་ཁྲ་འདི་མཉམ་འབྲེལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་འདི་ འཛམ་གླིང་དབུས་ཕྱོགས་མཚམས་ཐིག་ཁར་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་འདི་ལུ་ ཆ་ཤས་རྩམ་ཅིག་སྦེ་རེགཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་དང་ རྒྱ་རྫི་དབྱིབས་ཀྱི་བར་ནའི་དཔྱ་ཚད་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་ གཞན་ཁ་ག་སྟེ་ཡང་མེད་པར་ འཛམ་གླིང་དབུས་ཕྱོགས་མཚམས་ཐིག་ཁར་དོ་མཉམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁྱད་པར་ (λ − λ0) འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ལས་འབྱུང་པའི་གྲུ་ཟུར་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ད་རུང་ ཕྱེལ་བཀོག་ནི་གི་རྣམ་པ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། Finland གི་སློབ་གྲྭའི་སབ་ཁྲ་འདི་ ཚད་སྙོམས་ལུ་ 76°N དང་ 56°S ཕྱེལ་བཀོག་སྟེ་ འདི་གི་ཆ་ཚད་རྣམ་པ་འདི་ 1.97 ལུ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཕྲ་རིང་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་ sec 8° = 1.01 རྒྱ་སྦོམ་མའི་ཕྲ་རིང་དང་འཕྱདཔ་ད་ 16° ༼འཛམ་གླིང་སྦུག་ཚངས་ཐིག་གི་ལྟེ་བ་ལུ་༽འདི་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ཐད་ཀར་འོངམ་ཨིན 1% དང་ཡང་ཅིན་ ༡༠༠གི་ནང་ལས་དཔྱ་༡.
རྒྱབ་རྟེན་ག་ར་གི་དོན་ལས་ e2 གི་ཁྱད་བཅུད་འདི་ 0.006 དེ་ཅིག་ཨིན་མས།
གོང་གི་དཔེ་གཟུགས་ཀྱི་དོན་ལས་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ 60° ལུ་ 1 cm གིས་1,500 km ཐོནམ་ཨིན།
འ་ནི་གཡོ་ཐིག་འདི་གི་གྲ་ཟུར་འདི་ སྦུག་ལུ་ 2arcsin(cos φ sin )གི་འདྲ་མཉམ་དང་ ཀ་དང་ཁ་གི་བར་ནའི་ སྒོར་ཐིག་སྦོམ་གྱི་ཐག་རིང་ཐུང་འདི་ 2a arcsin(cos φ sin )
གཞན་དངོས་གཟུགས་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ཁ་ཐོག་གི་གནས་སྟགས་གཏན་ཏོག་ཏོ་འབད་མི་འདི་ མང་ཤོས་ར་རྒྱབ་བརྟེན་འབད་དེ་འོང་། Marsགི་དོན་ལས་ འཛམ་གླིང་ས་ཡི་ཚངས་ཐིག་འདི་ Airy-0 ལས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོཝ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་དང་ཟླཝ་ དེ་ལས་ཉིམ་ཚུ་གི་འགྲོ་ལུགས་ཐོབ་རིམ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ དྲོད་ཚོད་ −180° ལས་+180°བར་ན་ཐོབ་སྦེ་བཀོད་ནུག གཞན་མི་དངོས་གཟུགས་ཚུ་གི་དོན་ལས་འབད་བ་ཅིན་ 0° ལས 360°གི་བར་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
སབ་ཁྲ་གི་རྒྱ་ཚད་འདི་ སབ་ཁྲ་གུར་གྱི་ཐག་རིང་ཐུང་དང་ ས་སྒོ་ངོ་མའི་རིང་ཐུང་གི་ ཆ་ཚད་འདི་ཨིན།
ཐབས་ལམ་དང་པ་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་གཟུགས་ཀྱི་ སྦོམ་ཆུང་འདི་དང་ འཛམ་གླིང་ངོ་མ་གི་ སྦོམ་ཆུང་གི་ཆ་ཚད་འདི་ཨིན།
སབ་ཁྲ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ རྒྱ་ཚད་འདི་ ག་དེ་ཉུང་ཉུང་སྦེ་བཞག་སྟེ་ ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ངོ་བོ་ཅིག་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ བཅད་ཁྲམ་རྒྱ་ཚད་སྦེ་ཡང་བཏོནམ་ཨིན། ༼འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་རྒྱ་ཚད་འབད་ཡང་སླབ་མ་དགོ་པར།༽
འདི་གི་ཐད་ཁར་ རྒྱ་ཚད་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱ་ཚད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་ཨིན། ༼= ཁྱད་རྣམ་རྒྱ་ཚད་= དམིགས་བསལ་རྒྱ་ཚད་༽
སབ་ཁྲ་གི་དམིགས་ཚད་འདི་ སབ་ཁྲ་གི་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཚད་འདི་ག་དེ་སྦེ་སྣ་མང་སྦེ་ཐོནམ་ཨིན་ན་ཧ་གོ་མ་ཚུགས་པའི་དཀའ་ངལ་ཐོནམ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཏདང་ཕུག་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ལས་ ག་དེ་སྦེ་དམིགས་ཚད་སྐྱེད་ཚུགསཔ་ཨིན་ན་གི་ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་གི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན།
རྒྱ་ཚད་ཆུང་བ་ཚུ་ འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་དང་ ཡང་ན་ གླིང་ཆེན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་ཕྱོགས་སྦོམ་ཚུ་ལུ་ གོཝ་ཨིན།
རྒྱ་ཚད་སྦོམ་གི་རྒྱ་ཚད་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སབ་ཁྲ་དང་ཡང་ན་ཁྲོམ་ཚོགས་འཆར་གཞི་གི་སབ་ཁྲ་ལ་སོགས་པའི་ ས་ཁོངས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གི་ཁ་གསལ་ཚུ་གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན།
ག་དེ་འབད་རུང་ གོང་ལས་ཁ་གསལ་བཀོད་དོ་བཟུམ་འབད་ སབ་ཁྲ་འབྲི་མི་ཚུ་གིས་ "རྒྱ་ཚད་ཆེ་བ་" ཟེར་མི་ མིང་ཚིག་འདི་ ས་ཁོངས་ཆུང་བ་ཚུ་ ཁ་གསལ་ཉུང་སུ་སྦེ་བཏོན་མི་གི་སབ་ཁྲ་ཚུ་ལུ་ཁ་གསལ་བཀོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་སྤྱི་བཏང་ལུ་ ཚལ་ལུ་པགས་ཀོ་འདི་ཧྲལ་མ་བཏང་མེདཔ་མ་བཏང་པར་ ས་གཞི་ཐང་ནང་ལུ་ལེགས་ཤོམ་ཧུམ་ཐག་ཐ་སྦེ་བསྣལ་ནི་འདི་ མ་པ་ལས་འབད་མི་ཚུགས་ཟེར་བའི་དཔེ་ཅིག་བཏོནམ་ཨིན་མས།
སབ་ཁྲ་གི་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ དངོས་གཟུགས་བདེ་སྒྲིག་གི་དམིགས་ཚད་ཨིན།
རྒྱབ་གནོན་ཆུང་ཀུ་ཟེར་མི་འདི་ འཇལ་ཚད་ངེས་ཏིག་ཕོག་པའི་དུས་ཚོད་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ དངོས་གཟུགས་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ རྒྱ་ཚད་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཐད་ཁར་ འགྱུར་བ་ག་ནི་ཡང་མེད་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
ང་བཅས་ཀྱིས་བཤདཔ་ཨིན་མས་ འ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་འགྲེས་བཤད་རྐྱབ་ཡོད་པའི་དམིགས་ཚད་སྐྱེད་མི་སབ་ཀྲ་འདི་ ངོ་མ་འབད་དཔལ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སབ་ཁྲ་ལས་ དབྱེ་ཕྱེ་ཚུགས་དགོཔ།༼ཡང་མ་བལྟ་ཚུགས་མི་འདི་༽
རྒྱ་ཚད་ཀྱི་གནས་ས་འདི་ གནས་ཕྱོགས་དང་ ཁ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགསཔ་ལས་ སྒོར་ཐིག་གི་དམིགས་ཚད་དང་འདི་གི་དམིགས་ཚད་འདི་ བཟོ་སྒྱུར་འབད་འབདཝ་འོང་།
སབ་ཁྲ་གི་དམིགས་ཚད་ནང་ལུ་ འ་ནི་བཟོ་སྒྱུར་འབད་མི་འདི་ ཅིག་གུར་ཅིག་བསྐྱེལ་ཏེ་འབད་བ་ཅིན་ སབ་ཁྲ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱ་ཚད་ཀྱི་གནས་ཁོངས་འདི་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཚངས་ཐིག་གཙོ་བོ་གི་ཆ་ཚད་ལས་ ཚངས་ཐིག་ཆུང་བ་འདི།
ཆ་ཚད་འདི་ངེས་ཏིག་ཨིན་ (k=1) འཛམ་གླིང་སྐེད་མཚམས་ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སབ་ཁྲ་གུར་གྱི་རིང་ཚད་འདི་ RF དང་ཅིག་ཁར་རྟགས་མ་མཐུན་པ་ཅིན་ ༼ཡང་ན་རྒྱ་ཚད་ངོ་མ་༽ འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་འཁོར་ཡུག་ཚད་རྩིས་ངོ་མ་འདི་བྱིནམ་ཨིན།
ཤོག་ཁྲམ་མཐོ་ཤོས་ཀྱིས་ Mercator རྒྱ་ཚད་འདི་ངེས་ཚིག་འདི་གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ ཚད་མཉམ་གྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་ འཛམ་གླིང་ས་ཡི་ཚངས་ཐིག་གི་རྒྱ་ཚད་དང་ཚད་སྙོམས་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ Mercator དམིགས་ཚད་འདི་ འཛམ་གླིང་ཚངས་ཐིག་གི་ ངེས་ཚད་༣ ༢༤ དྲིག་རི་རྒྱ་རྒྱ་ཚད་ལུ་ ཚད་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བལྟ་བརྟོག་འདི་གིས་ Mercator གི་དམིངགས་ཚད་འདི་གི་གོང་འཕེལ་འདི་ རྒྱ་ཚད་སྐྱེདཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ འཛམ་གླིང་ཚངས་ཐིག་གི་གི་གནས་ཚད་འདི་ སབ་ཁྲ་གི་རྒྱ་ཚད་ནང་འཁོད་ལུ་ཆ་མཚུངས་སྦེ་ཐོནམ་ལས་ འཛམ་གླིང་ཚངས་ཐིག་འདི་ འཛམ་གླིང་སྐེད་མཚམས་བཟུམ་འབད་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁག་ཆེ་མའི་ཕྱོགས་བཞི་དང་ཡང་ན་ ཁག་ཆེ་བའི་ས་སྒོ་ཚུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ཕྱོགས་བཞི་ ནུབ་ཤར་ལྷོ་དང་ནུབ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ N, E, S, དེ་ལས་ W ཚུ་གི་སྦེ་རྟགས་བཀོདཔ་ཨིན།
ཤར་ཕྱོགས་དང་ཡང་ན་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་བའི་སྐབས་ ཤར་དང་ནུབ་སྦེ་བཞག་སྟེ་ ཐད་ཀར་དུ་འགྱོ་ཚུགས་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ཚངས་ཐིག་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན། ༼བསྒྱིར་འཕྲུལ་ལག་ལེན་འཐབ་མ་དགོ་པར།༽
ཁབ་ལེན་རྡོ་གི་སྣོད་ཀྱི་བྱང་སྣེ་འདི་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་མཚུངས་སུ་ བྱང་སྣེ་ཁ་ཐུག་ལུ་བཏོནམ་ཨིན།
ཉིམ་ཕྱེད་ལུ་ བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ Tropic of Cancer ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ Tropic of Capricorn ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ བྱང་ཁ་ཐུག་ཨིན།
འ་ནི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ དང་པ་ར་ ཉིམ་འདི་གི་འགྱོ་ས་འདི་བལྟ་ཞིནམ་ལས་ ཉིམ་འདི་བྱང་དང་ཡང་ན་ལྷོ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ ཤར་ལས་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྱོཝ་ཨིན་ན་བལྟ་དགོཔ་ཨིན། གཡོན་ཁ་ཐུག་ལས་གཡས་ཁ་ཐུག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིནམ་དང་ གཡས་ཁ་ཐུག་ལས་གཡོན་ཁ་ཐུག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ཨིནམ་དང་ ཡང་ཅིན་ ཅིག་གིས་ ཉིམ་གྱི་གྱིབ་མ་འདི་བལྟ་རུང་བཏུབ།
འཛམ་གླིང་གི་ཚངས་ཐིག་འདི་གཡོ་སྟེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ བལྟ་མི་འདི་གི་སྡོད་ས་འདི་ག་སྟེ་ཨིན་རུང་ ཉིམ་འདི་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་སྦེ་ཤར་ནི་འདི་ ལོ་གཅིག་ནང་ ཉིནམ་གཉིས་ལས་འགལ་མེདཔ་ཨིན།
ལྷོ་སྣེ་ལུ་འ་ནི་ཐབས་ལམ་འདི་ལཱ་འབད་བཏུབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ༡༢འདི་ཉིམ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཕྱོགས་བཏོན་ཏེ་འོང་ནི་དང་ ཆུ་ཚོད་ཀྱི་བརྡ་སྟོན་གྱི་ཕྱེད་ཀྱི་བར་ན་དང་ ཆུ་ཚོད་༡༢གིས་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་བཏོན་ནི་ཨིན།
འ་ནི་ཚངས་ཐིག་འདི་གིས་ བྱང་དང་ལྷོ་གི་ཚངས་ཐིག་ལུ་ ཚངས་ཐིག་འདི་གི་བར་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཕོག་འོང་།འདི་གིས་ བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་འདི་གིས་ བྱང་དང་ལྷོ་ཁ་ཐུག་གི་གནམ་དགུང་འདི་ ཐད་ཁར་དུ་དགུང་ཐེད་ལུ་ཨིན་ཟེར་ཤོབ་ཡང་རྐྱབ་ཚུགས།
པར་རིགས་ཚུ་ནང་ལུ་ལྟེ་བ་གཅིག་པའི་གཞུ་དབྱིབས་འདི་ གྲངས་མང་སྦེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ༼སྒོར་ཐིག་ཡང་དག་པའི་ཆ་ཚད།༽ འདི་གི་ནང་ལས་ སྦུག་ཐིག་ངོ་མ་འདི་ཐད་ཀར་དུ་བཏོན་ཚུགས་ནི་དང་ སྣེ་ངོ་མ་གི་ཐད་ཀར་དུ་ཕོག་ཡོད་མི་༼བྱང་དང་ཡང་ན་ལྷོ།༽ གནམ་དགུང་དང་འབྲེལ་གནད་འབད་འོང་།
ཉིན་མཚན་མཉམ་དུས་ཀྱི་ ཁྱུན་ལམ་ལས་བརྟཻན་ཏེ་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་པའི་ནམ་འདུས་ལུ་ བྱང་སྣེ་དང་ལྷོ་སྣེ་གི་གཏན་འབྱུང་གནས་ས་འདི་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན།
སྐར་རྟགས་ "Big Dipper རྒྱ་སྐར་ཚན་ཅིག་གི་མིང་གནས།" འདི་ རྒྱུ་སྐར་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་གིས་ བྱང་གི་རྡོ་ལེན་ཁབ་ཕྱོགས་འདི་མེན་པར་ ངོ་མ་འདི་ར་མཐོངམ་ལས་ ས་གནས་ནང་འཁོད་དང་ ཡང་ན་གྲུ་ནང་གི་ཕྱོགས་བཏོན་མི་རྡོ་ལེན་ཁབ་ཕྱོགས་ཚུ་གིས་ བར་འཛུལ་འབད་མི་ཚུགས།
དུས་རབ་བར་མའི་ཡུ་རོབ་ཀྱི་སབ་ཁྲ་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དཔེར་ན་ཤར་ཕྱོགས་འདི་ (E) གུར་ལུ་བཀལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་དབྱིབས་རིག་དཔྱད་ཀྱི་སབ་ཁྲ་ཚུ་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ངོས་ཐིག་གི་སྦེ་ ས་ཆའི་མཐོ་ཚད་འདི་ཚུདཔ་ཨིན།
བྱང་གི་སྣོས་རྩེ་འདི་ དེ་ལས་ བྱང་སྣེ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་འབད་བའི་ སྣོས་རྩེ་ལུ་འགྱོ་འོང་།
བྱང་གི་སྣོས་རྩེ་ལས་ གཡས་བསྐོར་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ནུབ་ཀྱི་སྣོས་རྩེ་དང་ལྷོ་གི་སྣོས་རྩེ་ དེ་ལས་ ཤར་གྱི་སྣོས་རྩེ་ཚུ་འཕྱད་འོང་།
དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ལུ་མ་འགྱོཝ་ཅིག་གི་ཡུ་རོབ་ཀྱི་དུས་སྐབས་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ ཕྱོགས་བརྡ་བཏོན་མི་འཕྲུལ་འཁོར་ནང་ལུ་ ཕྱོགས་༨དང་༣༢གི་བར་ན་བཏོནམ་ཨིན། འདི་གི་མིང་གནས་འདི་ ཕྱོགས་རྟགས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་དང་ ནང་འཁོད་ཕྱོགས་རྟགས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་སྦེ་ཨིན།
ཕྱོགས་རྟགས་༥འབད་མི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ༼ཕྱོགས་བཞི་དང་ལྟེ་བ་༽ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་མ་འགྱོ་བའི་ རྒྱ་ནག་གི་དུས་སྐབས་ལས་དང་ གཞན་ཡང་ རང་ལུགས་Turkic དང་བོད་ དེ་ལས་Ainu ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཕྱོགས་བཏོན་སྦེ་ "གོང་ལུ་" དང་ "འོག་ལུ་" ཟེར་མི་ཚུ་ཡང་ཁོངས་སུ་བཙུགསཔ་ཨིནམ་ལས་ ཕྱོགས་བདུན་འབད་བའི་འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན།
བྱང་ཕྱཽགས་འདི་ཧི་མ་ལ་གངས་ལྗོངས་དང་ ཞིང་ཁམས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ ལྷོ་ཕྱོགས་འདི་ དམྱལ་བ་དང་ཡང་ཅིན་ སྲོལ་བཙུགས་མི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།༼(Pitr loka༽
བྱང་ཕྱོགས་འདི་ ཕྱོགས་བརྡ་བཏོན་སའི་ས་སྒོ་༤ལས་ཅིག་དང་ཡང་ན་གལ་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ཅིག་ཨིན།
བྱང་ཕྱོགས་པ་ཟེར་མི་ལེ་ཀྲིན་གྱི་ཚིག་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཟེར་མི་ལེ་ཀྲིན་གྱི་ཚིག་ལས་འབྱུང་ཡོདཔ་དང་ "གླིང་བདུན་གྱི་བསྐོར་བ་", Ursa Majorགི་མིང་།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Lezgianགི་ནང་ལུ་ ལྷོ་ཕྱོགས་པའི་རིགས་འདི་གིས་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་གོ་འོང་ "བདེན་འཛིན་མ་རེ་བ་" དང་ "བྱང་ཕྱོགས་"འདི་ཡང་ Muslim Lezgian གི་ཕ་ཡུལ་ལས་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཧེ་མ་Muslim Caucasian མེན་མི་དང་ Turkic མི་ཁུངས་ཚུ་སྡོད་སའི་ས་ཁོངས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།.
བསྐོར་འཁོར་གི་གནམ་རིག་གི་དངོས་པོ་ག་ཅི་གི་ཐོག་ལུ་འབད་རུང་ བྱང་ཕྱོགས་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་བསྐོར་འཁོར་གྱི་ཚངས་ཐིག་ལས་བལྟ་པའི་སྐབས་ལུ་ གཡས་ཕྱོགས་ལུ་བསྐོར་འཁོར་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་ བརྗོད་བྱ་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ནི་འདི་ མ་རུང་བ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་དགོཔ་དང་ སྐམ་སར་གནས་པའི་ཁབ་ལེན་རྡོ་གི་སྐོར་ལས་ གོ་བ་ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་ལེན་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གྲོས་བསྡུར་འདི་ཕྱོགས་བརྡའི་འཕྲུལ་འཁོར་ལག་ལེན་ལས་སྦེ་འབྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་བྱང་ཕྱོགས་འདི་ཐོག་ཁར་ར་སྐྱེལཝ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་བརྒྱ་ཆ་༩༥དེ་ཅིག་ནང་ར་ ཟ་འཐུང་དང་སྡོད་ས་ལངམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཤེས་རིག་གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ཡང་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་གྲུབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷོ་ཕྱོགས་ ཟེར་མི་གི་ཐ་སྙད་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་སྐྱོ་དྲག་དང་ཡང་ན་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་ཁ་སྟཽར་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ མིག་གི་མཐོང་ས་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནད་དོན་འདི་གིས་ Bolivia རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མི་ཁྱབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནམ་མེད་ས་མེད་དམ་དམ་འབད་མི་གནས་སྟངས་འདི་གིས་ Chile དང་Argentina དེ་ལས་ Uruguay ཚུ་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཁྱབ་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ཚངས་ཐིག་གུར་བསྐོར་འཁོར་མི་གི་འགལ་ཟླའི་ཕྱོགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་འབདཝ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཉིམ་འདི་ རིམ་གྱི་སྦེ་ ཕྱོགས་འདི་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྱོ་སྦེ་ འདི་ཁར་འཛུལཝ་ཨིན།
Ancient Egypt གི་སྐབས་ལུ་ནུབ་ཕྱོགས་འདི་ དམྱལ་ཁམས་ཀྱི་འཛུལ་སྒོ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་གིས་དགའ་སྒྲ་སྦེ་མེན་ཏེ་འབད་རུང་ བྱང་ཕྱོགས་འདི་ ཤི་ནི་གི་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཕྱོགས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ Judaism གི་ནང་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་འདི་ Shekinah ༼ངོ་འཛོམས་༽ ལྷ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིནམ་དང་ Jewish གི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ ལྷ་འདི་ནུབ་ཁ་ཐུག་གི་ས་གནས་རྩ་ཅན་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ཡིད་ཆེ་སྐྱེད་དེ་ Tabernacle དང་Jerusalem ལྷ་ཁང་ཚུ་ གདོང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་སྒྱིར་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Arctic Circle ཟེར་མི་སྒོར་ཐིག་འདི་ བྱང་དང་ལྷོ་སྣེ་ཟེར་སྒོར་ཐིག་གཉིས་ཡོད་མི་ལས་གཅིག་ཨིནམ་དང་ འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་དོ་བཟུམ་འབད་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་གི་སྒོར་ཐིག་ཆེ་༥ཡོད་མི་གི་གྲལ་ལས་ ཐད་ཀར་དུ་བྱང་ཁ་ཐུག་འབད་མི་འདི་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་གི་སྒོར་ལམ་འམ་ཐིག་འདི་ ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་བར་ན་ མཚམས་ཐིག་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ འཛམ་གླིང་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ས་སྒོ་ཚུ་ག་ར་འཐུདཔ་མི་གི་སྒོར་ལམ་ཅིག་ཨིན། ༼མཐོ་ཚད་ཆ་མེད་༽
ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་ཚུ་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་བཟུམ་འབད་ མཚམས་ཐིག་སྦོམ་སྦེ་འཛམ་གླིང་ལྟེ་བ་འདི་ སྦུག་ལུ་ཕོགཔ་སྦེ་མེན་པར་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་འདི་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་ལས་ ཐག་རིང་ཐུང་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ མཚམས་ཐིག་འདི་ཆུང་ཀུ་འགྱོཝ་ཨིན།
ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་འདི་ འཛམ་གླིང་ས་ཡི་ཚངས་ཐིག་དང་ཀེ་ཀེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་འདི་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་རིང་ཤོས་ཅིག་དང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ།
སབ་ཁྲ་གུར་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་འདི་ ཀེ་ཀེ་འབད་དང་ཡང་ཅིན་ཀེ་ཀེ་སྦེ་མི་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་གི་སབ་ཁྲ་འདི་ ས་སྒོ་སྙོམ་ཏ་གུར་ལུ་སབ་ཁྲ་འདི་བཟོ་བའི་སྐབས་ དམིགས་ཚད་ག་ཅི་བཀོད་དེ་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན་ན་འདི་ལུ་རག་ལས་འོང་།
དཔེར་ན་ Mercator དམིགས་ཚད་ཐོག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ནང་འཁོད་ཀྱི་འཇལ་ཚད་དང་དབྱིབས་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལྷོ་བྱང་སྣེ་གི་བོ་ལོག་ཁར་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་གི་བར་ས་སྒོ་འདི་རྒྱ་སྦོམ་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ Gall–Peters གི་དམིགས་ཚད་ཐོག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ས་སྒོ་གི་ག་བསྡུར་འདི་ཀྲིག་ཀྲི་འོང་ནི་གི་དོན་ལས་ ལྷོ་བྱང་སྣེ་གི་བོ་ལོག་ལྷོདཔ་ད་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་གི་བར་ན་ ས་སྒོ་འདི་རྒྱ་ཆུང་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ ཁ་ཚིག་གནས་ཚིག་ཆུང་ཀུ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་ར་ ཕྱོགས་ག་སྟེ་འབད་རུང་ མི་ཀྲར་དག་པ་རེ་ སྤོ་དོ་ཡོད་པའི་ཁྱད་པར་འདི་བཏོནམ་ཨིན།
54°40'N དུས་རབ་༡༩པའི་ར་ཤི་ཡ་དང་བྱང་ཁ་ཐུག་གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་འདི་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་ཆའི་སྐོར་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀ་དང་ British གི་བར་ན་རྫིང་ཐོན་མི་འདི་ཨིན།
ཡུ་ཨེསི་ལུ་ 43°30'N འདི་ Minnesota དང་ Iowa གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཨིན།
ངོ་མ་ལུ་ 42°N འདི་ New Spain གི་ བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ཚད་གཞི་འདི་ཨིན།
ཡུ་ཨེསི་ལུ་ 41°N འདི་ Wyoming དང་ Utah གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་དང་ Wyoming དང་ Colorado གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ འདི་བཟུམ་འབད་ Nebraska དང་ Colorado གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཡང་ཕོགཔ་ཨིན།
38°N འདི་ Soviet དང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གིས་དབང་བའི་ Korea གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༥ལས་ ཀོ་རི་ཡ་གི་དམག་འཁྲུག་ཚུན་ཚོད་ ༼༡༩༥༠ ལས་༡༩༥༣༽ བྱང་ཀོ་རི་ཡ་དང་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཨིན།
ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་བལྟར་དུ་ འ་ནི་འདི་ Virginia དང་North Carolina གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ Kentucky དང་ Tennessee གི་བར་ནའི་ ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཡང་ཨིན།
ད་རུང་ North Carolina དང་ Georgia གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཡང་ཨིན།
ཡུ་ཨེསི་ལུ་ 32°N འདི་ New Mexico དང་ Texas གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན།
25°N འདི་ Mauritania དང་ Mali གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཡང་ཨིན།
17°N འདི་ Vietnam་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་ལུ་ Republic of Vietnam ༼ལྷོ་ Vietnam༽ དང་ Democratic Republic of Vietnam ༼བྱང་ Vietnam༽ གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཨིན།
8°N འདི་ Somalia དང་ Ethiopia གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན།
7°S འདི་ Democratic Republic of the Congo དང་ Angola གི་བར་ནའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཐུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན།
སྒྱུ་རྩལ་འདི་ རིག་པའི་ཐོག་ལས་བསམ་བརྗོད་བཀོད་ནི་དང་སྲུང་བཏང་ནི་ དེ་ལས་ལམ་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་ལ་སོགས་པ་ ང་བཅས་ར་མི་ཚུ་གིས་ སྦྱང་བ་འབད་མི་རིག་རྩལ་འདི་ཨིན།
ཁོང་གིས་ རིག་རྩལ་དང་འཆར་སྣང་ཚུ་ དངོས་པོ་བཟོ་ནི་དང་ ལྕོགས་གྲུབ་བཏོན་ནི་ རང་གི་མནུ་ལུགས་བཤད་ནི་དང་ཉམས་མྱོང་བཤད་ནི་ འདི་བཟུམ་འབད་ མཐའ་འཁོར་གསརཔ་སྦེ་བཟོ་ནི་དང་ས་སྒོ་བཟོ་ནི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ།
འདི་མ་ཚད་ གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་གི་རིག་པ་ནང་བཟུམ་འབད་ སྒྱུ་རྩལ་མགུ་རྙོག་དྲགས་ལ་སོགས་པའི་ ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ཡང་གོང་འཕེལ་དང་ ལྷན་ཐབས་འབད་ཚུགས།
སྒྱུ་རྩལ་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་གི་ དོན་དག་དང་པ་འདི་ར་ « འབད་ཐངས་ » ཨིན།
འདི་གི་གཞི་བརྟེན་བཅུད་དོན་དོན་དག་འདི་ར་ སྒྱུ་རྩལ་ཟེར་མི་འདི་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་བསམ་བཀོད་ཚུ་ཐོ་བཞག་མི་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ བརྒྱུད་ལམ་ག་ཅི་གི་ཐོག་ལས་འབད་རུང་ མི་ག་ར་གིས་བལྟ་ཚུགསཔ་ གོ་ཚུགསཔ་དང་ཡང་ན་ ཉམས་མྱོང་ལེན་ཚུགས་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
མི་དམངས་ཀྱིས་དེ་འབད་དྲག་གཞན་དབྱེ་བ་རྟགས་ནི་འདི་ རང་དོན་ལུ་བསམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེད་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དང་ཕུག་Greece ལུ་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ལག་བཟོ་ཚུ་ག་ར་ techne ཟེར་མི་ཚིག་ཅིག་གིས་གོ་སྟེ་སྡོད་ནུག
དང་ཕུག་Roman གི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་ལུ་ ལྷ་ཚུ་མི་ཨིནམ་སྦེ་བསམ་ཏེ་ ངོ་ཕྱེ་ཚུགས་པའི་ཁྱད་རྣམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རྣམ་ལུ་བཀོད་དེ་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན། ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Zeus གི་གནམ་ལྕགས་༽
འ་ནི་འབད་ཐངས་འདི་གི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ནང་ལུ་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོས་གཞི་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཕྱི་ཐིག་གི་སྦེ་གསལ་རི་རི་སྦེ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།༼དེང་སང་གི་འདྲ་མཉམ་འདི་སྤྲོས་བརྙན་འདི་ཨིན།༽
ད་རེས་ནངས་པའི་ཤེས་རིག་གི་ནང་ལུ་ སྒྱུ་རྩལ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དང་ཡང་ན་ སྡེ་ཚན་འོག་མ་ཅིག་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན།
བཟོ་རིག་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ Greek གི་ཚིག་ arkhitekton ཟེར་མི་ལས་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། "བཟོ་བཀོད་ལུ་མཁས་པ་ ལཱ་གི་བཀོད་སྒྲིག་འབད་མི་" αρχι- (arkhi) ལས་ "གཙོ་བོ་" + τεκτων (tekton) "བཟོ་བཀོདཔ་ བཟོ་བོ་".
ད་རེས་ནངས་པའི་དེང་སང་གི་ལག་ལེན་ནང་ལུ་ སྒྱུ་རྩལ་འདི་ གསར་བཟོ་དང་ ཡང་ན་མགུ་རྙོག་པའི་དངོས་པོ་ ཡང་ན་ལམ་ལུགས་གི་སྣང་ཚུལ་འཆར་གཞི་ བརྡ་སྟོན་འབད་མི་ཚུ་གོ་བ་ལེན་ནི་ཅིག་རྩིསཝ་ཨིན།
འཆར་གཞི་བརྩམ་ཡོད་པའི་ བཟོ་རིགས་འདི་གིས་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ ཡིད་ཚིམས་པའི་ ས་གོ་དང་འབོར་ཚད་ ཚོར་བ་དང་མེ་ གྱིབ་མ་ ཡང་ན་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཚུ་གི་བཅུད་ལེན་ནི་ལུ་ དབང་སྒྱུར་འབད་འོང་།
འདི་བཟུམ་འབད་ རྫ་བཟོའི་ཐོན་སྐྱེད་ལ་ལུ་ཅིག་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ཨིན་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་ མཛེས་ཆའི་དོན་ལུ་དང་ བཟོ་གྲྭའི་དོན་ལུ་ ཡང་ན་ ངེས་འཐབ་ལག་ལེན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཅ་ཆས་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
རྫ་ཆས་དང་རྫ་བཟོའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་བཟོ་བཀོད་འབད་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ དེ་ལས་ རྫ་བཟོའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན།
སྤྱི་བཏང་འདི་ནང་ལུ་ ལག་ཆས་ཚུ་གིས་དབྱེབ་ཞིནམ་ལས་ རྟགས་བཟོ་སྟེ་ནི་ ཡང་ན་ ལག་ཆས་ཚུ་ ཐོག་ཁ་ལས་སྐྱེལ་ཏེ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
རི་མོ་གི་ནང་ལུ་ ལག་རྩལ་ངོ་མ་ར་ ཐིག་འབྲི་ནི་དང་ པར་རིས་གྱིབ་མ་བཀོད་ནི་ ཐིག་ཕར་ཚུར་སྦེ་པར་རིས་གྱིབ་མ་བཀོད་ནི་ ག་ཐོབ་གུ་ཐོབ་སྦེ་པར་རིས་གྱིབ་མ་བཀོད་ནི་ ཐབ་ཐོབ་སྦེ་བྲི་ནི་ ཚག་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ བསྒྲིག་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
རིས་མོ་ཚུ་ རང་བཞིན་དངོས་སུ་དང་ དཔེ་མཚོན་བཏུབ་སྦེ་འོང་ ༼པར་བརྙན་བཟུམ་མའི་མི་ ཡང་ན་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་རིས་མོ།༽ པར་རིགས་དང་ བཅུད་དོན་བཏོན་མི་ འགྲེལ་བརྗོད་ བརྡ་མཚན་སྟོན་ཚུགས་མི་༼བརྡ་མཚན་སྟོན་ཚུགས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་བཟུམ་འབད་༽ ཚོར་བ་བྱུང་ཚུགསཔ་ ༼ཚོར་རྣམ་བྱུང་ཚུགས་མི་བཟུམ་༽ ཡང་ན་སྲིད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་ ༼སྒྱུ་རྩལ་མཁས་ལུགས་ནང་བཟུམ་འབད་༽
མིང་ཚིག་འདི་ "རྩོམ་རིག་" Latinགི་ཚིག་littera ཟེར་མི་གི་ དོན་དག་ལས་བྱུང་ནུག་ "བྲིས་ཏེ་ཡོད་པའི་ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་གི་ ༼ཡི་གུ་༽."
ཟླས་གར་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སློབ་ཚན་འདི་ གཤིས་རྒྱུ་གི་ཡ་ཐད་དང་འབྲེལ་བ་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་དོན་དག་འདི་ཡང་ ཐོན་སྐྱེད་འདི་ དུས་སྐབས་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ སྟོན་ནི་འདི་གིས་ཨིན།
ཞབས་ཁྲ་འདི་ཡང་ ངག་ཐོག་ལས་མེན་པའི་བརྒྱ྄ད་འབྲེལ་གྱི་ཐབས་ཤེས་འདི་གསལ་སྟོན་འབད་ནི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ༼གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་སྒྱུར་བལྟ་༽ མི་ཚུ་གི་བར་ན་ ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་བར་ན་ ༼དཔེར་ན་ གསེར་སྦྱང་གི་འཆམས་ སེམས་ཅན་འདོད་སྤྱོད་ཀྱི་འཆམ་༽ སྲོག་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་གི་འགུལ་འགྱུར་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ རླུང་གི་ནང་ལུ་ཤིང་གི་འདབས་མ་གིས་བྲོ་འཁྲབ་ནི་༽ དེ་ལས་སྙན་ཆ་གི་རིགས་དང་ཡང་ན་ གཞུང་ལུགས་འབྲི་སྲོལ་ཚུ་ཨིན།
གསར་བཏོད་དང་ ཞབས་ཁྲ་སྟོན་ནི་ དེ་ལས་ དོན་ཆེ་ཧིང་དང་ སྙན་ཆ་གི་ངེས་ཚིག་ཚུ་ག་ར་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེའི་སྐབས་དོན་དང་འཁྲིལ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞབས་ཁྲ་བརྩམ་མི་ Richard Wagner གིས་ སློབ་ཚན་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ སྡོམ་ཏེ་ལཱ་གི་དབྱེ་བ་ཅིག་ opera ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་དཔེ་ལང་སྟེ་ Der Ring des Nibelungen གིས་༼"Nibelung གི་འཁོར་གཡུག་"
དུས་རབ་༡༩པ་དང་༢༠པ་ དེ་ལས་༢༡པའི་ནང་ལུ་ སློབ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཅིག་ཁར་སྡོམ་ཏེ་ ཟླས་གར་སྒྱུ་རྩལ་བཟུམ་གྱི་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་དང་ གསར་བཟོའི་གནས་སྟངས་ནང་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
John Cage འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ སྙན་ཆ་བརྩམ་མི་མེན་པར་ བྲོ་ཁྲབ་སྟོན་མི་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ མ་གཞི་ཁོ་ར་གི་འདི་ སྙན་ཆ་བརྩམ་ནི་འདི་ར་ དགའ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ངེས་འཐབ་ལག་ལེན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་གི་བཟོ་བཀོད་དང་ པར་རིས་བཀོད་ནི་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ གློག་བརྙན་གྱི་རྩེད་རིགས་རྩེ་མི་འདི་གིས་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལག་ལེན་ཚུ་ནང་ལུ་འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ནི་ལུ་ འོས་མཐུན་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ སྟོན་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ གློག་བརྙན་གྱི་རྩེདམོ་དང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བར་ན་ ཅིག་མཐུན་ཕན་གྲོགས་ཡོད་པའི་ རྒྱབ་སྣོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ ༼Latin གི་ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ architectura Greek་གི་ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ἀρχιτέκτων arkhitekton "བཟོ་", ནང་ལས་ ἀρχι- "གཙོ་བོ་" དང་ τέκτων "བཟོ་མི་"༽ འ་ནི་གཉིས་ཆ་ར་ འཆར་གཞི་བརྩམ་མི་དང་ བཟོ་བཀོད་འབད་མི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་གཞན་མི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་རྐྱབ་མི་གི་ བྱ་རིམ་དང་ཐོན་འབྲས་འདི་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་རབ་འདི་ཡིག་ཐོག་ལུ་མ་བྱུང་པའི་དུས་ཚོད་ཁར་ གཤིས་ལུགས་འདི་ གླིང་ཆེན་བདུན་གྱི་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་གནས་སྟངས་ཀྱི་དོན་ལས་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ བརྗོད་ཐངས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ Louis Sullivan གིས་ "ངོ་བོ་འདི་གི་བྱེད་ལས་འདི་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་ནི་". "ཟེར་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་འདི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ ཕལ་ཁྱིམ་བཟོ་བཀོད་ཅིག་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་འདི་གི་གཤིས་ལུགས་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་སྟེ་ གོང་འཕེལ་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
European གི་དུས་རིམ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ European གི་ཆ་ལུགས་ Romanesque དང་ Gothic ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་དང་ དགོན་སྡེ་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ བསྐྱར་གསོའི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་བཟོད་རིགས་པ་ མིང་ཅན་ཅིག་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་བསྐྱར་བཀོད་འདི་ དེང་སང་གི་ཐབས་རིག་དང་རྒྱུ་ཆ་ དེ་ལས་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་འབད་མི་དབྱིབས་ལུགས་ཀྱི་ནང་བཟོ་སྟེ་ བཟོ་བཀོད་མཐོ་དྲག་ཚུ་གི་ལམ་རིམ་འདི་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ མཉམ་བསྡོམ་དང་ཡང་ན་ གསལ་ཏོག་ཏོ།
མཛེས་ཆ་འདི་གི་རྣམ་པ་ཁག་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ རྫུས་མ་སྦེ་བཟོ་མི་ཅིག་མེན་པར་ དངོས་པོ་འདི་ཁུངས་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ཡང་སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ངོས་ལེན་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ Italy གི་བཟོ་རིགས་དང་རིས་མོ་ དེ་ལས་ རྣམ་གཞག་གི་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ Sebastiano Serlio གིས་ Tutte L’Opere D’Architettura et Prospetiva ཟེར་མི་འདི་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན། ༼བཟོ་རིགས་དང་འདི་གི་གཞི་རྩ་གི་ལཱ་ཆ་ཚང་།༽
Gothic གི་བཟོ་རིགས་ལུ་ Pugin གིས་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་འདི་ར་ "ཡེ་ཤུ་པའི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅིག་"འབད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་དང་འདི་གི་བཟོ་བཀོད་དང་ ཐབས་རིག་རྣམ་པ་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་མི་འདི་ར་ ཁུངས་ལྡན་བཟོ་རིམ་དང་ ཉམས་མྱོང་ལས་གྲུབ་པའི་ལམ་རིམ་ དངོས་པོའི་བཟོ་བཀོད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ དེ་ལས་ གྲུབ་རིམ་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་དང་ བལྟ་བརྟོག་གནས་སྟངས་ཚུ་ཨིན།
སྔར་ལུགས་ཀྱི་གོང་འཕེལ་ Greek དང་ Roman ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐབས་ཀྱི་ བཟོ་རིགས་དང་ གོང་འཕེལ་ལས་རིགས་ཚུ་ ཆོས་ལུགས་དང་ཡང་ན་ ཉམས་མྱོང་རིམ་ལུགས་དང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གསརཔ་གི་རྣམ་པ་ཐོན་མི་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་མེན་པར་ ཁྲོམ་མི་དང་འབྲེལ་བའི་བསམ་རིག་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ཚུ་གུར་གྱི་ ཡིག་རིགས་ཚུ་ དང་ཕུག་གི་དུས་ལས་ར་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་པའི་བཟོ་རིགས་ཀྱིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ལུང་ཕྱོགས་རིགས་སྣ་ཚུ་རྒྱ ཆེཝ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན།
བཟོ་རིག་པ་གི་ལཱ་འགན་འདི་ རྡོ་བཟོ་གཙོ་བོ་གི་ལཱ་འགན་བཟུམ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དུས་མཉམ་གྱི་ཡིག་ཆ་ནང་ལུ་གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་པའི་མཁས་ཉམས་ལག་རྩལ་པ་ཚུ་གི་ལཱ་འགན་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།
སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་དམིགས་བསལ་གྱི་ བཟོ་རིགས་ཅིག་གུར་ལུ་ ཆེད་བརྗོད་སྐྱཻད་དེ་ཡོདཔ་ – Brunelleschi, Alberti, Michelangelo, Palladio – དང་ མི་ངོ་རང་སོའི་འཚོ་ལུགས་འདི་འགོ་བཙུགས་ནུག
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ལུགས་མཐུན་གྱི་བཟོ་རིགས་སྦྱོང་བརྡར་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ France ལུ་ཡོད་པའི་ École des Beaux-Arts ནང་ལུ་སྦེ་ སྦྱོང་བརྡར་བྱིན་མི་ནང་ རིས་མོ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་བཏོན་ནི་གི་ནང་ལུ་ཤུགས་སྦེ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་དང་ སྐབས་དོན་དང་ འདི་གི་འགྱོ་བཏུབ་མ་བཏུབ་ཐོག་ལུ་ཡང་ དུམ་གྲ་རེ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ནང་ལས་ ཡིད་ཆེས་རུང་བ་ཅིག་འདི་ འཕྲུལ་རིག་ཐོག་ལས་བཟོ་བའི་སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་བཏོན་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༧ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ Deutscher Werkbund གཞི་ཚོགས་འདི་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་འདི་ འགོ་དང་པ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ སྙིང་དོན་དང་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་ དེ་ལས་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱབ་ཁུངས་བརྟེན་པ་སྦེ་ གསརཔ་དང་ཉམས་མྱོང་ལེན་ནི་གི་ལམ་རིམ་ཅིག་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་འགོ་བཙུགས་དགོ་མི་འདི་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་ནི་དང་ འབྱུང་རབ་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཚུ་མེདཔ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ ལག་ལེན་མཐིལ་འཕྱིན་ལུ་ མཛེས་རྒྱན་ཚུ་ཡར་འཕར་བཏང་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ཨིན་མས།
Mies van der Rohe, དང་ Philip Johnson དེ་ལས་ Marcel Breuer ལ་སོགས་པའི་བཟོ་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་སྔར་ལུགས་རྒྱུ་ཆའི་སྤུས་ཚད་དང་ དེང་སང་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ཐབས་རིག་ སྔར་ལུགས་བཟོ་དབྱིབས་རྣམ་པ་འདི་འཇམ་ཏོང་ཏོ་བཟོ་ནི་དང་ ལྕགས་ཀྱི་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་སྦེ་ ཐོག་ཚད་ལེ་ཤ་འབད་མི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་རྐྱབ་ཚུགས་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ བཟོ་གྲྭ་གོང་འཕེལ་གྱི་ཐབས་རིག་གསརཔ་ཚུ་གིས་ ལཱ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་བཟོ་མི་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་ནང་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྲིང་ཁྱིམ་སྦོམ་ཅིག་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་ལུ་ སྒྲ་སྒྲིག་འབད་ནི་གི་བྱ་རིམ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ མགུ་ན་པ་ཏྲ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་ཐུབ་ཚད་དང་ ཡུན་བརྟན་གྱི་གནས་སྟངས་ སྤུས་ཚད་དང་མ་དངུལ་ འདི་བཟུམ་འབད་ ས་གནས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལུ་ག་དེ་སྦེ་མཐུནམ་ཨིན་ན་ལ་སོགས་པའི་ སྔོན་འགྲོའི་ཞིབ་འཇུག་ལེ་ཤ་ཅིག་འབད་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཐའ་འཁོར་ཡུན་བརྟན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ དཀའ་ངལ་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ བཟོ་རིགས་ཀྱི་མཁས་རིག་ནང་ལུ་ བྱེམ་ཤུགས་སྦེ་ར་ཕོགཔ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ཀྱི་ནང་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་འབྱུང་མི་འདི་གིས་ བཟོ་རིགས་ཀྱི་སླབ་གྲྭ་ཚུ་ཡང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་ མང་སུ་ཅིག་གཙོ་བོར་བསྟེན་དགོཔ་སྦེ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡེ་ཨེསི་གི་སྔོ་ལྗང་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚོགས་སྡེ་གི་ LEED ༼ནུས་ཤུགས་དང་མཐའ་འཁོར་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་འགོ་འཁྲིདཔ་༽ གི་དྲག་ཞན་དབྱེ་རྟགས་ལམ་ལུགས་འདི་ འདི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་དངོས་ཅན་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ འགོ་ཐོག་བཟོ་བཀོད་དང་འཆར་གཞི་ཅིག་སྦེ་ཡང་འོང་སྲིད་ནི་ཨིནམ་དང་ ཤུལ་མ་ འགྱུར་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་ནི་ལུ་ ལོག་སྟེ་ར་བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་ཕྱི་ཤོལ་འདི་ མཐུན་འགྱུར་སྦེ་ལོག་སྟེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་སྦེ་ར་ བཟོ་བཀོད་འདི་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི།
གྲུ་ཆེན་བཟོ་ནི་གི་ སྔོན་འགྲོའི་བཟོ་བཀོད་ནང་ལུ་ འདི་གི་བཟོ་བཀོད་དང་བཟོ་བསྐྲུན་ མོ་བཏབ་འབད་ནི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ ཉམས་བཅོས་འབད་ནི་ འགོ་འབྱེད་འབད་ནི་དང་ གྲུ་སྟེགས་ས་བཟོ་ནི་ཚུ་ ལས་རིམ་ངོ་མ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན།
ངག་རྒྱུན་ལུ་ བཟོ་རིག་གི་གསང་བ་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་མཛའ་མཐུན་འདི་འདི་ཡང་ རྡོ་རིང་མེན་པའི་དཔེ་བཟུམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ མི་དམང་གི་དོན་ལས་མེན་པར་ ཐད་ཀར་དུ་སྒོར་གྱི་དང་ངོ་རྐྱང་གི་འོང་ཨིན།
ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཡར་དྲག་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ཆོས་འབྲེལ་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གསོལ་བ་བཏབ་ས་དང་ ཁ་མཐུན་བཏང་ས་ དེ་ལས་ སྒོམ་རྐྱབ་སའི་ས་ཁོངས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་གར་རྒྱླ་ཁབ་འདི་ ས་ཐག་རིང་ས་ Siraf དང་རྒྱ་ནག་ལ་སོགས་ཚུ་ནང་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་མི་ཚུ་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་རྒྱ་གྲམ་ཅིག་བཟུམ་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཕྱི་གླིངཔ་ཚུ་གིས་དབང་སྟེ་ ཁོང་རའི་ལུགས་སྲོལ་ནང་ལུ་ ཕྱི་གླིངཔ་གི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་གི་དབང་ཤུགས་ལུ་ཐལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ཡོད་པའི་དཔེ་ཅིག་འདི་ ན་ལེན་དྲ་༼བི་ཧར་༽ འདི་ཨིན།
ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཤིས་ལུགས་ནང་ལུ་འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་དང་བསྟུན་ མཆོད་བརྟེན་གྱི་རིགས་ཚུ་འགོར་ལས་སྦེ་ chaitya-grihas ཟེར་ ༼མཆོད་བརྟེན་ནང་ན་ལུ་ལྷ་ཁང་ཡང་ཡོད་མི་༽ ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ དུས་རབ་གོང་མ་ CE དེ་ཅིག་ལས་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་ཕྱི་ཁར་ ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཉམས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་འདི་གི་དཔེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་འདི་ རྒྱ་གར་གི་ས་གནས་བི་ཧར་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན།
ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་ལས་ ལྷ་ཁང་ཚུ་གིས་ ཕྱི་ཡི་ཀུན་ལྡན་གཞི་རྟེན་དང་ ནང་གི་ཀུན་ལྡན་གཞི་བརྟེན་གཉིས་ཆ་ར་ངོ་བཏོན་འོང་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་༢ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ འཕེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ རྩིགཔ་གི་རྡོ་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་ ས་སྤག་ཅུ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་རིམ་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་དམ་དམ་ཅིག་སྦེ་མ་བལྟ་ ཁྲ་རིས་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་པ་ཏྲ་བརྐོ་ དེ་ལས་ ཐོག་ཁར་ལུ་ དབྱིབས་ཟླུམ་ཅན་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཁྱད་ཆོས་རྙིང་ཤོས་འདི་གིས་ Arab-plan ཟེར་མི་འཆར་གཞི་བཏོན་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ Umayyad Dynasty ཟེར་མི་རྒྱླ་རིམ་གྱི་སྐབས་ལུ་ ཚུལ་སྤྱོད་ལྷ་ཁང་ཚུ་བཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་གི་སྒོ་གི་རིམ་པ་ནང་ལུ་ སྒོ་ཅིག་དང་ཡང་ན་ལེ་ཤ་སྦེ་ མཐུན་བཏང་ས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ སྦུག་གི་རྡོ་ཆལ་ཁ་ཐུག་ལུ་སྦེ་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་གི་ཀ་ཟླུམ་རིངམོ་གི་ཐོག་འདི་ ཨ་རྟག་ར་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་འ་ནི་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ ས་སྒོ་འདི་ནང་ལས་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་གི་བཟོ་རིགས་དང་དབྱིབས་ཚུ་ ཀ་ཟླུམ་རིངམོ་གི་དོན་ལས་ ཆོས་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ དྲིལབུ་གི་དབྱིབས་ལས་ལྟ་དྲང་སྟེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཟླུམ་རྩེ་འབད་མི་དབྱིབས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འཛམ་གླིང་ཕྱེད་མཚམས་ཀྱི་དབྱིབས་སྦེ་ཨིན་རུང་ རྒྱ་གར་གྱི་ Mughal དཔོན་བརྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ ཟླུམ་རྩེ་གི་དབྱིབས་འདི་ སྒོགཔ་གི་དབྱིབས་ལས་ལྟ་དྲང་སྟེ་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་དང་ པར་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ དར་ཁྱབ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆོས་ཁང་ནང་འཛུལ་སའི་འཛུལ་སྒོ་གི་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཕྱག་འཚལ་གསོལ་བཏབ་སའི་ས་སྒོ་འོངམ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཆོས་ཁང་ནང་གི་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།
ཕྱག་འཚལ་གསོལཝ་བཏབ་སའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་སྦུག་ལུ་ གྱངས་ཁ་ཐུག་ལུ་བརྡ་སྟོན་པའི་མཆོད་གཤམ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
མཆོད་གཤམ་འདི་གིས་ དུས་རྒྱུན་གྱི་མཐུན་ཁག་ལྔ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་གི་ས་ཁོངས་ངོ་མ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ ཕྱག་འཚལ་སའི་ལྟེ་བ་དང་ ས་སྒོ་སོ་སོ་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ས་ དེ་ལས་མཆོད་གཤམ་གྱི་སྟེགས་ཚུ་ ཤར་ཁ་ཐུག་གི་མཐའ་མ་ལུ་འོངམ་ཨིན། ༼ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་གྱི་རིས་མོ་འདི་བལྟ།༽
བཟོ་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་རབ་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ རོམ་ལུ་ཡོད་པའི་ Michelangelo གི་བཟོ་བཀོད་ St. Peter's Basilica འདི་ Baroque ཟེར་ཡུ་རོ་པིན་བཟོ་རིགས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་འདི་ བཅུད་གྱུར་ཐབས་རིག་གི་སྦེ་ གསར་གྱུར་ཅིག་འབད་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་འདི་ ནང་ན་གི་ས་སྒོ་ཡང་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ངོ་ཕྱེ་ཚུགས་འོང་། ༼སྒྱུས་རིངམོ་སྦེ་དོག་སུ་ཅིག་ཡོད་མི་༽ འདི་བཟུམ་འབད་ མེ་དང་གྱིབ་མ་ལུ་ མང་སུ་ཅིག་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ མཛེས་རྒྱན་མང་སུ་ཅིག་དང་ ལྡེབས་རིས་སྦོམ་ དེ་ལས་ ནང་ན་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ འཕྲལ་འཕྲལ་འབད་ར་ ཕྱི་སྦུག་གི་དམིགས་ཚད་ཚུ་ལས་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་གིས་ དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ ཤན་ཞུགས་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོད་མི་དང་འབྲེལ་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ དེང་སང་གི་བཟ་རིགས་ཀྱི་དཔེ་དྲག་ཤོས་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ "དམག་རྐྱབ་མི་རུ་ཁག་" ཁོང་གི་རྒྱབ་སྒྱིར་ཏེ་ ཞིང་ཁམས་ཧོང་ལུ་ དཔགཔ་ཨིན་པའི་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཨིན་མས།
རང་དབང་ཅན་གྱི་Missouri ལུ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ སེམས་ཅན་ chambered nautilus ཟེར་མི་བསམ་གཞི་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ ཇ་པཱན་གྱི་བཟོ་རིགས་མཁས་པ་ Gyo Obata གི་སེམས་ཁར་འཆར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རོམ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ལྷ་ཁང་ཅིག་ཨིན་མི་ Basilica of Our Lady of Licheń འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཕཽ་བྲང་ཅིག་ར་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་གཞན་བཟོ་བཀོད་ཅིག་ གལ་གནད་ཅན་དང་ ཡང་ན་རྒྱལ་རབ་ཅན་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཚུགས་པའི་ ཁྱད་ཆད་དང་ ཆ་ཤས་ཆ་ཚང་ཅིག་ཨིན།
བཟོ་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དུས་འབབ་ཀྱི་ཆ་ལུགས་འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་ཚུ་བཏོན་མི་དང་ ཡིད་ཆེས་དང་ཆོས་ལུགས་ ཡང་ན་ རིག་པ་གསརཔ་བཏོན་མི་ འཕྲུལ་རིག་དང་ ཡང་ན་ ཆ་ལུགས་གསརཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་མི་རྒྱ་ཆ་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་ཚུ་གི་ བྱུང་རིམ་རིག་པའི་ནང་འཁོད་ལུ་ དབྱེ་རིམ་ཕྱེ་ཚུགསཔ་ཨིན།
དུས་ནམ་ཅིག་གི་ཚེས་ རྣམ་ལུགས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དུས་འབབ་ཀྱི་ཆ་ལུགས་ལུ་འགྱུར་ནི་ཨིནམ་དང་ རྣམ་ལུགས་ཚུ་འགྱུར་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ དུས་རིམ་སྦེ བཟོ་རིག་པ་ཚུ་གིས་ རིག་པ་གསརཔ་ལྷབ་ཏེ་ སྒྲིག་མཐུན་འགྱོ་དོ་བཟུམ་འབད་ འགྱོཝ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཕྱི་དར་གྱི་རིག་པ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༤༢༥ལུ་ ཨི་ཀྲ་ལི་ལས་ཐོན་ཏེ་ ཤུལ་མ་ལོ་༢༠༠ལྷགཔ་ཅིག་གི་ནང་འཁོར་ལུ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ས་གནས་ག་རའི་ནང་ལུ་ཁྱབ་ཡོདཔ་དང་ French, དང་ German, English,དང་ Spanish གི་ཕྱི་དར་རིག་པ་འདི་ རྣམ་ལུགས་ཅོག་ཐདཔ་སྦེ་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁྱད་ཆོས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་ལུགས་འདི་ དུས་འབབ་ཀྱི་སྲོལ་ལས་ཉམས་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་ནི་དང་ ལོག་སྟེ་དོན་འགྲེལ་འབད་ནི་གི་དུས་ཐོན་འོང་།
Spanish གི་ཆོས་དོན་སྡེ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་ལུགས་འདི་ ལོ་ངོ་༡༠༠གི་ཤུལ་མ་ བསྐྱར་བཟོའི་དམིགས་ལཱ་དང་འབྲེལ་ ལོག་སྟེ་བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་མགྱོགས་པ་ར་ Spanishདབང་འོག་བསྐྱར་བཟོ་ལུ་ རིམ་གྱིས་སྦེ་འཕེལ་ཏེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གོམས་ཞེན་པའི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཅིག་འདི་ རོམ་གྱི་གྲོང་གསེབ་ས་གནས་ Caprarola ལུ་ཡོད་པའི་ Villa Farnese འདི་ཨིན།
ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གྲུ་ཚུ་སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་སའི་ས་གནས་ Antwerp ལས་སྡེ་ ཕྱི་དར་དང་གོམས་ཞེན་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་ལུགས་ཚུ་ ཨིང་ལེན་དང་ཇར་མ་ནི་ དེ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བྱང་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ དར་ཁྱབ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྱི་དར་གྱི་བསམ་བློའི་མཐུན་སྒྲིག་འདི་གིས་ རང་དབང་དང་ རིག་པ་གསར་པའི་ རོལ་དབྱངས་ལུ་ལམ་རིམ་གྱི་གོ་སྐབས་བྱིནམ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ མནོ་བསམ་བཏང་ནི་དང་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ནི་ དེ་ལས་ བཟོ་རིགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་འབྲི་ནི་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཅིག་ཨིན།
བཟོ་རིག་གི་རྣམ་གཞག་འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ལམ་སྟོན་ཅིག་དང་ རྣམ་གཞག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མཉམ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ སློབ་གྲྭ་ནང་འཁོད་ལས་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ འདི་བཟུམ་གྱི་ལཱ་མེདཔ་ཟེར་མེན་པ་ ལཱ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྔོན་དང་ཕུག་ལས་མ་གནསཔ་སྦེ་ཨིན།
ཡང་ཅིན་ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་༢༧དང་༢༣བི་སི་གི་བར་ན་འབྲི་བྲིཝ་འོང་ནི་དང་ འ་ནི་འདི་ དུས་མཚུངས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ངོ་མ་ཅིག་དང་ཡང་ཅིན་ རང་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་མ་ཉམས་པ་ལུས་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་གིས་ བཟོད་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་སེམས་ཁར་བཞག་དགོ་པའི་ གཞི་རྩའི་ཁྲིམས་ལུགས་གསུམ་གྲོས་འཆར་བཀོདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དུས་རབ་༡༧པའི་ནང་ Sir Henry Wotton གིས་ ཨིང་སྐད་ནང་ལུ་ སྐར་སྒྱུར་འབད་མི་ རྩ་བརྟན་དང་ ལག་ལེན་དང་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཟེར་མི་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན།
བཟོད་རིག་གི་རྣམ་གཞག་ཚུ་ གཞི་བཀོད་ནང་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ལས་ དག་པ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་རྣམ་གཞག་ཚུ་གི་སྦེ་ དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་དངོས་གཞི་བཟོ་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ ཡུ་ཀེ་ལུ་ Art Nouveau ཟེར་ རྒྱླ་སྤྱི་ཆ་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Charles Rennie Mackintosh གི་ལཱ་གི་སྦེ་དཔེ་སྟོན་འབདཉ་ཨིནམ་དང་Vienna ལུ་ཚོགས་མི་གྲོགས་འཛོམས་འདི་གི་སྦེ་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་ བར་མཚམས་༣པའི་ནང་ལུ་སྐྱཻས་མི་ཚུ་Semper གི་མཉམ་བསྡོམ་གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་འབྱུང་རབ་ཀྱི་གོ་སྐབས་དང་ སྤ྄ས་ཚད་ཅན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་གིས་ སྦོམ་སྦེ་ར་ཡིཐ་བཀུག་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་གཡོ་འགུལ་འདི་གིས་ འ་ནི་བསམ་བློ་ཚུ་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་དང་ Le Corbusier་གིས་ ལཱ་འདི་ ངར་སྟོབས་ཅན་སྦེ་ར་ བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ དབང་ནུས་ཅན་གྱི་ འཆ་གཞི་རྣམ་གཞག་འདི་ སྡུམ་ར་ཁྲོམ་ཚོགས་གི་རྣམ་པ་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ Ebenezer Howard སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་ཟེར་མི་གནས་ཚིག་འདི་ ཐོག་མའི་དུས་ལུ་ར་ Otto Wagner གིས་བྲི་མི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཁོ་གིས་ Vienna གྲོས་འཛོམས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཁོ་རའི་ལཱ་ངོ་བོ་བཏོན་མི་ཚུ་ དཔེ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གི་སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ པར་རིས་དང་ བསམ་སྤྱོད་ཚུ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
Frank Lloyd Wright གིས་ དེང་སང་འབྱུང་རབ་བསྐྱར་གསོའི་རིང་ལུགས་འདི་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་མི་འདི་ ཁོ་གི་རྣམ་གཞག་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོ་གིས་ ཡིག་ཐོག་ལུ་ལེ་ཤ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གསར་བསྐྲུན་འབད་མི་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་སྙན་ངག་མཁནམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དུས་རབ་༡༩པའི་གསར་བསྒྱུར་འབད་མི་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་མཁས་དྲགས་ཅིག་ཨིན་པའི་མནོ་ལུགས་ཡོད་མི་འདི་ དམ་དམ་སྦེ་ར་ བདག་འཛིན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནས་སྟངས་འདི་ Dalibor Vesely དང་ཡང་ན་ Alberto-Perez Gomez བཟུམ་གྱི་སློབ་རིག་ཉག་གཅིག་ནང་གི་ ཤེས་ཡོན་བྱིན་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ཡང་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ལོ་ཚུ་ནང་ ད་རེས་ནངས་པའི་རྣམ་གཞག་མཁས་པ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་དེ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོམས་གཤིས་ལུ་ ལོག་སྟེ་སྲོལ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Jeffrey Kipnis དང་ཡང་ན་ Sanford Kwinter བཟུམ།༽
ད་རུང་ གཞན་མི་Beatriz Colomina དང་ Mary McLeod བཟུམ་གིས་ཡང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ འབྲེལ་བརྗོད་ཉུང་སུ་དང་ཆུང་ཀུ་འབད་མི་འདི་གིས་ བཟོ་རིགས་གོང་འཕེལ་ནང་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་གྲལ་ཁར་བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོན་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་རབ་ཚུ་ཧ་གོ་ནི་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གི་རྣམ་གཞག་ཚུ་ནང་ལུ་ བཟོ་རིགས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཨ་བརྟག་ར་ གསར་འཚོལ་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ ལོག་སྟེ་ར་གསར་འཚོལ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་པའི་ སྐད་ཡིག་དང་ཅིག་ཁར་ ག་བསྡུར་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལས་ཚུར་ བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་དང་ཡར་རྒྱས་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོད་མི་འདི་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་དགོཔ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་བཅད་མི་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ "དྲི་ཇི་ཀྲལ་" བཟོ་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ཡང་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ བཟོ་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ལུགས་ཡང་གི་ཁ་སྐད་གསརཔ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་སྐྱེད་མི་དང་འབྲེལ་ རང་ལུགས་དང་རང་བཞིན་སྦེ་མཐོང་མི་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་བཟོ་བཀོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་གསརཔ་ཚུ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྣམ་གཞག་མཁས་པ་དང་བཟོ་རིགས་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ Patrick Schumacher གི་དེང་དུས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་བཟུམ་གྱི་ རྣམ་གཞག་དང་རིག་པ་གསརཔ་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ གནད་དོན་འདི་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Byzantine བཟོ་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ Byzantine རྒྱལ་ཁམས་དང་ ཡང་ན་ ཤར་ཕྱོགས་རོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ཡོད་པའི་ བཟོ་རིགས་འདི་ཨིན།
ཡེ་ཤུ་པའི་ལྷ་ཁང་ནང་གི་ གསེར་གྱི་གྱངས་ཚུ་ གཟི་བརྗིད་ཅན་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ འདི་ཁྲ་རིས་ཚུ་ འཇམ་སམ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཡེ་ཞུ་པའི་ལྷ་ཁང་ནང་འོང་མི་ཚུ་གི་སེམས་ཁར་བག་ཕེབས་ཏོག་ཏོ་འབྱུངམ་ཨིན།
འདི་ནང་གི་ཀ་ཆེན་ལ་ལུ་ཅིག་ རྡོ་ཀ་མ་རུ་པ་གིས་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉལ་ཁྲི་དང་རྐང་ཁྲི་སྡོད་ཁྲི་དང་འབྲི་ཁྲི་ དེ་ལས་ ཀི་དེབ་ཚུ་བཙུགས་སའི་བང་སྒྲོམ་ལ་སོགས་པའི་ རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཁང་ཆས་ཚུ་དང་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་གསེར་དང་ཡང་ན་དངུལ་གྱི་ཕོརཔ་ཚུ་ག་ར་ Byzantine ནང་ཕྱོགས་ཀྱི་ མཛེས་རྒྱན་བཏགས་ཏེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔར་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ ཕྱིའི་ལྟར་སྣང་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ཁག་ཆེཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྲུང་མ་ཅིག་གི་དོན་ལས་སྦེ་རྐྱབ་ཡོད་མི་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ སྲུང་མ་འདི་གི་སྐུ་འདྲ་འདི་ཡོད་སའི་ནང་ན་ལུ་ བླམ་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་འཛུལ་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Venice ༼༡༠༧༡༽ ལུ་ཡོད་པའི་ Cathedral of Saint Mark, ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨིང་ལིཤ་གི་རྩོམ་བྲིས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ John Ruskin ལུ་དགའ་ཞེན་བསྐྱེད་མི་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ཀ་ཆེན་གུར་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཁྱ་རྒོད་དང་ སེངྒེ་ དེ་ལས་ ལུག་གི་གཟུགས་བརྙན་ཚུ་པ་ཏྲ་བརྐོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་ རྙིང་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་སྣ་ལས་གྲུབ་པའི་ཀ་ཆེན་ཚུ་ ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་ལས་ཀྱི་ས་སྒོ་ངོ་མའི་ནང་ལས་ཕར་ གྱལ་རིམ་སྦེ་བཙུགསཔ་ཨིན།
ཀ་ཆེན་ཚུ་ཡང་ འགྱུརལྡོག་མ་འདྲཝ་འབད་མི་ འདབས་མ་ཅན་གྱི་ཞལ་ལག་ཚུ་བྲིས་ཏེ་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ཡང་ Constantinople གི་ གསར་གཏད་ཀྱི་གྱངས་ཚུ་ཡོད་པའི་ Great Palace of Constantinople གི་གྱངས་ཤུལ་འདི་ཨིནམ་དང་ ༼ཀ་ཁྱིམ་༡༩༢ཡོདཔ་༽ Basilica Cistern ༼སླར་བཟོ་འབད་མི་སྔར་ལུགས་ཀྱི་ཀ་ཆེན་རྒྱ་ལས་བཅད་དེ་ཡོདཔ།༽
Paleologan རྒྱལ་སྐྱོང་གི་དུས་འདི་ ཨིསི་ཏཱན་བཱུལ་ལུ་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཧེ་མའི་ལྷ་ཁང་༡༢དེ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ མཚོན་དཔེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་དོན་ཉིད་ལས་ Chora ལུ་ཡོད་པའི་ St Saviour ལྷ་ཁང་དང་ St Mary Pammakaristos ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།
Holy Apostles གི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ ༼Thessaloniki༽ ཧེ་མའི་དུས་ལུ་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་དཔེ་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ ལྷ་ཁང་ཅིག་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ལྷ་ཁང་གི་ཕྱི་ཡི་གྱངས་ཚུ་ ས་སྤག་ཅུ་ཁྲ་བཀོད་དང་ ཡང་ན་ རྫ་ཆས་ཀྱི་རྒྱུ་གི་སྦེ་ མགོ་རྙོག་ཆེཝ་སྦེ་ར་ མཛེས་རྒྱན་བཏགས་ཏེ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Constantinople ལུ་ཡོད་པའི་ Saint Sergius, ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་དང་ Ravenna གི་ San Vitale, ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གཉིས་འདི་ ལྷ་ཁང་ལྟེ་བ་འབད་བའི་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ལྷ་ཁང་གི་ཟླུམ་རྩེ་འོག་གི་ས་སྒོ་འདི་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དེ་སྦོམ་བཟོ་སྟེ་ ཐོག་གི་ཟུར་བརྒྱདམ་ལུ་ གཞུ་དབྱིགས་ཁ་སྐོང་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་རྒྱལཝ་རྒྱལ་རྐྱང་སྦེ་ཡོད་མི་ས་སྒོ་འདི་ རིང་ཚད་ཕིཏ་༢༦༠ ༼མི་ཀྲར་༨༠༽ འདི་གི་ཆ་ཚད་མང་ཤོས་ཅིག་ རྒྱ་ཚད་ཕིཏ་༡༠༠ ༼མི་ཀྲར་༣༠༽ འབད་མི་འདི་ག་ར་ ཟླུམ་རྩེ་འབད་མི་དབྱིགས་འདི་གི་སྤུབས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Holy Apostles ལུ་ ༼དུས་རབ་༦པ།༽ ཟླུམ་རྩེ་༥འདི་ ཡེ་ཤུའི་ངོ་རྟགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་དེ་ སྦུག་གི་ཟླུམ་རྩེ་འདི་ མཐོ་ཤོས་སྦེ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་སྦུག་ན་གི་ས་སྒོ་འདི་ གྲུ་བཞི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ཟུར་བརྒྱད་འབད་བའི་དབྱིབས་ ཡང་ན་ ཟླུམ་རྩེ་འདི་ལུ་ བཏེག་གསོ་འབད་མི་ ཀཝ་༤མེན་པར་ བརྒྱད་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་ན་གི་ས་སྒོ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ངོ་རྟགས་ཡོད་སའི་ས་སྒོ་འདི་ ཚད་སྙོམ་ལུ་ རྒྱ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ གདོང་ཁར་ལུ་ རྡོ་ཆལ་གྲུ་བཞི་སྦེ་བཙུགསཔ་ཨིན།
ཟླུམ་རྩེ་སྦུག་གི་ཐད་འཕྲང་སྟེ་ སྟེགས་ཁྲི་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་ གསུང་རབ་ཚུ་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྟེགས་ཁྲི་གི་འོག་ལུ་འཐིང་གཞི་གི་གནས་ཚད་ཁར་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ གཞས་སྡེ་ཚུ་གི་ས་སྒོ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་ནང་གི་བསྒོངས་ཀྱོག་སྦེ་ས་སྒོ་སྦོམ་ཡོད་མི་ནང་ ཡར་འཐུ་སྟེ་སྦེ་བཟོ་ཡོད་མི་ སྡོད་ཁྲི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ ཤར་དབུས་ཀྱི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ བླམ་གྱི་ཁྲི་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ནང་གི་གནས་ཐངས་འདི་བཟོཝ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་ཟླུམ་རྩེ་ཚུ་དང་ ཁྱིམ་ཐོག་ཟླ་གམ་ཚུ་གི་ཕྱི་ཁར་ལས་ ཞ་རྩི་དང་ ཡང་ན་ རོ་མཱན་གྱི་རྒྱུ་སྣ་རྫ་ལེབ་ཚུ་གི་སྤུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ Byzantine ཆ་ལུགས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ Syria ལུ་ཡོད་པའི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དྲན་རྟེན་༼༧༠༩ལས་༧༡༥ཚུན་༽ ཚུ་དང་ ཁྱད་རྣམ་ཅན་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་སྤག་ཅུ་ཨེན་ཀྲི་མི་ཀྲར་༧༠ x ཨེན་ཀྲི་མི་ཀྲར་༣༥ x ཨེན་ཀྲི་མི་ཀྲར་༥ འབད་མི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ས་སྤག་ཅུ་ཚུ་ཡང་ ཕྱོགས་ཚད་ལུ་ རྩི་འདམ་སྟུག་ཚད་ཨེན་ཀྲི་མི་ཀྲར་༥དེ་ཅིག་གི་སྦེ་འཐུད་ཡོདཔ་ཨིན།
Hagia Irene ལྷ་ཁང་གི་ ངེས་གཏན་ཁྱད་རྣམ་འདི་ ནང་ན་དང་ཕྱི་ཁར་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་བར་ན་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཨིནམ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ལུགས་སྲོལ་འདི་གི་སྦེ་ St. Peter's Basilica ལྷ་ཁང་བཟུམ་མའི་ གཞན་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ཡོད་མི་ Hagia Sophia དྲན་རྟེན་འདི་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་མཐའ་དཔྱད་ལཱ་ཚུ་ རྒྱལ་ཆེན་Justinian གིས་གཟིགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Gothic གི་བཟོ་རིགས་འདི་ ༼རྩེ་ཅན་བཟོ་རིགས།༽ དུས་རབ་༡༢པ་ལས་ དུས་རབ་༡༦པ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་སྡོད་ཡོད་པའི་ བཟོ་རིགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་དུས་རབ་བར་མའི་ནང་ལས་ ས་གནས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ དུས་རབ་༡༧ལས་༡༨པ་ཚུན་ཚོད་ར་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ opus Francigenum ཟེར་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ལུ་ དར་ཁྱབ་འགྱོ་མི་ཅིག་སྦེ་གོ་ཡོདཔ་ཨིན།(lit.
རིག་གསར་གྱི་ གཞི་རྟེན་བཟོ་རིགས་དང་ གཞན་མི་བཟོན་བཀོད་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ འཕུར་སྐྱཽད་ཀྱི་རྒྱབ་བརྟེན་ཅིག་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཨེ་མི་རི་ཀཱན་བཟོ་རིགས་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་གྱི་བཟོ་རིགས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་ཟེར་བའི་ བརྡ་མཚན་སྟོན་མི་གི་རྒྱབ་ཁུངས་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་ Gothic ལུགས་སྲོལ་འདི་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་དང་ རྒྱབ་ཕྱོགས་སྦེ་འབད་ནི་འདི་གིས་ འདི་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་བལྟ་བ་ཅིན་ གོང་འཕེལ་དང་ ལེགས་སྤྲོས་ཅན་ཚུ་ ཉམས་བཏང་མི་གི་ནང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་མཐོངམ་ཨིན་མས།
Saracen ཟེར་མི་གི་ཚིག་གནས་འདི་ དུས་རབ་༡༨པའི་ནང་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ར་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ངོ་བོ་གི་ Moor དང་ Arab ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མུཛ་ལིམ་གི་དབང་བཟུང་པ་ག་ར་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཁོ་གི་མི་འདོད་པའི་དབང་ཤུགས་འདི་ཤུགས་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ལས་ ག་དེ་ཅིག་ར་ ཨུ་ཚུགས་སྐྱཻད་རུང་ ཁོ་གིས་ St. Paul ལྷ་ཁང་གསརཔ་གུར་ལུ་ Gothic ཁྱིམ་ཐོག་འདི་བཙུགས་མ་བཏུབ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ རྩོམ་བྲིས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ ཉེས་བཙུགས་འདི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་དེ་ Gothic གི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ལུ་ ཕྱོགས་སོ་སོ་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨིསི་པེན་དང་ཡང་ན་སི་སི་ལི་ལས་སྦེ་ ལྷོད་ལྷོདཔ་བཟུམ་ཅིག་འདུག་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཆོས་ལུགས་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གིས་ཡང་ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ མེ་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་སྐབས་ལུ་ གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ ཁྱིམ་ཐོག་ཟླ་གམ་དང་ རྩིག་རྟེན་ཚུ་གི་སྦེ་ ཡར་དང་མར་མཐོ་དྲག་དང་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་སྦོམ་སྦེ་བཞག་ཚུགས་ནི་ལུ་ཨིན་མས།
Durham གི་ ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་གྱི་ཆ་ཤས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ བསྒོངས་ཀྱོག་འབད་མི་རྩིག་རྟེན་ཚུ་ བཙུགས་ཡོདཔ་ ༼༡༠༩༣་ལས་༽ དང་ Normandy གི་ Lessay Abbey ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། ༼༡༠༩༨༽
དུས་རབ་༡༣པ་ཚུན་ཚོད་ Angevin་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་འོག་ལུ་ཨིན་མི་ Duchy of Normandy གིས་ ཁོང་རའི་Gothic གི་ཐོན་རིམ་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་དང་པ་བཟོ་མི་ Norman Gothic གི་དཔེ་ཅིག་འདི་ Bayeux ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིནམ་དང་༼༡༠༦༠ལས་༧༠བར་༽ Romanesque ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་གྲལ་ལྟེ་བ་དང་ གཞས་སྡེ་ཚུ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་ནང་སྦེ་ ལོག་སྟེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༢༢༠འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་ Coutances ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ འདི་ལོག་སྟེ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་ནང་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Romanesque ལྷ་ཁང་རྙིངམོ་གི་ཆ་ཤས་ཚུ་ Suger གིས་བཟོ་སྟེ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ གྱངས་འདི་ཚུ་བཏོན་བཀོག་སྟེ་ སྒོ་སྒྲིག་བཏོན་ནི་གི་ས་སྒོ་མངམ་ཐོན་ཐབས་ལུ་ བསྒོངས་ཀྱོག་གི་ཟླ་གམ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ ཁོ་གིས་ གཞུང་སྒོ་གུར་ལས་ མདུན་ངོས་ཀྱི་ཐོག་ཁར་ སྒོར་སྒོར་སྦེ་དམར་སྐྱག་གི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༠༩༣ལས་༡༡༠༤གི་བར་ན་རྐྱབ་ཡོད་མི་ Durham ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ ཁྱིམ་ཐོག་གི་ཟླ་གམ་བསྒོངས་ཀྱོག་སྦེ་བཟོ་མི་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན།
Sens ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ཅིག་ཨིན་མི་ William of Sens གིས་ ཤུལ་མི་ ཨིང་ལེན་ལུ་འགྱོ་སྟེ་ བཟོ་རིགས་མཁས་པ་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༡༧༥ལས་༡༡༨༠གི་བར་ན་ Canterbury ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་གཞས་སྡེ་ས་སྒོ་འདི་ Gothic གི་ལུགས་སྲོལ་གསར་པའི་ཐོག་ལས་ ལོག་སྟེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
French གི་ Gothic ལྷ་ཁང་ཚུ་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ཚུགས་མི་དང་ Saint-Denis ལྷ་ཁང་གི་གཞས་སྡེ་ཟུར་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་གིས་ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀ་ཁྱིམ་ཆ་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ སྒོ་གསུམ་འབད་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ཤུགས་སྦེ་ར་ཤན་ཞུགས་འབདཝ་ཨིན་མས།
Notre-Dame བཟོ་བསྐྲུན་པ་ཚུ་གིས་ རྩིག་རྟེན་ལམ་ལུགས་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ ཐོག་ཁར་གྱི་གྱངས་ བསྒུགས་ཀྱོག་གི་སྦེ་འཐུདཔ་སྟེ་ཡོད་མི་ ཕྱི་ཁར་གྱི་གྱངས་འདི་ ཀཝ་སྦོམ་ཚུ་གིས་རྒྱབ་སྟེགས་འབད་དེ་ ལཱ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
ཁོ་གི་ལཱ་འདི་ ཨིང་ལེན་གྱི་མི་ཁུངས་ཅིག་ཨིན་མི་ William གིས་འཕྲོ་འཐུད་དེ་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༡༧༨ལུ་ ཁོ་གི་French མིང་རོགས་འདི་ ཚབ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩིག་རྟེན་ལུ་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ བསྒུངས་ཀྱོག་བཟོ་མི་Tiercerons འདི་ Lincoln སྤྱི་ལོ་༡༢༠༠ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་ བསྒུངས་ཀྱོག་བཟོ་ནི་ལུ་ འགོ་དང་པ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
High Gothic གི་ནང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ པེ་རིསི་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་གནས་བསྐོརཔ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ལྷ་ཁང་རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ Chartres ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན།
གྱངས་འདི་ཚུ་ག་ར་ Virgin Mary གི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ ཁྲ་ཤེལ་གྱིས་བསྒང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྒོ་སྒྲིག་རེ་རེ་གི་ཟུར་ཁ་ལུ་ འ་ནི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ ཚོང་འབྲེལ་པ་འདི་གི་པར་རིས་འདི་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ High Gothic ལུགས་སྲོལ་གྱི་ལྷ་ཁང་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ Toul ལུ་ Holy Roman Empire ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ༼༡༢༢༠་ལས་༽ Romanesque ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ Reims ལྷ་ཁང་གི་ལུགས་སྲོལ་ལུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ Trier's Liebfrauenkirche parish ལྷ་ཁང་ ༼༡༢༢༨་ལས་༽ དེ་ལས་ Marburg ལུ་ཡོད་པའི་ Elisabethkirche ལྷ་ཁང་ལས་འགོ་བཟུང་ Reich ཚུན་ཚོད་ནང་འཁོད་ལུ་ ༼༡༢༣༥་ལས་༽ Metz ལུ་ཡོད་པའི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ ༼སི་༡༢༣༥་ལས་༽
སྒོ་སྒྲིག་གུར་གྱི་Lancet དབྱིབས་ཚུ་ མེ་ལེ་ཤ་གི་སྦེ་ཚབ་བཙུགས་ཏེ་ དབྱིབས་མ་འདྲཝ་འབད་མི་ ནར་ལེབ་ཚུ་གི་སྦེ་ ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
High Gothic གི་ཁྱད་ཆོས་གཞན་ཚུ་ཡང་ དམར་ཀྱག་གི་སྒོ་སྒྲིག་སྦོམ་སྦེ་ རྩིག་རྟེན་མཐོ་དྲག་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་དང་ སྒོ་སྒྲིག་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ རིས་མོ་མ་འདྲཝ་ཚུ་བཀོད་དེ་ གདོང་ཁར་ལུ་ ཐང་གྲུ་བཞི་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
French Rayonnant Gothic གི་གྱངས་ མཐོ་དྲག་སྲབ་ཤོག་ཤོ་སྦེ་ རྩིག་རྟེན་ཚུ་གིས་རྒྱབ་རྟེན་འབད་མི་ཚུ་ ཤེལ་དང་རྡོ་གི་རྒྱན་ཆ་ཚུ་ཟད་འགྲོ་སྦོམ་སྦེ་ར་གནས་ཏེ་བཏང་མི་ དེ་ལས་ ལྒས་ཀྱི་ལཱ་ལོག་སྟེ་འབད་མི་ཚུ་ཨིན།
རྩིག་བཟོ་ཚུ་གིས་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་གུར་ལུ་ རྡོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་མ་འདྲཝ་ཚུ་བཟོ་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ དབྱིབས་རིགས་མ་འདྲཝ་ལས་འགོ་བཟུང་ ཛ་ལི་བཟུམ་མའི་བཟོ་བཀོད་དང་ བསྒུངས་ཀྱོག་གི་ཐིག་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ གཤག་གྲི་གི་དབྱིབས་བཟུམ་འབད་མི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་བཏུབ་པའི་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་གནམ་མེད་ས་མེད་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་བཟོ་རྣམ་ཡོད་མི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་གི་གྲལ་ལུ་ Westminster Abbey ༼༡༢༤༥ལས་༽ དང་ Lichfield ལུ་ཡོད་པའི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ ༼༡༢༥༧གི་ཤུལ་ལས་འགོ་བཙུགས་༽ དེ་ལས་Exeter ༼༡༢༧༥གི་ཤུལ་ལས་༽ འདི་བཟུམ་འབད་ Bath Abbey ༼༡༢༩༨ལས་༽ དང་ Wells ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་གཞས་སྟེག་ཚུ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་རྩེ་ལུ་ ogees ཟེར་མི་དབྱིབས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ French གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་གི་ བཟོ་རྣམ་དང་ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་གྱི་གྲལ་ཁར་ Rouen ལྷ་ཁང་གི་ ནུབ་ཁ་ཐུག་གདོང་ཁར་གྱི་རྣམ་པ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ Sainte-Chapelle de Vincennes གི་གདོང་ཁར་གྱི་རྣམ་པ་༼༡༣༧༠ལོ་གྲངས་༽ དེ་ལས་ Mont-Saint-Michel ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་གཞས་སྟེག་༼༡༤༤༨༽ ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ དགོན་སྡེ་དང་ཚུ་དང་ London ལུ་ཡོད་པའི་ Old St Paul ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་ ཤུའི་ཚོགས་ཁང་ནང་ལུ་༼སི་༡༣༣༢༽ William de Ramseyགིས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེར་ལངས་འབད་མི་རྣམ་པ་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ རྩེ་སྣོ་གསུམ་པ་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་འདས་པའི་དུས་རབ་༣ལྷགཔ་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༦༤༠ལོ་གྲངས་ནང་རྐྱབ་ཡོད་མི་ Oxford ལུ་ཡོད་པའི་Christ Church ལྷ་ཁང་གི་ ཟླ་གམ་དབྱིབས་ནང་སྦེ་ དོན་ཁྲི་བཟོ་ཡོད་མི་གུར་ འབྲེལ་བཙུགས་འབད་དེ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
France གི་རྒྱལཔོ་ཚུ་གིས་ ཨི་ཀྲ་ལི་གི་ལུགས་སྲོལ་གསརཔ་གི་སྐོར་ལས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Charles VIII གིས་ Naples དང་ Milan ༼༡༤༩༤༽ལུ་ དམག་འཁྲུག་བཏང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་དང་ Louis XII དང་Francis I ༼༡༥༠༠ལས་༡༥༠༥༽ དམག་འཁྲུག་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ French གི་མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་ཡོད་མི་ Milan དང་ Genoa འདི་ ལོག་སྟེ་ལེན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
Château de Blois ༼༡༥༡༥ལས་༢༤༽ གིས་ རིག་རྩལ་བསྐྱར་གསོ་གི་ས་སྒོ་དང་ གོ་ཡངས་པའི་ ཐེམ་སྐས་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལཔོ་Henry VIII དང་ རྒྱལམོ་ Elizabeth I གི་མངའ་འོག་ལུ་ ཨིང་ལེན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གླིང་ཆེན་ནང་ལུ་ བཟོ་རིགས་གོང་འཕེལ་ལས་ ཟེར་ཏེ་ རང་རྐྱང་སྦེ་ར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Shute གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༧༠ལུ་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ཐོག་ལུ་ ཨིང་སྐད་ནང་སྦེ་ ཀི་དེབ་འགོ་དང་པ་འདི་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩེ་སྣོ་སྦེ་ཡོད་མི་བསྒུངས་ཀྱོག་འདི་ Gothic བཟོ་རིགས་ལས་འབྱུང་མི་ཅིག་མེནམ་དང་ འདི་གིས་ ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ལུ་འགྱུར་ནི་འབད་བའི་དུས་ཚོད་ཁར་ དུས་རབ་ལས་བཅད་དེ་ བཙུགས་ཏེ་བཞག་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ ཁ་ཆེའི་བཟོ་རིགས་ བསྒུངས་ཀྱོག་དང་ གཞུག་དབྱིབས་ཅན་ དེ་ལས་ ཁྲ་རིས་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་གྱི་ཟླ་གམ་ཚུ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་འདི་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༠༩༣ལུ་རྐྱབ་ཡོད་མི་ Durham ལྷ་ཁང་ནང་ཡོད་པའི་ སྦུག་གི་ས་སྒོ་དང་ སྡོད་ཁྲི་ཚུ་གི་བར་ནའི་ལམ་ཚུ་ནང་བཟུམ་འབད་ འགྱུར་ལུགས་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་ཟླ་གམ་ཚུ་ གསེག་ཐིག་འབད་མི་ཟླ་གམ་བཟུམ་འབད་ མཐོ་ཚད་འདྲ་མཉམ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དངོས་སྦྱོང་ལཱ་གི་དོན་ལས་མང་སུ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
Roman དང་ Romanesque སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་གི་ སྒོར་ཐིག་ཕྱེད་ཀ་འབད་མི་ཟླ་གམ་ཚུ་བཟུམ་འབད་ལྗིད་འདི་ཐད་ཀར་དུ་མར་བལྟ་སྟེ་འོང་སྟེ་ རྩིག་གྱངས་ཚུ་རྒྱ་སྦོམ་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་ཆུང་ཀུ་དགོཔ་སྦེ་མེན་པར་ Gothic གི་ཟླ་གམ་ཚུ་ གསེག་ཐིག་གི་བསྒུངས་ཀྱོག་ཕར་ཚུར་བཏང་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྱངས་གི་ལོག་ལུ་ སྦུག་ཁྲ་སྦེ་བཏོན་མི་འདི་ རྩིག་རྟེན་གྱི་ལྗིད་ཚད་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ཁྲ་ིས་རྩིག་རྟེན་ཚུ་གི་གི་ ལྗིད་ཚད་འདི་ཐེག་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན།
འ་ནི་ཚུ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཅིག་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གིས་ ས་སྒོ་ཚད་ཅིག་ལས་འགལ་མ་ཚུགས་པར་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྱིམ་ཐོག་ཟླ་གམ་གྱི་ལྗིད་ལེན་མི་ ཅིག་ཤུལ་གཉིས་ཀྱི་གྱལ་རིམ་ནང་སྦེ་ཡོད་མི་ ཀ་ཆེན་དང་ཀཝ་ཚུ་ ལྗིད་ཚད་འདྲ་མཉམ་སྦེ་འབག་མི་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཀཝ་ཚུ་གི་སྦེ་ཚབ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཟླ་གམ་གསརཔ་གསརཔ་འདི་ལུ་ tierceron ཟེར་མི་ཁྲ་རིས་ཁ་སྐོང་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ ཟླ་གམ་གྱི་སྦུག་ལས་མར་སྦེ་བཏངམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཟླ་གམ་ཚུ་ Gothic གི་ལུགས་སྲོལ་རྒྱས་པར་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ལས་ དཔེ་སླང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབྱེ་བ་གཉིས་པ་འདི་ རྫ་ལི་བཟུམ་འབད་བཟོ་བའི་ཟླ་གམ་ཨིནམ་དང་ འདི་གུར་ལུ་ རྡོ་གི་མཛེས་རྒྱན་ཐེབས་སྐྱེལ་ཏེ་ ཟུར་གསུམ་དང་ གཞན་མི་དབྱིབས་བཟོའི་རྣམ་པ་ཚུ་ བར་ན་དང་ ཡང་ཅིན་ཐོག་ཁར་ལུ་བཀལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་དཔེ་ཅིག་འདི་ Gloucester Cathedral ཟེར་མི་དགོན་སྡེ་འདི་ཨིན།༼སི་ ༡༣༧༠༽
འ་ནི་ཚུ་ཤུལ་ལས་འབདཝ་ད་ Notre-Dame de Paris ལུ་ཡོད་པའི་ Sens དང་ ཨིང་ལེན་ལུ་ཡོད་པའི་ Canterbury ཚུ་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
High Gothic གི་དུས་ཚོད་སྐབས་ལུ་ གནས་སྟངས་གསརཔ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཀ་ཆེན་ཕྱ་སི་སི་འབད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་པའི་སྦུག་ལུ་དང་ ཡང་ན་ ཟླ་གམ་ལུ་སྟེགས་མི་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ ཀཝ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིང་ལེན་ལུ་ ཅིག་ཁར་སྦེ་ཡོད་མི་ཀ་ཆེན་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྡོ་གི་སྒོར་ཅིག་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ མཛེས་རྒྱན་བཏགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀ་ཆེན་ཚུ་གུར་ལུ་ ཤིང་གི་འདབས་མ་ཚུ་ པ་ཏྲ་བརྐོ་སྟེ་ ག་ནི་བ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Corinthian གི་རྒྱལ་ས་གི་ས་སྒོ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཀ་ཆེན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་དོན་ལས་ ཤིང་གི་འདབས་མའི་བཟོ་བཀོད་སྲ་ཀྲག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་ལས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ནང་ལུ་ རྩིག་རྟེན་ཚུ་ནང་ལུ་མང་ཤོས་ར་ གཞུ་དབྱིབས་ཅན་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གིས་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞུ་དབྱིབས་ཚུ་ལུ་ དངོས་སྦྱོང་གི་དགོས་པ་ཁ་སྐོང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁྱིམ་ཐོག་གུར་ལས་ ཆརཔ་གི་ཆུ་འདི་ཕྱི་ཁར་སྐྱེལ་ནི་དང་ འ་ནི་འདི་ རྩིག་རྟེན་གུར་ལུ་ གྱལ་ནང་སྦེ་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་མི་ རྡོ་གི་སྦེ་བཟོ་ཡོད་པའི་གནམ་གཟར་མགུ་ཏོ་ལས་ཐོན་མི་ཚུ་ ཕྱི་ཁར་བཏང་ནི་གི་དགོས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་འདི་ཚུ་གི་དགོས་པ་གཞན་ཡང་ ཆོས་དོན་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ནི་དང་ མེ་རྐྱེད་དང་བྱང་འཕྱད་འོང་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཉེན་བརྡ་འབད་ནི་ འདི་བཟུམ་འབད་ དམག་གི་རྒྱལ་ཁ་དང་རྒྱལཔོ་ཁྲི་མངའ་གསོལ་ལ་སོགས་པའི་ དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ བཱེལ་བརྡུང་ནི་གི་ཀ་ཁྱིམ་སྦེ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་དུས་ཚོད་ལེ་ཤ་འགོརཝ་མ་ཚད་ ཟད་འགྲ་ཡང་སྦོམ་སྦེ་ར་གནས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཀ་ཁྱིམ་རྐྱབ་ནི་ཨིན་མི་འདི་ལུ་ མི་མང་གི་སྤྲོ་ར་ཉམས་འགྱོ་སྟེ་ འཚོར་བ་ར་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན།
འཆར་གཞི་གཉིས་པ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཚོགས་Chartres འདི་ ད་རེས་བ་ཡང་ལྷགཔ་སྦེ་ ཟབ་རྒྱས་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདུ་ཁང་དང་ཆོས་ཁང་གི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ ཀ་ཁྱིམ་༧ རྐྱབ་ནི་སྦེ་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་སྔོན་ལས་ཡོད་པའི་ High Gothic Laon ལྷ་ཁང་འདི་ལུ་ ཆོས་ཁང་གི་མཐའ་མ་ལས་ མེ་བཏེག་ནི་གི་ཀ་ཁྱིམ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཁ་ཐུག་གི་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་ ཀ་ཁྱིམ་གཉིས་དང་ ཆོས་ཁང་གི་མཇུག་ལུ་ ཀ་ཁྱིམ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན།
Normandy ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་དང་ ལྷ་ཁང་ཆེ་བ་ཚུ་ནང་ལུ་ འདས་པའི་དུས་རབ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ལས་བཞེངས་ཡོད་པའི་ ཀ་ཁྱིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Caen ལུ་ཡོད་པའི་ Abbaye aux Hommes ༼༡༠༦༦ལུ་འགོ་བཙུགས་མི་༽ འདི་ལུ་ ཀ་ཁྱིམ་༩ དང་ ཁྱིམ་གྱི་གདོང་ཕྱོགས་དང་ ཆོས་ཁང་ དེ་ལས་ སྦུག་གི་ལྟེ་བ་ཚུ་ལུ་ ཁྱིམ་ཐོག་བཀབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྱིམ་ཐོག་ཚུ་གི་རྣམ་པ་འདི་ ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་དང་ཕྱ་སི་སི་སྣོས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་དང་ འདི་ཡང་ ཚོགས་ཁང་ལས་སྦེ་ ཆོས་ཁང་ཁ་ཐུག་ལུ་འབད་བའི་ཐོག་ཁར་བཀབ་ཨིན།
Amiens ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ལུ་ཡང་ ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་ཁྱིམ་ཐོག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༧༨༦ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ དེང་སང་གི་རྣམ་པ་ལུ་བཟོ་ནི་གི་ལས་རིམ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ བཏོན་བཀོག་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ Eugène Viollet-le-Duc གིས་ གསརཔ་ཅིག་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་མི་འདི་ ལོག་སྟེ་ར་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིང་ལིཤ་གི་Gothic ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཀ་ཁྱིམ་སྦོམ་ཤོས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཆོས་ཁང་དང་སྦུག་གི་ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ལུ་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ འ་ནི་འདི་མཐོ་དྲག་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
ཕར་ཚུར་འབྱེལ་འགྱོ་མི་གི་ཀ་ཁྱིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༣ལས་༡༥༠༡གི་བར་ན་ John Wastell གིས་ Canterbury ལྷ་ཁང་ལུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ ཧེ་མ་ Cambridge ལུ་ King's College ནང་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀ་ཁྱིམ་འདི་ལུ་ རྒྱབ་སྟེགས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བྱིན་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ ཕར་ཚུར་འབྱེལ་སའི་སྦུག་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ གཞུ་དབྱིབས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་གཉིས་རྐྱབ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་ཚུ་ Nicholas Hawksmoor གི་བཟོན་བཀོད་ཐོག་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༧༢༤ལས་ ལོག་སྟེ་ར་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Christopher Wren གིས་ འགོ་དང་པ་སྤྱི་ལོ་༡༧༡༠ལུ་གྲོས་འཆར་བཀོད་པའི་ཤུལ་ལས་ཨིན་རུང་ གྲོས་འཆར་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༧༢༧ལུ་ བཀག་ཆ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
Cologne ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབ་༡༣པའི་ནང་ Amiens Cathedral གི་འཆར་གཞི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Gothic ཚུ་གནས་པའི་དུས་ཚོད་ཁར་ བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ ཟླུམ་རྩེ་འདི་དང་ ཀ་ཁྱིམ་གཅིག་གི་གཞི་འགྱམ་གྱི་ལཱ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
Ulm Minster གི་ཀ་ཁྱིམ་འདི་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༣༧༧ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ༡༥༤༣ལུ་ བཀག་སྟེ་ དུས་རབ་༡༩པ་ཚུན་ཚོད་ར་གྲུབ་མ་ཚུགས་པར་ལུས་མི་འདི་གི་ འབྱུང་རབ་ལྕོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ད་Burgos ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ མང་ཤོས་ར་ བྱང་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ལས་ སེམས་ཤུགས་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲབ་ལེབ་ཀྱི་ཚགས་པར་རྐྱབ་ནི་འདི་ ཚགས་པར་རྐྱབ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འགོ་དང་པ་ཐོན་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Early Gothic དང་ ཡང་ན་ རྩེ་སྣོ་དང་པའི་དུས་སྐབས་ནང་ལུ་བྱུང་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
ཚགས་པར་གྱི་ལཱ་འདི་དངོས་སྦྱོང་གི་ལཱ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ མཛེས་རྒྱན་གྱི་ལཱ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Gothic གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ལུ་ སྒོ་སྒྲིག་སྦོམ་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ རླུང་གི་གནོད་པ་ལས་བཟློག་ཐབས་ལུ་ རྒྱབ་སྟེགས་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་དགོཔ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༢པའི་ནང་ Chartres ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་དང་ འདི་ནང་ "Dean's Eye" Lincoln ལྷ་ཁང་གི་ དམར་སྐྱ་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྲབ་ལེབ་ཚགས་པར་འདི་ ལག་ལེན་ཚད་ཅིག་ཁར་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡོའི་གུར་ལུ་ མཛེས་རྒྱན་གྱི་དོན་ལས་ ཚགས་པར་བཀོད་ནི་འདི་ Gothic ལུགས་སྲོལ་གྱི་སྐབས་ལུ་ མཛེས་རྒྱན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་འགོ་དང་པ་ར་ Reims Cathedral ལྷ་ཁང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༢༡༡ལུ་ Jean D'Orbais གི་རྐྱབ་ཡོད་མི་ ལྷ་ཁང་གི་ས་སྒོ་ནང་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡོའི་གུར་ཚགས་པར་བཀོད་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༢༤༠གི་ཤུལ་ལས་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མགུ་རྙོག་དྲགས་དང་ ལྗིད་ཚད་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Rayonnant བཟོ་རིགས་ཀྱིས་ཡང་ ཚགས་པར་གྱི་ནང་ལུ་ དབྱེ་ཁག་གཉིས་སྦེ་ ལུགས་བླུག་ནི་གི་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཚད་གཞི་ཅིག་པ་འབད་མི་དང་ སྦོམ་ཆུང་གི་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ལུགས་བླུག་འབད་ནི་གི་ ཧེ་མ་གི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབྱིབས་བཟོའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ ལུགས་བླུག་འབད་ནི་གི་ནང་ལུ་ འདི་ནང་ལས་ གཞུ་དབྱིབས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ཐོནམ་ཨིན།
ལུགས་བླུག་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ ཡི་གུ་Y བཟུམ་འབད་མི་གི་དབྱིབས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ལྷག་པར་དུ་ མཛེས་རྒྱ་བརྟག་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཤར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩེ་སྣོ་གཉིས་པ་༼དུས་རབ་༡༤པ་༽ གིས་ ཡི་གུ་ཨེསི་གི་དབྱིབས་ནང་སྦེ་ལུགས་བླུག་འབད་མི་ལས་འགྲུལ་བཤད་བཀོད་དེ་ ཚགས་པར་བཀོད་ནི་ཚུ་ཅིག་མཚུངས་སྦེ་བཀོདཔ་མ་ཚད་ རྫ་ལི་བཟུམ་འབད་མི་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དབྱིབས་ཚུ་ཡང་ སྒྲོ་གཟུགམ་དང་ ཉ་ཡི་རྐང་རིལ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཀེ་ཐིག་གི་དོན་ལས་ ཀེར་ལངས་སྦེ་ཐོབ་ནི་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་སྐྱཻད་དེ་ བསྒུངས་ཀྱོག་གི་ཀེ་ཐིག་ལུགས་སྲོལ་འདི་བྱིན་ནི་དང་ བཅད་མཚམས་མེད་པའི་ ལུགས་བླུག་གི་ཐིག་འདི་ མགོ་ལས་མཇུག་ཚུན་ཚོད་ ཡར་དང་མར་གྱི་ཚིག་དང་ཐིག་གི་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེཔ་ཨིན།
ཁ་ཐོག་གི་འགྱུར་རྣམ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་ཁའི་གྱངས་ཀྱི་ཆུང་ཕྲ་གི་སྦེ་ སྤུབས་ཏེ་ཨིན།
འདི་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཁྱིམ་གྱི་གདོང་ཁའི་ས་སྒོ་འདི་སྤུབས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་ཐིག་དང་ གཞས་སྡེ་ས་སྒོ་ཚུ་ གཞུ་དབྱིབས་ཐོག་ཅན་གྱི་སྦེ་སྤུབས་ཨིན།
ཁྱིམ་ཐོག་ཟླ་གམ་གྱི་ཟོམ་ཁག་གཉིས་དང་ཡང་ན་ མཚོ་རགས་ རྩིབ་སྒྲོ་ཅན་གྱི་ཟླ་གམ་འདི་ Romanesque གི་དུས་བསྐལ་ལུ་ ཐོན་ཡོདཔ་དང་ Gothic གི་དུས་བསྐལ་ལུ་ རྒྱས་པར་བཤད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་གི་ས་སྒོ་འདི་དཀྱུས་རིངམོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ འདི་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གིས་གསོལ་བ་བཏབ་ཏེ་ ཡེ་ཤུའི་ངོ་རྟགས་བཞག་སའི་ས་སྒོ་གི་ཟུར་ཆ་འདི་ འགྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ གཞས་སྡེ་གི་ས་སྒོ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ལྷ་ཁང་ནང་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན།
ཏགཞས་སྡེ་འདི་ སྡོད་ཁྲི་ཚུ་གི་སྦུག་ལས་ལམ་ཡོད་མི་འདི་གི་སྦེ་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་དང་ཕུག་གི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ Notre-Dame བཟུམ་ལུ་ ཁྲ་རིས་ཅན་གྱི་རྩིག་རྟེན་དྲུག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཀ་ཆེན་དང་ཀ་ཆུང་ཚུ་ ཅིག་ཤུལ་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ལུ་ རྩིག་རྟེན་སྒྲིང་སྒྲིང་འབད་མི་ བཞི་དང་ཅིག་ཁར་ ངོ་ཕྱེ་ཚུགས་པའི་ཀ་ཆེན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཧེ་མའི་French Gothic གི་བཟོ་རིགས་ནང་ལུ་ ལྷ་ཁང་གི་ས་སྒོ་ངོ་མ་འདི་ཐུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Rayonnant གི་དུས་སྐབས་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ ས་སྒོ་འདི་རིངམོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ དམར་སྐྱག་གི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིང་ལེན་ལུ་ ལྷ་ཁང་གི་ས་སྒོ་ངོ་མ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་གི་ཐིང་གཞི་གི་འཆར་གཞི་ཚུ་ French གི་ལྷ་ཁང་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ མཛེས་ཆ་ཆེཝ་སྦེ་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་སྡོད་སའི་ས་ཁོངས་དང་ ཟུར་བརྒྱད་འབད་བའི་ གསོལཝ་བཏབ་སའི་ས་ཁོངས་དང་ གཞན་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼Salisbury ལྷ་ཁང་དང་ York Minster གི་འཆར་གཞི་ཚུ་གཞམ་ལུ་བལྟ།༽
ལྷ་ཁང་གི་ཟུར་དང་གདོང་ཁར་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ནང་ མང་ཤོས་ར་ མཐོ་རིམ་བཞི་རེ་སྡོད་ནུག
འདི་གི་ལྟག་ལུ་ triforium ཟེར་ ས་སྒོ་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ སྟུག་ཚད་དང་རྒྱབ་སྟེགས་མང་སུ་ཅིག་བྱིན་ནང་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་ལམ་ལུགས་འདི་ Noyon ལྷ་ཁང་དང་ Sens ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་ གཞན་མི་དང་ཕུག་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཉམས་སྲུང་འབད་མི་ཚུ་ ག་སོང་མེདཔ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་འདི་ གཞུ་དབྱིབས་ཐོག་ཅན་འདི་ མཐོ་ཚད་རིངམོ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཐབས་སྒྲིག་བཟུམ་ཅིག་ ཨིང་ལེན་གྱི་ Salisbury ལྷ་ཁང་དང་ Lincoln ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་ Ely ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་ཡང་ དངས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ རྩིག་རྟེན་ཚུ་རྐྱབ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དེ་སྦེ་འབད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཁྱིམ་ཐོག་གི་ལྗིད་འདི་ ཕྱི་ཡི་གྱངས་ལོག་ལུ་རྒྱབ་སྟེགས་ཕོག་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
Beauvais ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ Gothic འཕྲུལ་རིག་གི་འོས་འབབ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཚད་ཅིག་ཁར་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Gothic གི་ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་ Romanesque ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔེ་བཀོད་འདི་ལས་ དཔེ་སླང་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་སྒོ་དབུར་ལུ་ བཟོ་བཀོད་ཡོད་མི་འདི་ Last Judgement ལུ་གུས་བཏུད་སྦེ་ཨིནམ་དང་ གཡོན་ཁ་ཐུག་ལུ་ Virgin Mary དེ་ལས་ གཡས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ལྷ་ཁང་འདི་ནང་གི་ངོས་ལེན་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་བླམ་འདི་ཨིན།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ Saint Thomas Aquinas གིས་ ངོ་རིས་འདི་ "གཞི་བདེ་གི་རྒྱབ་འགལ་"ཟེར་བའི་ལྟ་བ་ཁྱབ་སྤེལ་འབད་མི་འདི་ རྗེས་སུ་འཇུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིང་ལེན་ལུ་ དམར་དཀྱག་གི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ གཤག་གྲི་དབྱིབས་བཟུམ་མའི་སྒོ་སྒྲིག་ལེ་ཤ་ཅིག་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞུང་སྒོ་ཚུ་ གཞུ་དབྱིབས་མཐོ་དྲག་དང་ཅིག་ཁར་ མཛེས་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་བཏགས་ཏེ་ པ་ཏྲ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ གཞུ་དབྱིབས་བཟོ་བཀོད་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ཀ་ཁྱིམ་ཚུ་ གཞུ་དབྱིབས་ཀྱི་མཛེས་ཆ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ གསེར་ཏོག་ཡང་སྐྱེལ་ཏེ་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
French གི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་འདི་ལུ་ར་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྔོན་Gothic གི་གི་སྐབས་ལུ་འབད་མི་ ཨིང་ལིཤ་གི་ཡུ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་གིས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྒྱ་ཚད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ French གིས་མཐོ་ཚད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ལས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཀ་ཆེན་ཚུ་མེདཔ་བཟོ་ གཞུ་དབྱིབས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་ མཛེས་ཆ་ལྡན་པའི་ཁྲ་རིས་ཚུ་བཀོད་དེ་མཛེས་ཏོག་ཏོད་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ད་རེས་ཡོད་པའི་ཁྲ་རིས་ཚུ་ དེང་སང་གི་རྣམ་པ་ཨིན།༽
འཇིམ་བཟོཔ་ Andrea Pisano གིས་ Florence Baptistry ལྷ་ཁང་གི་དོན་ལས་ ག་ནི་བ་མཛེས་ཆ་ལྡན་པའི་ ལི་གི་སྒོ་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼༡༣༣༠་ལས་༡༣༣༦༽
གཞས་སྡེ་གི་མཐར་འཁོར་དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ སྡོད་ཁྲི་གི་སྦུག་ལས་ཕར་ལམ་ཁག་གཅིག་དང་ཡང་གཉིས་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལྷ་ཁང་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་དང་གནས་བསྐོརཔ་ཚུ་ ཤར་ཁ་ཐུག་གི་ས་སྒོ་ནང་ལས་ཕར་ ཐོག་ཆ་མེད་པར་འགྱོ་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ལྷ་ཁང་གི་དབུ་འཁྲིདཔ་བླམ་Suger གིས་ འགོ་དང་པ་ར་ གྱངས་སྟུ་སྤག་པ་ཡོད་མི་ཚུ་ཚབ་བཙུགས་ཏེ་ ཁྲ་རིས་ཡོད་པའི་ཤེལ་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ "ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་མེ་སྦེ་". རྩིས་མི་འདི་ཁྱིབ་ཐོག་ཟླ་གམ་གྱི་ཁྲ་རིས་དང་ རྩིག་རྟེན་ཚུ་ ཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཏེ་ དཔེ་གསར་གྱི་མཉམ་བསྡོམ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Chartres ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཁང་གསུམ་དང་ པེ་རིསི་གི་Notre Dame de ལྷ་ཁང་དང་ Amiens ལྷ་ཁང་ Prague ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་ Cologne ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་ལུ་ བདུན་རེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ ཨི་ཀྲ་ལི་་ལུ་ཡོད་པའི་ Saint Anthony of Padua ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་དགུ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༧༨༧ ལུ་ Nicaea གི་ཚོགས་སྡེ་གཉིས་པའི་བཀའ་ཤོག་གིས་གསལ་བསྒྲགས་འབད་མི་ནང་ "ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་པར་རིས་ཚུ་གི་སྒྲིག་ཚུལ་འདི་ སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ཚུ་གི་སེམས་ཤུགས་ལས་བཀོག་བཞག་ནི་མི་འོང་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Catholicལྷ་ཁང་དང་ཆོས་དོན་ལུགས་སྲོལ་གྱིས་ བཙུགས་ཡོད་པའི་གཞི་རྩ་ཚུ་ལས་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རིམ་གྱི་སྦེ་ ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ ཡར་དྲག་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ ལུགས་བཟོ་གི་རིགས་ཚུ་ མང་སུ་མང་སུ་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་སྟེ་ གཞུང་སྒོ་གི་ཀཝ་ཚུ་རྩིས་ལེན་ཏེ་ རིམ་གྱི་སྦེ་ གཞུང་སྒོ་གི་གུར་ལས་ཡང་ཐོན་ཏེ་ སྐུ་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་འདི་ག་ར་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན། Wells གི་ལྷ་ཁང་ནང་བཟུམ་འབད་ ཡེ་ཤུའི་ངོ་རྟགས་ཀྱི་ས་སྒོ་ཁ་ཐུག་ལུ་དང་ Amiens ལྷ་ཁང་ནང་འབད་བ་ཅིན་ ལྷ་ཁང་གི་སྦུག་ལྟེ་བའི་ནང་འཁོད་ལུ་ཡང་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ པར་རིགས་ཚུ་གི་འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་ གནས་ཚད་ཅིག་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ གཞན་མི་ཡུ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Paris ལུ་ཡོད་པའི་ Notre-Dame de ལྷ་ཁང་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་ ཤསྦུག་གི་གཞུང་སྒོ་གི་ལྟག་ལུ་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ཡོད་མི་འདི་གིས་ སྡིག་པའི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་དམྱལ་བ་ནང་དང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལེགས་ཤོམ་འབད་མི་ཚུ་ ཞིང་ཁམས་ནང་འཁྱིད་འགྱོ་མི་གི་ པར་རིས་ཚུ་ཡོད་པའི་ དུས་མཐའ་མའི་གནས་སྟངས་འདི་ རིས་མོ་ཐོག་ལས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ དམྱལ་བ་ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་དྲག་པོ་ཚུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཚུ་ ཤེས་ཡོན་མེད་པའི་སྨཽན་འདེབས་ཕུལ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ པར་རིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་བརྡ་འཕྲིན་སྤེལ་བའི་རྟགས་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ ཆོས་བཤད་གནང་མི་ཚུ་ ཚུལ་བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་མི་ཚུ་ལུ་ སྡུག་བསྔལ་དང་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཉེན་བརྡ་འབད་བའི་བརྡ་ཚན་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ཉམས་གསོ་ཞུ་བའི་སྐབས་ལུ་ Eugène Viollet-le-Duc གིས་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཡིག་ཐོག་དང་ཨང་ཡིག་ཐོག་ལུ་སྦེ་ ཚབ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཚོད་བར་མའི་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ Pseudo-Dionysius the Areopagite གི་རྩོམ་བྲིས་འབད་མི་ དུས་རབ་༦པའི་ཀི་དེབ་ De Coelesti Hierarchia འདི་ France གི་དགེ་སློང་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ ག་ར་ ལྷའི་འོད་ཨིནམ་སྦེ་ སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
བྱང་ཁ་ཐུག་གི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གྱིབ་མ་ནང་ཕོགཔ་བཞིན་དུ་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་གིས་ ཡེ་ཤུ་པའི་དབྱེ་ཁག་དང་པ་འདི་བཏོན་མི་ Old Testament འདི་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཁ་གསལ་ཚུ་ག་ར་ དཀར་གསང་བཀྲག་རྩི་གི་སྦེ་ ཤེལ་གྱི་ཐོག་ཁར་ རིས་མོ་སྦེ་བཀོད་དེ་ བཀྲག་རྩི་འདི་ ཤེལ་གུར་ལུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྦྱར་ཐབས་ལུ་ ཉིམ་ནང་བརྡལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Sainte-Chapelle ཆོས་ཁང་འདི་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ཀྱི་ གཞན་མི་ཆོས་ཁང་ཚུ་གི་དོན་ལས་ དཔེ་སྟོན་བཟུམ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧིང་སངས་ས་འབད་མི་ཤེལ་འདི་ ཚོས་གཞི་ཡོད་པའི་ཤེལ་དང་ཅིག་ཁར་སྦྱར་ཏེ་ ཚོས་གཞི་ཡོད་པའི་ཤེལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་པའི་གྱིབ་མ་ཐོན་ནི་གི་དོན་ལས་ ས་ཁར་བཞགཔ་ཨིན།
གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ངོས་ལེན་ཐོབ་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་གཅིག་འདི་ Sainte-Chapelle de Vincennes ༼༡༣༧༠༽ འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ཐིང་གཞི་ལས་འགོ་བཟུང་ གནམ་པང་ཚུན་ཚོད་ར་ གྱངས་ཚུ་ག་ར་ ཤེལ་གྱི་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲ་རིས་ཡོད་པའི་ཤེལ་གྱི་སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་བཟོ་ནི་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་མགུ་རྙོག་དྲག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཟད་འགྲོ་ཡང་སྦོམ་སྦེ་ར་གནས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དམར་བཀྱག་འདི་ Virgin Mary གི་རྟགས་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ Paris ལུ་ཡོད་པའི་ Notre-Dame de རྩིས་ཏེ་ མོ་ལུ་གུས་བཏུད་ཀྱི་དོན་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Paris ལུ་ཡོད་པའི་ Notre-Dame de གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ Palais de la Cité འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༡༡༩ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༤༡༧ཚུན་ཚོད་ France རྒྱལཔོ་ཚུ་གི་ ཕོ་བྲང་རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སྟོབས་མཚོན་གྱི་གོང་འཕེལ་དང་འབྲེལ་ འ་ནི་འདི་ མགྱོགས་པ་ར་ ཕན་ཐོག་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དུས་རབ་༡༥པའི་ནང་ ལོག་སྟེ་བསྐྱར་བཟོ་འབད་དེ་ བདེ་མཉམ་ཆེ་བའི་དུས་རྒྱུན་བཞུགས་སའི་ཕོ་བྲང་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིང་ལེན་ལུ་ ད་་རེས་ཡོད་པའི་ དཔེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༢༨༨ལས་༡༣༧༨གི་བར་ན་རྐྱབ་ཡོད་མི་ Oxford གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གི་ Merton མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་ཡོད་པའི་ Mob Quad འདི་འོང་ནི་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ ཤེས་ཡོན་གྱི་དགོན་སྡེ་ཅིག་ སྤྱི་ལོ་༡༡༤༠ལུ་ Oxford གི་Queen's མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭའི་ནང་ལུ་ཡང་ཅིག་བཟོ་སྟཻ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Reginald Ely གིས་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
Oxford ལུ་ཡོད་པའི་ Balliol མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་བཟུམ་མའི་ མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ Gothic ཕོ་བྲང་ལས་ དམག་སྡེ་གི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ ཉམས་སུ་ལང་སྟེ་ མཚོན་ཆ་ལུ་འཐུབ་པའི་རྩིག་གྱངས་དང་ བཟོ་དབྱིབས་ངེས་པ་མེད་པའི་རྩིག་གྱངས་ཚུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༤༤༧ལོའི་ནང་ ཁོ་གི་ཆོས་ཁང་འདི་ "སྦོམ་སྦེ་ ཧིང་སངས་ས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁུ་རྒུད་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབད་དེ་ ལུགས་བླུག་གི་ལཱ་འབད་དེ་བཟོ་ནི་སྦེ་"བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན།
གྱང་གི་ནང་ན་ལས་ ལམ་འགྲུལ་འབད་སའི་མཐོ་ཚད་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ ས་སྒོ་ཡང་ཏོག་ཏོ་འབད་མི་ ཤག་སྐོར་གྱི་མཐའ་རྩིག་དང་ མཚོན་ཆ་ཚུ་བཀོག་ནི་དང་ ཡང་ན་ དམག་གིས་མཐའ་བསྐོར་ས་ལུ་ རྫས་བམ་ཚུ་བཀོག་ཚུགས་པའི་ས་སྒོ་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕོ་བྲང་གི་མཐའ་འཁོར་ཏེ་ སྟིང་གཟབ་དྲག་འབད་བའི་འོབས་ཡུར་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ ཟམ་ཅིག་གི་སྦེ་འཐུདཔ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་དཔེ་ཅིག་ ད་རིས་ཡང་ཡོད་མི་འདི་ Nemours གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ Château de Dourdan འདི་ཨིན་མས།
སོར་འགྱུར་འབད་ནི་དང་ བདེ་འགྲིག་བཟོ་ནི་ཚུ་ Latin ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ Mecca.གི་ཕྱོགས་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
བྱང་ཕྱོགས་Cyprus གི་ Famagusta ལུ་ཡོད་པའི་ Lala Mustafa དང་ Pasha Mosque
Gothic ལམ་ལུགས་འདི་ དུས་ཚོད་རྫོགས་རྫོགསཔ་དང་ བྱང་ཉེས་ དེ་ལས་ ཀླ་ཀློའི་སྤྱོད་པ་ཟེར་ཡང་ བཤདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༧པ་དང་༡༨པའི་ནང་ Ireland འདི་ Gothic བཟོ་རིགས་ཀྱི་མཚོ་གླིང་ཅིག་ཨིནམ་དང་ Derry ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་རྐྱབ་ནི་གི་ལཱ་ ༼༡༦༣༣ལུ་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ།༽ དང་ Sligo ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ ༼སི་ ༡༧༣༠༽ དེ་ལས་ Down ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་༼༡༧༩༠་ལས་༡༨༡༨ཚུན།༽ ཚུ་གཞན་དཔེ་ཨིན།
Westminster Abbey གི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ཀ་ཁྱིམ་གཉིས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༧༢༢ལས་༡༧༤༥གི་བར་ན་ Nicholas Hawksmoor གིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གི་སྦེ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་བསྐྱར་གསོ་གི་དུས་ཚོད་གསརཔ་འདི་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༥༥ལས་༡༨༨༥ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ནའི་ འ་ནི་དུས་ཚོད་འདི་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནང་ལུ་ སེམས་ཁར་འབབ་སི་སི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ Britain ལུ་ འ་ནི་འདི་ High Victorian Gothic ཟེར་གོཝ་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༩པ་བར་ཁམས་ཅིག་ལས་ འ་ནི་འདི་ Britain ལུ་མང་སུ་ཅིག་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་སྟེ་ Gothic ལུགས་སྲོལ་གྱི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ཆོས་དོན་མིན་པའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་ གཞུང་མིན་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་སྦེ་ཨིན་མས།
ས་ཡི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཚུ་གིས་ བཟོ་བཀོད་དང་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་བཟོ་བཀོད་དང་འཁྲིལ་ ཕྱི་ཡི་ས་སྒོ་གི་ཐོག་ལུ་ལཱ་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ སྦོམ་དང་ཆུང་ཀུ་ ཁྲམ་ཚོགས་དང་ཁྲོམ་ཚོགས་འོག་མ་ གྲོང་གསེབ་ཚུ་ "སྲ་ཀྲ་" ༼བཟོ་བསྐྲུན་༽ དང་ "འཇམ་ཆུག་ཆུ་" ༼བཙུགས་ཡོདཔ་༽ རྒྱ་ཆ་ཚུ་ འདི་བཟུམ་འབད་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཡུན་བརྟན་འདི་ འབྲེལ་བཙུགས་འབད་ནི།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་གནང་བ་བྱིན་ནི་ལུ་ གྲོས་འཆར་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་ནང་ལུ་ ཁ་འབག་གི་ལཱ་འདི་ བལྟ་བརྟོག་འབད་འོང་།
ས་ཡི་ཆགས་སའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ འགོ་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༧༡༢ལུ་ Joseph Addison གིས་བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ལས་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཟེར་མི་མིང་གནས་འདི་ མཁས་རིག་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་བཟོ་བཀོད་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ Frederick Law Olmsted, Jr དང་ Beatrix Jones དང་གཞན་ཚུ་ཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༩ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀ་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་པ་ཚོགས་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ མིང་གནས་འདི་སྒྲིང་སྒྲིང་འབད་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གི་ལས་འགུལ་ཚུ་ཡང་ འཆར་གཞི་བརྩམ་ནི་དང་ཡང་ན་ འཛིན་སྐྱོང་གི་གནད་དོན་ལུ་ ས་ཁོངས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ལས་འགོ་བཟུང་ ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་ས་ལུ་ སྐྱེས་ལྡན་རིགས་སྣའི་བལྟ་ཞིབ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན།
ཁོང་གི་ལཱ་འདི་ སྲིད་བྱུས་དང་ཐབས་བྱུས་ཀྱི་ཐོག་ལས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གི་དབང་ཚད་འདི་ གོང་འཕེལ་གསརཔ་གི་དོན་ལས་ འཆར་གཞི་ཨམ་བཟོ་ནི་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་བལྟ་བརྟོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་དོན་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་དང་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ལོ་ཚུ་ནང་ སྨན་རིགས་ལྡུམ་ར་ཚུ་ཁག་ཆེཝ་དང་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་མི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ཡོད་པའི་ Central Park གླིང་ག་དང་ ནིའུ་ཡོག་གི་ས་གནས་ Brooklyn ལུ་ཡོད་པའི་ Prospect Park གླིང་ག་ དེ་ལས་ Boston ལུ་ཡོད་པའི་ Emerald Necklace park ཟེར་མི་གླིང་ག་ཚུ་ཨིན་མས།
མོ་གིས་ New Jersey གི་ Princeton in Princeton དང་ New Haven གི་ Yale དེ་ལས་ Connecticut དང་ Massachusetts གི་ས་གནས་ Boston ལུ་ཡོད་པའི་ Arnold Arboretum ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་༡༢ལྷགཔ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ བཟོ་བཀོད་གྲོས་བསྟུན་པ་གི་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲོམ་ཚོགས་འཆར་གཞི་བརྩམ་མི་ཚུ་གིས་ ཨ་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཚུ་གི་ལཱ་ཚུ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ལས་རིམ་འདི་ནང་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འཆར་གཞི་བརྩམ་མི་འབད་ནི་གི་རྩ་གཞུང་མེདཔ་ཨིན།
Brazil ལས་ཨིན་མི་ Roberto Burle Marx གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུགས་སྲོལ་དང་ Brazilian གི་ངོ་མ་ཨིན་མི་ལས་རིགས་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཏེ་ རིག་པ་གསརཔ་ཅིག་གི་དོན་ལས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ས་ཁོངས་ཀྱི་གནས་རིམ་འདི་དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ཚུ་ སྤུས་ཚད་ཅན་སྦེ་ཧ་གོ་ཐབས་ལུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཡོངས་གྲགས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
AILA གིས་ངོས་ལེན་འབད་ཞིནམ་ལས་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཚུ་གིས་ Australia ནང་འཁོད་ཀྱི་ མངའ་སྡེ་དྲུག་དང་ མངའ་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལུ་ ཐོ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཟེར་བའི་ མིང་གནས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག་ནི་ཨིན་མས།
NZ ནང་འཁོད་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ NZILA གི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་མཁས་རིག་གི་ལཱ་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་བཞག་པའི་སྐབས་ NZILA གི་ ཐོ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ཟེར་བའི་མིང་གནས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག་ནི་ཨིན་མས།
ILASA གི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་མཁས་ཆོག་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་སྟེ་ འདི་གི་འཐུས་མི་ཚུ་གི་མཁས་རིག་དང་ལྡན་པའི་ཞམས་ཏོག་གི་སྤུས་ཚད་འདི་ ཕྱོགས་བཟུང་འབད་ནི་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་མཁས་ཆོག་འདི་ངོ་བཏོན་འབད་དེ་ འདི་གིས་ སློབ་སྦྱོང་སྤེལ་ཁང་འདི་ནང་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ ཁེ་ཕན་བྱུང་ཐབས་ལུ་ཨིན་མས།
ད་རེས་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཡུ་ཀེ་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ལས་རིམ་ཁག་༡༥ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ལུ་ LI གིས་ གསར་བཙུགས་ཀྱི་ལས་རིམ་སྦོམ་ཤོས་ཟེར་མི་གི་ལས་རིམ་འདི་ འགོ་འབྱེད་འབད་ཡོདཔ་དང་ "ང་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་འབད་ནི།" འདི་ཡང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ཚུ་ལྷབ་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
མངའ་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ མངའ་སྡེའི་ཆོས་རྒྱ྄གས་ཚུ་ཡང་སྐྱེལ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༦པ་བི་སི་ལས་ ལྷ་ཁང་ངོ་མ་ནང་གི་སྐུ་ཚུ་ སྤུས་མོ་ཙུན་ཚོད་ བྱེམ་གྱི་སྤུབས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་འདི་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་འདི་ William MacQuitty གིས་ བསམ་འཆར་བཀོད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ལྷ་ཁང་གི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ ཆུ་ཧིང་སངས་ས་གི་ཆུ་གཡུར་ལམ་བཟོ་སྟེ་ ཆུ་གཡུར་ནི་གི་ཆུ་ཡི་ཚད་འདི་ཡང་ ཆུ་མོ་Nile གི་མཐོ་ཚད་དང་འདྲན་འདྲ་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ ལྷ་ཁང་གི་མཐོ་ཚད་ཡར་སེང་འབད་མི་འདི་གིས་ བྱེ་ཐང་གི་རླུང་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱེམ་གྱི་རུད་ཐོན་མི་འདི་ བཀག་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་སྦེ་ ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༤ལས་༡༩༦༨གི་བར་ན་ ས་ཁོངས་འདི་ག་ར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གཏོག་སྟེ་ ༼ཀྲོན་༣༠ཚུན་ཚོད་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ཀྲོན་༢༠ཚུན་༽ གཤིག་ཞིནམ་ལས་ འཐུ་འབག་སྟེ་ མཐོ་ཚད་མི་ཀྲར་༦༥གི་ས་ཁར་དང་ གཙང་ཆུ་ལས་ མི་ཀྲར་༢༠༠དེ་ཅིག་རྒྱབ་ཤུད་རྐྱབ་ཏེ་ ས་གནས་གསརཔ་ནང་ལུ་ སྐྱེལ་མི་འདི་ གནའ་ཤུལ་བཟོ་རིག་གི་འབྱུང་རབ་ནི་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
བལྟ་བསྐོར་འབད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལྷ་ཁང་གི་ས་སྒོ་གི་དོན་ལས་སྦེ་རྐྱབ་ཡོད་མི་ གནམ་གྲུ་ཐང་ནང་ལུ་ གནམ་གྲུ་ནང་སྦེ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ Aswan ལས་བརྒྱུད་དེ་ སྣུམ་འཁོར་ནང་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡོན་ཁ་ཐུག་གི་གྱང་བདའ་སྟེ་ སྐུ་སྦོམ་ཡོད་མི་གུར་ Egypt ཁ་སྟོད་ཀྱི་དབུ་ཞྭ་དཀརཔོ་འདི་ཡོདཔ་དང་ ཕྱོགས་སོ་སོ་ནང་ཡོད་མི་ སྐུ་གུར་ལུ་ Egypt ཁ་སྟོད་དང་ཁ་སྨད་གཉིས་ཆ་རའི་དབུ་ཞྭ་འདི་ཡོདཔ་ཨིན།
འབུར་བཀོད་སྦེ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ རྒྱལཔོ་འདི་ ཤིང་རྟ་གུར་གཞོན་ཏེ་ བཙོན་པ་སྦེ་བཞག་ཡོད་མི་ དགྲ་བྱང་ཕྱད་འབྱོག་འགྱོ་དོ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ མདའ་རྐྱབ་པའི་རྣམ་པ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ Ramesses དང་ Nefertari ཚུ་ ཁོང་གི་རྩ་ཆེ་བའི་གྲུ་ Amun དང་ Ra-Horakhty ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཚེས་གྲངས་ཚུ་ རྒྱལཔོ་གི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་སྟོན་དང་ ཁྲི་མངའ་གསོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་རིམ་པར་སྦེ་ཨིན་པའི་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན།
གནམ་མཁའི་སྐར་མ་ Sirius (Sothis) ཟེར་མི་འདི་ཤར་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རྩིས་རྐྱབ་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་དང་ གནའ་ཤུལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཡིག་ཐོག་ལུ་སྦེ་མཐོང་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འ་ནི་ཚེས་གྲངས་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༠པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༢ཨིནམ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་Egypt གི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ མི་དབང་རྒྱལམོ་གི་རྗེས་དྲན་ལུ་ ལྷ་ཁང་བཞེངས་མི་འདི་ ཐེངས་གཉིས་པ་ཨིན་མས།
ལམ་ལུགས་བལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ མི་དབང་རྒྱལམོ་གི་སྐུ་འདི་ ཨི་ཐིབ་ཀྱི་ཧེ་མའི་དཔོན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕེ་རོ་གི་ སྐུ་འདྲ་གི་བོ་ལོག་ཁར་ར་འོངམ་ཨིན་རུང་ སྐུ་གི་མཐོ་ཚད་འདི་ ཁོ་གི་སྤུས་མོ་ལས་ཡར་ མ་པ་ལས་བརྒལ་ནི་མེདཔ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
ཀ་ཆེན་ཚུ་གུར་ལུ་ Hathor ཟེར་མི་ལྷ་གི་ཞལ་འདི་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཀ་ཆེན་ཚུ་ལུ་ Hathoric ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་ཕོ་བྲང་གི་ལྷོ་དང་བྱང་གི་རྩིག་གྱང་གུར་ལུ་ རྒྱལཔོ་དང་བཙུནམོ་གིས་ Hathor ཟེར་མི་ལྷ་ བ་གི་རྣམ་པ་ལུ་སྦེ་གྲུ་ནང་ལུ་ མེ་ཏོག་གི་ཚང་ནང་ལས་ཕར་ འབྱོན་དོ་ཡོད་མི་ལུ་ སྔོ་ཤིང་མེ་ཏོག་ཕུལ་བའི་ཚུལ་སྦེ་ སྙན་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཁག་གཉིས་ལུ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ཡོད་པའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ལས་ ཕུད་དོག་ཅིག་ཡང་ དུས་རབ་༡༧པ་གི་ཧེ་མ་ལས་ བརྐྱབ་རྐྱབ་མེན་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ དུས་རབ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ཐབས་ལམ་དང་ བཟོ་བཀོད་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་བརྐྱབ་རྐྱབ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་ kasbahs དང་ ksour ཚུ་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ Tamdaght གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ འ་ནི་འགྲུལ་ལམ་བདའ་སྟེ་ར་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡུས་ཁ་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ག་ར་ ཅིག་ཁར་སྦེ་ ཕྱི་ལས་ཉེན་སྲུང་གི་རྩིག་གྱང་རྐྱབ་ཏེ་ ཟུར་ཁ་ལུ་ ཀ་ཁྱིམ་དང་ དེ་ལས་འཛུལ་སྒོ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡུས་ཁ་ལུ་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་དང་ འདྲུད་འཁོར་པ་ཚུ་གནས་སའི་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ ཕཽ་བྲང་དང་ Sidi Ali དང་ཡང་ན་ Amer གི་ རྗེས་དྲན་ལ་སོགས་པའི་ མི་དམང་དང་མི་སྡེའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ས་དང་འདམ་བསྣད་བཞིན་ན་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྦྱར་ནི་གི་དོན་ལས་ གཞན་མི་རྒྱུ་ཆ་དང་ཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཏེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Aswan ཆུ་མཛོད་ཁང་ཟེར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལོ་གྲངས་ལས་དམིགས་བསལ་དུ་ Aswan High Dam ཟེར་མི་ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཆུ་མཛོད་ཁང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལས་༡༩༧༠གི་བར་ན་ Egypt གི་ས་གནས་ Aswan ལུ་ Nile གཙང་ཆུ་ནང་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧེ་མ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་བཟུམ་འབད་ར་ ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་གིས་ Egypt གི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་ལུ་ ཁེ་ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་གི་སྦེ་ ཆུ་ཡི་ཚད་སེང་ཕབ་འདི་གིས་ ཆུ་ཡི་ཚད་འདི་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ད་ ལོ་ཐོག་ལུ་མེདཔ་བཏང་ནི་དང་ ཆུ་ཡི་ཚད་འདི་མར་ཕབ་འགྱོཝ་ད་ ཆུ་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཐན་པ་འབྱུང་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ British གི་ཆུ་དཔྱད་མཁས་པ་ Harold Edwin Hurst གིས་ Nile ལུང་གཤོང་གི་འཆར་གཞི་བརྩམ་ཡོད་མི་འདི་ལུ་ ངོས་ལེན་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འཆར་གཞི་འདི་གིས་ ཆུ་འདི་ རླངས་གྱུར་ཉུང་སུ་ཡོད་མི་ Sudan དང་ Ethiopia ལུ་བསག་ནི་སྦེ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འགོ་ཐོག་ལུ་ United States དང་ USSR གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ ཆ་རོགས་འབད་ནི་ལུ་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་ ཡུ་ཨེསི་ཀྱིས་ ཤར་དབུས་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ དམངས་སྙོམས་རིང་ལུགས་འདི་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོ་འོང་ཟེར་དྲོག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Nasser འདི་ Arab League ནང་འཁོད་ལུ་ དམངས་སྙོམས་རིང་ལུགས་ལུ་མ་དགའ་མི་ཅིག་དང་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ལུ་དགའ་མི་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༥ལུ་ ག་ཛ་ལུ་སྦེ་ Israel གིས་ Egyptian གི་དམག་མི་ཚུ་ ཧང་བཅོམ་འབད་མི་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་བསྒང་ Nasser གིས་ ཁོ་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དམག་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་ Israel ལས་རྒྱབ་སྲུང་འབད་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ཁོ་ Arab རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དབུ་འཁྲིདཔ་ཅིག་སྦེ་ ཁས་ལེན་འབད་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་ དྲན་འཚོར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
Nasser གིས་ འ་ནི་གནས་སྟངས་འདི་ ངོས་ལེན་འབད་མ་ཚུགས་པར་ རྒྱབ་སྐྱོར་དགོཔ་སྦེ་ USSR དང་ཅིག་ཁར་ གྲོས་བསྟུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Nasser གིས་ རྒྱ་ནག་དང་ཅིག་ཁར་དོན་བཅད་མཐུན་ལམ་འདི་ངོས་ལེན་འབད་མི་ལུ་ Dulles ཧེང་སྐལ་ར་རྩིགཔ་ཟ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Dulles གི་སྲིད་བྱུས་ དམངས་སྙོམས་རིང་ལུགས་འདི་མ་པ་ལས་མེདཔ་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ལས་ ཐད་ཀར་དུ་རྒྱལ་འགལ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ Nasser གིས་ ཕར་ཚུར་ག་སྟེ་ཡང་མ་འབད་བར་ བར་ལུ་གནས་ཏེ་ ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ འཁོན་འཁྲུག་འབད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་མི་ལུ་ ཁོ་ ཧེང་སྐལ་ར་ རྩི་མུ་ལང་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡོ་སྦོམ་དང་འདམ་གྱི་སྦེ་བཟོ་མི་ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ Egypt གི་བཟོ་རིག་པ་དག་པ་ཅིག་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ Soviet ཆུ་དཔྱད་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཁང་གིས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ལས་ ཆུ་རུད་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོན་ཏེ་ མི་འབུམ་གཅིག་ལྷགཔ་ཅིག་ ས་གནས་གཞན་ཅིག་ནང་ གཞི་བཅག་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་གྲུབ་ཏེ་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་པའི་ཤུལ་མ་ ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ལས་བརྟེན་པའི་ཟད་འགྲོ་གནས་ནི་དང་ ཁེ་ཕན་གྱི་བར་ན་ རྙོག་འཛིང་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་དང་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་གནོད་པ་ཡོད་མི་ཚུ་ རྩིས་མ་རྐྱབ་པར་ ཆུ་མཛོད་ཁང་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་གནས་མི་གི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་འདི་ ལོ་༢གི་ནང་འཁོད་ལུ་ར་ལོག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་གཞན་མི་བལྟ་བརྟོག་པ་ཅིག་གིས་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་ ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་ ཤིག་བཏང་དགོ་པའི་རྒྱབ་སྣོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་གི་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༤དང་༡༩༧༣ དེ་ལས་ ༡༩༨༨ལུ་ཐོན་པའི་ཆུ་རུད་བཟུམ་གྱི་ གནོད་པ་ཚུ་ མར་ཕབ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Nasser མཚོ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ ཉ་བཟུང་ནི་གི་བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་གསརཔ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་སའི་ས་སྒོ་བོ་ལོག་ཁར་མེད་ནི་འདི་གིས་ སྟབས་མ་བདེཝ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་མཚོ་གླིང་གསརཔ་ཚུ་ནང་ལུ་ བཟའ་ཚང་ས་ཡ་ཕྱེད་དེ་ཅིག་ གཞི་བཅག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ཁེ་ཕན་གཞན་ཡང་ ཆུ་ཡི་ཚད་འདི་མར་ཕབ་འགྱོ་སྟེ་ར་འབད་རུང་ ཞིང་ཆུ་འདི་དཔག་ཚུགསཔ་ལས་ ཐོན་ཤུགས་འདི་ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སུ་དཱལ་ལུ་ མི་སྟོང་ཕྲག་༥༠ལས་སྟོང་ཕྲག་༧༠གི་བར་ན་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྙིངམོ་ Wadi Halfa དང་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་གཡུས་ཚན་ཚུ་ནང་ལས་ སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞུང་གིས་ ཀ་བལ་དང་འབྲུ་སྣ་ དེ་ལས་དགུན་ཆ་དང་གཞན་མི་ལོ་ཐོག་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཧཱལ་ཕ་སོ་ནམ་གོང་འཕེལ་ལས་གསརཔ་ཟེར་མི་ ཆུ་གཡུར་ལས་འགུལ་འདི་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Old Nubia གི་སྐབས་ལས་ར་ སྤུན་ཆ་ཕོག་དོ་ཡོད་མི་ གཡུས་ཚན་ཁག་༤༧གི་དོན་ལས་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་ གཞན་མི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་ཞིང་ཚུ་ནང་ལུ་ ཆུ་ཡི་སྙིགས་མ་ཆགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ས་ཡི་འཚོ་བཅུད་ཡོད་མི་འདི་ བཅུད་ཚྭ་ཀྲོན་སྟོང་ཕྲག་༦་རྐྱངམ་ཅིག་དང་ འོད་རྫས་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་ཀྲོན་སྟོང་ཕྲག་༧ དེ་ལས་ ནཱའི་ཏྲོ་ཇེན་སྟོང་ཕྲག་༡༧དེ་ཅིག་ལས་འགལ་མེདཔ་ཨིན་མས།
ས་ཡི་ཁ་ཐོག་དང་ ས་ཡི་འོག་གི་ཆུ་གི་བར་ན་ རིང་ཚད་ཐུང་ཀུ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ས་ནང་ལུ་ ཚྭའི་བྲོཝ་འདི་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་དྲོད་ཚད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ མི་ཀྲར་༡ལས་༢གི་བར་ན་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།༽ འདི་ཡང་ རླངས་གྱུར་གྱི་སྦེ་ ཆུ་འདི་ཐོག་ཁར་ལུ་འཐེན་ཚུགས་ཏེ་ ཆུ་ནང་ལུ་ཚྭ་གི་བཅུད་ཨ་ཙི་རེ་ཡོད་མི་འདི་ ལོ་ལས་ལོ་སྐྱེད་དེ་འགྱོཝ་ད་ ས་ནང་ལུ་ལེན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ལོ་གྲངས་ལས་ Egypt ཁ་སྟོད་ལུ་ ས་ཆ་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ ལུང་གཤོངས་ ༼ཐོན་འབྲས་དམའ་ཤོས་༽ ལས་ ཡུན་གནས་༼ཐོན་འབྲས་ཆེ་བའི་ས་ཆ་༽ ཆུ་གཡུར་གྱི་ས་ཆ་ལུ་གྱུར་མ་ཚུགས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
S. haematobium ཟེར་མི་འབུབ་འདི་ཡང་ སྟབས་ཅིག་ལུ་ ག་སོང་མེདཔ་ཡལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ མཚོ་འདི་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ སྙིགས་མ་ཆགས་པའི་ཚད་འདི་ དེ་སྦེ་ར་སྡོདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་ངོ་༣༠༠ལས་༥༠༠གི་བར་ན་ འདི་ནང་གི་ཧ་ཅང་ཤོང་ཚད་འདི་ བསྒང་ནི་ཨིན་མས།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་རྐྱབ་ཞིནམ་ལས་ ལུད་ཀྱི་རྒྱུ་ལྷག་ཚུ་གི་སྦེ་ ཆུ་དྭངས་ཆུ་ནང་ལུ་ ཆུ་ནང་སྐྱེས་པའི་ ཧོན་ལྡུམ་ཚུ་ཡང་ འབྱོག་དྲག་སྦེ་སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་གྲུབ་ཞིནམ་ལས་ Nile གཙང་ཆུ་བརྒྱུད་དེ་ འཚོ་བཅུད་མ་འདྲཝ་ཚུ་ Mediterranean མཚོ་ནང་ལུ་སྐྱེལ་སྲོལ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཆུ་མཛོད་ཁང་ནང་བཀག་སྟེ་ལུསཔ་ལས་ Mediterranean མཚོ་ནང་ལུ་ ཉ་བཟུང་ནི་གི་ཚད་དང་ མཚོ་ནང་ལུ་ ཉ་འཚོ་སྐྱོང་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུ་མཛོད་ཁང་འདི་བཟོ་བསྐྲུན་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ ཚ་འགྱལ་ཟེར་རུང་ ཆུ་མཛོད་ཁང་གི་མཇུག་ལས་མར་ སྙིགས་མ་མེད་པའི་ཆུ་འདི་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ ས་དང་རྡོ་ཚུ་ཕྱག་འབག་སྟེ་ ཆུ་ཡི་ཚད་འདི་མར་ཕབ་འགྱོ་འོང་ཟེར་བའི་ ཚ་འགྱལ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་བརྒྱ་ལས་བཅད་དེ་ཡོད་མི་ ས་སྤག་ཅུ་དམརཔོ་བཟོ་བསྐྲུན་ལས་སྡེ་འདི་ཡང་ Nile གཙང་ཆུ་གི་མཐའམ་བདའ་སྟེ་ སྙིགས་མ་ཆགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ཡང་གནོད་པ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Nile གཙང་ཆུ་ནང་ལུ་ ཆུ་ཡི་ཧུ་མ་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་འགལ་མེད་ནི་འདི་གིས་ ཉི་མའི་འོད་འདི་ ནང་ན་ར་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༥ལས འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ཟད་འགྲོ་ཡུ་ཨེསི་དྲོ་ལར་ ས་ཡ་༢༢༠དེ་ཅིག་བཏང་པའི་ཤུལ་མ་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ སྤྱི་ཟླ་བཅུ་པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༦ལུ་ འགོ་འབྱེད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྲོ་གསེང་གི་དོན་ལས་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་འདི་ ལས་སྡེ་དང་མི་ངོ་གཞན་ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ Egypt གི་སྲིད་དོན་པ་ཚུ་གིས་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༦འགོ་བཙུགསཔ་ད་ལས་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གིས་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ ལས་འགུལ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་ལུ་ གོ་སྐབས་སྦོམ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བཟོ་རིག་གི་སྡོ་ཚན་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་གི་ནང་ལས་ངོ་ཚབ་སྦེ་ འཐུས་མི་༡༠ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལུ་ Aswan ལུ་སྦེ་གྲོས་འཛོམས་ཅིག་ཚོགས་པའི་སྐབས་ལུ་ ལས་འགུལ་འདི་ལུ་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་གི་ ཁས་བླང་འགོ་དང་པ་ཚུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་དོན་ལས་ མ་དངུལ་ཡུ་ཨེསི་དྲོ་ལར་ས་ཡ་༦༥འབད་མི་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་ MENA མངའ་སྡེ་ནང་ལས་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལོའི་ནང་ དཔེ་མཛོད་ཁང་འདི་ལུ་ France གི་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་ Bibliothèque nationale de France (BnF) ལས་ ཀི་དེབ་འབུམ་༥གྲོགས་རམ་སྦེ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་མཛོད་ལྷག་ནི་གི་ས་སྒོ་ངོ་མ་འདི་ མཐོ་ཚད་མི་ཀྲར་༣༢འབད་མི་ ཤེལ་གྱི་ཁྱིམ་ཐོག་འོག་ལུ་ཨིནམ་དང་ ཁྱིམ་ཐོག་འདི་ དུས་ཚོད་འཁོར་ལོ་བཟུམ་འབད་ མཚོ་ཁ་ཐུག་ལུ་གཡོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་རྒྱ་སྐྱེད་ཚད་འདི་ མི་ཀྲར་༡༦༠དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་རབ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ ༡༣༡༦དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ ཅ་རྙིང་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་འདི་ནང་གི་ བསྡུ་གསོག་འདི་གིས་ Pharaonic གི་དུས་སྐབས་དང་ Alexander the Great གི་དབང་བཟུང་དུས་སྐབས་ དེ་ལས་ Egypt ནང་འཁོད་ལུ་ ཨིསི་ལམ་གྱིས་དབང་བཟུང་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ Roman གོང་འཕེལ་གྱི་དུས་སྐབས་ལ་སོགས་པའི་ Egypt གི་རྒྱལ་རབ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།
ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་ འ་ནི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ ག་ནི་བ་དཀོན་དྲག་འབད་མི་ པར་གཞི་ཡི་གུ་ ༣༠༠༠༠དེ་ཅིག་དང་ ཡིག་ཆ་༥༠༠༠༠ འདི་བཟུམ་འབད་ British གི་དཔེ་མཛོད་ནང་ལས་བསྡུ་གསོག་འབད་མི་ Arabic དང་ Persian དེ་ལས་ Turkish གི་པར་གཞི་ཡི་གུ་ ༡༤༠༠༠དེ་ཅིག་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་ཐོག་ལུ་ བསྡུ་གསོག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ བསྡུ་གསོག་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལོའི་ནང་ དཔེ་མཛོད་ཁང་འདི་ལུ་ France གི་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་ Bibliothèque nationale de France (BnF) ལས་ ཀི་དེབ་འབུམ་༥གྲོགས་རམ་སྦེ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Djenné གི་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་སྦོམ་ཤོས་འདི་ ཆོས་འཛིན་དབུ་འཁྲིད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ བཟོ་རིག་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ Sudano-Sahelian བཟོ་རིག་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ གྲུབ་འབྲས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
ཐོག་མའི་དུས་ལས་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་འདི་ Abd al-Sadi's Tarikh al-Sudan གི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ཐོག་མའི་འབྱུང་རབ་ ངག་ཐོག་ལས་ཧ་གོ་མི་ནང་ དུས་ཡབ་༡༧པ་ བར་ཁམས་ཅིག་ལས་ར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་ཤུལ་འཛིན་པ་འདི་གིས་ ལྷ་ཁང་གི་ཀ་ཁྱིམ་ཚུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མའི་ སཱུལ་ཏཱན་འདི་གིས་ མཐའ་འཁོར་གྱི་རྩིག་གྱང་འདི་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ Caillié གིས་མཐོང་མི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་སྡོདཔ་འོང་།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་འདི་གསརཔ་བསྒང་ སྦོམ་སྦེ་ ཀ་ཁྱིམ་འདི་ཚུ་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་མ་ཚད་ མཛེས་རྒྱན་ཡང་ག་ནི་ཡང་མ་བཏགས་པར་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་དམའ་ཤོས་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་ལོག་སྟེ་རྐྱབ་ནི་གི་ལཱ་འདི་ཡང་ Djenné's guild of masons. གི་འགོ་འཛིན་ Ismaila Traoré གི་བཀོད་རྒྱ་བཞིན་ དབང་ཤུགས་ཀྱི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༧ལུ་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
French དབང་ཤུགས་ལུ་ལྷན་ཐབས་སྦེ་ ལོག་སྟེ་རྐྱབ་མི་ལྷ་ཁང་འདི་གི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་འོང་དགོཔ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་ལེ་ཤ་ཅིག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ཀོང་རྩེ་དབྱིབས་ཀྱིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ ཐབས་མཁན་གྱི་ལྷ་ལུ་གུས་བཏུད་ཀྱི་དོན་ལས་རྐྱབ་ཡོད་མི་ དབྱིབས་ངེས་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཚུ་དང་ཅོག་ཅིགཔ་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ཁོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ ས་གནས་ནང་གི་མི་ཚུ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གསརཔ་རྐྱབ་མི་ལུ་སེམས་མ་དགའ་བར་ ཕྱགས་བརྡར་ཡང་རྐྱྦ་མ་བཏུབ་པར་ བཙོན་ནང་བཙུགས་ནི་ཟེར་ ཉེན་བརྡ་འབདཝ་ད་རྐྱངམ་ཅིག་ ཕྱགས་བརྡར་རྐྱབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ རོ་ཁང་སྦོམ་སྦེ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ དུས་རབ་༡༨པའི་ནང་ ཁ་ཆེ་པའི་དབུ་འཁྲིདཔ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ Almany Ismaïla གི་ཕུངམོ་འདི་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་གི་ཁ་ཐོག་ངོ་མ་ཚུ་ རྫ་ལེབ་སྤུབས་ཏེ་ འབྱུང་རབ་དང་ལྡན་པའི་བཟོ་བཀོད་འདི་ མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་ ཆིག་སྒྲིལ་གནས་ཚད་འདི་ར་ མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ལུ་ Vogue ཟེར་མི་ དུས་བབ་ལུགས་སྲོལ་གྱི་དུས་དེབ་འདི་གིས་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་སྦེ་ དུས་བབ་རྒྱན་ཆ་དང་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ པར་བཏབ་ནི་གི་ལས་རིམ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་འཛུལ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐེམ་སྐས་༦ཡོདཔ་དང་ ག་ར་ གསེར་ཏོག་སྐྱེལ་ཏེ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་སྦོམ་གྱི་ མཐུན་བཏང་སའི་ཆོས་ཁང་འདི་ གདོང་Mecca ཕྱོགས་ལུ་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་སྦེ་ ཁྲོམ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ས་ཁོངས་ཚུ་ག་ར་མཐོངམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀ་ཟླུམ་རིངམོ་རེ་རེ་གི་གུར་ལུ་ ཀོང་རྩེ་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཐོག་འམ་ གསེར་ཏོག་སྐྱེལ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གུར་ལུ་ རྐང་བྱ་ostrich གི་སྒོང་རྡོག་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་བྱང་དང་ལྷ་ཁ་ཐུག་གི་གྱང་གུར་ལུ་ ཆུང་ཀུ་སྦེ་ གནས་ཚད་ངེས་པ་མེད་པའི་སྒྲོ་སྒྲིག་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ཕྱི་ཁ་གི་རང་བཞིན་གྱི་འོད་འདི་ ནང་ན་ཕོག་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ དབུ་འཁྲིདཔ་འདི་གིས་ སྦུག་ན་གི་ཀ་ཁྱིམ་སྦོམ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ གསོལཝ་བཏབ་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ལས་སྦེ་ ཁ་མཐུན་ཚུ་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྦུག་གི་ཀ་ཁྱིམ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ སྨོན་ལམ་བཏབ་སའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་གཡས་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྩིག་ཁུག་གཉིས་པ་ཟེར་ གཟའ་སྤེནམ་ཨ་རྟག་ར་ དབུ་འཁྲིདཔ་འདི་གིས་ ཆོས་གནང་སའི་ བཞུགས་ཁྲི་འདི་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡོ་ཆལ་ཁ་ཐུག་ལུ་གདོང་སྒོར་ཏེ་ཡོད་མི་ སྟེང་གཡབ་ཀྱི་གྱང་ཚུ་ གཞུ་དབྱིབས་ཅན་གྱི་ ས་སྒོ་ཚུ་གི་སྦེ་ བརྡ་རྟགས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩིག་ཁུག་ལྟེ་བ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ གསོལཝ་བཏབ་སའི་ས་སྒོ་གི་ཀ་ཁྱིམ་འདི་ནང་ལུ་ ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ བྱང་ཁ་ཐུག་གི་གྱང་གུར་ལུ་ གཞུ་དབྱིབས་ཅན་གྱི་འཛུལ་སྒོ་ཡོདཔ་དང་ཅིག་ཁར་ ངལ་འཚོ་སའི་ས་སྒོ་ རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་དྲག་ནི་གི་དོན་ལས་ ཉིན་གྲངས་ལེ་ཤ་འགོརཝ་ཨིན་རུང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ར་དཀྲུག་དགོཔ་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་ལཱ་འདི་ རྫས་སྦྱོར་སླ་བསྲེ་དང་ཅིག་ཁར་རྩེད་མི་ བུ་ཚུ་གཞོནམ་ཚུ་ལུ་ཕོགཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་གི་ སྣ་ཚོགས་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ དཀྲུག་སྟེ་ར་བཞག་དགོཔ་ཨིན།
དུས་སྟོན་འདི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ལུ་ འདམ་དབུར་རྐྱབ་ནི་འདི་ ག་གིས་མགྱོགས་པ་འབད་ཚུགས་ག་ བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ འགྲན་བསྡུར་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ལོའི་ནང་ ལྷོ་ཕྱོགས་France གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ Fréjus ལུ་སྦེ་ Djenné ལྷ་ཁང་དང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ཅོག་ཐདཔ་མེད་པའི་ ངོ་འདྲ་ཅིག་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་ དུས་རབ་བར་མའི་ནང་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ ཁ་ཆེའི་ལྷབ་སྦྱང་ལྟེ་བ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ལས་ སློབ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་མི་ཚུ་གིས་ Djenné གི་སློབ་སྡེ་ནང་ Quran འདི་ལྷབ་པ་འོང་སྲོལ་སྡོད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༠ལུ་ ཕོ་རྒས་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ ཁྱིམ་ཐོག་ལས་སྦེ་ གསང་བའི་ཐོག་ལས་འཛུལ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ས་མཐོང་མི་འདི་གིས་ ཁྲིམ་འདི་ནང་ལུ་ འཛིང་འཁྲུག་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ མི་ངན་སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ ཨི་རཱག་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་ལུ་ ཡུ་ཨེསི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་གིས་ གྲགས་རམ་སྦེ་བྱིན་ཡོད་མི་ རླུང་འཛུལ་ནི་གི་དོན་ལས་ རླུང་གཡབ་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་འཕྱལ་བཏང་ཞིནམ་ལས་ ཁྲོམ་ཁར་ལས་ཕར་ སྨྱོ་སྤྱོད་བཙོང་སྟེ་ ག་ཐོབ་སྦེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡོངས་གྲགས་ལུ་ Sphinx of Giza ཟེར་མི་ Great Sphinx of Giza འདི་ འབྱུང་རབ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ སེམས་ཅན་ཁྱབ་ཆེ་བ་ཅིག་གི་སྐུ་ རྒྱུ་ཙུ་ནེ་རྡོ་ལས་གྲུབ་མི་ཅིག་ཨིན།
ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་གྱང་འདི་དང་མཉམ་སྦྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གི་ གྲུ་ཟུར་དང་ ས་ཆའི་ཆགས་གནས་ཚུ་གིས་ Khafre's Pyramid དང་ ལུག་གཤོངས་ནང་གི་ལྷ་ཁང་གཉིས་ཀྱི་ནའི་འཐུད་ལམ་འདི་ Sphinx སྐུ་འདི་རྐྱབ་ནི་གི་ འཆར་མ་བརྩམ་པའི་ཧེ་མ་ལས་ར་ འཐུད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༥ལུ་ རྡོ་གི་ཀ་རིང་ཚུ་ འཕྲུལ་ཆ་བཙུགས་ཏེ་སློང་པའི་སྐབས་ལུ་ Khaf དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཡིག་རིགས་ཚུ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་་རུང་ ག་ར་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
Sphinx གི་སྐོར་ལས་ དུས་མཚམས་བར་མའི་དུས་སྐབས་ཚུན་ཚོད་ར་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
Alexandria,དང་ Rosetta,དེ་ལས་ Damietta,དང་ Cairo འདི་བཟུམ་འབད་ Giza Pyramid ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ལོག་ཅི་ར་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཡོད་རུང་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྦེ་ འགྲུལ་བཤད་མ་རྐྱབ་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
Giza ལུ་བལྟ་བསྐོར་འབད་དེ་ ལོ་༧གི་ཤུལ་མ་ André Thévet ༼Cosmographie de Levant ༡༥༥༦༽ གིས་ Sphinx འདི་ "མགུ་ཏོ་འདྲ་མེད་སྒྲིག་མེད་ རྒྱུ་རྐྱེན་ཚུ་ཇུ་པི་ཀྲར་ལུ་དགའ་མི་ Inachus གི་བུམོ་ Isis, གིས་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི།" འགྲེལ་བཤད་རྐྱྦ་ཡོདཔ་ཨིན།
Johannes Helferich ༼༡༥༧༩༽ Sphinx འདི་ གདོང་ཤེན་མོ་བཏབ་བཏབ་བཟུམ་ཅིག་དང་ ཨོམ་ཐེ་སྒོར་སྒོར་འབད་མི་ཨམ་སྲུ་ སྐྱ་འཕྲང་ཏ་ཏ་འབད་ཡོདཔ་ལས་ Thévet གིས་བཀོད་མི་ནང་ སྐྱ་འདི་ལུ་བལྟཝ་་ད་འདི་ དྲག་སྐྱེས་ཏེ་ར་སྡོད་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རྡོ་གི་ཀ་རིང་ཚུ་གུར་གི འབྲེལ་ལམ་ལ་ལུ་ཅིག་ཐད་ཀར་དུ་བདེན་པ་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ གནའ་ཤུལ་རིག་པའི་ བདེན་ཁུངས་ཚུ་དང་རྒྱབ་འགལ་འགྱོཝ་སིན་མས། ཨིན་རུང་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ འབྱུང་རབ་བསྐྱར་བཟོ་གི་དུས་ཚོད་འདི་ ཆ་བཞག་མི་དང་འབྲེལ་ ས་གནས་ཀྱི་ཡེ་ཤུའི་བླམ་ཚུ་གིས་ ད་རེས་ནངས་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ མཉམ་མཐུན་བཟོ་ནི་ལུ་ དཔའ་བཅམ་མི་དང་འབྲེལ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ གསར་འཚོལ་གྲུབ་འབྲས་ནང་ འ་ནི་འདི་ རྒྱལ་རིམ་བཞི་པའི་ནང་ Khafre གི་སྐབས་ལུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་འབདཝ་མེནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།"
Maspero གིས་འབད་བ་ཅིན་ Sphinx འདི་ "Egypt ལུ་ དྲན་རྟེན་རྙིང་ཤོས་ཅིག་" ཨིནམ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ལུ་ མགུ་ཏོ་ཁར་གྱི་མཛེས་རྒྱན་ལ་ལུ་ཅིག་ རུད་ཀཱྱི་སྦེ་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཨོལ་ལྐོ་གུར་ཡང་ཤུགས་སྦེ་ར་བཏོག་ཡོདཔ་ཨིན།
མགུ་ཏོག་གུར་འདི་པར་རྐོ་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ལཱ་ཁག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཏམ་རྒྱུད་གཞན་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འ་ནི་འདི་ Mamluks གིས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
al-Maqrīzī དང་འཁྲིལཔ་ད་ ས་གནས་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ Giza ལ་ཐང་གུར་ལུ་ བྱེམ་གྱིས་སྤུབས་མི་གི་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་ al-Dahr གིས་ ཚུལ་མིན་སྤྱོད་པའི་ལཱ་འབད་བའི་ལས་འབྲས་ཅིག་ཨིནམ་འོང་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
Al-Minufi གིས་བཀོད་མི་ནང་ སྤྱི་ལོ་༡༣༦༥ལུ་ Alexandrian ཧུར་བརྩོན་སྐྱེད་མི་འདི་ khanqah གི་ Sufi sheikh ལུ་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ ཉེས་ཁྲིམས་ཅིག་ཨིདམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
ཤེས་ཡོན་སློབ་རིག་དང་འཁྲིལཝ་ད་ འ་ནི་བསམ་འཆར་འདི་ གནའ་ཤུལ་རིག་པ་སོ་སོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Sphinx བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དགོ་པའི་དོན་དག་འདི་ འ་ནི་ཨིན་ཟེར་རྒྱབ་སྣོན་འབད་མི་ གནའ་ཤུལ་རིག་པའི་ཡིག་ཐོག་གི་སྒྲུབ་འབྱེད་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
Sphinx སྐུ་འདྲ་གི་འོག་ལུ་ གསང་བའི་ཁང་མིག་ཚུ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ འཆར་སྣང་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ ལོ་རྒྱུས་རིངམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འཆར་སྣང་འདི་ H. Spencer Lewis བཟུམ་མའི་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྐུ་འདྲ་འདི་ Egypt ལུ་ རྒྱླ་རབ་དང་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་ མི་ཚུ་གིས་མང་སུ་ཅིག་བལྟ་བསྐོར་འབད་མི་ ཨང་གཉིས་པ་ཨིནམ་དང་ Cairo གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ Giza pyramid ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ བལྟ་བསྐོར་འབད་མི་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ གཞན་མི་ས་སྒོ་ཁག་གསུམ་ Precinct of Mut དང་ Precinct of Montu དེ་ལས་ བཤུབ་བཏང་ཡོད་པའི་ Amenhotep IV ལྷ་ཁང་ཚུ་ མི་དམངས་ཚུ་ བལྟ་བསྐོར་འབད་མ་ཆོགཔ་སྦེ་ སྒོ་བསྡམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་ གཏོར་བཤིག་གཏང་ཡོདཔ་དང་ Hatshepsut གིས་ ཕྱེད་ཀ་ཅིག་ཉམས་གསོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ས་གནས་རྩ་ཅན་འདི་གི་གཙོ་བསྟེན་དང་ གོ་བ་ལེན་ཐངས་ཚུ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་ཐབས་ལུ་ འདི་གི་མཐའ་བསྐོར་ལུ་ གཞན་མི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་འདྲ་ཅིག་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་ལཱ་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀ ྱི་དུས་རབ་བར་མ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ Ptolemaic གི་དུས་སྐབས་ཚུན་ཚོད་ར་ འཕྲོ་འཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་ Egypt ལམ་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཚུ་ཡང་ སྔོན་དང་ཕུག་ལས་གསོལཝ་བཏབ་སྲོལ་ཡོད་མི་སྲུང་མི་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་གསོལཝ་བཏབ་མི་སྲུང་མ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྒོ་དང་སྒོ་སྒྲིག་གི་ལྟག་ལས་བཙུགས་མི་བིམ་འདི་ མཐོ་ཚད་འ་ནེམ་ཅིག་ཁར་ ལྕགས་ངར་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་འཐུ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་འཐུདཔ་པའི་ འགྲུལ་ལམ་ས་སྒོ་འདི་ རྡོ་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་ རྒྱུ་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་འགལ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་མ་ཐོནམ་འོང་།
གཞུ་དབྱིབས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་བཙུགས་ཚར་ཞིནམ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ མཐའན་མཇུག་སྤྲོས་རྐོ་ནི་གི་ལཱ་འདི་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ཚུ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ མི་བཅག་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
རྒྱལ་རིམ་ཐེངས་༡༡པ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ Thebes ཟེར་མི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེནམ་སྦེ་ ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ལྷ་ཁང་འབད་ཆུང་ཀུ་འབད་ མཆོད་གཤམ་འདི་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་Thebes དང་ ཧ་ཡི་ལྷ་མོ་ Mut དང་ Montu ཚུ་གི་གུས་བཏུད་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Amun ༼འཕྲལ་འཕྲལ་Amen ཟེར་སླབ་ཨིན།༽ འདི་ དུས་ཧེ་མ་ལས་ར་ Thebes ས་གནས་ཀྱི་ ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་འབད་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
Precinct of Amun-Re གི་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་ངོ་མ་འདི་ རྒྱལ་རིམ་༡༨པའི་སྐབས་ Thebes ཱདི་ སྔོན་ལུགས་གཅིག་སྒྲིལ་Egypt གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ཞིནམ་ལས་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ལས་འགུལ་གྱི་ས་ཁོངས་གཞན་འདི་ Chapelle Rouge ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ མཆོད་གཤམ་འདི་ དྲན་རྟེན་གྱི་རྡོ་རིང་གཉིས་ཀྱི་སྦུག་ལུ་འོང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་བསྐྲུན་འབད་མ་ཚར་བའི་དྲན་རྟེན་རྡོ་རིང་ཟེར་ འདི་གིས་ དྲན་རྟེན་རྡོ་རིང་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་ན་གིན་ སྒྲུབ་འབྱེད་སྟོནམ་ཨིན་མས།
Precinct of Amun-Re བཟོ་བཀོད་ལུ་འགྱུར་བ་སྦོམ་ཤོས་མཇུག་འདི་ར་ First Pylon ཁ་སྐོང་བཀོད་མི་དང་ རྒྱལ་རིམ་༡༣པའི་ Nectanebo I གིས་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོད་མི་ གྱངཚུ་སྒོ་བསྡམ་མི་འདི་ཨིན་མས།
Karnak ལྷ་ཁང་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༥༨༩ལུ་ ངོ་མ་ཤེས་མི་ Venetian ཅིག་གིས་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ ཁོ་གིས་གསལ་བཀོད་འབད་མི་ལུ་ མིང་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
Protais གིས་ ཁོང་གི་འགྲུལ་སྐྱོད་ལས་རིམ་གྱི་སྐོར་ལས་ བྲི་ཡོད་མི་འདི་ Melchisédech Thévenot གིས་ དཔལ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་དང་ ༼མཐུན་འབྲེལ་de divers voyages curieux, ༡༦༧༠་ལས་༡༦༩༦ གི་དཔར་བསྐྲུན།༽ Johann Michael Vansleb ༼Egypt གི་ད་རེས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ ༡༦༧༨༽
Johns Hopkins གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལས་ Betsy Bryan གིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ས་རྐོ་ནི་གི་ལཱ་དང་ ལོག་སྟེ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ ༼འོག་ལུ་བལྟ་༽ Precinct of Mut གི་ས་ཁོངས་འདི་ མི་དམངས་ཀྱི་དོན་ལས་ སྒོ་ཕྱེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ལོའི་ནང་ Betsy Bryan གིས་ ཆང་གི་རིགས་སྤྱོད་ནི་འདི་ ཤེས་ཅི་མཐོང་ཅི་ར་ སྤྱོད་ནི་ལུ་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་ དུས་སྟོན་ཅིག་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་གི་སྙན་ཞུ་འདི་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྙན་ཞུ་འདི་ Mut ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Thebes ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ Mut ཚུ་གིས་ དམག་གི་ལྷ་མོ་ Sekhmet དང་ Bast འདི་མོ་གི་ཁྱད་རྣམ་ཅིག་སྦེ་ ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Egypt ཁ་སྟོད་ཀྱི་ ཉི་མའི་ལྷ་གིས་ ལོ་བསྟར་Sekhmet དུས་སྟོན་འདི་ བརྩི་སྲུང་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ གཏམ་རྒྱུས་བྱུང་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་ མོ་རའི་ཨའི་རིགས་བརྐྱུད་ལས་སྦེ་ ཁྲོ་གཏུམ་གྱི་མིག་ཏོ་འདི་ཐོབ་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ མིག་བརྟག་པའི་དགྲ་བྱུང་མི་ཚུ་ ཐལ་བར་བརླག་བཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས།༼Egypt ཁ་སྟོད་༽
Nile གཙང་ཆུ་གི་མཐའ་མ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ Luxor ༼སྔོན་མ་འབད་བ་ཅིན་ Thebes༽ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ Luxor ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་སྔོན་Egypt གི་ལྷ་ཁང་ས་སྒོ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ལྷ་ཁང་འདི་ཡང་ བི་སི་ཨི་༡༤༠༠དེ་ཅིག་ནང་ རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དང་ཕུག་རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་མི་ཚུ་གིས་ མཇལ་བར་འོང་དོ་ཡོད་མི་ དུར་སའི་ལྷ་ཁང་སྦོམ་ཤོས་༤ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ Gurnah ལུ་ཡོད་པའི་ Seti I ལྷ་ཁང་དང་ Deir el Bahri ལུ་ཡོད་པའི་ Hatshepsut ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་ Ramesses II ལྷ་ཁང་ ༼འ་ནི་འདི་ Ramesses II ༽ དང་ Medinet Habu ལུ་ཡོད་པའི་ Ramesses III ལྷ་ཁང་ཚུ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་ མཆོད་ཁང་འདི་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་རིམ་༡༨པ་ Amenhotep III དང་ Alexander གིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བྱེ་མའི་རྡོ་འདི་ Nubian བྱེ་མའི་རྡོ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
Alexander Badawy "Egypt གི་བཟོ་རིག་གི་སྒྱུ་འཕྲུལ་" སྔོན་ལུགས་གོང་འཕེལ་གྱི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་ ༣༥ ༼༡༩༦༩༽: ༢༣
ཁྲོམ་ལམ་བདའ་སྟེ་ Feast of Opet བཟུམ་གྱི་ དུས་སྟོན་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ས་སྒོ་ཚུ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དུས་སྟོན་འདི་གི་སྦེ་ ལྷ་ཁང་གི་སྙན་གྲགས་འདི་ཡར་འཕར་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
Lalibela འདི་ Ethiopia གི་ Amhara ལུང་ཕྱོགས་ བྱང་ཕྱོགས་Wollo Zone གི་ Lasta རྫོང་སྡེ་ནང་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན།
ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ Lalibela ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ Axum གི་འོག་ལས་ར་ Ethiopia གི་ བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གནས་བསྐོརཔ་ཚུ་གི་ས་གནས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན།
དེང་སང་གི་ཁྲོམ་ཚུ་ནང་ལུ་ ས་ཆའི་མིང་མང་ཤོས་ཅིག་དང་ སྤྱིར་བཏང་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ ལད་སྲོལ་རྐྱབ་ཏེ་སླབ་པའི་མིང་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Lalibela གིས་ ན་གཞོན་ཅིག་སྦེ་ Jerusalem དང་ ས་གནས་རྩ་ཅན་ནང་ལུ་སྡོད་པའི་སྐབས་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཡེ་ཤུ་པའི་ཡིད་ཆེས་ནང་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་སྲུང་དེབ་དང་འབྲེལ་བའི་མིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ སེམས་བསྐུལ་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ Lalibela ལུ་ཡོད་པའི་ གཙང་ཆུ་འདི་ཡང་ Jordan གཙང་ཆུ་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
Portuguese གི་ཡེ་ཤུ་པའི་བླམ་གྱིས་ Francisco Álvares ༼༡༤༦༥་ལས་༡༥༤༠༽ སྤྱི་ལོ་༡༥༢༠ལོ་གྲངས་ནང་ Dawit II ལུ་བལྟ་བསྐོར་འབད་བའི་སྐབས་ Portuguese གི་གཞུང་ཚབ་དང་ཅིག་ཁར་ འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི་ཁུངས་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ར་ Lalibela ལུ་ བལྟ་བསྐོར་འབད་མི་འདི་ Miguel de Castanhoso ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༤༤ལུ་ Cristóvão da Gama དང་ གཡོན་ཕྱོགས་Ethiopia གི་འོག་ལུ་ དམག་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཀཝ་ཚུ་ གངས་རི་ལས་གཏོག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།"),
ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ལ་ལུ་ཅིག་ ནམ་བཟོ་བསྐྲ྄ན་འབད་འབདཝ་ཨིན་ན་ རྙོག་འཛིང་ཐོན་ཏེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་སྙན་ཞུ་ནང་ ས་གནས་ནང་ལུ་ ཕལ་ཁྱིམ་བཟོ་བཀོད་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Saint Catherine ལྷ་ཁང་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་ལུ་ ལྷ་Trodden Mount Sinai གི་ལྷ་ཁང་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ Egypt ལུ་ Saint Catherine ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ Mount Sinai གངས་རི་གི་རྩ་བར་ Sinai Peninsula ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ ཤར་ཕྱོགས་ཡིད་ཆེས་པའི་ལྷ་བ་འཛིན་མི་ཚུ་གི་ལྷ་ཁང་ཅིག་ཨིན།
Saint Catherine ལྷ་ཁང་འདི་ གངས་རི་གསུམ་ཅིག་ཁར་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་གྱིབ་མ་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གངས་རི་གསུམ་ཡང་ Ras Sufsafeh ༼ཅིག་འབདན་ "གངས་རི་ Horeb" སི་.ནུབ་ཁ་ཐུག་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༡ ༽ Jebel Arrenziyeb དང་ Jebel Musa "ཡེ་ཤུའི་སྲུང་དེབ་གངས་རི་ Sinai" ༼རྩེ་ སི་.ལྷོ་ཁ་ཐུག་ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༢ ༽
Catherine མོ་ར་གིས་ར་ གཞུང་ཁྲིམས་སྐྱེལ་ནི་འགོ་བཙུགས་དགོཔ་སྦེ་བཀའ་རྒྱ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་འདི་ Emperor Justinian I ༼དགོངས་ཞུ་༥༢༧ལས་༥༦༥༽ གི་བཀའ་རྒྱ་དང་འཁྲིལ་ Burning Bush ༼ད་རུང་གོཝ་ཨིན་ "བླམ་ཧི་ལེན་གྱི་ཆོས་ཁང་"༽གི་ཆོས་ཁང་དང་མཉམ་སྦྲགས་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ད་ Constantine the Great གི་ཨའི་ རྒྱལ་བཙུན་ Helena གིས་བཀའ་རྒྱ་གནང་སྟེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ Moses གིས་ ཚལ་མ་མེ་འགྱོཝ་སྦེ་མཐོང་སའི་ས་གནས་ནང་ལུ་རྐྱབ་དགོཔ་སྦེ་བཀའ་རྒྱ་གནང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་སྒོ་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་དང་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ དེ་ལས་ ཇིའུ་གི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
དུས་རབ་༧པའི་ནང་ Sinai གི་རང་རྐྱང་སྦེ་ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་ཚུ་བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་དང་ སྲུང་རགས་ཀྱི་ལཱ་འབད་མི་ལྷ་ཁང་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།
འབད་བརྩོན་སྐྱེད་ནི་འགོ་དང་པ་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ སྤྱི་ལོ་༡༢༧༠ཚུན་ Sinai ལུ་ འབད་བརྩོན་བསྐྱེད་མི་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་ནི་གི་ བློ་སྟོབས་བྱིན་ནི་དང་ ཐལྷ་ཁང་མཇལ་བར་འོང་མི་གནས་བསྐོརཔ་ཡར་སེང་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ཕན་ཐོག་ནི་ཨིན་མས།
ཤར་ཕྱོགས་ཡིད་ཆེས་ལྟ་བའི་ ལྷ་ཁང་ནང་འཁོད་ལུ་ ལྷ་ཁང་གི་བདག་སྐྱོང་གནས་ཚད་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ ལྷ་ཁང་ཁོང་ར་རྩིས་ཏེ་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཕྱི་རང་དབང་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ Greek Orthodox Church of Jerusalem མངའ་ཁོངས་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ རང་སྐྱོང་ཨིནམ་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་ ར་ཤི་ཡ་གི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༩སྤྱི་ཟླ་༡༡པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༣ལུ་ Cairo Metochion དང་ Archbishop Callistratus གི་ཚོགས་སྡེ་གིས་ མཚན་རྟགས་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ ཞལ་འདེབས་བསྡུ་སླང་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འདི་ འཚོལ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
པར་གཞི་ཡི་གུ་ཚུ་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ལས་བཅད་མི་ནང་ ལོག་སྟེ་ཚར་གཅིག་དང་ འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
ཡི་གུ་འདི་ཚུ་ པར་ལོག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ ཡི་གུ་ཤོག་ལེབ་ཅིག་ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་འབདཝ་ད་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་༨དེ་རེ་གོར་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༥པདང་༦པ་དེ་ཅིག་གི་བར་ན་ པར་རྟགས་སྦོམ་ཚུ་བསྡུ་གསོག་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Byzantine པར་རྟགས་ཚུ་གིས་ མ་དཀྲོག་པ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
གཞི་ཚོགས་འདི་གི་ དགོས་པ་གཙོ་བོ་ར་ བཟོན་རིགས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་དང་ རིས་མོ་ དེ་ལས་དཔེ་དེབ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འདི་གི་སྦོམ་ཆུང་གི་ཚད་འདི་གིས་ དུས་ཚོད་ཡར་འཕར་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ ཧེ་མ་ Horus གི་རྗེས་དྲན་ལུ་སྦེ་རྐྱབ་ཡོད་མི་ ལྷ་ཁང་ཆུང་ཀུ་འདི་གི་ ས་སྒོ་ནང་སྦེ་ར་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་གིས་ ཧེ་མའི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ཤར་ལས་ནུབ་ཁ་ཐུག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་འདི་ བྱང་ལས་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Edfu གི་ལྷ་ཁང་འདི་ ཆོས་དོན་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Theodosius I གིས་ ལོ་༣༩༡ལོའི་ནང་ རོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱིས་ ཆོས་ལུ་དད་པ་མེད་མི་དང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་མ་འཛིན་མི་ཚུ་ བཀག་ཆ་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འདས་པའི་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྱག་ལས་བཅད་མི་གི་ནང་ ལྷ་ཁང་ཚུ་ མི་ཀྲར་༡༢ ༼ཕིཏ་༣༩༽ དེ་རེ་ ས་ནང་ལུ་འཛུལ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བྱེ་ཐང་གི་བྱེམ་དང་ Nile གཙང་ཆུ་ལས་ སྙིགས་མ་ཆགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༨༦༠ལུ་ French གི་ གནའ་ཤུལ་དང་འབྱུང་རབ་ སྐད་རིགས་ལ་སོགས་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ Edfu ལྷ་ཁང་འདི་ བྱེམ་ནང་ལས་བཏོན་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Great Zimbabwe འདི་ Zimbabwe གི་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་གི་གངས་རི་ལུ་ Mutirikwe མཚོ་དང་ Masvingo ཁྲོམ་གྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ དུས་རབ་བར་མའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན་མས།
Great Zimbabwe འདི་ ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལས་ ཕོ་བྲང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་པའི་ ཡིད་ཆེས་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ རྩི་འདམ་མེད་པར་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼རྡོ་སྐམ་༽
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ཡུ་རོབ་ལས་ བལྟ་བསྐོར་འབད་མི་ འགོ་དང་པ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ས་སྒོ་འདི་གི་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༧༡ལས་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Great Zimbabwe གི་ས་སྒོ་འདི་ནང་ལུ་ དུས་རབ་༤པ་ཨེ་གྲི་ལས་ མི་ཚུ་གཞི་བཅག་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
David Beach གིས་ Kingdom of Zimbabwe གི་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་མངའ་སྡེ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༢༠༠ལས་༡༥༠༠གི་བར་ན་ལུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་པ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ འདི་གི་ཧེ་མ་ལས་ར་ ཡར་འཕེལ་འདི་ འགྱོ་སྟེ་ཡོད་པའི་ སྔོན་གསལ་ཚུ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ གངས་རིའི་ས་ཁོངས་དང་ ལུང་གཤོངས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ Great Enclosure ཟེར་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
ལུང་གཤོངས་ས་ཁོངས་འདི་ ཁ་སྟོད་དང་ཁ་སྨད་ལུང་གཤོངས་ཟེར་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་གཞི་ཆགས་མི་གི་དུས་ཚོད་འདི་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁམས་ཁྱི་དབང་ཚད་འདི་ དུས་རབ་༡༢པའི་ནང་ལས་ གངས་རིའི་ས་ཁོངས་ལས་ Great Enclosure ཁ་ཐུག་ལུ་ འགྱུར་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ཁ་སྟོད་ལུང་གཤོངས་དང་ མཐའན་མཇུག་ཁར་ དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ ཁ་སྨད་ལུང་གཤོངས་ནང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་རབ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་གཞན་ཡང་ རྡོ་གི་གླང་ལེབ་དང་༼འདི་གི་གྲལ་ལས་གཅིག་British གི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།༽ རྫ་ཧོད་ ལྕགས་ཀྱི་ཀྲིང་ཀྲི་དང་ རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་ར་ལཱ་འབད་དེ་ཡོད་མི་ གླངམོ་ཆེའི་མཆེཝ་ ནེ་ལས་ ལྕགས་དང་ཟངས་ཀྱི་ཐགསཔ་ ལྕགས་ཀྱི་ཏོག་ཙི་དང་ ལི་གི་ཀྲིང་ཀ་མགུ་ཏོ་ ཟངས་ཀྱི་པག་ཅུ་དང་ བཞུ་སྣོད་ གསེར་གྱི་ཕྱེངམ་དང་ གདོབ་ཅུ་ བཏགས་རྒྱན་དང་ གྱི་ཤུབས་ཚུ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་འདི་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ཚུ་ཁག་ཆེ་བའི་ ནང་འཁོད་སོ་ནམ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐོང་ཅིག་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ Portugal གི་ཚོང་འབྲེལ་པ་ཚུ་གིས་ དུས་རབ་བར་མའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ རྗེས་ཤུལ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཧ་གོ་ཡོདཔ་དང་ Great Zimbabwe འདི་ གསེར་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཡོད་མི་ཅིག་དང་ ཐག་རིང་ཚོང་འབྲེལ་འབད་ནི་ལུ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ ཁོང་ར་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ དྲི་བ་དྲི་ལན་འབད་ཡོད་མི་དང་ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ བརྙན་རྒྱན་འབད་པའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ Ptolemaic དུས་སྐབས་ ༼སི་༣༢༣་ལས་༣༠བི་སི་ཚུན་༽ ཚུན་ཚོད་ར་ ཐོན་ཡོདཔ་སྦེ་ ངེས་གཏན་སྦེ་ར་སླབ་ཡོདཔ་དང་ Greek གི་ཚོང་འབྲེལ་པ་ Alexandria་གིས་ Egypt ཅ་རྙིང་གང་ཅན་ཚུ་དང་ pseudo ཅ་རྙིང་ཚུ་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་བཙོང་ནི་ཨིན་མས།
Bent ལུ་ གནའ་ཤུལ་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེད་དེ་འབད་རུང་ Arabia དང་ Greece དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་ཆུང་བ་ཚུ་ནང་ལུ་ རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་ཏེ་ར་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་ལུ་ ཕོ་གི་ལུགས་ལས་བརྒྱུད་དེ་ སྔོན་ལུགས་ ཇིའུ་དང་ཡང་ན་ ལྷོ་ཕྱོག་Arabia གི་ རིགས་བརྒྱུད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལེམ་བ་གིས་ཐོབ་རྩིས་བཀོད་མི་འདི་ William Bolts གིས་སྙན་ཞུ་བཀོད་ཡོདཔ་དང་ ༼༡༧༧༧ལུ་ Austrian Habsburg གི་དབང་འཛིན་ལུ་༽ A.A. Anderson གིས་ ༼དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ Limpopo གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྲུལ་སྑྱོད་འབད་མི་གི་སྐོར་ལས་ཡིག་ཐོག་ལུ་བྲི་ཡོདཔ་༽
ཁོ་གིས་ འགོ་དང་པ་ར་ གངས་རི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་ དཔེ་སྟོན་སྦེ་ཚར་གསུམ་ར་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ རྫ་ཡི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ལྕགས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Caton Thompson གིས་ དུས་འཕྲལ་ལས་ར་ མོ་གི་Bantu བརྒྱུད་ཁུངས་ཀྱི་ གྲུབ་མཐའ་འདི་ Johannesburg ལུ་སྦེ་ British ཚོགས་པའི་ ལྷན་འཛོམས་ནང་ལུ་སྦེ་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཇལ་ཚད་༢༨འབད་མི་ རྡུལ་རྫས་སྒྲུབ་འབྱེད་འདི་ ཆ་ཚང་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ འགོ་དང་པ་གི་བཞི་འདི་ ཧེ་མ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་སྦེ་ ད་རེས་འབདཝ་ད་ རྟགས་པ་ཅིག་མེདཔ་སྦེ་མཐོང་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ དུས་རབ་༡༢པ་ལས་ ༡༥པ་གི་ འབྱུང་རིམ་ཚུ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོད་འབད་ནི་ཨིན་མས།
དང་ཕུག་ ཅ་རྙིང་བཏོན་མི་ཚུ་གིས་ སྤྲོ་ལཱ་གི་ཐོག་ལས་ ས་བརྐོ་སྟེ་ གསེར་དང་ཅ་རྙིང་ཚུ་ བཏོན་མི་འདི་གིས་ གནོད་པ་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ Richard Nicklin Hall འདི་བརྐོ་བའི་སྐབས་ལུ་ གནོད་པ་འདི་ མིག་གི་མཐོང་ས་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
Preben Kaarsholm གིས་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་དང་ མི་ནགཔ་སྡེ་ཚན་གྱི་མི་ཁུངས་ཚུ་གིས་ Great Zimbabwe གི་མ་འོངས་གནས་སྟངས་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ ཁོང་གི་ད་རེས་ཀྱི་འཆར་སྣང་ཚུ་ འབྱུང་རབ་དང་རྟོག་བཟོ་གི་ཐོག་ལས་ དར་ཁྱབ་བཏང་ནི་སྦེ་ཨིན་མས།
Pikirayi དང་ Kaarsholm གིས་བཀོད་མི་ནང་ Great Zimbabwe གི་ཁ་ཐུག་ལས་ དེ་སྦེ་གསལ་བཀོད་འབད་མི་འདི་ ཆ་ཤས་ཅིག་ ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་གཞི་བཅག་ནི་དང་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས་ཟེར་བཀོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གསརཔ་ཅིག་སྦེ་ངོས་ལེན་བྱུང་མི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ས་ཁོངས་བལྟ་སྟེ་ མིང་གསརཔ་བཏགས་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྡོ་གི་གླང་ལེབ་ཀྱི་སྦེ་ བྱ་ཅིག་པ་ཏྲ་རྐོ་མི་འདི་ Rhodesian གི་རྒྱལ་དར་ལས་བཏོན་ཏེ་ Coat of Arms འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ Zimbabwe གི་རྒྱལ་དར་གསརཔ་གུར་ལུ་ བསྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཧེ་མ་གི་དཔེ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ Ken Mufuka གི་ཀི་དེབ་འདི་ཨིན་རུང་ ཀི་དེབ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་མེད་ནི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ འབྱུང་རབ་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཉམས་སྲུང་འབད་ཐབས་ལུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་ཁོངས་འདི་ནང་ལུ་ བཟོ་རིག་གི་རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་ དུས་ཕྱོགས་ Mexico ལུ་ མཐོང་སྲོལ་ཡོད་མི་ དྲན་པ་སློང་ནི་གི་རྣམ་པ་ དེ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་Maya ས་ཁ་དམའ་ས་གི་ Puuc དང་ Chenes གི་རྣམ་པ་ཚུ་གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན།
ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ས་གནས་ནང་ལུ་ བཟོ་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Itza གི་སྐད་སྒྱུར་ཅིག་འདི་ "སྔགས་གྱངས་མི་༼ཡང་ན་ སྔགས་གྱངས་ནི་༽ ཆུ་གི་དོན་ལུ་" འདི་གི་ནང་ལས་ (itz), "ངན་རྐྱབ་མི་", དང་, "ཆུ་".
འ་ནི་རྣམ་པ་འདི་གིས་ ཡིག་གི་ཡིག་འགྲུལ་རྣམ་པ་ chʼ དང་ ch གི་བར་ན་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ཚུ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་དང་ ངོ་མ་ལུ་ ཚིག་གི་གཞི་བརྟེན་འདི་ chʼeʼen ༼མ་ཡ་གི་ནང་ལུ་ འ་ནི་འདི་ གསལ་བཀོད་མ་འབད་བ་ཡོདཔ་ཨིན།༽ འདི་ཚུ་ཡང་ ཕྱིར་བསྐྲད་མཐུན་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྦེ་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན།
འ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་རྟིང་ཆེ་བའི་ཆུ་རྫིང་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ "Sagrado ཆུ་རྫིང་" ཡང་ན་ རྩ་ཆེ་བའི་ཆུ་རྫིང་ ༼རྩ་ཅན་གྱི་ཆུ་གཡུར་དང་ ཡང་ན་ བློས་བཏང་བའི་ཆུ་གཡུར་ཟེར་སླབ་ཨིན།༽ འ་ནི་འདི་ཡོངས་ཅན་ཅིག་ཨིན།
འདི་མེན་རུང་ ཁྲོམ་གྱི་སྲིད་འབྲེལ་ཚོགས་སྡེ་འདི་ ལམ་ལུགས་ཀྱི་འབད་བཟོ་བཀོད་འབད་རུང་ "སྣ་མང་" འདི་གི་དབུ་འཁྲིདཔ་འདི་ དབང་བཟུང་རིམ་ལུགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་གི་སྦེ་བཟོ་མི་ ཚོགས་སྡེ་འདི་གིས་ ཁྱད་རྣམ་ཕྱེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Late Classic འདི་མཇུག་བསྡུ་སྟེ་ Terminal Classic ནང་འཛུལ་བའི་བསྒང་རྐྱངམ་ཅིག་ ས་ཁོངས་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ བྱང་ཕྱོགས་མ་ཡ་ས་ཁོངས་འདི་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ དབང་བཟུང་འབད་ མི་སྡེའི་ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ འདི་ནང་གི་ལྟ་བ་ཚུ་གཞི་སྟེ་ དབང་བཟུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Hunac Ceel གིས་ ཁོ་རའི་དབང་ཚད་ཡར་མཛེགས་ནི་གི་སྐོར་ལས་ ལུང་བསྟན་བཤད་ཡོདཔ་ཨིན།
Chichén Itzá འདི་ ཚར་ཅིག་ འཕྲོག་བཅོམ་འབད་དེ་ དབང་བཟུང་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ གནའ་ཤུལ་གྱི་སྒྲུབ་འབྱེད་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་དང་ དེ་འབདཝ་ད་ དབང་བཟུང་འབད་མི་འདི་ Maya མེན་པའི་སྒྲུབ་འབྱེད་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Chichén Itzá འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་པའི་རིང་ལུ་འདི་ མ་པ་ལས་ དབང་བཟུང་མ་འབདཝ་སྦེ་ར་ཨིན་མས།
Chichén Itzá གི་ མི་དྲག་དྲགམ་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ རྒྱུན་ཆད་ཞིནམ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ བཀོག་མ་བཞགཔ་འོང་།
Montejo གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༣༡ལུ་ རྒྱབ་དཔུང་དང་བཅསཔ་སྦེ་ Yucatán ལུ་ལོག་འོང་སྟེ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ མཚོ་ཡི་མཐའ་མ་ གཞི་བཅག་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞོན་ཤོས་ Montejo གིས་ ད་རུང་ Chichen Itza ལུ་ལྷོད་དེ་ མིང་གསརཔ་ Ciudad Real ཟེར་བཏགས་ནུག
ཟླཝ་ལས་བཅད་དེ་ལང་སོང་རུང་ རྒྱབ་དཔུང་མ་ལྷོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༥༣༥ལས་ Spanish ཚུ་ག་ར་ Yucatán ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་ས་སྒོ་ནང་ལས་བདའ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༦༠ལུ་ Désiré Charnay གིས་ Chichén Itzá ལུ་ཞིབ་འཚོལ་འབད་དེ་ པར་ལེ་ཤ་ཅིག་བཏབ་ཞིནམ་ལས་ Cités et ruines américaines ༼༡༨༦༣༽ ནང་ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Augustus Le Plongeon གིས་ འདི་གི་མིང་འདི་ "Chaacmol" ༼འདི་གི་ཤུལ་ལས་ མིང་གསརཔ་བཏགས་ "Chac Mool", འ་ནི་འདི་ Mesoamerica ལུ་མཐོང་མི་གི་ གནས་ཚིག་ཚུ་ གསལ་བཀོད་འབད་ནི།༽
སྤྱི་ལོ་༡༨༩༤ལུ་ Yucatán ལུ་ ཡུ་ཨེསི་གི་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་ Edward Herbert Thompson གིས་ Chichen Itza གྱང་ཤུལ་འདི་ཡོད་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་ Hacienda Chichén འདི་ཉོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Thompson འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༤ལས་༡༩༡༠ལས་ར་ Cenote Sagrado རང་བཞིན་ཆུ་རྫིང་ནང་ལས་ ཐོན་ནི་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ གསེར་དང་ཟངས་ གཡང་ཏི་ལ་སོགས་པའི་ ཅ་རྙིང་ཚུ་ཐོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ Columbian Maya གི་གོ་ལ་ཨིན་པའི་དཔེ་འགོ་དང་པ་འདི་དང་ ཤིང་གི་མཚོན་ཆ་ཚུ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Mexican གི་གཞུང་རྒོལ་ལས་རིམ་དང་ གཞུང་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་གི་གནས་སྟངས་ལུ་གནས་མི་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལས་འགུལ་འདི་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་དེ་ཅིག་གི་ར་ཕྱི་སོངཔ་ཨིན་མས།
འདི་མ་ཚད་ Mexican གཞུང་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཐོག་ལས་ས་རྐོ་སྟེ་ El Castillo ༼Kukulcán གི་ལྷ་ཁང་༽ འདི་དང་ Great Ball Court གཉིས་ཉམས་གསོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་ཡུ་ཨེསི་ལུ་སྡོད་ཡོད་མི་ Thompson འདི་ Yucatán ལུ་ ལོག་ར་མ་འོངམ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༤ལུ་ Mexican མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུན་ས་ལས་ Thompson གིས་ ཁྲིམས་ལས་འགལ་བའི་ལཱ་ ག་ནི་ཡང་འབད་འབདཝ་མེདཔ་ལས་ Chichen Itza འདི་ ཁོ་གི་བུ་བརྒྱུད་ཚུ་ལུ་ ལོག་སྟེ་སྤྲོད་ཡོདཔ་ཨིན།
དང་པ་གི་འདི་ National Geographic གིས་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་དང་ གཉིས་པ་གི་འདི་ སྒེར་གྱི་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་གིས་ འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ཆད་ཆད་པའི་ གྱེས་པ་གུར་ལུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བཟོ་རིགས་རྒྱ་ཆེ་བ་སྡེ་ཚན་འབད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ས་སྒོ་འདི་ཚུ་ མི་གི་སྦེ་སྙོམས་ཏོག་ཏོ་བཟོ་སྟེ་ གནམ་མེད་ས་མེད་དཀའཝ་དཔྱད་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ Castillo pyramid, དང་ Las Monjas,དེ་ལས་ Osario དང་ ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ངོ་མ་ཚུ་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ས་ཁོངས་འདི་རྒྱ་རྐྱེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་རྩིགཔ་གི་ཁྱིམ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ངོ་མ་ལུ་ ཚོས་གཞི་དམརཔོ་དང་ ལྕང་ཁ་ ཧོནམོ་དང་རྒྱ་སྨུག་ཚུ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་རོབ་ལུ་ཡོད་པའི་ gothic ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་བཟུམ་འབད་ ཚོས་གཞི་འདི་གིས་ ག་ར་ཆ་ཚང་སྦེ་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་དང་ སྒྲིག་ཁྱིམ་ཚུ་གི་བརྡ་མཚན་འདི་ར་ ནུས་སྟོབས་ཅན་ཅིག་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
Puuc ལུགས་སྲོལ་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ ཁྱིམ་གྱི་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་སྟོད་ལུ་ ཁྲ་རིས་ཀྱི་མཛེས་རྒྱན་བཏགས་ཏེ་འོངམ་ཨིན་རུང་ Puuc གི་ས་ཁོངས་ལྟེ་བའི་བཟོ་རིགས་ གྱང་འདི་ཚུ་རྩིགཔ་རྐྱབ་ཏེ་འོང་མི་ལས་ དབྱེ་བ་སོ་སོ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Puuc ལུང་ཕྱོགས་ངོ་མ་གི་དང་རྒྱབ་འགལ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
གདོང་ཕྱོགས་ས་སྒོ་གི་གཞི་འགྱམ་ལུ་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་གི་ ཨེ་ཁུ་ཚུ་ མགུ་ལས་ སྦུད་ཀྱི་རྣམ་པ་ལུ་ ཟླ་གམ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
མ་ཤེས་རྫུས་མ་འབད་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ འགོ་བཙུགས་པའི་མཐའ་མ་ ཨེ་ཁུ་འདི་ pyramid བྱང་ཁ་ཐུག་གི་འོག་ལུ་སྦེ་ མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
Mexican གཞུང་གིས་ བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ ཨེ་ཁུ་གི་གཞི་འགྱམ་ལས་ གདོང་རྐོ་སྟེ་ ཧེ་མའི་ pyramid གི་ཨེ་ཁུ་ཚུན་གདོང་རྐོ་ཞིནམ་ལས་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་ གསང་བའི་ཐོག་ལས་བཞག་མི་ ལྷ་ཁང་ཚུན་ གདོང་རྐོ་སྟེ་ བལྟ་བཤལཔ་གི་དོན་ལས་ སྒོ་ཕྱེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེན་ཏ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ནང་ རྩེད་འགྲན་པ་ཅིག་ཨོལ་ལྐོག་བཏོག་ཡོདཔ་དང་ བཏོག་མི་འདི་གུར་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་གི་ཁྲ་ཐོན་ཏེ་ ཁྲ་སྦུད་བཟུམ་སྦེ་ཐོན་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ད་རུང་ལྷ་ཁང་སྦོམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཉམས་ཆག་ཤོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ དམག་རྐྱབ་པའི་མཐོང་སྣང་སྟོན་མི་ དེབ་རིས་སྦོམ་སྦེ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ ཉམས་ཆག་ཤོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ ཕྱོགས་བཞི་གི་ནང་ལས་ ཨེ་ཁུ་རེ་ཡོདཔ་སྦེ་ Maya དང་ Toltec གི་ལུགས་སྲོལ་གཉིས་མཉམ་བསྡོམ་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ནང་ན་ལུ་ གནའ་ཤུལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ རྡོ་གི་སྦེ་བཟོ་ཡོད་པའི་ ཀོང་རྩེ་གི་དབྱིབས་སྦོམ་ཚུ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་ག་ཅི་གི་དོན་ལས་ཨིན་ན་འདི་ མ་ཤེསཔ་ཨིན་མས།
འདི་གི་མིང་གནས་འདི་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཐོག་ཁར་ལུ་ མཆོད་གཤམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་མི་ལས་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་དང་ མཆོད་གཤམ་ཚུ་ཡང་ པ་ཏྲ་རྐོ་སྟེ་སྦེ་ ཕོ་རྒས་ལགཔ་ཡར་འཐུ་སྦེ་བཟོ་མི་ཚུ་གིས་ ཏོག་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། "atlantes"
འ་ནི་ས་ཁོངས་འདི་ Tulaགི་རྒྱལ་ས་ Toltec ལུ་ཡོད་པའི་ ལྷ་ཁང་ཁ་དང་རིགས་མཚུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ལུང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་གྱི་འབྲེལ་དུམ་གྲ་རེ་ཡོད་པའི་རྟགས་སྟོནམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ལྷ་ཁང་འདི་གིས་ The Temple of the Chac Mool ཟེར་མི་ ཧེ་མའི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ཕྱི་ལས་བཀབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀ་ཆེན་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་སྡེ་ཚན་འབད་ཡོད་ས་ལས་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཁྱིམ་ཆུང་ཀུ་འབད་མི་ཅིག་ཁར་འབྱེལ་ཏེ་ སྡེ་ཚན་ནང་སྦེ་ གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ ལྷ་ཁང་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟག་ལུ་ x's དང་ o's འབད་མི་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་གདོང་ཕྱོགས་ལས་སྦེ་ གསལ་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Xtoloc ལྷ་ཁང་ Osario Platform གི་ཕྱི་ཁར་ཡོད་མི་འདི་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཉམས་གསོ་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན།
Xtoloc ལྷ་ཁང་དང་ Osario ལྷ་ཁང་གི་བར་ན་ ཐད་འཕྲང་སྟེ་འབད་བའི་ བཟོ་བཀོད་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ The Platform of Venus ཟེར་བཟོ་བཀོད་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ མིང་ཡང་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་ Kukulkan (El Castillo),གི་བོ་ལོག་ཁར་ཡོདཔ་དང་ Tombs གི་ཁྲི་སྟཻགས་འདི་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ སྒོར་ཐིག་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གི་མིང་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
The Casa Colorada (Spanish for "ཁྱིམ་དམརཔོ་") འདི་ Chichen Itza ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་འབད་ ཉམས་སྲུང་འབད་བའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཅིག་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ལུ་ INAH གིས་ Casa Colorada གི་རྒྱབ་ཁའི་གྱང་དང་འཐུདཔ་སྟེ་ཡོད་མི་ མཆོད་ཁང་ཆུང་ཀུ་འདི་ ཉམས་གསོ་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་མིང་འདི་ ས་གནས་ནང་གི་Maya མི་ཁུངས་ཚུ་གིས་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ རྩོམ་བྲི་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་བཀོད་མི་ནང་ མིང་འདི་ ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ཀ་ཤ་གི་པར་ཅིག་ལྡེབ་རིས་བྲི་སྟེ་ཡོད་མི་འདི་ལས་ རིག་དྲེས་ཏེ་བརྟག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ ཀ་ཤ་གི་ལྡེབ་རིས་འདི་ ད་རེས་མེདཔ་ཨིན།
Spanish ཚུ་གིས་འ་ནི་ས་ཁོངས་འདི་ Las Monjas ("ཨ་ནེམ་" ཡང་ན་ "ཨ་ནེམ་གྲྭ་ཚང་") ཟེར་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་ གཞུང་གི་ཕོ་བྲང་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
འ་ནི་ཡིག་ཆ་ཚུ་ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་ Kʼakʼupakal ཟེར་བའི་མིང་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གི་མིང་འདི་ཡང་ ནང་ན་ལུ་ རྡོ་གི་ཨེ་ཁུ་ཡོད་མི་འདི་ལས་སྦེ་ ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་སྒོར་མི་གདོང་ཕྱོགས་རིངམོ་འདི་ལུ་ སྒོ་བདུན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་གི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ འཛུལ་སྒོ་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁང་མིག་ཅིག་གི་ནང་ན་ རྣམ་པང་གི་བོ་ལོག་ཁར་ ལགཔ་རིས་མོ་བཀོད་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
བྱ་ཕུག་ཡོད་སའི་ས་སྒོ་འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་དུས་ལུ་ ག་ར་གིས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ཤེསཔ་ཨིན།
E. Wyllys Andrews IV གིས་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ལོ་གྲངས་ན་ བྱ་ཕུག་འདི་བལྟ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩སྤྱི་ཟླ་༩པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༥ལུ་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ José Humberto Gómez གིས་ བྱ་ཕུག་ནང་ན་ལུ་ གྱང་རྫུན་མ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
ཀི་དེབ་འདི་དཔར་བསྐྲུན་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ཡང་ Benjamin Norman དང་ Baron Emanuel von Friedrichsthal གཉིས་ཀྱིས་ Stephens དང་འཕྱད་པའི་ཤུལ་ལས་ Chichen ལུ་འགྱོ་སྟེ་ གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཁོང་གི་ག་ཅི་མཐོང་མི་འདི་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༣ལུ་ སྤྱི་འཛིན་Carrillo Puerto གིས་གཞུང་འབྲེལ་དུ་ Chichen Itza གི་གཞུང་ལམ་འདི་ འགོ་འབྱེད་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ལུ་ Hacienda Chichén གི་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ Mayaland ཟ་ཁང་འདི་ འགོ་འབྱེད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་མ་འབདཝ་ད་ འདི་ཡང་ Carnegie སྤེལ་ཁང་གིས་ རྩིས་ལེན་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ལུ་ Mexico གིས་ Ley Federal Sobre Monumentos y Zonas Arqueológicas, Artísticas e Históricas ༼དྲན་རྟེན་དང་ གནའ་ཤུལ་རིག་པ་ དེ་ལས་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ རྒྱལ་རབ་དང་ལྡན་པའི་ས་སྒོ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ སྤྱི་གཞུང་གི་ཁྲིམས་༽ ཁྲིམས་འདི་བཅའ་ཞིནམ་ལས་ Chichen Itza ལུ་ཡོད་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཧེ་མའི་Columbian གི་དྲན་རྟེན་ཚུ་ག་ར་ སྤྱི་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ལུ་བཙུགས་ནུག
བལྟ་བཤལ་ལམ་སྟོན་པ་འདི་གིས་ Chichen Itza ལུ་སྦེ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན་ སྒྲ་དབྱངས་དང་བཅསཔ་སྦེ་ འགྲེམས་སྟོན་འབད་ནི་ཨིནམ་དང་ ཨེ་ཁུ་གི་གདོང་ཁར་མ་ལྷོདཔ་ཅིག་ལས་ར་ ལགཔ་ཐལ་རྩེ་བརྡུང་མི་གི་བསྐྱར་སྒྲ་འདི་ El Castillo pyramid ནང་ལས་གོ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ བྱ་གི་སྐད་རྐྱབ་མི་དང་ Declercq གིས་ཞིམ་དཔྱད་འབད་མི་བཟུམ་འབད་སྡོད་འོང་།
ས་ཁོངས་འདི་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་མི་ INAH གིས་ དྲན་རྟེན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ མི་དམང་ཚུ་འཛུལ་མ་ཆོགཔ་སྦེ་སྒོ་བསྡམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ངོ་མ་ལུ་ ལས་འགུལ་འདི་ འགུལ་མེད་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཚོང་ལཱ འབད་མི་འམ་ ནིའུ་ཡོག་གི་མངའ་སྡེའི་ཧེ་མའི་སྤྱི་འཛིན་ William H. Reynolds གི་ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ Chrysler ལས་འཛིན་གྱི་འགོ་འཁྲིདཔ་ Walter Chrysler རྒྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབང་དུ་བསྡུ་ནི་གི་འོག་གི་རིམ་པ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ལུ་སྒྲུབ་ཡོདཔ་དང་ སྑྲིང་ཁྱིམ་འདི་ Chrysler བཟའ་ཚང་གིས་ འདི་གི་ཤུལ་མའི་ལོ་ནང་ ཇོ་བདག་ལེ་ཤ་ཅིག་ལུ་བཙོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བསྒང་གི་དུས་ཚོད་འདི་ མི་སྡེ་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་རྣམ་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་ འགྱུར་བ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་མའི་ལོ་ནང་ Chrysler འདི་ Time magazine ཟེར་མི་དུས་དེབ་ནང་ལུ་ "ལོ་འདི་གི་མི་ངོ་" ཟེར་མིང་གཏམ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པ་འདི་ ཞི་ཞིནམ་ལས་ ཡུ་རོབ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ བཟོ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ བཟོ་བཀོད་འཇམ་ཏོང་ཏོ་འབད་བའི་བཟོ་རིགས་ཚུ་བལྟ་ནི་ལུ་འོང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Art Deco གི་བཟོ་རིག་ཚུ་ གྲུབ་འབྲས་ཅན་དང་རིག་པ་གསརཔ་ དེ་ལས་དེང་སང་གི་དུས་དང་བསྟུན་པའི་བཟོ་རིགས་ཨིནམ་སྦེ་ ངོ་རྟགས་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་འཆར་གཞི་བརྩམ་ནི་ནང་ལུ་ འབྲེལ་གཏོགས་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ Reynolds འདི་ Coney མཚོ་གླིང་ནང་ལུ་ Dreamland amusement park ཟེར་མི་གླིང་ག་འདི་བཟོ་བཀོད་འབད་མི་གི་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྲིང་ཁྱིམ་རྐྱབ་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཕྱི་སོང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༧ལུ་ Reynolds གིས་ ཐོག་ཚད་༤༠འབད་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་རིག་མཁས་པ་ William Van Alen འདི་ གླ་ཁར་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ Van Alen དང་ Severance གཉིས་ ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Van Alen འདི་ ངོ་མ་ར་ རིག་པ་ཅན་གྱི་བཟོ་རིག་མཁས་པ་ཅིག་དང་ Severance འདི་ གཞི་ལས་ར་ ཚོང་འབྲེལ་པ་ཅིག་འབད་ནི་འདི་གིས་ འདི་ནང་གི་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ག་ར་ཁོ་གིས་འབད་ནུག
ད་རུང་ བདུན་ཕྲག་༢གི་ཤུལ་མ་ འཆར་གཞི་འདི་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་ཐོག་ཚད་༦༣རྐྱྦ་ནི་གི་འཆར་གཞི་ལུ་འགྱུར་བཅོས་འབད་ནུག
འདི་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ དཀྱུས་རིངམོ་སྦེ་ཐོག་ཚད་༥༦འབད་མི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ཡང་རྐྱབ་པའི་བསྒང་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འཆར་གཞི་ཚུ་ཡང་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༨ལུ་ ཆ་འཇོག་གྲུབ་ནུག
ཁོ་གིས་Reynolds་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་གི་དོན་ལས་ ཐབས་ཤེས་ཅིག་སྦེ་ བཟོ་བཀོད་སོ་སོ་ཅིག་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༨ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
ཁ་འབག་གི་ལཱ་འདི་ སྤྱི་ཟླ་བཅུ་པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༨ལུ་སྤྲོད་དེ་ བཤིག་ནི་གི་ལཱ་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༡པའི་སྤྱི་ཚེས་༩ལུ་མཇུག་བསྡུ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༨མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལས་ ༡༩༢༩འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཟླུམ་རྩེ་འདི་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་དང་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་གི་ལཱ་འདི་འཕྲོ་འཐུད་དེ་འབད་ནུག
སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་འོག་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ Walter Chrysler གིས་Chrysler ལས་འཛིན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་བཟོ་ནི་གི་ དམིགས་ཡུལ་སྐྱེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བཟོ་བཀོད་འདི་ལུ་གནོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་རིམ་པ་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ Chrysler སྣུམ་འཁོར་ཚོང་ལས་ཀྱི་ ཐོག་ཁེབས་རྒྱན་ཆ་ལ་སོགས་པའི་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ བཟོ་བཀོད་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼བལྟ་༽
སྒྲིང་ཁྱིམ་ངོ་མ་རྐྱབ་ནི་གི་ལཱ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༡ལས་འགོ་བཙུགས་ནུག
ལྕགས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་ ཚབ་ཚུབ་ཧར་ཧུར་བཏང་ བདུན་ཕྲག་རེ་ནང་ ཐོག་ཚད་༤དེ་ཅིག་གི་ལཱ་འབད་རུང་ ལཱ་འབད་བའི་ནམ་དུས་ལུ་ ལཱ་འབད་མི་ཅིག་ལུ་ཡང་ ཤི་རྐྱེན་འདི་ཚུ་མ་བྱུངམ་ཨིན་མས།
40 Wall Street དང་ Chrysler སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱིས་ དྲག་ཤོས་ "འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་མཐོ་ཤོས་".གི་དོན་ལས་ དོ་འགྲན་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
Woolworth སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་ཚད་འདི་བརྒལ་ཏེ་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་གི་ཤུལ་མ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༩ལུ་ Wall Street འདི་ལུ་ གནོད་རྐྱེན་རྐྱབ་ནི་གི་ ཉིནམ་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ ཁྱིམ་ཐོག་འདི་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ནིའུ་ཡོག་གི་ Herald Tribune དུས་རྒྱུན་དུ་ར་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་སྐོར་ལས་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ སྙན་ཞུ་འབད་དེ་ར་ཡོད་རུང་ ཁྱིམ་ཐོག་འདི་བཀབ་ཏེ་ ཉིནམ་གཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ འདི་གི་སྐོར་ལས་ སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་གཞི་གྱང་གུར་ལུ་ ལི་གི་སྦེ་དྲན་བྱང་དེ་སྦེ་བྲི་མི་འདི་ "Mr. Chrysler གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ ཕན་འདེབས་འབད་མི་གི་ངོས་ལེན་ལུ།" འགོ་འབྱེད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Chrysler སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ས་ཡ་༡༤ཟད་འགྲོ་བཏང་སྟེ་རྐྱབ་ནི་སྦེ་ དམིགས་གཏད་སྐྱེད་དེ་ཡོད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༥༩ལོའི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་ལུ་ Cooper Union ཟེར་མི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་སྡེ་འདི་གིས་དབང་བའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ཁྱིམ་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ཁྲལ་མ་ཕོགཔ་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ཁྲལ་འདི་མ་ཕོགཔ་ཨིན་མས།
Van Alen འདི་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་གྲུབ་མི་ལུ་ ངལ་རང་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་མ་ Walter Chrysler གིས་ ཁོ་གི་བཟོ་རིག་གི་འཐུས་ལྷག་ལུས་འདི་ སྤྲོད་མ་བཏུབ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སེམས་ཕམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Chrysler གི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་ཁྲིམས་སར་སྐྱེལ་མི་འདི་གིས་ Van Alen གི་བཟོ་རིག་མཁས་པའི་མིང་གཏམ་འདི་ཉམས་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་དང་ཅིག་ཁར་ བློ་སྟོབས་མར་ཕབ་འགྱོ་བའི་ཁར་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ལེ་ཤ་བྱུང་སྟེ་ ཁོ་གི་ཚེ་གཡོག་འདི་ར་ མེདཔ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་སྤྱི་ལོ་༡༩༤༤ལུ་ ལས་འཛིན་འདི་གིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་གི་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ 666 Third Avenue ས་སྒོ་ནང་ལུ་སྦེ་ ཐོག་ཚད་༣༨འབད་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཅིག་རྐྱབ་ནི་གི་ འཆར་གཞི་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྲིང་ཁྱིམ་ངོ་མ་འདི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་རྩིག་རྡོ་འདི་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་མེདཔ་ལས་ འདི་གི་དོན་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱི་འབད་ར་ ངོ་འདྲ་བཟོ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟའ་ཚང་འདི་གིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ལུ་ གནས་རྩིས་བཏོན་པའི་གོང་ཚད་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ ས་ཡ་༡༨འབད་ William Zeckendorf ལུ་བཙོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་ ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ འགུལ་མེད་རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༡ལོའི་ནང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ནང་གི་ རྩེ་ཁབ་དང་ སྤྱི་ཏོག་ གནམ་གཟར་དང་ འཛུལ་སྒོ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ངར་ལྕགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ག་ར་ འགོ་དང་པ་ ཧུམ་ཕུར་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ས་ཡ་༣༥འབད་ཉོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྱིམ་ཐོག་འདི་ཉམས་བཅོས་འབད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༥ལུ་ མཇུག་བསྡུ་ནུག
དེ་འབད་ཉམས་བཅོས་དང་འཕྱག་མི་འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༧ལུ་ ནིའུ་ཡོག་གི་འབྱུང་རབ་ Conservancy's Lucy G. Moses གི་ཉམས་སྲུང་རྟགས་མ་འདི་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨སྤྱི་ཟླ་༦པའི་ནང་ Abu Dhabi གི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཚོགས་སྡེ་གིས་ TMW གི་ ཕན་འབྱོར་ཁེ་འབབ་བརྒྱ་ཆ་༧༥་དང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ནང་གི་ Tishman Speyer རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཁེ་འབབ་རྒྱ་ཆ་༡༥ དེ་ལས་ འདི་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ Trylons ཚོང་ལས་ཀྱི་ གོ་བཤའ་ཚུ་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ ས་ཡ་༨༠༠འབད་ཉོ་ནི་ལུ་ མོས་མཐུན་གྱི་བློ་སླབ་དོ་ཡོད་པའི་ སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ནང་ལུ་ ནུས་ཤུགས་ལག་ལེན་གྱི་ཚད་འདི་ རྒྱ་ཆ་༢༡དང་ ཆུ་ལག་ལེན་གྱི་ཚད་ རྒྱ་ཆ་༦༤གི་ མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཕྱགས་སྙིགས་ལོག་སྟེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ཚད་འདི་ རྒྱ་ཆ་༨༡གི་ ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིགས་པའི་ཉམས་ལེན་གྱི་ གཞི་རྩ།"
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མནོ་བསམ་བཏང་ཐངས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིནམ་དང་ ༼གནས་ལུགས་རིག་པ་དང་ཡང་ན་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་༽ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་གི་བདེན་ཁུངས་ ༼བསམ་སྤྱོད་རིག་པ་དང་ཡང་ན་ཤེས་བྱའི་རྣམ་གཞག་༽ དེ་ལས་ མི་ཚེའི་སྤྱོད་ལམ་ ༼ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་ཡང་ན་གཞི་རྩའི་རྣམ་གཞག་༽
གནས་ལུགས་རིག་པ་འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་གི་དོན་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་མ་འབད་བར་ སེམས་ཁ་ལས་ཕོ་ཚོད་གུར་སྐྱེལ་ཏེ་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ཚུ་ བརྗེ་སོར་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ སྤྱིར་སྙོམས་དང་རང་སོའི་ཉིད་ཆེ་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ དེང་སང་གི་ཞིབ་འཚོལ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཤེས་ཡོན་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ གཞན་སློབ་ཚན་ཚུ་ མཁས་རིག་དང་ལྡནམ་སྦེ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་དང་ མཁས་སྦྱང་འབད་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚད་མ་མཁས་པ་དང་མཚན་ཉིད་མཁས་པ་ Sextus Empiricus གིས་ ཐབས་ལམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཁ་གསལ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྔོན་ལུགས་ Greek གི་མཚན་ཉིད་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ དབྱེ་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ འ་ནི་གསུམ་འདི་ Plato, དང་ Aristotle, དེ་ལས་ Xenocrates, དང་ Stoics ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་གཞན་ Socrates གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་མི་ཚུ་ཡང་ རེ་ལོག་ལྟ་བ་དང་ དུས་ཅིག་ཁེ་ཕན་གྱི་ལྟ་བ་ དེ་ལས་ དཀའ་སྡུག་བཟོད་སན་ལྟ་བ་དང་ ཤེས་ཡོན་གྱི་དོག་པ་ཆགས་མི་ཚུ་ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་ནང་ མནོ་བསམ་བཏང་མི་མཁས་པ་དག་པ་ཅིག་ཡང་ St. Augustine, དང་ Thomas Aquinas, དང་ Boethius, དེ་ལས་ Anselm དང་ Roger Bacon ཚུ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ དེང་སང་གི་མཚན་ཉིད་མཁས་པ་ ཁག་ཆེ་བ་ཚུ་ཡང་ Spinoza, དང་ Leibniz, དེ་ལས་ Locke, དང་ Berkeley, འདི་བཟུམ་འབད་ Hume, དང་Kant ཚུ་ཨིན་མས།
Babylonian གི་སྐར་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ སྔོན་ལུགས་ Greek འདི་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་ འཇིག་རྟེན་རིག་པའི་སྐོར་ལས་ མཚན་ཉིད་རིགས་པའི་འཆར་སྣང་ཚུ་ཡང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་མ་ Jew གི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་བློ་རིག་གི་དབང་ཤུགས་ལུ་ཐལ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ Jew གི་སྤྲོ་སྟོན་འདི་སྣ་འཁྲིད་འབད་མི་དང་ལས་འབྲས་གནས་ལུགས་ལྟ་བ་ དེ་ལས་ ཇིའུ་གི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསྐྱར་ཞིབ་ལ་སོགས་པའི་ Moses Mendelssohn གི་ལཱ་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལས་བྱུང་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལཱ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ Arabic ནང་འཁོད་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
གནའ་དུས་ཀྱི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་གི་སྦེ་ གིརིགི་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ བློ་རིག་གསརཔ་གི་ལམ་ཕྱོགས་ནང་ལུ་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ལཱ་འདི་ Al-Kindi ༼དུས་རབ་༩པ༽ དང་ Avicenna ༼༩༨༠ལས་ སྤྱི་ཚེས་༡༠༣༧་སྤྱི་ཟླ་༦པཚུན་༽ དེ་ལས་ Averroes ༼དུས་རབ་༡༢་པ་༽ ལ་སོགས་པའི་ མཚན་ཉིད་མཁས་པ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཤན་ཞུགས་ཅན་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ Ibn Khaldun འདི་ ཤན་ཞུགས་ཅན་གྱི་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལུགས་སྲོལ་འདི་གིས་ བསམ་གཞི་དང་ བསམ་ཚུལ་ཁག་ཆེཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ བརྗེ་སོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཐབས་རིགས་མ་འདྲཝ་ནང་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཏེ་ ལམ་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་དང་ཡང་ན་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ Vedas དང་ ཁོང་གི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ བསམ་རིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་མི་གི་གྲལ་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན།
Upanishads ཟེར་མི་གི་མནོ་ལུགས་དང་ སྒྲིག་མཐུན་འབད་མི་སློབ་གྲྭ་ཟེར་མི་ "ཡིད་ཆེས་ལྟ་བ་" ཡང་ན་ "ཧིན་དུ་" ལམ་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ དགེ་མཚན་ཅན་གྱི་མཐོང་ཚུལ་དང་ ཡང་ན་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་ སང་གྷ་ ཡོ་ག་ ང་ཡ་ ཝའི་ཤེ་ཤི་ཀ་ མི་མཱམ་ས་ དེ་ལས་ཝི་དཱན་ཏ་ལ་སོགས་པའི་ དབྱེ་ཁག་དྲུག་ལུ་ཕྱེ་སྟེ་ སྒྲིག་ཚུལ་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་ཚུ་གིས་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་ནང་འཁོད་ལུ་ གཞི་རྟེན་ཅོག་ར་ཐདཔ་ཡོད་མི་འདི་བརྗེ་སོར་འབད་བའི་སྐབས་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་མི་ལུ་ བཟོན་སན་འབད་ཚུགས་མི་ཚུ་ གསལ་བཀོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་མནོ་ལུགས་མ་འདྲཝ་གཞན་ "ཧིན་དུ་" སྦེ་མཐོང་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་པའི་ལྟ་བ་མེན་རུང་ ༼ཁོང་གིས་བསྟན་བཅོས་མ་འབདཝ་ལུ་ ཤཱའི་བཱ་དང་ཨ་ག་མཱསི་དེ་ལས་ མདོ་ལུགས་ཚུ་ སྤྱོད་ལུགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཅིག་སྦེ་ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན།༽ འདི་ཚུ་ཡང་ པ་ཤུ་པ་ཏ་དང་ ཤཱའི་བཱ་སི་དྷན་ཏ་ དེ་ལས་ གཉིས་ལུགས་མེན་པའི་ མདོ་ལུགས་ཤ་བཱའི་ཟམ་༼དཔེར་ན་ ཀྲི་ཀ་དང་ཀའུ་ལ་ལ་སོགས་པ་༽ ལ་སོགས་པའི་ ཤ་བཱའི་ཟམ་གྱི་མནོ་ལུགས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ཡི་ལུས་བརྟེན་ལུ་ "རང་" ཡང་ན་ "རྣམ་ཤེས་" ཡོད་ཟེར་ངོས་ལེན་མ་འབད་མི་འདི་ ནངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་ལུགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན།
ཇེན་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ མ་ཉམས་པ་ལུས་ཏེ་ཡོད་མི་ "ཡིད་ཆེས་མེད་མི་" ལམ་སྲོལ་གཉིས་ལས་གཅིག་ཨིན། ༼ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཅིག་ཁར་༽
ཇེན་ག ྱི་མནོ་ལུགས་ནང་འབད་བ་ཅིན་ འཚོ་གནས་ཚུ་ག་ར་ འཁོར་བ་དང་ སྐྱེ་འཆི་མེད་པ་ དེ་ལས་ གསར་གྲུབ་འབད་ནི་མེད་པ་ཟེར་བའི་མནོ་ལུགས་འདི་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གི་མནོ་ལུགས་འདི་ ཁ་སྐད་མ་འདྲཝ་ ༼བོད་སྐད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་སྐད་ དེ་ལས པཱ་ལི་གི་ཁ་སྐད་༽ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐེ་ར་ཝ་དཱ་ཟེར་ མི་རྒན་ཤོས་ཚུ་གིས་ཆོས་འབད་དགོ་ཟེར་བའི་མནོ་ལུགས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ སི་རི་ལངྐ་དང་བཱར་མ་ ཐའི་ལེན་ཚུ་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཤགས་ཞིནམ་ལས་ སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ཁོ་གིས་གསུང་ཡོད་མི་ཆོས་ངོ་མ་ཚུ་ རིགས་མཐུན་སྦེ་བཟོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཟེར་མི་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཛན་ཉིད་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་དང་ཕུག་གི་རྒྱ་གར་དང་ དུས་རབ་བར་མའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ནང་པའི་ཆོས་གྱི་ལྟ་བའི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ མནོ་ལུགས་ཅིག་པའི་སྡེ་ཚན་དང་སྡེ་ཚན་འོག་མ་ ལེ་ཤ་ཅིག་སྡོད་ནུག
འ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་གིས་ ཏཱའོ་དང་ཡིན་ ཡང་དང་རེན་ དེ་ལས་ལི་ལ་སོགས་པའི་ གནས་ལུགས་རིག་པ་དང་སྲིད་འབྲེལ་ དེ་ལས་ འདོད་ཚུལ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་ཚུ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སོང་རྒྱལ་རིམ་ ༼༩༦༠ལས་༡༢༩༧༽ གི་སྐབས་ལུ་ Neo-Confucianism ཟེར་མི་སློབ་གྲྭའི་གཞི་རྩ་འདི་གིས་ ཤེས་རིག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ དབང་ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་འགོ་དཔོན་ཚུ་གི་ རྒྱལ་རིམ་ཆོས་རྒྱུགས་ནང་ལུ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
མིང་རྒྱལ་རིམ་ ༼༡༣༦༨ལས་༡༦༤༤༽ བཟུམ་མའི་ རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རིམ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་དང་ ཀོ་རི་ཡ་གི་ཇི་སི་འོན་རྒྱལ་རིམ་ ༼༡༣༩༢ལས་༡༨༩༧༽ བསམ་བློ་བཏང་མི་ ཝང་ཡང་མིང་ ༼༡༤༧༢ལས་༡༥༢༩༽ བཟུམ་ཚུ་གིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ Neo-Confucianism ཟེར་མི་སློབ་གྲྭའི་གཞི་རྩ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སློབ་གྲྭའི་རེ་འདོད་ལུ་བྱུར་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ མངའ་སྡེའི་རྒྱལ་རིམ་གྱི་སྦེ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ རྒྱ་ནག་གི་བསམ་བློ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ འཆར་སྣང་ཚུ་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཞིའི་འོང་ཤི་ལི་བཟུམ་མའི་ མིང་གཏམ་ཅན་ཚུ་གིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་མི་ New Confucianism ཟེར་ སློབ་གྲྭའི་གཞི་རྩ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཤན་ཞུགས་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ དེང་སང་ཇ་པཱན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འགྲོ་ལུགས་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ "རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་" ༼ཀོ་ཀུ་ག་ཀུ་༽ ལམ་སྲོལ་འདི་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༧པའི་ནང་ ཨི་ཐོ་པི་ཡ་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གིས་ ཛི་ར་ཡ་ཀོབ་ཀྱིས་ དཔེ་སྟོན་འབད་དཡོདཔ་བཟུམ་འབད་ ཤུགས་སྟོབས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་ཁུངས་ཚུ་གི་ འཛམ་གླིང་གི་འཆར་སྟང་འདི་གི་ ཁྱད་རྣམ་འདི་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་འདི་ མི་མེན་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ལུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
Teotl གི་འདོད་ཚུལ་འདི་ པཱེན་ཐི་ཟམ་ཟེར་ ལྷ་ཀུན་ཡོད་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་འདི་གི་ རྣམ་པ་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོ་གྲངས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་འདི་གིས་ ཨམ་སྲུ་དག་པ་ཅིག་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་ལུ་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་སྐྱེ་བོ་རིག་པའི་ནང་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་གི་འོས་མཐུན་མ་པ་ལས་མེད་པའི་གྲལ་ལས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཞིབ་འཇུག་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཨམ་སྲུ་བརྒྱ་ཆ་༡༧ལས་༣༠གི་བར་ན་འབད་མི་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ སློབ་ཚོགས་ནང་ལུ་ ལྷོད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
བལྟ་སྟེ་འབད་རུང་ "འགྲོ་བ་མི་སྐྱེ་བོ་རིག་པའི་ནང་གི་ སྤྱེལ་ཁང་གི་སློབ་ཚོགས་དང་ ལས་གཡོགཔ་ཚུ་གི་ ཁྱད་ཆོས་དང་ བསམ་སྤྱོད་ཚུ།"
འདི་གི་གཞི་རྟེན་ཞིབ་དཔྱད་ཚུ་ཡང་ མི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ ག་དེ་སྦེ་སྐྱོང་ནི་ཨིན་ན་དང་ སྤྱོད་ལམ་བཟང་པའི་གནས་ཚད་ ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
Epistemologists ཟེར་ཤེས་ཡོན་རིགས་སྣ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཚོར་བའི་ཉམས་མྱོང་དང་ དགོས་པ་ དྲན་ཤེས་དང་ བདེན་ཁེངས་ལ་སོགས་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཤེས་བྱའི་ངོས་ལེན་ཅན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་འདི་ བལྟ་བརྟོག་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ Pre-Socratic གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཧེ་མ་ལས་ཐོན་ཏེ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དོག་པ་བསག་མི་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སློབ་གྲྭ་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ Pyrrho གི་སྐབས་ལུ་ སྒྲིག་མཐུན་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཆེན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ཚུ་གིས་ འཚོར་བའི་ཉམས་མྱོང་འདི་ ཤེས་བྱའི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ ཞིབ་རྟོག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
ཁུངས་ལྡན་རིང་ལུགས་འདི་གཙོ་རིམ་ཤེས་བྱ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཉམས་མྱོང་གི་ནང་ལུ་རང་དབང་ཅིག་ཨིན།༼འད་ཡང་ ཚད་མ་རིག་པ་དང་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་བཟུམ་༽
གནས་ལུགས་རིག་པ་ནང་ལུ་ འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཟེར་ འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལས་མཐའ་དག་སྦེ་ལྷབ་ནི་ཅིག་དང་ ཆོས་ཉིད་རིག་པ་ཟེར་ སྲིད་པ་ཁམས་གསུམ་ན་གནས་མི་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
སྙིང་བཅུད་ཟེར་མི་འདི་ དངོས་པོ་ཅིག་གཞི་རྩ་ག་ཅི་ཨིན་ན་བཟོ་ནི་ལུ་ ཆེད་བརྗོད་འབད་ནི་གི་ཆ་ཚང་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འ་ནི་འདི་མེད་པ་ཅིན་དངོས་པོ་ཅིག་གི་ངོ་རྟགས་འདི་བྱངམ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་འབད་དངོས་པོ་ཅིག་གི་ རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་དབང་དུ་བཏང་པ་ཅིན་ རྒྱུ་དངོས་ཟེར་མི་འདི་མེད་དེ་འབད་རུང་ དངོས་པོ་འདི་གི་ངོ་རྟགས་འདི་དེ་སྦེ་ར་སྡོད་ནི་ཨིན་མས།
ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ དོན་དག་དང་སྦྲགས་ཏེ་ཁུངས་སྐྱེལ་ནི་འདི་ མཚོན་རིགས་དང་མི་སྡེའི་མཚོན་རིགས་ དེ་ལས་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་བསམ་སྤྱོད་ནང་ལུ་ སྤྱོད་ལམ་དང་ ཚད་མ་འདི་ལུགས་མཐུན་གྱི་མཚོན་རིགས་ལུ་འགྱུརཝ་ལས་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
ནིའུ་ཡོག་གི་ Oxford སློབ་སྡེ་གི་གནས་ཚུལ་ལས་ཁང་།
ཨིན་རུང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤེལ་ཁང་གི་སློབ་ཕྲུག་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ ཤུལ་མ་ ཁྲིམས་དང་གནས་ཚུལ་བསྡུ་ལེན་ ཆོས་ལུགས་དང་མཚོན་རིག་ སྲིད་དོན་དང་ཚོང་འབྲེལ་ལ་སོགས་པའི་ སྒྱུ་རྩལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་ལུ་ སྐད་རིག་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གིས་ སྐད་ཡིག་གི་རང་གཤིས་དང་ སྐད་ཡིག་དང་སྐད་ཡིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་ དེ་ལས་འཛམ་གླིང་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ དབྱེ་ཞིབ་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་རྩོམ་བྲིས་པ་ཚུ་གི་ཤུལ་ལས་ Ludwig Wittgenstein (Tractatus Logico-Philosophicus) དང་ Vienna Circle འདི་བཟུམ་འབད་ ཚད་མ་རིག་པ་དང་མཐུན་པའི་ངེས་གཏན་བཀོད་མི་ དེ་ལས་ Willard Van Orman Quine ཚུ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ རྙིང་འགྲོས་རིང་ལུགས་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ རྙིང་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་སྦེ་ མིང་ག་ཅི་གི་ཐོག་ལས་འབད་རུང་ གནས་རིན་བཀོད་ཚུགས་པའི་ མ་འདྲ་བའི་གནད་ཁུངས་འབྱུང་ནི་ཨིན་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁོ་གིས་ ཚིག་མང་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ཚུ་དང་ བསྡེབས་ཚིག་ཚུ་ལུ་ ནོར་འཁྲུལ་མེཐཔ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ མཚན་ཉིད་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ Cratylus གི་དུས་སྐབས་འདི་མཇུག་བསྡུཝ་ད་ ཁོ་གིས་ མི་སྡེའི་ཆོད་ཡིག་ལ་ལུ་ཅིག་ཡང་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་སྦེ་ངེས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ངོ་རྐྱང་གི་འཆར་སྣང་ཚུ་ནང་ལུ་ ནོར་འཁྲུལ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ དངོས་པོ་ཚུ་ག་ར་ རིགས་སྣ་དང་རིགས་མཚན་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Aristotle གིས་ འ་ནི་འདྲ་མཚུངས་འདི་ ངོ་མ་སྤྱིར་བཏང་ཅིག་སྦེ་ གྲུབ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ "དེང་སང་གི་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་" ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
འ་ནི་བརྗོད་གཞི་འདི་མིང་ཚིག་ག་ར་གི་དོན་དག་ ༼ཡང་ན་ཤེས་ཚོར་༽ ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ སྐད་ཡིག་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ ལེ་ཤ་ཅིག་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་རིང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་མཁས་པ་ Ockham དང་ John Duns Scotus ལ་སོགས་པ་ཚུ་ scientia sermocinalis ༼སྐད་ཡིག་གི་མཚོན་རིག་༽ གི་ཚད་མ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་དང་ གོ་དོན་རྙོག་དྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་ ལེགས་ཐོན་ཅན་ཚུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ འབྲེལ་ཚིག་དང་ཅིག་ཁར་རྐྱངམ་ཅིག་དོན་དག་འཁོད་ཚུགས་མི་གི་ཚིག་ བཞིན་དུ་དང་ཡང་ན་ མེན་དང་གལ་སྲིད་ དེ་ལས་ག་ར་ཟེར་མི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་མི་ལེ་ཤ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་སྙད་ལས་ཚབ་ཟེར་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་སྐབས་དོན་ཅིག་ནང་གི་ དོན་འགྲེལ་ཅིག་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་དབྱེ་ཁག་གཡོ་འཆར་འདི་ ལག་ལེན་དང་བཤད་ནི་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་དང་ བརྡ་སྐད་ཀྱི་བར་ན་ དེང་སང་གི་ཁྱད་པར་ཅིག་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་རྗོད་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་འདི་ ཚིག་དོན་གྱི་མིང་ཚིག་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མིང་ཚིག་དང་ བྱ་ཚིག་ དེ་ལས་ ཁྱད་ཚིག་གི་སྦེ་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ ཡིག་བརྡ་འདི་གིས་ དོན་ཆེན་གྱི་ཆ་ཤས་དང་ བརྗོད་ཚིག་ཆ་ཚང་གི་བར་ན་ ཁྱད་པར་འདི་ འགྲེལ་བཤད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྦྱོར་ཚུལ་གྱི་གཞི་རྩ་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་གི་དབའ་བཅམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ ཚིག་དོན་གྱི་དོན་དག་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཞིན་ན་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ལས་ལྷག་སྟེ་ ལས་འགན་གྱི་བསམ་གཞི་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་ཚུ་ བརྗོད་ཚིག་གི་ དོན་དག་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གིདོན་ལས་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས།
བརྗོད་གཞི་གི་ལས་འགན་འདི་ ངོ་བོ་ངོས་ལེན་འབད་བའི་ སྐད་ཡིག་ལག་ལེན་འདི་ཨིནམ་དང་ ༼འདི་གི་ཐད་ཁར་རྟ་༽ རྒྱ་སྒྲུབ་དང་ཐོན་སྐྱེད་འདི་ ཡིད་བརྡ་ཅིག་ཨིན། ༼འ་ནི་འདི་ ངོ་སྦྱོར་འབད་བའི་ བརྗོད་གཞི་འདི་ "རྟ་འདི་དམརཔོ་ཨིན་མས།"༽
སྐད་ཡིག་མཁོ་སྒྲུབ་འདི་ སེམས་ཁར་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ དབང་པོ་ཅིག་ཨིན་མས་ག?
དང་པ་འདི་ སྤྱོད་ལམ་མཁས་པའི་ མཐོང་ཚུལ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ སྐད་ཡིག་ཚ་ཆང་སྦེ་ལྷབ་མི་རྐྱངམ་ཅིག་འཁྲིལ་དགོཔ་མེད་པར་ འཁྲིལ་བའི་ཐོག་ལས་ཡང་ལྷབ་དགོཔ་ཨིན།
ས་ཁོངས་མི་རིགས་ངོ་མ་ཚུ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་གི་དཔེ་སྟོན་འདི་གིས་ ཀླད་པའི་ནང་ལུ་ ཁ་སྐད་མཁོ་སྒྲུབ་འབད་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་པའི་ དམིགས་བསལ་གྱི་དངོས་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་ ངེས་བདེན་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
སྐད་རིགས་མཁས་པ་ Sapir and Whorf གིས་ ཁ་སྐད་འདི་ "སྐད་རིགས་མཁས་པའི་མི་སྡེ་" གྱངས་ཁ་ག་དེ་ཅིག་ལུ་ ཐོབ་ནི་གི་ཚད་འཛིན་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་བསམ་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ གནད་དོན་དག་ཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ མནོ་བསམ་བཏང་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། ༼༡༩༨༤གི་ George Orwell གི་རྩོམ་དེབ་དང་ འདྲ་མཉམ་གྱི་རིག་ཚོད་༽
Sapir–Whorf ཕྱོགས་གནས་ཀྱི་ དངོས་གནས་འདི་ མནོ་ལུགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལུ་ ༼ཡང་ན་གོ་ཡང་དྲག་སྦཻ་ བསམ་བློའི་ཆོག་ཤེས་༽ སྐད་ཡིག་ཐོག་ལས་གཙོ་རིམ་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་གྲོས་བསྡུར་འདི་ སེམས་ཁར་གྱི་བརྗོད་དོན་ཅིག་དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་མ་བཙུགས་པར་ རྟགས་དང་རྟགས་མཚན་ཚུ་ ཤོག་གུ་གུར་ཡོད་མི་འདི་གིས་ དོན་དག་ཅན་སྦེ་ངོ་བཏོན་ནི་འདི་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་པར་ལཱ་ཁག་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་ལུགས་སྲོལ་གཞན་མི་འདི་གིས་ ཁ་སྐད་དང་བསམ་བློ་འདི་རྒྱ་སྦོམ་ཡོདཔ་སྦེ་བཏོན་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གཞན་མི་འདི་མེད་པ་ཅིན་ ཅིག་གིས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ལྟ་བའི་རྒྱབ་རྟེན་འབད་མི་འདི་གིས་ ཡིག་བརྡའི་སྤྱོད་ལམ་༼ཡིག་བརྡའི་སྒྲིག་ཚུལ་གྱི་བསམ་ཚུལ་རྩིས་ཏེ་༽ གིས་ སྐད་ཡིག་ལུ་ བསམ་ཚུལ་འདི་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་བའི་ བསམ་བློ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁ་སྐད་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གིས་ རྒྱ་རྐྱེན་ག་དེ་སྦེ་ཧ་གོཝ་ཨིན་ན་ གསལ་བཏོན་འབད་ནི་གི་ ཞིབ་འཇུག་ཡང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Spanish དང་ ཡང་ན་ ཇ་པཱན་གྱི་ གསལ་བཤད་པ་ཚུ་གིས་ "དམ་སྦྱིས་འདི་ཁོ་ར་གི་ར་བཅག་ཡར་སོང་ཡི་" ཟེར་སླབ་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
Spanish དང་ཇ་པཱན་གྱི་གསལ་བཤད་པ་འདི་གིས་ རྐྱེན་བྱུང་མི་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ར་ དཔྱད་རིས་མ་བཏང་པར་ལུས་ནི་དང་ ཨིང་ལིཤ་གི་གསལ་བཤད་པ་འདི་གིས་ཡང་ དཔྱད་རིས་མ་བཏང་པར་ལུས་ནི་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་ཅིག་འབད་མི་ནང་ལུ་ ཇར་མ་ནི་དང་ Spanish གི་གསལ་བཤད་པ་གཉིས་ལུ་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོད་མི་ དངོས་པོ་གི་སྐོར་ལས་ འ་ནི་ཁ་སྐད་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་དགོཔ་སྦེ་སླབ་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ལུ་ "ཟམ་", ཇར་མ་ནི་གི་ཁ་སྐད་ནང་ལུ་ ག་འདི་མོ་ཨིན་ན་ Spanish, གི་ས་སྐད་ནང་ལུ་ ག་འདི་ཕོ་ཨིན་ན་ ཇར་མ་ནི་གི་གསལ་བཤད་པ་འདི་གིས་ "འཇའ་རིསམོ་", "མཛེས་ཉམས་ཅན་", "ཆག་ཉེན་ཅན་", "སྐྱིད་ཏོང་ཏོ་", "མཛེས་ཏོག་ཏོ་" དང་ "ཕྱ་སི་སི་", དེ་ལས་ Spanish གསལ་བཤད་པ་འདི་གིས་ "སྦོམ་", "ཉེན་ཁ་ཅན་", "རིངམོ་", "ཤུགས་ཅན་", "སྒྲིང་སྒྲིང་" དང་ "རིངམོ་" ཟེར་སླབ་ནུག
འ་ནི་མ་འདྲ་བའི་ཚིག་ཚུ་ ཧེ་མ་ལས་རྣ་བར་གོ་མི་ཅིག་དང་ཡང་ན་ མ་མཐུནམ་ཅིག་ཨིན་ན་འདི་ སྒྲིག་ལུགས་ཅིག་གི་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་ནི་ཨིན་རུང་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་ལུ་ འ་ནི་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་ན་མ་སླབ་པ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ འ་ནི་མ་འདྲཝ་འདི་ མིང་མེད་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།
དངོས་པོ་ལུ་མིང་བཏགས་མི་འདི་གིས་ དངོས་པོ་ཚུ་དབྱེ་ཁག་ཕྱེ་ནི་དང་ སེམས་ཁར་བཞག་ཚུགས་ནི་ལུ་ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནུག
འ་ནི་མངའ་ཁོངས་ནང་འཁོད་ལུ་ར་ མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་རང་གཤིས་དང་ དོན་དག་འདི་གི་འབྱུང་ཁུངས་ དོན་དག་འདི་གི་ཧ་གོ་ཧིང་ དེ་ལས་ འགྲུབ་ཚུལ་གྱི་རང་གཤིས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ༼འདི་ནང་ལུ་དྲི་བ་འདི་ར་ ཁ་སྐད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་དོན་དག་ཆེ་ཆུང་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་དང་ཡང་ན་ དོན་དག་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ དེ་ལས་ གནད་དོན་ཆ་ཚང་གི་དོན་དག་ནང་ལས་ ཆ་ཤས་ཅིག་གི་དོན་དག་འདི་ག་དེ་སྦེ་ བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་ན།༽
དོན་དག་གི་བསམ་བློའི་རྣམ་གཞག་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ British གི་རྒྱལ་རིམ་མཁས་པ་ John Locke དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དོན་དག་ཚུ་ རྟགས་དང་མཚན་མའི་ཐོག་ལས་འབྱུང་མི་ སེམས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
༼ཁ་སྐད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ Wittgenstein གི་ པར་རིགས་ཐོག་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཡང་བལྟ།༽
ཀེམ་བིརིཇ་ མ་ས་ཅུ་སེཀྲ་ ཧཱར་ཝཏ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གི་གནས་ཚུལ་ལས་ཁང་།
དོན་དག་གི་ ཁུངས་གཏུག་གྲུབ་མཐའ་འདི་ གཅིག་རུབ་ལུ་ ཡིག་བརྡའི་ཚོར་སྣང་རིང་ལུགས་ཟེར་ཡང་གོཝ་ཨིནམ་དང་ བསམ་ཚུལ་དོན་དག་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་་ུ་ངོ་མ་ བརྡ་ཚན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་དང་འདྲ་མཉམ་འོང་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གི་ རང་ལུགས་བཀོད་པ་ལུ་ བརྗོད་ཚིག་གི་དོན་དག་འདི་ བདེན་དཔྱད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་ ཡང་ན་ བདེན་མེདཔ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ཨིན།
འ་ནི་བཤད་ལུགས་ནང་ལུ་ ཧ་གོ་ལུགས་འདི་ ༼དང་དེ་གིས་སྦེ་དོན་དག་༽ གོ་བ་ལེན་མི་གིས་ བརྗོད་ཚིག་གི་བདེན་ཁུངས་ ཁུངས་སྟོན་འདི་ངོས་འཛིན་འབད་ཚུགས་པའི་ ལྕོགས་གྲུབ་དང་བསྟུན་ བརྗོད་ཚིག་ཚུ་ཚུདཔ་སྦེ་འབད་ནི་འདི་ཨིན། ༼རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་དང་ ཁུངས་གཏུག་ཡང་ན་གཞན་མི་ཚུ་༽
དོན་དག་གི་ཐབས་ཤེས་ལྡན་པའི་གྲུབ་མཟའ་འདི་ གྲུབ་མཐའ་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ འདི་ནང་ལུ་བརྗོད་ཚིག་གི་དོན་དག་འདི་ ༼ཡང་ན་ཧ་གོ་ནི་༽ འདི་གི་ལག་ལེན་གྱི་གནད་ཁུངས་འདི་གིས་ ཐག་བཅད་འོང་།
Gottlob Frege གྲོགས་རྟེན་ཁུངས་གཏུག་གྲུབ་མཐའ་གི་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་པ་འབད་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་མནོ་ལུགས་འདི་ བཅུད་དོན་དང་ ཡོངས་ཁྱབ་ དེ་ལས་ དམིགས་དོན་ཅིག་ཨིན།
ཁུངས་གཏུག་འབད་ས་འདི་ ཚིག་གི་སྦེ་འཐུ་མི་ འཛམ་གླིང་གི་དངོས་པོ་ཚུ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ མིང་ངོ་མ་ཚུ་ གོང་ལས་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་ལྟ་ཡོདཔ་ཨིན། "འགྲེལ་བཤད་ངེས་ཏིག་ཚུ་བསྡུ་ཚིག་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ།" ༼འགྲུལ་བཤད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་བལྟ་༽
འདི་བཟུམ་གྱི་ཚོགས་ཚིག་ཚུ་གིས་ བརྡ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འགྲེལ་བཤད་འདི་ ཡིད་ཆེས་འབྱུང་ཚུགས་པའི་ དངོས་པོ་ཅིག་ཡང་ཡོད་ཟེར་བའི་བརྡ་མཚན་ཨིན།
Frege གི་རྩིས་ལུགས་ནང་ ཕྱིར་གཏུག་གི་ཚོར་རྣམ་ལུ་ ཤེས་འཚོར་དང་ ཁུངས་གཏིག་འབད་མི་གཉིས་ཆ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
Frege དང་ Russell གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་ལྟ་སྣང་ལུ་ ཁྱད་པར་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མིང་ངོ་མ་གི་ཐད་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ འགྲེལ་བཤད་མཁས་པ་སྦེ་ མིང་གཏམ་ཅིག་ཁར་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
མིང་Aristotle དང་ འདི་གི་འགྲེལ་བཤད་ལུ་ཆ་བཞག་པ་ཅིན་ "Plato གི་སློབ་ཕྲུག་དྲག་ཤོས་", "ཚད་མ་རིག་པ་འགོ་བཙུགས་མི་" དང་ "Alexander གི་སློབ་དཔོན་".
ཁོ་དངོས་སུ་སྦེ་གནས་ཏེ་སྡོད་སྡོདཔ་འོང་ནི་དང་ མ་འོངས་མི་རྒྱུ་ག་གི་ཡང་མ་ཤེས་པ་སྡོད་སྡོདཔ་འོང་ ཡང་ན་ ཁོ་ཆུ་ཀུ་བསྒང་ལས་ར་ཤི་ཤིཝ་འོང་།
ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་ གཏིང་ལས་ར་ གདོན་གསལ་མེན་པ་ཅིག་ཨིན།
མཐའ་འཁོར་གྱི་དོན་ཚན་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ དྲི་བ་འདི་རང་བཞིན་གྱི་ར་ཐོན་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
David Kellogg Lewis གིས་ ཁོ་རའི་བསམ་འཆར་ཚུ་གསལ་བཤད་འབད་དེ་ དྲི་བ་དང་པ་འདི་ལུ་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་ལན་ཅིག་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྙིང་དུས་ཀྱི་ལུགས་འདི་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་ཐོག་ལས་ རང་དོན་ཡུན་གནས་དང་ དུས་རྒྱུད་ཆད་མེད་ཀྱི་ སྤྱོད་ལམ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
Noam Chomsky གིས་ སྐད་ཡིག་ལྷབ་ནི་འདི་ I སྐད་ཡིག་དང་ ཡང་ན་ མི་ངོ་ཅིག་གི་ ནང་འཁོད་སྐད་ཡིག་གི་ཐོག་ལས་འབད་རུང་བཏུབ་ཟེར་བའི་གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཁུངས་གཅིག་འདི་ དོན་དག་དང་སྐད་ཡིག་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དང་ འདི་བཟུམ་ཐོན་མི་གི་ མི་སྡེའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་འདི་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་གི་ལྟ་སྣང་རེ་ལུ་ རྒྱབ་རྟེན་འབད་ནི་ལུ་ མནོ་བསམ་བཏང་ནི་འདི་ སྐད་ཡིག་གི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་དོན་ཅིག་ཨིན།
ཚིག་རྒྱན་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ སྐུལ་བྱེད་འབད་འབདཝ་ཨིན་རུང་འདྲ་ འབྱུང་བཅུག་བཅུགཔ་ཨིན་རུང་འདྲ་ ཡང་ན་ འབད་རྩོལ་དང་ སྟོན་བྱིན་བྱིནམ་ཨིན་རུང་ ཉན་མི་གི་ནང་ལུ་ སེམས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་དང་ མནོ་རིག་གི་གནོད་པ་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གྲུབ་ནི་གི་དོན་ལས་ མི་ཚུ་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཚིག་འདི་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ འཇུག་ཐངས་དང་ ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་འགྲེལ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ སྐད་ཡིག་འགྲེལ་བཤད་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ ཚད་མའི་དགོངས་དོན་ཚུ་ རྒྱས་པར་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགཔ་ཨིན།
སྐད་ཡིག་གི་ འཆར་སྣང་འདི་ Greek གི་མནོ་ལུགས་ "ལོ་གོ་" ནང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཚད་མ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་དོན་དག་འདི་ ཆོས་བཤད་དང་ཡང་ན་ རྩོད་པ།
Heidegger གིས་ གནད་དོན་རིག་པ་འདི་ Wilhelm Dilthey གི་ དོན་འགྲེལ་རིག་པ་དང་མཉམ་བསྡོམ་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཐཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Sein ༼གནས་པ་༽ ཚིག་འ་ནི་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ དོན་དག་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
Heidegger གིས་ བྲི་ནི་འདི་ གསལ་བཤད་ཀྱི་དོན་ལས་ ལྷན་ཐབས་ཅིག་ར་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ལྷག་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ ལྷག་པའི་སྐབས་ལུ་ "ཁ་སླབ་" ཚིག་སྦྱོར་དང་ ཡང་ན་ ཕན་གྲོག་འབདཝ་ཨིན།
བདེན་ཁུངས་དང་ ཐབས་ལམ་གྱི་ནང་ལུ་ Gadamer གིས་ སྐད་ཡིག་འདི་ "མི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཁུངས་སྟུག་གི་གོ་རྟོགས་དང་ མོས་མཐུན་འབྱུང་ནི་གི་ བརྒྱུད་ལམ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Paul Ricœur གིས་ ཕྱོགས་ཅིག་ལས་ Greek གི་གནས་ཚིག་དང་ལོག་སྟེ་འབྲེལ་འཐུད་འབད་དེ་ སྤྱིར་བཏང་སྐད་ཡིག་གི་ གོ་དོན་མང་བའི་གནས་ཚིག་ ༼ཡང་ན་ "བརྡ་མཚན་"༽གོ་དོན་གཡིབ་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་གི་ འགྲེལ་བཤད་རིག་པ་འདི་ གྲོས་འཆར་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ཁོང་ལུ་ འདི་གི་ཁེ་ཕན་ལེན་ཏེ་ ཁོང་རའི་དོན་ལུ་ དོན་དག་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ དོན་དག་འདི་གཞན་ལུ་ཡང་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ལུ་ ཕྱི་ཡི་འཛམ་གླིང་བལྟར་སྣང་འདི་ལྗོན་ཐངས་ཅན་སྦེ་ དབང་སྒྱུར་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབདཝ་ཨིན་མས།
རྟགས་དང་མཚན་མ་རིག་པའི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་མིང་གཏམ་ཅན་དག་པ་ཅིག་ཡང་ Charles Sanders Peirce, དང་ Roland Barthes, དེ་ལས་ Roman Jakobson ཚུ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་རྟོག་འཆར་རིག་པ་གིས་ མི་ཡི་ལས་ཚབ་དང་ དོན་དག་བཟོ་ནི་ལུ་ རང་དབང་སྦེ་ དང་འདོད་སྐྱེད་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ཆོས་རིག་པའི་བསམ་འཆར་འདི་ལུ་ སྐད་ཡིག་གི་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ གདོང་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྐད་ཡིག་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ གནད་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Neo-Darwinism གི་ནང་ལུ་ Richard Dawkins དང་ གཞན་མི་ལམ་སྲོལ་ངོ་འདྲ་བཟོ་མི་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ཚུ་གིས་ སྐད་ཡིག་ཚུ་ མི་རློབས་ཀྱི་སེམས་ཁའི་ནད་འབུབ་ཅིག་བཟུམ་འབད་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ རྣམ་འགྱུར་འདི་ངོ་མ་དང་ ཡོངས་ཁྱབ་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ "རྡོ་ཚུ་"གནས་ཁོངས་ལས་ བཅུད་དོན་བཏོན་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ང་བཅས་ཀྱིས་གྲོས་གཞི་འདི་བརྟདག་དཔྱད་འབད་བ་ཅིན་ ཨ་ན་གི་གནད་དོན་འདི་ བཤད་པ་རྐྱབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། "Socrates འདི་ཕོ་རྒས་ཨིན་".
འ་ནི་གཉིས་ ཅིག་ཁར་འཐུདཔ་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ གཉིས་ལྡབ་འགྱོཝ་ཨིན།
གཞན་མི་ མཐོང་ཚུལ་འདི་ "ཕོ་རྒས་" འདི་ ངོ་བོ་གི་ རྒྱུ་དངོས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ནི་འདི་ཨིན་མས། "Socrates".
འ་ནི་ཚིག་བརྗོད་ཡིག་པའི་ལམ་ལུགས་ནང་གི་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་འཐུས་མི་དག་པ་ཅིག་ཡང་ Tarski, དང་Carnap, དེ་ལས་ Richard Montague དང་ Donald Davidson ཚུ་ཨིན།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ སྐད་ཡིག་དོན་དག་གི་ མི་སྡེ་དང་ ཉམས་ལེན་གྱི་མཐོང་སྣང་འདི་ ཚད་མ་རིག་པ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གཏན་ཁེལ་བཟོ་ནི་ལུ་ དཔའ་བཅམ་མི་འདི་བཟུང་ཚུགས་ཟེར་མི་འདི་ལུ་ ཡིད་ཆེས་མེདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཚུ་གི་བསམ་འཆར་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གྲུབ་མཐའ་མཁས་པ་ Kent Bach, དང་ Robert Brandom, དེ་ལས་ Paul Horwich དང་ Stephen Neale ཚུ་གིས་ བཅུད་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚིག་དང་དངོས་པོ་གི་ཐོག་ལུ་ Quine གིས་ ལྷག་མི་ཚུ་ལུ་ ཧེ་མ་ལས་ ཡིག་ཐོག་ལུ་མེད་མི་ཅིག་དང་འཕྱད་པའི་གནས་སྟངས་ཅིག་ མནོ་བསམ་གཏང་དགོཔ་སྦེ་སླབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མི་ཁུངས་ངོ་མ་སྡེ་ཚན་གྱིས་ རྗོད་ཚིག་གི་བསམ་པ་བཟོ་དགོཔ་དང་ འདི་གི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་བཟོ་མི་ རྣམ་འགྱུར་ཚུ་ ལད་ཚུལ་བཞག་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་ནང་ལུ་འབད་ཚུགསཔ་ཟེར་རུང་ མི་ངོ་ཅིག་གི་ ཡོངས་ཁྱབ་སྐད་ཡིག་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཀྱི་རྗོད་ཚིག་འདི་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་འདི་ར་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་ འ་ནི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ གཞན་མི་རྗོད་ཚིག་ཚུ་གི་སྤྱིར་བཏང་དོན་དག་ གོ་དོན་འགྲེལ་ནི་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི།
Quine གི་དོན་ལུ་དང་ Wittgenstein དང་ Austin གི་དོན་ལས་ དོན་དག་འདི་ ཚིག་ཅིག་དང་ཡང་ན་ བརྗོད་ཚིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་མེན་ཟེར་ཨིནམ་དང་ ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་ག་ར་གི་ནང་ལུ་ ཆེད་བརྗོད་འབད་ཚུགས་པ་ཅིན་རྐྱངམ་ཅིག་ སྐད་ཡིག་ག་ར་གི་ནང་ལུ་ ཆེད་བརྗོད་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་གི་ དམིགས་བསལ་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡང་ སྐད་ཡིག་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ འཚོ་གནས་ "ས་མཚམས་ཐིག་གི་གནད་དོན་ཚུ་" གི་སྦེ་ སྔོན་ཚད་དཔག་མི་འདི་ བདེན་པ་ཨིན་ན་ རྫུན་མ་ཨིན་ན་ མ་པ་ལས་སླབ་མ་ཚུགསཔ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ ཚུལ་འཛིན་དང་ གཞི་རྟེན་ དེ་ལས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བརྡ་སྟོན་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན།
ད་རེས་ནངས་པ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་དྲི་དཔྱད་དང་འདི་གི་ཐོན་འབྲས་ཚུ་གི་ རྩིས་ཚུ་བྱིན་ནི་ལུ་ དམིགས་ཡུལ་སྐྱེདཔ་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ དོན་འགྲེལ་འཇམ་སམ་ལས་འགོ་བཟུང་ དབྱེ་དཔྱད་མཐིལ་ཕྱིན་འགྱོ་ནི་ལུ་ རང་སོའི་འགན་ཁུར་འདི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
Greek གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ ཁོང་གི་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་ལྷབ་མི་འདི་གིས་ ཤན་ཞུགས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨང་༣འདི་གིས་ གྲངས་ཚད་ཅིག་གི་ ངོ་བོ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ "ཐད་ཀར་དུ་" ཨང་གྲངས་འདི་ཡང་མེན།
འ་ནི་ཧེ་མའི་Greek གི་ཨང་གྲངས་ཀྱི་བསམ་འཆར་འདི་ ཤུལ་མ་ ཁུངས་མེད་ ཨང་གྲངས་༢གི་ ཨིསི་ཀོ་ཡར་རུཏ་འདི་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ མར་ཉམས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྱུང་རབ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འ་ནི་གསར་བཏོན་འབད་མི་འདི་གིས་ Pythagoreans མཉམ་རོགས་ཚུ་ སེམས་ཕམ་བྱུང་སྟེ་ ཁོ་གི་ལྟ་བ་ལོག་པའི་བསམ་འཆར་འདི་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོ་ནི་ལས་ བཀག་ཐབས་འབད་ནི་ལུ་ ཁོང་གིས་ Hippasus ཡང་བསད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་མགུ་ཐོམ་སི་སི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཕྱོགས་ཅིག་ལས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ངེས་བདེན་འདི་ སྤང་མ་ཚུགསཔ་ཅིག་དང་ ཕྱོགས་སོ་སོ་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ཁོང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ "བདེན་ཁུངས་ཅན་" གཡོ་སྒྱུའི་ངང་ལུ་སྦེ་ར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སློབ་ཚན་རིག་པ་གསུམ་ སྒྲིག་མཐུན་རིག་པ་དང་ རིག་ཤེས་རིག་པ་ དེ་ལས་ཚད་མ་རིག་པ་ཚུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ གནམ་ས་མེད་དར་ཁྱབ་འགྱོ་བའི་དུས་ཚོད་ཁར་ འདི་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ག་དེ་ཅིག་ར་རྩ་འགེངས་རུང་ གནས་ཚད་དང་ལྡནམ་ཅིག་འབད་མ་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ དུས་རབ་ལས་དུས་རབ་བརྒྱུད་དེ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ འགོ་དང་པ་ཚ་འགྱལ་སྐྱེད་དེ་འབད་མི་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་འགྲོ་ལུགསགཞི་རྟེན་ཅིག་སྦེ་ར་འགྱོ་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ ལོ་ཚད་༣༠༠བི་སི་ཨི་དེ་ཅིག་ཁར་ Euclid གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་སྦེ་ཁས་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་ནང་བཟུམ་འབད་ རེ་འདོད་མེད་པའི་རིག་པ་གསརཔ་ཚུ་ཐོན་ཏེ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་འགྱུར་བ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་གིས་ ད་རེས་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ལཱ་ཁག་སྦེ་མཐོང་མི་འདི་ ངོ་མ་སྦེ་ལཱ་ཁག་མཐོངམ་འདི་མེན་པས། འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ང་བཅས་ལུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྐོར་ལས་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཐོབ་མི་འདི་འཛོལ་བ་ཨིནམ་དང་ "མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་" འདི་ཡང་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་དགོ་མི་ཅིག་མེན་པས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ངོ་མ་ཨིནམ་དང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ ཁོང་ར་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་ཐོན་པའི་དངོས་པོ་གི་གསར་གཏད་པ་ཨིནམ་སྦེ་འཚོརཝ་ཨིན་མས།
གཞི་རྩ་ལ་ལུ་ཅིག་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ དངོས་པོ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་འབད་རུང་གཉིས་ཀྱི་དོན་ལས་ འ་ནི་དངོས་པོ་གཉིས་འདི་ཚུད་པའི་ དངོས་པོ་གི་བསྡུ་གསོ་ཅིག་འོངམ་ཨིན།༽ ཐད་ཀར་དུ་ངེས་བདེན་ཨིནམ་སྦེ་ཐོན་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འ་ནི་གཞི་རྩ་འདི་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ ཐག་བཅད་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་ཡང་ཐོན་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
པེལེ་ཀྲུ་གི་ཕུག་ དང་ པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ཕྱི་ཡི་ལྟར་སྣང་གི་འབྲེལ་བ་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ དོན་དག་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ པེལེ་ཀྲུ་གི་བསམ་འཆར་འདི་ ཧེ་མ་ལས་བྱུང་སྟེ་ སྔོན་ལུགས་ཀིརིསི་གི་པའི་ཐ་གོ་རིའན་ཟེར་མི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ཨང་གྲངས་ཀྱི་སྦེ་བྱུང་བྱུངམ་ཨིན་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བསམ་འཆར་འདི་ལུ་ དངོས་པོ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཅོག་ཐདཔ་འབད་མི་ལུ་ ཧ་སཱརལི་གིས་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྐོར་ལས་ལེ་ཤ་ཅིག་སླབ་ཡོདཔ་དང་ ཀཱནཀྲི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ བཟོ་བཅོས་གྲུབ་མི་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བའི་བསམ་འཆར་བཀོད་མི་འདི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤུགས་ཆེ་བའི་པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་འདི་ པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་གྱི་དེང་སང་འགྱུར་ལྡོག་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འདི་ ཨངཨ་རྩིས་རིག་པའི་སྡེ་རིམ་མ་འདྲཝ་ནང་ལུ་ འདི་གི་གནས་ཚིག་དང་འཁྲིལ་ ལམ་ལུགས་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་བའི་བར་དུས་དང་ གཞི་བཙུགས་ཀྱིང་འདམ་ཁ་འདི་ཨིན།༽
དངོས་བཏོན་རྣམ་གཞག་གི་སྡེ་རིམ་ ༼པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་རྣམ་གཞག་གི་སྡེ་རིམ་ཟེར་ཡང་གོཝ་ཨིན།༽ པེ་ལི་ལོབ་མེ་གྲི་གིས་རྒྱབ་སྲུང་འབད་མི་གནས་རིམ་འདི་ ཡོངས་ཁྱབ་སྡེ་རིམ་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་གཞག་གི་བསམ་འཆར་འདི་ཨིན།
འདི་ཚུ་གིས་ འགལ་ཚིག་ལུ་ ཆེད་བརྗོད་འབད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ "རྩུབ་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོར་རིམ་" འདི་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་འཐབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁོང་གིས་ ཁྱབ་གདལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཟེར་མི་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་རཱ་སེལ་གྱིས་ཡང་ འ་ནི་གྲོས་འཆར་ལམ་རིམ་འདི་ ཚན་མ་རིག་པའི་གྲངས་སུ་མི་ཚུད་ཟེར་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ ཕིརི་ཇི་ལུ་ཡང་ གཞི་རྟཻན་ཁྲིམས་ལུགས་ཝི་འདི་དགོཔ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ ཨངས་གྲངས་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཚུ་ག་ར་ ཧཱམསི་གཞི་རྩ་ལས་བཏོན་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་འདི་གིས་ ད་རེས་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ལཱ་འབད་དེ་ར་ཡོད་མི་ཚུ་ ཁོང་རའི་ལཱ་ཚུ་འཕྲོ་འཐུད་དེ་ར་འབད་དེ་ འདི་བཟུམ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ མཚན་ཉིད་མཁས་པ་དང་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ བཀོག་བཞག་ནི་གི་གོ་སྐབས་བྱིནམ་ཨིན་མས།
ཧཱིལ་བཱཏ་གིས་ཚུལ་འཛིན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་དང་ རྟགས་མཐུནམ་སྦེ་བཏོན་ནི་གི་དམིགས་ཡུལ་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ "ཚད་ལྡན་ཨང་རྩིས་རིག་པ།" ༼སྤྱིར་བཏང་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འོག་མའི་ ཧྲིལ་གྲངས་པོ་ཟི་ཀྲིབ་འབད་མི་ཚུ་འདམ་ཁ་རྐྱབ་ཏེ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐོག་ལས་ རྙོག་འཛིང་མེདཔ་སྦེ་བཞག་ནི།༽ འདི་རིམ་མཐུན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རིམ་མཐུན་ལམ་ལུགས་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ རིམ་མཐུན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་སྦེ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ དང་པ་ར་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་ རིམ་མཐུན་ཡོདཔ་སྦེ་འགན་ལེད་འབད་དེ་ ལམ་ལུགས་འདི་རིམ་མཐུན་ཨིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་ནི་འདི་ཨིན།
དེ་ལས་ སྒྲིག་མཐུན་པ་གཞན་ཡང་ རུ་གྲོཕི་ཀཱར་ནབ་དང་ ཨཱལ་ཕཱརགྲ་ཏཱརསི་ཀི་ དེ་ལས་ཧཱསི་ཀཱིལ་ཀ་རི་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ རིམ་མཐུན་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ དབྱེ་ཞིབ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
རྩེདམོ་ག་དེ་ཅིག་རྩེཝ་ཅིག་འ་ནེམ་ཅིག་ལེགས་ཤོམ་ཨིན།
སྒྲིགང་མཐུན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ དཔྱད་བརྗོད་ངོ་མ་འདི་ར་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་ནང་ཚུལ་འཛིན་ཡོད་མི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བསམ་འཆར་ངོ་མ་འདི་ གོང་ལས་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ རྩེདམོ་འདི་གཡོ་བཅོས་འབད་དེ་ བཏོན་བཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ལས་ཚོགས་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ བཱརའུ་ཝར་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་ ལག་ལེན་དབང་ཆ་ལས་གྲུབ་མི་ཅིག་སྦེ་ རྒྱལ་རིམ་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་གི་ སྣང་ཚོར་འདི་ བརྡ་སྤྲོད་འབདཝ་ཨིནམ་སྦེ་ ངོས་བཟུང་འབདཝ་ཨིན།
བདེན་བསམ་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ བརྗོད་གཞི་གི་འམད་ཁ་འདི་ ངོས་ལེན་མེདཔ་ཨིན་རུང་ བཤད་ལུགས་ལ་ལུ་ཅིག་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བསམ་འཆར་དང་འབྲེལ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ དོན་དག་ག་ནི་ཡང་མེད་པའི་མཚན་རྟགས་ཀྱི་རྩེདམོ་རྩེ་མི་བཟུམ་མེན་པར་ ང་བཅས་ར་མི་རིག་ཤེས་དོན་ལུ་ སྦྱོང་ལཱ་ཅིག་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ གཞན་མི་ཧྲིལ་རྡོག་ཚུ་ ཁོང་རའི་བཟོ་བཀོད་དང་ཨང་གི་གྱལ་རིམ་གྱི་སྦེ་ ངེས་ཚིག་བརྗོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་པོ་དང་བཟོ་བཀོད་ཚུ་གི་ གནས་ཚིག་འདི་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་མེན་པར་ ༼ཚིག་གཞན་ཅིག་ནང་མེན་པར་ ཁོང་གི་ གནས་ལུགས་རིག་པ་འདི་ཨིན་༽ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་པོ་འདི་གི་ངོ་བོ་འདི་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་ན་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་འཐུད་འབདཝ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་ཚུ་ ངོ་མ་སྦེ་འོང་དགོཔ་ཨིན་རུང་ བཅུད་དོན་ཅན་དང་ འབྲེལ་འཐུད་མེད་པའི་འཚོ་གནས་ཅིག་སྦེ་དགོཔ་ཨིན།
བཐོ་བཀོད་ཚུ་ ག་དེད་དྲག་དྲག་ཅིག་ དཔེ་བཏོན་བཏུབ་པའི་ ལམ་ལུགས་ཅིག་ནང་སྦེ་དགོཔ་ཨིན།
ཆེས་ཉུང་རིག་པའི་ནང་བཟུམ་འབད་ ཅིད་མཐའ་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ འབྲེལ་མཐུན་བཟོ་བཀོད་ལས་ལྷག་པའི་ འདི་གི་དངོས་གཞི་འདི་ ཨང་རྩི་རིག་པའི་དངོས་པོ་གི་བཅུད་དོན་ནང་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་མི་འདི་ ངོས་ལེན་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ང་བཅས་ར་མི་གི་ཀླད་པའི་ནང་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ ཡོངས་ངོས་ལེན་ཡོད་མི་ཅིག་མེན་པའི་ཁར་ དོན་མཐར་ཐུག་ངོ་མ་ལུ་ གནས་ཏེ་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ མི་གི་ཀླད་པའི་ནང་ལུ་ ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཐོབ་དབང་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ ཨང་རྩིས་འདི་གི་སྦེ་གྲུབ་ཡོད་པའི་ཐབས་རིམ་ཅིག་ཡང་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ལྷོད་ལམ་ཐབས་ཤེས་དང་ཡོངས་གྲགས་ དེ་ལས་འ་ནི་མཐོང་ཚུལ་འདི་ལུ་ མ་ལྷོད་པའི་གྲུབ་ཚུལ་འབད་མི་ཚུ་ ཇོརཇི་ལེག་ཨོཕ་དང་ རཱ་ཕཱལ་ཨི་ནུ་ནིཟ་གིས་བྲི་མི་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ག་སྟེ་ལས་འོང་འོངམ་ཨིན་ན་ཟེར་མི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕེངཀ་ལིན་ཇེམསི་ ༼༢༠༡༤༽ "ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲི་ལིའན་གྱི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་རིགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་", པཱལ་གེརཝི་མེག་མི་ལཱན་དང་ བཱ་སིང་ཨིསི་ཀྲོག་དེ་ལས་ ཕེངཀ་ལིན་ཇེམསི་༼༢༠༢༡༽ "ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ བཅུད་དོན་བཏོན་མི་ཅིག་མེན་པའི་དངོས་གནས་ཀྱི་མཚོན་རིག་ཅིག་ཨིན། ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲི་ལིའན་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་གནས་མཚན་ཉིད་རིག་པ།" མཚོན་རིག་གི་གཞི་འགྱམ་ ༢༥
ཇཱོན་པཱེན་མེ་བེ་རི་གིས་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ གྲུབ་མཐའི་སྡེ་རིམ་གྱི་ནང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གཞི་འགྱམ་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ ཨིའུ་ཀིལི་གྲིན་ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་གིས་ཡང་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲི་ལིའན་དངོས་གནས་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིད་མཱུནགྲ་ཧཱ་སཱརལི་གིས་ ཁོ་གི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་ གནས་རིམ་དང་པ་ "ཚད་མ་ངོ་མ་གི་དངོས་གཞི་ངོ་སྤྲོད་", འདི་གིས་ སེམས་ཁམས་རིག་པའི་གནས་རིམ་འདི་ལུ་ གཞི་གནས་ར་སྐྱོད་བརྗོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་ར་ཡང་འདི་ལས་ཟུར་སྡོད་ནི་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་གིས་ གློག་རྡུལ་གྱི་སྐོར་ལས་བཀོད་དེ་ གློག་མེ་གི་ཤེལ་ཏོག་ཚུ་གིས་ ད་ལྟོ་འབད་དོ་བཟུམ་སྤྱོད་ལམ་འདི་ ག་ཅི་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་ན་བཀོད་དེ་ གློག་རྡུལ་ཚུ་གནས་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ད་རུང་འདི་གིས་ ཉམས་མྱོང་གི་འགྲེལ་བཤད་དྲག་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་གནས་དགོ་མི་འདི་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ ད་རུང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ གཞན་མི་མཚོན་རིག་ཚུ་ལས་ མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་གནསཔ་ཨིན་ན་ གསལ་རི་རི་སྦེ་བཏོན་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ དུས་རབ་༢༠པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ལས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གཞི་འགྱམ་འདི་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་ ག་གི་ཡང་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་མི་ཟེར་བའི་ བདེན་གཏམ་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་མི་ལས་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གྲོས་བསྡུར་འདི་གིས་ མཇུག་དོན་ལས་ བརྗོད་དོན་ངོ་མ་ཚུན་ལུ་ མ་བདེན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དར་ཁྱབ་བཏང་ནི་དང་ ཡང་ཅིན་ བརྗོད་དོན་ངོ་མ་ལས་སྦེ་ འཇུག་དོན་ལུ་ བདེན་པའི་གཏམ་ཚུ་ དར་ཁྱབ་བཏང་ནི་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་འ་ནི་གྲོས་བསྡུར་འདི་ ཁ་གསལ་སྦེ་ ནིའུ་གྲ་རེག་ཤཱན་ནང་ལུ་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ གཞན་མི་མཚོན་རིག་ཚུ་བཟུམ་འབད་ རྒྱལ་ཁམས་རིག་པ་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཁོང་གི་བཟུམ་འབད་ར་ མར་བབ་ནི་དང་ ཅིག་ལས་ཅིག་ལུ་བརྟེན་པ་ཅིག་འོང་ཟེར་བའི་ བསམ་ཚུལ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐབས་རིག་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཀུའིན་དང་གོ་དྲལ་གི་ཐབས་རིག་ལ་ལུ་ཅིག་བསལ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་མི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཅིག་གི་དོན་ལས་ པེ་ལི་ལོབ་མེ་གྲི་གི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་གི་དངོས་གནས་རིང་ལུགས་འདི་བལྟ་དགོཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ཧིལ་བཱརགྲ་གི་གནས་ལུགས་རིག་པ་ "བར་གནས་" འདི་ གི་སྦེ་ མཉམ་འབྲེལ་མ་འབད་བར་ ས་སྒོ་འདི་དངོས་གཞི་སྦེ་བཀོད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ ཧེ་མ་རྒྱ་ཕྱོགས་འབོར་ཚད་གནས་རིམ་གྱི་སྦེ་ འབད་དེ་ཡོད་མི་ལཱ་འདི་ལུ་ མཐུན་འབྲེལ་ཁ་སྐོང་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་རྩིས་ཁྲ་འདི་གི་སྦེ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ མངོན་པའི་རིག་གནས་དང་ཡང་ན་ ཤེས་བྱའི་རིག་པ་ནང་ལུ་ དཀའ་ངལ་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁམས་དབྱེ་རིག་གི་བསམ་བཀོད་ནང་ལུ་ དབྱེ་དཔྱད་འདི་ "དངོས་གནས་" དང་ཅིག་ཁར་ག་བསྡུར་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་སྡེའི་འཆར་སྣང་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་འགྲོ་ལམ་འདི་ མི་སྡེའི་སྡེ་ཚ་གྱིས་ལཱ་འབད་མིའི་འགྲོ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ མི་སྡེའི་དངུལ་འབྲེལ་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་འགྱོཛ་མས་ཟེར་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མི་སྡེའི་འཆར་སྣང་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ཏན་ཏན་མེད་པའི་གནས་ལུགས་འདི་གིས་ དམའ་ཕབ་བཏངམ་མས་ཟེར་གྲོས་བྶྡུར་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཨང་རྩིས་རིག་བའི་སྦྱང་བ་ནང་ལུ་ ཧེ་མ་ལས་དོག་པ་ཡོད་མི་རྩིས་ཀྱི་གནས་ཚད་འདི་དང་ འདི་བཅོ་ཁ་རྐྱབ་མི་གི་གནས་ཚད་འདི་དགོཔ་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ ད་རེས་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མི་སྡེ་ནང་གི་དགོས་མཁོ་འདི་དང་འཁྲིལ་དགོ་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མི་སྡེའི་རང་གཤིས་འདི་ འདི་གི་ལུགས་སྲོལ་འོག་མའི་ནང་ལུ་ ཁ་གསལ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་སྡེའི་འཆར་སྣང་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ "ཨང་རྩིས་རིག་པ་བསྟེན་ནི་གི་" བྱ་རིམ་འདི་ ངོ་མ་ལུ་ དོན་དག་བཟོ་ནི་ཅིག་སྦེ་བལྟ་དོ་ཡོདཔ་དང་ མི་སྡེའི་དངོས་གནས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ བཅུད་དོན་བཏོན་ནི་ལུ་ མི་ལྕོག་གྲུབ་འདི་ཉུང་བ་དང་ ཡང་ན་ མི་གི་ངོས་ལེན་ཕྱོགས་ཞེན་ ཡང་ན་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་ མཉམ་བསྡོམ་རིགས་སྟོབས་ཀྱི་སྦེ་ དངོས་གཞི་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་ ཧ་གོ་ནི་ལས་ བཀག་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་ན་ཟེར་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ པཱའོལ་ཨར་ནེསི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་གི་ མི་སྡེའི་འཆར་སྣང་མཁས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ ཆ་ཚང་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྐད་ཡིག་མཁས་པ་ཚུ་གི་ ཐབས་རིག་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རྟགས་མཚན་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ལ་ལེན་མི་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ སྐད་ཡིག་གཞན་ཚུ་ལས་སོ་སོ་སྦེ་ར་ ལྷབ་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཕིརིཇི་དང་ ཏཱརསི་ཀི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྐད་ཡིག་འདི་ལྷབ་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་མི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ ཏཱརསི་ཀི་གི་སློབ་ཕྲུག་ རི་ཅཱརགྲ་མོན་ཏངགི་གིས་ རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ར་དར་ཁྱབ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་སྐད་ཡིག་མཁས་པ་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཡིག་བརྡ་ལྷབ་མི་ཚུ་ལུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྐད་ཡིག་དང་ རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ ངོ་མ་མཐོང་དོ་བཟུམ་ཅིག་མི་འོང་ཟེར་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
བདེན་གཏམ་འདི་ཡང་ མཚོན་རིག་གི་རྣམ་གཞག་ནང་ལུ་ བསམ་འཆར་བཀོད་མི་ ངོ་བོ་ ཨང་གྲངས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ "ག་ར་" ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབད་དགོ་མི་འདི་ གཏན་ཁེལ་ཧྲིལ་བུ་གི་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ ཁོ་གི་བསམ་འཆར་ཚུ་ བཅོས་མའི་རིང་ལུགས་ལུ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀླད་པའི་བྱ་རིམ་གྱི་མནོ་ལུགས་ཐད་ཁར་ ངལ་རང་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་འདི་འདི་བསམ་འཆར་འདི་ གྲོས་བསྡུར་བྱུང་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ བྱ་རིམ་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དོན་ཁུངས་ཀྱི་བཟང་ནི་དོན་ལུ་ གཞན་མི་ག་ར་དང་ཅིག་ཁར་ བྱིན་རུང་བཏུབ་སྦེ་ཨིན་མས།
ད་རུང་གྲོས་བསྡུར་གྱི་གནས་མཚམས་ཅིག་འདི་ བཅུད་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དོན་ཁུངས་བཟང་ནི་ལུ་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ བརྩི་འཇོག་བཞག་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྟབས་བདེ་དང་འཁྲིལ་མེན་མི་དང་ སྣང་ཚོར་གྱི་བརྡ་རྟགས་རིམ་སྟོན་ཅིག་ཡང་མེན་པས།
དཔེ་བཏོན་ནི་གི་ཐབས་རིག་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཁོང་གིས་ རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པའི་བདེན་ཁུངས་གཉིས་བྱིནམ་ཨིན།
པཱོལ་ཨིཡར་གྲོ་འདི་ ཁོ་གི་ རིག་ཚོད་བསམ་ཚུལ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་མི་ཅིག་ཨིན། "ཀི་དེབ་" འདི་ནང་ལུ་ མཛེས་ཉམས་ཅན་གྱི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བདེན་ཁུངས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བརྡ་མཚོན་ཅོག་ར་ཐདཔ་འདི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཚོན་ཉིད་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཚད་མ་རིག་པའི་ཐོག་ལས་གཉིས་ཆ་ར་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ གཞན་མི་ཅིག་ལས་ སོ་སོ་འདི་དྲགཔ་སྦེ་ཐོན་ནི་གི་བདེན་ཁུངས་འདི་ ག་ཅི་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཟེར་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ གནས་ལུགས་རིག་པ་དང་ སེམས་ཀྱི་རང་གཤིས་ དེ་ལས་ གཟུགས་དང་ཅིག་ཁར་འགི་གི་འབྲེལ་བ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན།
གཉིས་འབྲེལ་རིང་ལུགས་དང་ ཅིག་དོན་རིང་ལུགས་འདི་ སེམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ནང་ལུ་ སེམས་དོན་སློབ་ཤེས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མ་གཞི་གིས་ བསམ་འཆར་ལུ་ ཁྱད་པར་ཟུར་ཙམ་ཅིག་ཡོད་དེ་སྦེ་ འདི་ནང་ལུ་མ་ཚུད་མི་དང་ ཡང་ན་ གཞན་མི་དབྱེ་རིམ་ཅིག་ཨིན།
ཧཱཀྲི་གྲབ་ལུ་གྲི་ ༼༡༩༩༦༽ "གཉིས་འབརེལ་རིང་ལུགས་", སེེ་མཱུལ་གུ་གྲེལ་པཱལེན་ ༼ཨོ་ཨར་ཇི་༽ སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གི་འགྲུལ་རོགས་ བེལེག་ཝཱལ་ ཨོགསི་ཕོགྲི་ ༢༦༥ལས་༧
པའི་ནཱལ་ཇེ་སཱའི་ཀོ་བཱའི་ཡོ་ལོ་ཇི་ ༼༡༩༩༠༽ པཱེན་ཀྲའིསི་ཧཱོལ་ཨིང་ལི་གྲགསི་ཇེ་ ༼༢༠༠༢༽ སཱའི་ནེབ་ཀྲིག་སེལཕི་ ང་བཅས་ཀྱི་ཀླདཔ་འདི་ད་རེས་ང་བཅས་ཡོད་མི་བཟུམ་ག་དེ་སྦེ་འགྱོ་འགྱོཝ་ཨིན་ན་ ནིའུ་ཡོག་ ཝའི་ཀིང་པཱེན་གཱུན།
སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པ་" གྲབ་ལུ་ཨེཆ་རྒྱལ་ས་དང་ གྲི་གྲི་མེ་རིལ་ ཨི་གྲི་ཨེས།
གཉིས་པ་ཟེརཝ་ད་ མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་གི་དྲན་ཤེས་གནས་སྟངས་འདི་གིས་ དངོས་ཁམས་རིང་ལུགས་ཀྱི་མར་ཕབ་མེན་པའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་ག་ནི་ཡང་མི་བཟོ།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མི་ཅིག་པི་ཛ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཟ་ནི་གི་རེ་བ་སྐྱེད་པ་ཅིན་ འ་ནི་མི་འདི་ ཁོ་མོ་ག་ཅི་དགོ་ནི་ཨིན་ན་ ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་ དམིགས་བསལ་སྤྱོད་ལམ་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་དང་ ཕྱོགས་ཅིག་ནང་ལུ་ གཟུགས་འདི་རང་བཞིན་གྱི་ར་ སྤར་འགྱོ་འོང་།
རོ་བིན་སཱོན་ཨེཆ་ ༼༡༩༨༣༽ "ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲི་ལིའན་གཉིས་འབྲེལ་རིང་ལུགས་", སྔོན་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ ཨོགསི་ཕོརགྲ་ཞིབ་འཇུག་ ༡་ ༡༢༣ལས་༤༤།
ཁོང་གིས་ སེམས་འདི་ཀླདཔ་ཨིན་ཟེར་མི་དང་ ཀླདཔ་འདི་སེམས་ཨིན་ཟེར་མི་འདི་ མ་པ་ལས་ར་ངོས་ལེན་མི་འབད་ ཨིན་རུང་ བསམ་འཆར་ཅིག་ཐོབ་མི་ནང་ འཕྲུལ་འཛིན་གྱི་ལྟ་བ་དང་ཡང་ན་ རིག་པ་དམན་པ་འགྱུར་ནི་ལུ་ གནས་ལུགས་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཅིག་ལས་འགལ་མེདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མི་ཅིག་གིས་ གཞན་མི་ཅིག་ལུ་ མེ་གིས་ཤུར་མི་ལག་པའི་རྫུབ་མོ་ལུ་འཚོར་སྣང་ག་དེ་སྦེ་བྱུངམ་མས་དང་ ཡང་ན་ གནམ་ཧོནམ་འདི་ག་དེ་སྦེ་མཐོངམ་མས་ ཡང་ན་ སྙན་ཆ་ཧན་ཏོག་ཏོ་འདི་ག་དེ་སྦེ་གོཝ་མས་ཟེར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་དྲི་ཚུགས།
འ་ནི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ལས་འབྲེལ་ནང་ལུ་ སེམས་ཁམས་གནས་རིམ་གྱི་ཉམས་མྱོང་འདི་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཅིག་ལུ་ཕབ་ནི་འདི་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ གཉིས་འབྲེལ་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ དྲན་ཤེས་འདི་གི་སྦེ་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དངོས་གཞི་ལུ་ ཕན་གནོད་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཁ་གསལ་རྐྱབ་དགོཔ་ཨིན།
ག་དེ་འབད་རུང་ ཤེས་བྱ་འདི་ གཞི་གནས་ལས་འབྲེལ་འབྱུང་བར་གྱི་ རྒྱ་མཚན་བཀོད་མི་འདི་གིས་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཚུགས།
གཞི་རྟེན་འཆར་སྣང་འདི་ མི་ཅིག་གིས་ རང་གི་གཟུགས་འདི་ སེམས་ཁར་འཆར་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ གཟུགས་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཚོར་སྣང་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་ རང་ལུ་གཟུགས་ཡོདཔ་ཨིནམ་ ཧ་གོ་ཚུགསཔ་ཨིན།
གཞན་མི་ དྲེ་ནིཏ་བཟུམ་ཚུ་གིས་ སྒྲ་སྐད་མེད་པའི་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་ཅིག་དང་ཡང་ན་ མི་སྲིད་པའི་བསམ་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་ཚད་ ཡིད་ཆེས་དང་ རེ་བ་ཚུ་གིས་ གཟུགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་དོ་ཨིན་པའི་ མནོ་ལུགས་ཅིག་ཨིན།
གྲེསི་ཀཱཏ་གི་གྲོས་བསྡུར་འདི་ སཱིད་ཀྱིས་ ག་ཅི་ལུ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་ནའི་བསྒྲུན་བྱ་འདི་ལུ་རག་ལས་འོང་ "གསལ་ཏོག་ཏོ་དང་ཁྱད་རྣམ་ཅན་" ཁོ་གི་སེམས་ཁཱི་འཆར་སྣང་ཚུ་ ངེས་པར་དུ་བདེན་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེམ་བིརིཇ་ ཨེམ་ཨེ་ ཨེམ་ཨའི་ཀྲི་གནས་ཚུལ་ ༼བཱརཀྲི་ཕོརཀྲ་༽ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཇོ་སེབ་ཨ་ག་སི་གིས་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ནང་ དུས་རབ་༢༠པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་ མཚོན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ གསར་ཐོབ་འབད་མི་ཚུ་གི་སྦེ་ རང་གི་ནང་ན་ཡོད་པའི་འཆར་སྣང་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་བསམ་པ་འདི་ ནུས་སྟོབས་ཉམས་བཅུག་སྟཻ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འཆར་སྣང་འདི་ གོཏ་ཕཱརིགྲི་ལིཨའིབ་ནིཛ་གིས་ མངོན་གསལ་དུ་ རྒྱབ་སྲུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཡར་འཕེལ་ཅན་གྱི་དངོས་གཞི་འདི་ལུ་ རང་དབང་གི་ གནས་ལུགས་རིག་པའི་གནས་ཚད་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ མར་ཕབ་འབད་མི་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ གཟུགས་ཀྱི་གནས་ག་སྟེ་ལས་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཚུ་ ཁ་གསལ་ཡང་རྐྱྦ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཀླད་པའི་ནང་ལུ་གཟུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བྱུང་རིམ་ཐོན་མི་འདི་གིས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཚུ་ཐོན་མི་ ཨི་པི་ཕི་ནོ་མི་ན་ལི་ཟམ་ཟེར་མི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ ཐོ་མཱསི་ཧེན་རི་ཧཱགསི་ལེ་གིས་ གསལ་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འཆར་སྣང་འདི་ ཕེྲེངཀ་ཇེག་སཱོན་གྱིས་ རྒྱབ་སྲུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
པེན་སའི་ཀི་ཟམ་འདི་ གནད་དོན་ག་ར་ལུ་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཡོད་ཟེར་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ བྱ་ཐབས་གཞན་ཅིག་སྦེ་ དངོས་པོ་ག་ར་ལུ་ མཉམ་བསྡོམ་གྱི་ཉམས་མྱོང་ལྟེ་བ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ འཆར་སྣང་གི་གནད་དོན་ཅིག་ཡོད་པའི་ འཆར་སྣང་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་རང་དབང་གི་ ཁྱད་དབྱེ་ཁུག་ཚད་འདི་ ཨེ་ལཱནི་ཝ་ལེསི་གིས་བྱིན་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ "མི་ཅིག་གཟུགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ལས་ར་ བདེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མི་འོང་ནི་ཨིནམ་འདི་ ཉམས་མྱོང་ལས་བཅད་རུང་ངེས་བདེན་ཨིནམ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཁེ་ཀོ་བཏོན་དགོ་པའི་གཟུགས་སྟོབས་ཀྱི་ལཱ་ནང་འབྲེལ་གཏོགས་འབདཝ་ད་ སེམས་ཁམས་གནས་ཚད་ལུ་ དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་ སེམས་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ སྐྱིད་ཏོང་ཏོ་མེད་དེ་འབད་རུང་ གཟུགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ལུ་ བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།".
སེམས་ཁམས་གནས་ཚད་འདི་གིས་ གཟུགས་ཁམས་གནས་ཚད་ལུ་འགྱུར་བ་བྱུང་ནི་དང་ གཟུགས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ སེམས་ཁམས་གནས་ཚད་ལུ་འགྱུར་བ་བྱུང་འོང་།
ཉམས་མྱོང་ཐོག་གི་གཉིས་འབྲེལ་རིང་ལུགས་འདི་ མཱདཱ་ཡ་མ་ཀ་ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ བསམ་གཞིའི་གཞི་བཀོད་ཅིག་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལེགས་ཐོན་གྱི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་གནས་ག་ར་ ང་བཅས་རའི་ཉམས་མྱོང་ཅན་གྱི་འཛམ་གླིང་བཟོ་ནི་གི་གཞི་རྩ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མཱདཱ་ཡ་མ་ཀ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཆར་སྣང་འདི་ གྲིསི་ཀཱར་ཀྲིསི་གི་གཉིས་འབྲེལ་རིང་ལུགས་དང་ ཅིག་གནས་རིང་ལུགས་གཉིས་ཆ་ར་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་མིང་གནས་འདི་ དངོས་ཁམས་རིང་ལུགས་ འདི་གི་ཁྱད་ཆོས་འདི་ དེང་སང་གི་མཚོན་རིག།
མ་གཞི་ དངོས་ཁམས་རིང་ལུགས་དང་ཡང་ན་ ཁྱད་ཡོད་པའི་འཆར་སྣང་འདི་ དངོས་གཞི་གི་ གཞི་རྩའི་དངོས་པོ་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་མ་པ་ལས་མེདཔ་ཨིན།
ཧེ་མ་གི་འདི་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ བུངས་དང་ཆགས་གནས་ མགྱོགས་ཚད་དང་དབྱིབས་ དེ་ལས་ སྦོམ་ཆུང་དང་ གཞན་མི་གཟུགས་ཚད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ འདི་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་སེམས་ཁམས་གནས་ཚད་ཀྱི་ ཁྱད་ཆོས་མེན།
དངོས་གཞི་གི་ གཞི་རྩའི་ཁྱད་དབྱེ་རང་གཤིས་འདི་ ལོ་སྟོང་གཉིས་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཤར་ཕྱོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཚུ་གྲུབ་ནི་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་གནས་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ ད་རེས་དངོས་གཞི་སྦེ་ཡོད་མི་བཅུད་དོན་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ གཟུགས་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནད་དོན་འདི་གི་བསམ་ལུགས་ལ་ལུ་ཅིག་ ང་བཅས་ཀྱི་མཚོན་རིག་དྲག་ཤོས་ཅིག་གིས་ དོག་གསལ་འབད་འོང་།
ཇོརཇི་བཱེར་ཀི་ལེ་ལ་སོགས་པའི་ ཡང་དག་པའི་སེམས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཚུ་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅིག་མེད་དེ་འབད་རུང་ པེན་སའི་ཀི་ཟམ་ཟེར་མི་ལེགས་སྤྲོས་ཅན་གྱི་ཁྱད་དངོས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་དང་དངོས་གཞི་ཚུ་ གཟུགས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་དང་དངོས་གཞི་ཚུ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཨཱལ་ཕཱརཀྲ་ནོརཏ་ཝའིཏ་ཧེཀྲ་དང་ དྲེ་བིཀྲ་ངེ་གཱརིའི་ཕིན་ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྱུང་ངེས་གསུམ་པ་འདི་ གཞི་བརྟེན་བཅུད་དོན་འདི་གནས་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གཟུགས་དང་སེམས་གཉིས་ཆ་ར་མེན།
རང་གི་ནང་སེམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཀྱི་རང་སེམས་དཔྱད་པའི་སྙན་ཞུ་ཚུ་ཡང་ ནོརའཁྲུལ་མི་ཞུགས་པའི་དོན་ལུ་ ཞིབ་ཞིབ་སྦེ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་དང་འཁྲིལ་མི་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ཐོག་ལས་ སྔོན་ཚེ་དཔག་སྟེ་གྲུབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུགས།
འ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོང་འཕེལ་དང་ཁོད་སྙོམས་སྦེ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤྱོད་ལམ་རིང་ལུགས་ ༼འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ཚད་མའི་སྤྱོད་ལམ་རིང་ལུུགས་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།༽ འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཅིག་མེན་པར་ དངོས་པོ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ ནང་ཀླདཔ་གི་གནས་སྟངས་ལས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར་ རྒྱུ་མཚན་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་མཚོན་ངོ་རྟགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཀླདཔ་གི་གནས་སྟངས་ལ་ལུ་ཅིག་ མི་གི་སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་བཅོ་ཁ་རྐྱབ་ཚུགས་ནི་དང་ འདི་ནང་ལུ་ སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ ཀླདཔ་གནས་སྟངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་ཅིག་འོང་དགོཔ་ཟེར་ར་མེད་ཟེར་ཨིན་མས།
མཐའན་མཇུག་ཁར་ ཝིཏ་ཇེནསི་ཀྲིན་གི་དོན་དག་གི་འཆར་སྣང་ དོན་དག་གི་རྣམ་གཞག་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ ལྷག་པར་དུ་ འུལ་ཕཱིརཏ་སེ་ལརསི་དང་ གཱིལ་བཱརཀྲ་ཧར་མཱན་གྱིས་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཕབ་ལེན་མེད་པའི་ དངོས་ཁམས་རིང་ལུགས་འདི་འོང་ག་ཟེར་བའི་ དྲི་བ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲེ་ཝིཏ་སཱོན་གིས་ བར་འཛུལ་འགྱུར་བའི་ཞིབ་འཚོལ་རྩོམ་ཡིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ གཟུགས་ཁམས་གནས་སྟངས་འདི་འགྱུར་བཏངམ་ཨིན་རུང་་འདི་ནང་ལུ་འགྱུར་ལྡོག་ཅིག་མེདཔ་ཨིན། "
ཀླདཔ་འདི་གིས་ དུས་སྐབས་ཅིག་ལས་གཞན་ཅིག་ནང་འགྱོཝ་ཨིནམ་དང་ ཀླདཔ་འདི་ལུ་ དུས་ཚོད་ནང་འཁོད་ ངོ་རྟགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་གི་རིགས་མཚུངས་དང་ཡང་ན་ “I” སྤྱི་རྩི་པེམ་འབར་གྱི་མེ་ལྷབ་བཟུམ་ཅིག་ར་འོང་།
མེ་ལྷབ་འདི་གིས་ འདི་ནང་ལུ་ མེ་འབར་སྡོད་པའི་རིང་ལུ་ སྤྱི་རྩི་པེམ་འབར་འདི་མི་འགྱོ་ཟེར་བའི་ རྒྱུན་མཐུད་ཀྱི་དབྱེ་བ་འདི་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ དུས་སྐབས་ཅིག་ལས་ཅིག་ལུ་འགྱོཝ་ད་ མེ་ལྷབ་འདི་གི་སྙིང་པོ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ འ་ནི་མི་གཅིགཔོ་འདི་ ད་ས་དྲོ་པ་སློབ་ཁང་ནང་འོང་མི་ མི་ངོམ་འདི་ར་ཨིན་ཟེར་བའི་ འཁྲུལ་བ་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཀླདཔ་འདི་གིས་ སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་པའི་ རིགས་མཚུངས་རིག་པ་ལས་ གཟུགས་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཅིག་ཨིན།
ཅཱཆ་ལེནགྲ་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ གཞན་གྱི་ལས་དབང་ལུ་ ཚོར་བ་བསྐྱཻད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཡོངས་གྲགས་ཅན་དང་ འབྱུང་རབ་འདི་བྱུང་པའི་དུས་ལུ་ གནས་ལུགས་རིག་པ་འདི་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ འ་ནི་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་ འོག་རིམ་བསམ་གཞི་ཅིག་ཨིན་ཟེར་གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིན་མས།
མི་ཡི་ཉམས་མྱོང་འདི་ ཐབས་ལམ་མ་འདྲཝ་སོ་སོ་ནང་སྦེ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཚུགས་ཟེར་ངོས་ལེན་འབད་དགོཔ་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སེམས་ཁམས་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མིང་ཚིག།
ཀླདཔ་འདི་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་མིང་ཚིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ སྐབས་དོན་འཛོལ་བ་ཨིནམ་དང་ ཀླདཔ་གི་སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཟེར་འཚོལ་ནི་འདི་ དབྱེ་ཁག་གི་འཛོལ་བ་དང་ཡང་ན་ དོན་དག་བཀོད་ནི་གི་ནོར་བ་ཅིག་ཨིན།
སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ལུ་ཚོད་བརྟག་གི་སྤུས་ཚད་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ འདི་གི་ཁྱད་ཆོས་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ན་ཟུག་ཟེརཝ་ད་ འདི་གིས་ནཝ་ཨིན།
ཀླདཔ་དང་འབྲེལ་བའི་ བྱུང་རིམ་ནང་ན་དང་ འདི་གི་ནང་དོག་ལུ་ཡོད་མི་འདི་ ག་ཅི་འབད་ འ་ནི་མཚུངས་པའི་འབོར་ཚད་ཉམས་མྱོང་གིས་ ལས་རོགས་འབདཝ་ཨིན་ན་ རྒྱུ་མཚན་བཀོད་མི་ཚུགས།
འདི་གིས་ མར་ཕབ་ཐོག་ལས་ རྒྱུ་མཚན་བཀོད་ནི་གི་འོས་མཐུན་བསམ་པ་སྐྱེད་ནི་ལས་ རྗེས་སུ་འཇུགཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༢༠པའི་ ཇར་མཱན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ མཱར་ཀྲིན་ཧེ་དྲི་ཇར་གིས་ གནས་ལུགས་རིག་པ་འདི་གིས་ མར་ཕབ་དཔེ་སྟོན་གྱི་ བསམ་ཚུལ་བསྐྱེད་མི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དེ་ འ་ནི་ཐ་སྙད་ཐོག་ལས་ ཉམས་མྱོང་གྲུབ་ནི་ལུ་ འོས་འབབ་ར་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་མི་ངོ་དང་པའི་སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ རྒྱུ་མཚན་བཀོད་ནི་གི་དཀའ་ངལ་འདི་ མི་ངོ་སོ་སོ་ཅིག་གི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ དྲན་ཤེས་ཀྱི་གོ་ལས་འབདཝ་ད་ རྩ་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ དབྱེ་ཁག་མ་འདྲཝ་གཉིས་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ གཅིགཔོ་འདི་སོ་སོ་ ཕབ་ལེན་འབད་མི་བཏུབ།
ན་གཱན་གྱི་དོན་ལས་ མཚོན་རིག་འདི་གིས་ རང་གི་སེམས་ཁར་མནོ་མི་གི་ཉམས་མྱོང་འདི་ རྒྱུ་མཚན་བཀོད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དགོས་མཁོ་དང་ལྡན་པའི་གནས་ཚད་དང་ཡང་ན་ཤེས་བྱའི་གནས་རིམ་ཁར་ ལྷོད་ར་མ་ལྷོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
འ་ནི་སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདི་གིས་ འདི་ནང་ལུ་ ནང་དོན་དང་ ཁུངས་གཏུག་གི་རྣམ་གཞག་ཡོདཔ་ལས་ བདེན་ཁུངས་ཀྱི་ གཞི་རྩ་ཚུ་ སྤྲོད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་འཆར་སྣང་ཡང་ན་ བསམ་དཔྱད་ཚུ་བདེན་པ་སྨོ་ཡང་ན་ རྫུན་མ་སྨོ་ སེམས་ཁམས་གནས་སྟངས་ ༼འཆར་སྣང་དང་ཡང་ན་བསམ་དཔྱད་ཚུ་༽ འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ བྱ་རིམ་ཅིག་ ག་དེ་སྦེ་ཨིན་ན?
ངོ་མ་འདི་བདེན་པ་ཨིནམ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ འཆར་སྣང་འདི་བདེན་པ་ཨིན་ དེ་མེན་པ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་རྫུན་མ་ཨིན།
སེམས་ཁམས་ཀྱི་བྱ་རིམ་ཚུ་ མཐུན་སྒྲིག་ཐོག་ལས་ གཟུགས་ཀྱི་བྱ་རིམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་པ་ཅིན་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་སྐོར་ལས་ རང་བཞིན་མཚོན་རིག་གིས་ འགྲེལ་བཤད་བྱིན་མི་འདི་འདི་གིས་ སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་ལུ་ འགན་ཁུར་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ར་འབགཔ་ཨིན་མས།
རྩ་ཁམས་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་གནས་ཁོངས་ནང་ལུ་ སེམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ འདི་གི་བྱ་རིམ་ཚུ་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བློ་སྦྱོང་འོག་མ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན། སེན་སོ་རི་ རྩ་ཁམས་དང་གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་གིས་ སྣང་ཚོར་དང་ སྤྲོ་སྣང་གི་བྱ་རིམ་གྱི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་འདི་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཇུག་ར་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ མི་ཡི་རྩ་ཁམས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ གོང་འཕེལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ཅིག་ཨིན་མི་དང་འབྲེལ་ རིགས་གནས་རིགས་མཚན་དང་ ཕའི་ལོ་རིགས་མཚན་གི་སེམས་ཁམས་ལེགས་ཐོན་ གནའ་དུས་ལས་ར་འགོ་བཟུང་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་ལུ་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཅིག་འདི་ དགུ་འཐབ་སྒྱུར་རྩིས་འདི་ཨིན།
འ་ནི་དྲི་བ་འདི་བཟོ་བཅོས་བློ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩོད་བསྡུར་ནང་ལུ་ གདོང་ཁར་ར་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བཟོ་བཅོས་བློ་རིག་ནུས་སྟོབས་ཅན་འོང་དགོ་པའི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ར་ རྒྱབ་འགལ་ལུ་ གློག་རིག་འདི་ དྲན་ཤེས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ མི་དང་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀྲུ་རིང་བརྟག་དཔྱད་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ལེ་ཤ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡོངས་གྲགས་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ སིའར་ལི་གིས་ གསལ་བརྗོད་འབད་མི་ རྒྱ་ནག་གི་མནོ་ཐངས་ཀྱི་ཚོད་བརྟག་འདི་འོང་ནི་ཨིན་མས།
མཚན་ཉིད་རིགས་པ་གིས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ཅིག་ཁར་ བསྡོམ་ནི་དང་ ཡང་ན་ མི་ཡི་སྲོག་ལྡན་གི་ནང་འདེབས་དང་ ཐོན་འབྲས་ཚུ་གི་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབདཝ་ཨིན་མས།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་ལུ་བཀོད་མི་ནང་ ཕྱོགས་ཅིག་ནང་སྦེ་སྤོ་འགྱོ་མི་དངོས་པོ་ཚུ་ ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བརྡ་དོན་འདི་ག་དེ་སྦེ་དཔོ་མཚོད་སྟོནམ་ཨིན་ན་དང་ བཟོ་སྦྱོར་འབདཝ་ཨིན་ན་ དེ་ལས་ འགྱུར་བཅོས་འབདཝ་ཨིན་ན་ལ་སོགས་པའི་བློ་རིག་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་༼སྣང་འཚོར་དང་ སྐད་ཡིག་ དྲན་ཤེས་དང་དོན་དག་བཀོད་ནི་ དེ་ལས་ ཚོར་སྣང་ལ་སོགས་པའི་སློབ་ཚོགས་ཚུ་གི་ནང་ལུ་༽ རྩ་ཁམས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ ༼མི་དང་གཞན་མི་སེམས་ཅན་༽ དང་འཕྲུལ་རིག་ཚུ། ༼དཔེར་ན་གློག་རིག་༽
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ ཧི་ཇིལ་གྱི་ལཱ་འདི་ ཨེང་ལོ་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལུགས་སྲོལ་ལས་ གཞི་རྩ་ལས་ར་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིདྲ་མཱུནདྲ་ཧ་སེརལ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ གནད་དོན་རིག་པ་འདི་གིས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ༼བསམ་བློ་འདི་བལྟ་༽ བྱ་རིམ་འདི་གི་སྦེ་ ང་བཅས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་འདི་སྒྲིགཔ་ཨིན་ན།
འ་ནི་འདི་ དངོས་པོ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ སྙིང་རུས་ཅན་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ཡང་དེ་སྦེ་ར་ཨིན་མས།
ལ་ལུ་ཅིག་གིས་འ་ནི་རྒྱུ་མཚན་བཀོད་ནི་འདི་ གོམ་པ་འདུན་དུ་སྤོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་ལུ་ག་ཅི་དགོཔ་ཨིན་ན་དང་ ག་ཅི་འབདཝ་ཨིན་ན་ ཁོང་ར་གིས་ ཐག་བཏོག་མ་ཚུགས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནས་ཕྱཽགས་འདི་ངོས་ལེན་འབད་མི་ཚུ་གིས་ དྲི་བ་འདི་བཀོདཔ་ཨིན་ "ང་བཅས་ དལ་ཁོམས་ཡོདཔ་ཨིན་ན?"
སྙིང་རུས་མེད་མི་དང་ཅིག་ཁར་ དལ་དབང་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་འདི་ འོས་འབབ་དང་ལྡནམ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན།
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ བསྒྲིགས་མཐུན་མཁས་པ་ཁག་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ གྲ་ཝིད་ཧུམི་སྡོད་ནུག
འ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་ལམ་ཕྱོགས་འདི་ གཤམ་གསལ་བལྟར་ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན། ཀ༽ རང་བཞིན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ གཟུགས་ཀྱི་རང་དབང་ལས་ཚན་གྱིས་བར་བཀག་འབདཝ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ཐད་ཀར་དུ་ ཐག་བཏོགཔ་མེན། ཁ༽ཤེས་རྟོགས་མ་ཚུགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ ཐག་བཏོག་ཚུགས། ཡང་ན་ ག༽ གཟུགས་ཀྱི་མར་ཕབ་མེད་པའི་ལས་སྡེ་གི་རང་དོན་མནོ་ལུགས་ཀྱི་བཙོན་ཤུགས་དང་འབྲེལ་ ཤེས་རྟོགས་མ་ཚུགས་པའི་རང་བཞིན་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ཐག་བཏོག་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་གཤམ་གསལ་བལྟར་དུ་གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིན། ང་བཅས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་འདི་ ག་ཅི་གི་ཡང་ཐག་བཏོག་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ང་བཅས་ཀྱིས་ ག་ཅི་ལུ་འདོད་པ་སྐྱེད་འོང་ག་ འདི་ལུ་འདོད་པ་སྐྱེད་དེ་ར་སྡོད་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
ང་ཟེར་མི་འཆར་སྣང་ འགྱུར་ལྡོག་མེད་པའི་ཉེར་མཁོའི་རིགས་ཁམས་ཀྱི་ས་བོན་འདི་ དངོས་མེད་སེམས་འདི་ལས་ འབྱུངམ་ཨིན།
མཱན་ཏཱརང་ག་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལཔོ་དང་སྲིད་བློན་ དམག་སྡེའི་གཙོ་འཛིན་དང་རྒྱལཔོ་གི་སྲུང་འཁོརཔ་གཙོ་འཛིན་བླམ་ཡོད་མི་ མངའ་སྡེའི་ ཁག་ཆེ་བའི་གཞུང་སྐྱོང་འདུས་ཚོགས་ཨིན།
ཨཱར་ཐ་ཤཱསི་ཏཱ་ར་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་མཁས་པ་ཅིག་གི་དོན་ལས་ སྲིད་དོན་མཚོན་རིག་གི་རྩིས་ཁྲ་འདི་བྱིནམ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་དང་དམག་གི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་དང་ བྱ་ལྟ་མི་རྒྱལ་ཁམས་ཅིག་གི་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རྩ་བརྟན་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
ཀཱན་ཕུ་ཤིཡ་ནེ་ཟམ་དང་ ལི་ག་ལི་ཟམ་ མོ་ཧི་ཟམ་དང་ཨག་ར་རི་ཡན་ནེ་ཟམ་དང་ ཏའོ་ནེ་ཟམ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ར་ ཁོང་ག་ར་ལུ་ ཁོང་རའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སློབ་ཚན་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་རྣམ་པ་རེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲིམས་དོན་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ ཉེས་ཁྲིམས་དམ་དམ་འབད་མི་ འདི་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ ཉེས་ཁྲིམས་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ གནམ་མེད་ས་མེད་དབང་ཚད་ཅན་གྱི་གཞུང་ལུ་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་མའི་དུས་སྐབས་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ "རང་ལུགས་མཁས་པ་" ཨ་ཤ་རཱིཀྲ་གི་ཨིསི་ལམ་འཆར་སྣང་འདི་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རྒྱལ་བའི་དགའ་འཚོར་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མནོ་བསམ་བཏང་ལུགས་འདི་ སྤྱི་བཏང་ལུ་ ཨིསི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཨཱལ་ཀིན་གྲི་༼ཨཱལ་ཀིན་གྲསི་༽ དང་ཨཱལ་ཕ་ར་བི་༼ཨ་བུ་ན་སིར་༽ ཨིབི་ན་སི་ན་༼ཨེ་ཝའི་སི་ན་༽ དང་ཨིབི་བཱ་ཇཧ་༼ཨ་ཝིམ་པེསི་༽ དེ་ལས་ ཨིབི་ར་ཤིགྲ་ ༼ཨེ་ཝི་རོསི་༽
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཁི་ལ་ཕ་དང་ཨུམ་མ་གི་ཐོག་ལུ་ ཨིསི་ལ་མིག་འབྱུང་རབ་ཀྱི་ དུས་སྐབས་ལུ་ ཁ་བ་རིཇི་གི་འཆར་སྣང་དང་ ཡང་ན་ ཤི་ཡ་ཨིསི་ལ་མིག་གི་ ཨི་མ་མཧ་བསམ་གཞི་ཚུ་ སྲིད་དོན་གྱི་མནོ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཨིན་མས།
ཁེ་ཆེ་པའི་རིང་ལུགས་ནང་ལུ་ ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་འཆར་སྣང་འདི་འདི་འགོ་བཙུགས་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ ཁ་ཆེ་པའི་གསེར་གྱི་ལོ་འདི་དང་བསྟུན་ ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲ་ལི་ཟམ་ཟེར་མི་རིང་ལུགས་འདི་ དར་ཁྱབ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་གི་སྲིད་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་གཞན་ཡང་ པར་ཤི་ཡན་གྱི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ ནི་ཟམ་ཨཱལ་མུལག་དང་ སི་ཡ་སཱཏ་ན་མ་བརྩམ་མི་ སིལ་ཇུག་རྒྱལ་རིམ་གྱི་ ཝི་ཛིཡར་ཡང་ན་ "གཞུང་གི་ཀི་དེབ་" ཨིང་སྐད་ནང་ལུ།
ཡུ་རོབ་ཀྱི་དུས་རབ་བར་མའི་ནང་ སྲིད་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་འདི་ ཨིསི་པེན་གྱི་ཁ་ཆེ་པ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ ཡུ་ངོབ་ལུ་དར་འགྱོ་ཡོད་མི་ ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ལཱ་ ལོག་སྟེ་འགོ་བཙུགས་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ སེནཀྲི་ཐོ་མཱསི་ཨེ་ཀོའི་ནཱསི་ འདི་ཨིན།
ད་རུང་གཞན་མི་ ནི་ཀཱོལ་ཨོ་རིསི་མི་ ཁོ་གི་ལིབ་རི་གྲི་པོ་ལི་ཀྲིག་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་སྐྱོ་དྲག་འདི་ བཏོན་བཏང་ནི་གི་དབང་ཆ་འདི་ལུ་ ཁས་ལེན་མེདཔ་ཨིན།
ལཱ་དང་ གསལ་བཤད་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ དང་ཕུག་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ག་དེ་དྲག་དྲག་ཅིག་སྦེ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ དེང་སང་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་མནོ་ལུགས་འདི་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནས་ཚད་ག་ཅི་ནང་འབད་རུང་ མ་ཆི་ཡ་ཝི་ལི་གིས་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་འཆར་སྣང་ལུ་ ཐབས་ཤེས་དང་ གནད་ཁུངས་ཚུ་གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ བཟང་པོ་དང་ངན་པ་འདི་ འདི་ཚུ་མཇུག་བསྡུ་བཏང་ནི་གི་ཐབས་རིགས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ དབང་ཚད་མཐའ་དག་ལེན་ནི་དང་ ཉམས་བཅོས་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན།
འ་ནི་འཆར་སྤང་ཚུ་ཡང་ གཞི་རྟེན་དྲི་བ་ཁག་གཉིས་ཀྱི་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་དང་པ་ མི་ཚུ་གིས་དབང་ཆ་དང་དགོས་མཁོ་ག་ཅི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་མངའ་སྡེ་ཚུ་བཟོཝ་ཨིན་ན་དང་ གཉིས་པ་ མངའ་སྡེ་གི་གནས་སྟངས་དྲག་ཤོས་འདི་ག་ཅི་འོང་ག།
ཐ་སྙད་ "གཞུང་" འདི་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་མི་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ མངའ་སྡེའི་གཙུག་སྡེ་ཅིག་དབང་སྟེ་ མི་སེར་ཁོང་ར་གིས་ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་མི་ལུ་གནས་ཏེ་ ཁྲིམས་ཚུ་ཡང་བརྩམ་ཏེ་འབད་མི་འདི་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཚོང་ལམ་གྱི་འཆར་སྣང་བཀག་ཆ་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་ཧ་གོཝ་ཨིན།
ཕཱརན་སི་གི་ཡེ་ཤུ་པའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ ཕྲངམ་ཕྲང་ས་ར་སླབ་མི་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ ཡོངས་གྲགས་འདི་ར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ཚུགས་པའི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ཅིག་ར་ཨིན་མི་ ཕཱརན་ཀོའིསི་མ་རི་ཨ་རུཀྲ་དཱི་བཱོལ་ཀྲའི་རི་འདི་ཨིན།
མར་ཉམས་འགྱོ་མི་ལུ་ ངེ་གི་བློ་དགྱོད་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་འདི་ར་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དང་ མི་ཡི་སེམས་ཁམས་ཀྱིས་ གུས་ཞབས་ག་དེ་དྲག་དྲག་ཅིག་འབད་ཚུགས་པའི་ བཟང་པོའི་ཚོང་ལཱ་འདི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར་ཨིན་མས།"
ལོ་ཀི་གིས་ སཱར་རོ་བཱརཀྲ་ཕིལ་མཱར་གྱི་ ཕ་མའི་རིགས་བརྒྱ྄ད་ལས་མཐོང་ཡོད་མི་ སྲིད་དོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ལུ་ དགག་པ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ཐོན་ཏེ་ ལམ་ལུགས་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ དུས་ཚོད་བྱིན་ཡོད་མི་གི་རང་བཞིན་འདི་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ རང་བཞིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ཀཱུའི་ན་གི་འཆར་སྣང་ཤན་ཞུགས་ཅན་ ལས་མི་དགེ་བའི་ལཱ་ལས་སེམས་འདི་སྐྱོབ་ཐབས་འབད་ནི་ལུ་ཡོད་དོ་བཟུམ་མེན་པར་ ལོ་ཀང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་གི་སེམས་འདི་ འ་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ དམིགས་གཏད་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་འོངམ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
རྒྱལ་བརྒྱུད་བཟང་པོ་དང་ ཡང་ན་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀེརེཀྲི་རིང་ལུགས་ཀྱི་འོག་ལུ་ བཀག་འཛིན་དང་ རང་དབང་ག་དེ་སྦེ་འོང་ག་ཟེར་བའི་ ཚ་འགྱལ་ལང་དགོཔ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་འདི་ མི་སེར་སྐྱོང་ནི་ལུ་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་འགན་ཁྲི་མེདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཁོང་གིས་ མི་སེར་གྱི་མཐའ་དོན་ལུ་མ་བལྟ་བར་ རང་དོན་ཁོ་ན་ལུ་བལྟ་སྟེ་སྐྱོང་ནི་གི་ཚ་འགྱལ་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲང་བདེན་དང་ཅིག་ཁར་ འགན་དབང་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་འགན་དབང་འདི་ ཡང་དག་པའི་འགན་དབང་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འདི་ རང་གི་དབང་ཆ་དང་འབྲེལ་བའི་འགན་དབང་ཨིན།
ཁོ་གིས་ རང་དབང་འདི་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ ཕོ་མོའི་འདྲ་མཉམ་གྱི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་ཀྱི་རང་དབང་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འཛིན་མི་གི་རང་དབང་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་ ཐད་ཀར་དུ་ གྲོས་བསྡུར་དང་ མི་དམང་ཚོགས་སྡེ་གི་ནང་ལུ་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་ ཤན་ཞུགས་འབད་ནི་གི་རང་དབང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་དང་ཕུག་ལུགས་སྲོལ་གྱི་རང་དབང་འདི་ མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་མི་སྡེ་གི་དོན་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ མི་ཚུགས་གིས་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལུ་འཛོམས་ཏེ་ མི་དམང་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ནི་གི་སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ མི་སེར་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་ངོ་ཚབ་སྦེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཅིག་ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དུས་རྒྱུན་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་རིམ་པ་ནང་ལུ་ དགོས་མཁོ་བའི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
ལི་བཱའིཡ་ཐཱན་ལུ་ ཧོ་བིསི་ཀྱིས་ མངའ་སྡེ་དང་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གཞུང་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱོད་བཟང་གི་དམིགས་དོན་ཅིག་གྲུབ་ནི་གི་ ཁོ་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་ཅིག་ལུ་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ འདི་གི་དབང་ཆ་དང་ལག་ཁྱེར་འོང་ནི་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༧༦༢ལུ་དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ སྲིད་དོན་གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ ཤན་ཞུགས་ཅན་གྱི་ལཱ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་གཞན་ལས་རང་ར་དྲག་ཟེར་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ ངོ་མ་ལུ་ མི་འདི་ རོགས་ཀྱི་བྱ་རོགས་འཇུག་མི་སྐྱོ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་འོང་།"
བཟོ་གྲྭའི་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་གི་སྦེ་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་བསམ་སྤྱོད་ནང་ལུ་ འདྲ་མཉམ་གྱི་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པ་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ མཀ་སིའི་རིང་ལུགས་འདི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སྤྱི་སྙོམས་རིང་ལུགས་ལུ་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལས་ཕར་ ལཱ་འབད་དེ་སྡོད་མི་ཚུ་ལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་རབ་དང་འབྲེལ་བའི་ དངོས་གཙོའི་ལྟ་བ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་ མཀ་སིའི་བཟུམ་འབད་མེན་པར་ ཧེ་གེལ་གྱིས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་ གནད་དོན་རིག་པ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༢༠པ་འདི་འགོ་བཙུགསཔ་དང་འབྲེལ་ ཨེང་གཱོལོ་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མངའ་ཁོངས་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་དབང་སྒྱུར་རིང་ལུགས་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་དང་ སྣ་མང་རིང་ལུགས་འདི་ གནས་བཞིན་གྱི་ཡོངས་གྲགས་ཐོབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཇིན་པཱའོལ་སཱར་ཀྲིརི་དང་ ལུའུསི་ཨཱལ་ཐུ་སཱར་གི་དུས་ཚོད་ཁར་ཨིནམ་དང་ རྒྱ་ནག་ལུ་ མའོ་ཟི་དོང་དང་ ཀིའུ་བཱ་ལུ་ ཕི་དྲཱལ་ཀེསི་ཀྲོ་ འདི་བཟུམ་འབད་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༨སྤྱི་ཟླ་༥པའི་ནང་གི་ལས་རིམ་འདི་གི་སྦེ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ནིའུ་ལེཕཀྲི་ཚུ་གིས་ རྩ་སྒྱུར་གྱི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་ནི་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབང་འོག་སྐྱོང་ལུགས་དང་ རིགས་དབྱེའི་རིང་ལུགས་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨམ་སྲུའི་རང་བཞིན་ལྟ་བ་དང་ ཕོ་མིན་མོ་མིན་གྱི་མི་སྡེའི་གཡོ་འགུལ་ དབང་འོག་སྐྱོང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་མཇུག་བསྡུ་མི་དང་ གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚུ་གི་སྲིད་འབྲེལ་ལས་ཕྱིར་བཏོན་འབད་མི་ཚུ་དང་ འདི་ཡང་ ཨཕ་རི་ཀ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་ཁུངས་ཚུ་ དེ་ལས་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཚར་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ སྨད་ཚོང་གི་ལཱ་འབད་མི་གི་མི་རིགས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཨམ་སྲུའི་ལྟ་བ་བཟུང་མི་དང་ དབང་འོག་སྐྱོང་ལུགས་ཀྱི་ཧེ་མའི་གནས་སྟངས་ འདི་བཟུམ་འབད་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཐོན་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ར་ཝལསི་གིས་བསམ་དཔྱད་ཀྱི་ཚོད་བརྟག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ཚོགས་པ་ཚུ་གི་ངོ་ཚབ་ཀྱིས་ དྲང་བདེན་གྱི་གཞི་རྩ་ཐོག་ལས་ ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་རྒྱབ་ལས་འབད་མི་ མི་སྡེའི་གཞི་བརྟེན་བཟོ་བཀོད་ཚུ་གི་ གནས་ཕྱོགས་ངོ་མ་འདི་ཨིན།
དུས་མཉམ་དུ་ ཨེང་གོལོ་ཨ་མི་རི་ཀཱན་བསམ་སྤྱོད་ཀྱི་ དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཚུ་བྱུང་མི་དང་འབྲེལ་ ཡུ་རོབ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ལོ་གྲངས་ལས་ ༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ཚུན་ཚོད་ལུ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་མི་སྡེའི་གུར་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་རིང་ལུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསརཔ་ལེཤ་ཅིག་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚམས་ཐིག་སོ་སོ་བདའ་སྟེ་ གཞན་མི་གླིང་ཆེན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་མནོ་བསམ་མཁས་པ་ མཀ་སིའི་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ བཐོ་བཀོད་རིང་ལུགས་ལུ་ གཙོ་བོར་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ "ཧེ་ཇེལ་ལོག་ནི་གི་ཐོག་ལུ་"
ད་རུང་ ལུགས་ཡང་སྲིད་འབྲེལ་གྲུབ་མཐའ་གི་ཐོག་ལུ་ མའི་ཀཱལ་ཝཱལ་ཛར་དང་ མའི་ཀཱལ་སེན་དྲཱལ་ དེ་ལས་ ཅཱར་ལིསི་ཀྲེ་ལོར་ཚུ་གིས་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་སྡེ་དང་ངོ་རྐྱང་གི་ལམ་རིམ་འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་དབང་ཚད་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་ལྟེ་མ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱི་མི་ དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེའི་སྲིད་བྱུས་འདི་ལུ་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རིབ་༢༠པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་མཐོང་ཚུལ་ཅོག་འཐདཔ་འབད་མི་ ཆ་ཅིག་ཐོན་མི་ཡང་ མི་སེར་སྤྱི་མཐུན་རིང་ལུགས་ ༼ཡང་ན་ནིའོ་དང་ཡང་ན་ཁྲོམ་སྡེའི་མི་སེར་སྤྱི་མཐུན་རིང་ལུགས་༽ དང་ནུས་སྟོབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཨིན།
མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འཛིན་མི་ཅིག་གི་དོན་ལས་ གནས་སྟངས་འདི་ བྱ་རོགས་འབད་བ་ཅིན་ བྱ་རོགས་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་བརྩི་སྟེ་འབད་རུང་ འདི་ཚུ་བཀག་ཚུགས་པའི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནུས་སྟོབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་ མི་སེར་སྤྱི་མཐུན་རིང་ལུགས་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ དམ་ཁ་འདི་ ཐབས་རིག་བྱིན་དགོཔ་སྦེ་ ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ནང་ལུ་ཡིད་ཆེས་རུང་བ་ཅིག་ མི་ཚུ་ མི་སྡེའི་སེམས་ཅན་ཨིན་ཟེར་མི་དང་ པོ་ལིསི་ཚུ་ ༼སྔོན་ལུགས་གིརིག་གི་མངའ་སྡེའི་ཁྲོམ་ཚོགས་༽ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ འོས་འབབ་དང་ལྡནམ་སྦེ་འོང་ནི་གི་དོན་ལས་ མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་འོངམ་ཨིན།
བུར་ཀེ་འདི་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་གཞི་སྒྱུར་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་སྦོམ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཅོམསི་ཀེ་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་དང་ དཔལ་འབྱོར་སྲིད་བྱུས་ མངའ་སྡེའི་དུས་མཉམ་རྒྱུ་དབང་རིང་ལུགས་ དེ་ལས་ ཨིཛ་རེལ་དང་པེ་ལིསི་ཀྲའིན་གི་འཛིང་འཁྲུག་ དེ་ལས་ བརྡ་བརྒྱུད་ངོ་མའི་གནས་ཚུལ་ཚུ་གི་ ཞིབ་འཆར་མཁས་པ་གཙོ་ཅན་ཅིག་ཨིན།
ཡི་ལི་ཡམ་ཨི་ཀོ་ནོ་ལི་ དེང་སང་གི་དུས་འདི་འགྱུར་ཞིནམ་ལས་ གཞུང་ལུགས་རིག་པ་འགོ་བཙུགས་ནི་ལུ་ཕན་གྲོགས་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མང་བའི་རང་བཞིན་དང་ བསམ་བློ་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་འཆར་གསརཔ་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོ་མཱསི་ཧིལ་གིརིན་ དེང་སང་རང་དབང་གི་མནོ་བསམ་མཁས་པ་དང་ ངེས་གཏན་དལ་དབང་ལུ་ཧེ་མ་ལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ཅིག་ཨིན།
ཁོ་གི་ཧེ་མའི་ལཱ་ཚུ་ག་ར་ ཕེརེང་ཕོརཀྲི་སློབ་གྲྭ་གིས་ཤུགས་སྦེ་ར་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ རྒྱུ་དབང་རིང་ལུགས་ཀྱི་དལ་དབང་ཚོང་ལམ་འདི་ དར་ཁྱབ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་འགན་ཁུར་འདི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་ བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་དང་ འདི་ནང་གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་ཐོན་བཅུག་ནི་འདི་ཨིན་མས།
དཱེ་ཝིཏ་ཧུ་མི་ ཧུ་མི་གིས་ ཇཱོན་ལོ་ཀི་གི་ མི་སྡེའི་འབྲེལ་འཐུད་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ འགན་ལེན་ངོ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་ནའི་ཀྲེད་ཨིསི་ཀྲེསི་གི་ རང་དབང་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་འབད་མི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས།
འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་འདི་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཅིག་དགོཔ་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ཧོ་བིསི་ལས་སོ་སོ་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་ མི་སྡེའི་མནོ་ལུགས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གཞུང་གི་དབང་འཛིན་གྱི་ བསམ་སྤྱོད་གཞི་རྩ་ཚུ་ ཐ་དད་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ར་ཁྱབ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ རང་སོའི་རྒྱུ་དངོས་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ལུ་ དབང་ཚད་ཉུང་སུ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་གཞུང་དགོཔ་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ མཀ་སིའི་རིང་ལུགས་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཅིག་ཨིན།
སེམས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ལུ་ བསྟེན་མ་དགོ་པར་ དངོས་དོན་འཆར་སྣང་ལུ་ མངའ་སྡེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྩིས་འདི་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲིད་འབྲེལ་གྱི་གྲུབ་མཐའི་མཁས་པ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཁོ་གིས་དབང་ཚད་འདི་ཁ་དབྱེ་ནི་ལུ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མི་ངོ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གི་རང་དབང་འདི་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་ འགག་ཤེར་ཚེར་སྙོམས་ཡང་དག་པ་ཅིག་དགོཔ་སྦེ་གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
བསམ་གཞི་ "དབང་གནོན་ཅན་མར་ཕབ་" འདི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ མི་སྡེའི་ཚད་འཛིན་འདི་གིས་ ཐད་ཀར་དུ་ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་པ་གི་མ་ཚད་ རེ་དོན་འདི་གཡོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡང་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས།
ལྟ་བ་གི་བསམ་གཞི་འདི་ ༼་བདེན་པ་དང་ཡང་ན་རྫུན་མ་༽ གི་གོ་དོན་ནང་ལུ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་རྣམ་འདི་གིས་ མི་སྡེའི་འབད་ཐངས་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་འོང་ཟེར་བའི་ཡིག་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན།
མེན་སི་ཡསི་ ཀོན་ཕུ་ཤི་ཡན་སློབ་རིག་ནང་ལུ་ མནོ་བསམ་མཁས་པ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་ཚུ་ལུ་ སྐྱོང་ཐངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ འགན་ཁུར་ཕོག་མི་གི་ཐོག་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་མི་ གྲུབ་མཐའི་མཁས་པ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
མོན་ཀྲེསི་ཀིའུ་ མངའ་སྡེའི་དབྱེ་རིམ་ཚུ་ནང་ལུ་ "དབང་ཚད་འདྲ་མཉམ་" གི་ཐོག་ལས་ མི་སེར་ཚུ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་འདི་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གི་དོར་ཁ་སྒྱུར་མི་ཚུ་གིས་ ཁོ་གི་སྲིད་འབྲེལ་གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་ནང་དོན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
པཱེའི་ཀྲུ་ གཏམ་གླེང་རིངམོ་སྦེ་བྲི་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ འདི་ནང་ལུ་ ཁོ་གིས་ མི་སེར་ཚུ་ དབྱེ་རིམ་གསུམ་ནང་སྦེ་ཁ་ཕྱེ་དགོ་ཟེར་མི་ ཁོ་རའི་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་འདི་ བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨཱནི་རཱནདྲི་ དམིགས་དོན་རིང་ལུགས་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ དུས་རབ་༢༠པ་བར་ཁམས་ལུ་ དམིགས་དོན་རིག་པ་དང་ རང་དབང་རིང་ལུགས་པའི་གཞི་རྩ་དར་ཁྱབ་བཏང་མི་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།
གཞུང་འདི་དཔལ་འབྱོར་ལས་ཐ་དད་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོཔ་དང་ འདི་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ ཆོས་ལུགས་ལས་ཡང་ཐ་དད་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་དྲམ་ཨིསི་མིཏ་ དེང་སང་གི་དཔལ་འབྱོར་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཨིན་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡང་སྐྱེདཔ་ཨིན། ཁོ་གིས་ཁོ་རའི་སྤྲོ་བ་གི་སྦེ་ ལག་ཤེསཔ་དང་ཚོང་འབྲེལ་པ་ཚུ་གི་སྤྱོད་ལམ་ ("མ་མཐོང་པའི་ལགཔ་") ལས་སྦེ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁེ་ཕན་བྱུང་མི་གི་སྐོར་ལས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ ནུབ་ཕྱཽགས་པའི་སྲིད་འབྲེལ་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན། ཁོ་གིས་ཨེ་ཐི་ནིའན་དུས་མཉམ་རིག་པ་གི་ཐོག་ལུ་ གསལ་བཤད་འབད་མི་འདི་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གིས་ ག་ནི་ཡང་བྲི་བྲིཝ་མེད་ནི་འདི་གིས་ ད་རེས་ང་བཅས་ཀྱིས་ཁོ་དང་ཁོ་གི་སློབ་སྟོན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཤེས་ཚུགས་མི་ཚུ་ག་ར་ ཁོ་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་པེལེ་ཀྲུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
མེགསི་ཨིསི་ཀྲིར་ནཱར་ གཞུང་མེད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ནང་ལུ་ མནོ་བསམ་མཁས་པ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཞུང་མེད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བཏོན་ངོ་མ་འདི་ར་ ད་རེས་འབད་བ་ཅིན་ ངོ་རྐྱང་གི་གཞུང་མེད་རིང་ལུགས་འདི་ཨིན།
མི་སྡེའི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་གཞན་ཡང་་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་མངའ་སྡེ་དང་གཞུང་གི་མི་སྡེ་ དེ་ལས་ འདི་ཚུ་གི་ལས་འགན་ཙུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཁྲིམས་དོན་སློབ་སྦྱོང་ཚུ་ཨིན།
ཐོག་མའི་གིརིག་གི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་ཟེར་ཡང་སླབ་མི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ཧེ་མའི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ཧེ་མ་བྱུང་མི་ སྔོན་ལུགས་གིརིག་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་ཨིན།
ཁོང་གི་ལཱ་དང་ཡིག་རིགས་ཚུ་ ཧ་ལམ་ག་ར་ བྱང་ཚར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་མེད་པའི་ཧེ་མ་གི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་འདི་ དུས་རབ་༦པ་བི་སི་ཨི་ལས་ ཐ་ལིསི་དང་ ཨེ་ནགསི་མཱན་དཱིར་ དེ་ལས་ ཨེ་ནགསི་མི་ནི་གསུམ་གྱིས་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟེ་ནོ་ཕ་ནིསི་འདི་ ལྷ་གི་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ དཔྱད་བརྗོད་བཀོད་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅིག་ཨིན།
དུས་རབ་༥པ་བི་སི་ཨི་ལུ་ རྗེས་སུ་འཇུག་མི་ ཨི་ལིཡ་ཀྲིག་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ ༼པར་མི་ནཱའིཏ་དང་ ཟེ་ནོ་ཨོཕ་ཨི་ལིཡ་ དེ་ལས་མེ་ལི་སུསི་༽
ཨ་ན་ཛ་གོ་རསི་དང་ ཨེམ་པི་དྲོ་ཀཱལསི་གཉིས་ཀྱིས་ འཇིག་རྟེན་འདི་ག་དེ་སྦེ་སྒྲུབ་གྲུབ་ཨིན་ན་གི་ མང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་རིག་པ་འདི་རྩིས་སྤྲོད་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་འགོ་དང་པ་ར་ དུས་རབ་༡༨པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཇཱར་མཱན་གྱི་གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཇེ་ཨེ་ཨིབར་ཧཱདྲ་གིས་ "vorsokratische Philosophie''' ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་སྙད་འདི་ སྐྱོད་བརྗོད་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མ་གི་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གཞི་རྩ་དང་ མི་ཚེ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ ག་དེ་སྦེ་སྐྱོང་སྟེ་སྡོད་ནི་ཨིན་ན་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཇེམསི་ཝ་རཱེན་གྱིས་བཀོད་མི་ནང་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་དང་ སྔར་ལུགས་དུས་སྐབས་ཀྱི་ གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ སོ་ཀེརེསི་གི་མཚམས་བཀོད་དེ་མེན་པར་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་དང་ ཡིག་ཐོག་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་སྦེ་བྱུང་ནུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ ཨེན་གྲིརི་ལགསི་གིས་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་དང་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བར་ན་དབྱེ་ཕྱེ་ནི་ལུ་ ལུགས་སྲོལ་ཁག་གཉིས་ཁྱད་པར་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ལུ་འགྱོ་ནི་དང་ ད་རེས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ལུ་བལྟ་ནི་གཉིས་ཨིན་མས།
ལཱ་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ པེ་རི་ཕི་ཟིའོ་དང་ཡང་ན་ ཨཱོན་ནེ་ཅཱར་ཟེར་མིང་བཏགས་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་མ་གི་རྩོམ་བྲིས་པ་གཞན་ཚུ་གིས་ མིང་ཚུ་ ཆེད་བརྗོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ དོན་འགྲུལ་འབད་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་མང་སུ་ཅིག་བཏང་མི་འདི་ཡང་ ཁོང་གིས་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཐིའུ་ཕཱརསི་ཀྲཱསི་ ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ཤུལ་འཛིན་པ་འདི་གིས་ སེམས་ཁམས་མཁས་པ་གི་བསམ་འཆར་ ཨེན་སའི་ཀོལོ་པི་དྲཱིག་ཀི་དེབ་འདི་ བྲི་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཀི་དེབ་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་ལུ་ གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཀི་དེབ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ད་རེས་ ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་ཀི་དེབ་འདི་ གྲའིལ་ཀཱརན་ཛ་ཨང་རིགས་ཟེར་མི་ གསང་རྟགས་ལམ་ལུགས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཁུངས་གཏུག་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་ལས་ཀྱི་གསང་རྟགས་ ངོ་སྦྱོར་གྱི་ཆ་ཤས་ཨིན་ན་མེན་ན་ གསང་རྟགས་ "ཀ", ཡང་ན་ "ཁ་" བཀོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་གི་ལུང་དྲང་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ གཞུང་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཁོང་ར་གི་ངོ་མ་ཨིན་ན་མེན་ན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་འདི་ དུས་རབ་གཉིས་དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་བསྒང་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དེ་ར་སྡོད་མི་ པར་ཤི་ཡན་ཨཱལ་ཀེ་མི་ནིད་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཁ་རྒྱས་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ གིརིག་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ མཚོ་ཡི་ལམ་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ སཱའི་པཱརསི་དང་ སི་རི་ཡ་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གིརིག་གིས་ ༤༩༩བི་སི་ཨི་ལུ་ ངོ་རྒོལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ༤༩༤བི་སི་ཨི་ལུ་ ཕམ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་གིརིག་ལུ་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་གཞུང་ལུགས་རིག་པ་བྱུང་དགོ་མི་འདི་ རྒྱུ་རྐྱེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཡང་ བདེ་ཉམས་ཡོད་མི་དང་ གིརིག་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་མི་གི་ཚད་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ བསམ་འཆར་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཏེ་ ག་བསྡུར་རྐྱབ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ པོ་ལིསི་གི་ དམངས་གཙོའི་སྲིད་འབྲེལ་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ཡང་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ཐོན་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་འཆར་སྣང་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཧོ་མཱར་དང་ཧི་སོའིདྲ་གི་ལཱ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ དྲི་བ་ཚུ་གི་ལན་ཨིན་མས།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཡང་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ འགན་འཛིན་ཧེ་མམ་འདི་ཨིནམ་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་འདི་ག་དེ་སྦེ་བྱུང་བྱུངམ་ཨིན་ན་གསལ་ནི་དང་ སྔོན་གསལ་ལམ་ལུགས་དང་ གཏམ་རྒྱུད་ཚུ་ ལུགས་མཐུན་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ཨིན་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ འགོ་དང་པ་འདི་གིས་ཡང་ ས་གནས་གཞན་ཚུ་ནང་ལུ་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ར་ རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བསམ་བློའི་རྩ་འདི་ ཕྱི་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ རྒྱླ་ཁབ་ནང་འཁོད་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ཡོད་ཟེར་བའི་དོན་དག་ཨིན་མས།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མང་དོན་དང་ཅིག་དོན་གཉིས་ཆ་ར་ འགྲུལ་བཤད་ཅིག་ནང་སྦེ་འབད་ཚུགས་ཟེར་བའི་རིག་ཤེས་ཚུ་བརྗེ་སོར་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ འགྲེལ་བཤད་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ལྷ་གི་བྱིན་རླབས་འདི་མི་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ དངོས་པོ་དང་ ཁོང་གི་འབྱུང་ས་དང་ ཡལ་འགྱོ་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་སོགས་པའི་ རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཚུ་འཚོལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་གི་ཤེས་ལུགས་ཅིག་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་སྐྱེད་མི་དང་འབྲེལ་ རོལ་དབྱངས་དང་ འདྲ་མཉམ་ རིགས་མཚུངས་དང་ འཆར་རྟོགས་ལམ་རིམ་ མར་བཅག་ནི་གི་ལམ་རིམ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ཨང་རྩིས་རིང་ལུགས་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཚིག་དང་ བསམ་གཞི་གསརཔ་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ འགོ་བཙུགས་མི་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ འབྲུང་ས་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྐོར་གཏམ་འདི་གི་སྦེ་ རྗེས་སུ་འཇུག་དགོ་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་ལུ་གནོད་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཐབས་ལམ་ཅིག་མེད་མི་དང་ ཡང་ན་ འཛམ་གླིང་འདི་ གཅིག་མཐུན་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་གི་ སྲོལ་མེད་མི་ དེ་ལས་ ཕྱི་ལྟ་བའི་མིག་གི་དབང་པོ་གིས་ ཕྲ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དཔྱེ་བཞང་ཚུ་བལྟ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་འོང་ནི་མས།
འ་ནི་འདི་ ལམ་ལུགས་དང་མཐུནམ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་གི་ཤེས་བརྟོག་བྱུང་མི་ཚུ་ག་ར་ ཡོངས་ཁྱབ་སྦེ་ལྟ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཆད་ལྟ་བའི་རིང་ལུགས་མེནམ་དང་ ཨིན་རུང་ ཁོང་གིས་ལྷ་ལུ་སྐྱབས་འཚོལ་ནི་འདི་ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ རང་བཞིན་གྱི་བྱུང་རིམ་ གློག་ཀེམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལུ་ཡིད་ཆེས་མང་སུ་ཅིག་སྐྱེད་ནི་དང་ ཡང་ན་ ལྷ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་འཛམ་གླིང་དང་འབྲེལ་བ་རྩ་ལས་མེདཔ་སྦེ་བཏོན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་གནས་རིམ་དང་པའི་པ་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ མི་ལི་ཤི་ཡནསི་དང་ ཟེ་ནོ་ཕེ་ནེསི་ དེ་ལས་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ནང་ལུ་ རང་ལུགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྲོལ་ཚུ་ངོས་ལེན་མེད་པར་ རྒལ་ཁབ་སྐྱོང་ལུགས་ཀྱི་བལྟ་བརྟོག་དང་ དོན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་འཁྲིལ་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨི་ལི་ཡ་ཀྲིག་ཚུ་ཡང་ མོ་ནིསིཀྲ་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན། ༼གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ག་ར་ འདི་གི་ བསྒྱུར་བ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི།༽
ཁོ་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་འགོ་དང་པ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོ་གིས་འགོ་དང་པ་ རྒྱུ་མཚན་དང་ སྒྲུབ་བྱེད་ དེ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བཟོ་ནི་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་ལིསི་འདི་ ཕ་མའི་རིགས་ལས་ར་ ཕ་ནི་ཤཱནསི་ཟེར་མི་ གིརིགི་གི་ སྔོན་ལུགས་མི་བརྒྱུད་ཅིག་ཨིནམ་འོང་ནི་མས།
ཨིན་རུང་ ཐ་ལིསི་གིས་ ཁོ་གི་གོ་རྟོགས་དོན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཡོངས་ཁྱབ་སྤྱིར་བཏང་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ དབྱིས་རྩིས་རིག་པ་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་ལིསི་གིས་ གིརིག་གི་མི་ཁུངས་གཞན་མི་ཚུ་བཟུམ་འབད་ར་ སཱར་དཱིསི་ལུ་བལྟ་བསྐོར་འབད་དེ་ གནམ་རིག་གི་ཐོ་བཀོད་ཚུ་བཞག་སྟེ་འབད་ གནམ་རིག་བལྟ་བརྟོག་འདི་ གནད་དོན་ངོ་མ་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼མར་ཁུ་བསྡུ་གསོག་འབད་ནི་༽
ཁོ་གིས་འཛམ་གླིང་འདི་ ལྷ་གི་སྦེ་སྒྲུབ་གྲུབ་མེན་པར་ འབྱུང་བ་ཁམས་ཚུ་ལས་སྒྲུབ་གྲུབ་ཨིན་ཟེར་ཆེས་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་ མི་དྲག་དྲག་བཟང་བཟང་འབད་ཚུ་འབད་མི་ མི་ལི་ཀྲསི་ཚོགས་པ་གི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ མངའ་སྡེའི་མི་ཕྱུག་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཐ་ལིསི་གི་ལན་གསལ་ལུ་ ཁོ་གིས་ གཞི་རྩ་དང་པ་ ཁ་གསལ་མ་བཀོད་མི་དང་ སྤུས་ཚད་མེད་པའི་ ཚད་མེད་རྒྱུ་རྫས་ཚུ་གི་གནས་ཚིག་ཚུ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ༼ཨེ་པི་རཱོན་༽ འདི་གི་ནང་ལས་ རྩ་བའི་འགལ་མིང་ ཚ་ཏོམ་དང་ཁོདམ་ དེ་ལས་ རློན་གཞའ་དང་སྐམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ དབྱེ་ཕྱེ་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ ཁོ་གིས་ འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་འདི་ ག་དེ་སྦེ་ཨིན་ན་ འཆར་སྣང་བཀོད་པའི་མིང་གཏམ་ཡང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ཁོ་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་སྐོར་ལས་ ལྷུག་ཚིག་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ ཀི་དེབ་ཅིག་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་ར་ རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་ཏེ་ར་སྡོད་མི་སྙན་ངག་མཁནམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གི་སྤྲོ་བ་འདི་གཙོ་བོ་ར་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་ ཤེས་བྱའི་ཁྱད་ཡོན་རིག་པ་འདི་ལུ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ གླང་དང་རྟ་ཡང་ན་ སེངྒེ་ཚུ་གིས་རིས་མོ་བྲི་ཚུགས་པ་ཅིག་ ཁོང་གི་ལྷ་འདི་ གླང་དང་རྟ་ཡང་ན་སེངྒེ་འབད་ར་བྲི་འོང་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ར་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟེ་ནོ་ཕེ་ནཱསི་གིས་ ཉིམ་དང་གཞའ་ དེ་ལས་ སེནཀྲི་ཨིལ་མོ་གི་མེ་ལ་སོགས་པའི་ལེགས་ཐོན་ཅན་ཚུ་གི་རང་གཤིས་ཚུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟེ་ནོ་ཕེ་ནཱསི་གིས་ ང་བཅས་ར་མི་ཚུ་ལུ་ ཤེས་བྱའི་ཡོན་ཏན་གྲུབ་ནི་གི་ལྕོགས་གྲུབ་ནི་འདི་ལུ་ དོགས་སྣང་ཆགས་ཏེ་ར་སྡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ གནད་འགག་ཆེ་བའི་སྒོ་ལས་མནོ་བསམ་བཏང་སྟེ་ གྲུབ་འབྲས་འགོར་ལས་སྦེ་ཐོན་ནི་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་དངོས་གཞི་ཚུ་ག་ར་ ཡུན་རིང་གནས་པའི་རང་བཞིན་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
མེ་འདི་ ཆུ་དང་ས་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ལས་ལོག་སྟེ་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་གིས་ ང་བཅས་ཀྱིས་ གཙང་ཆུ་ཅོག་ར་འཐདཔ་ནང་ལུ་ ལོག་སྟེ་ཚར་གཉིས་འཛུལ་མི་ཚུགས་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཏ་པཱན་ཏ་རེཧི་ཟེར་མི་ འབོ་ཚིག་༼ག་ར་རིམ་གྱི་སྦེ་འབབ་འགྱོ་འོང་༽ བཟུམ་འབད་ གནས་སའི་ཕྱོགས་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་གི་བསམ་གཞི་གཙོ་བོ་ཅིག་འདི་ གདོང་ཕྱོགས་འབད་བཞག་པ་ཅིན་ ཅིག་གི་ཅིག་མེ་ལོང་ནང་མཐོང་དོ་བཟུམ་འབད་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ཚུ་མཉམ་མཐུན་འབད་འོང་ཟེར་བའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཨིན་མས།
ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་གི་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ཚུ་མཉམ་མཐུན་ཟེར་བའི་ གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་མཉམ་མཐུན་དང་ འདི་གི་ཆ་ཤས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རྒྱབ་འགལ་གྱི་སྦེ་མ་མཐུན་པའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་གི་ གཞི་རྩའི་འཆར་སྣང་འདི་ར་ དོན་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་མི་ གིརིག་གི་ཚིག་ ལོ་གོསི་ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ ཚིག་འདི་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་ དོན་དག་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་དག་པ་ཅིག་གི་ཤུལ་མ་ ཁོ་ར་ ཀོརོ་ཀྲོན་ལས་འབྱོག་སྟེ་ མེ་ཀྲ་པཱོན་ཀྲམ་ལུ་ གཞི་བཅག་སྟེ་སྡོད་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ཁོང་གིས་ ཁོ་གི་འཆར་སྣང་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ ག་ར་ཨང་གྲངས་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཨིན་མས་ཟེར་མི་ཅིག་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ འཇིག་རྟེན་འདི་ར་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ག་ར་ རིགས་མཚུངས་དང་ དབྱིབས་རྩིས་ཀྱི་མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་གི་ གཟུགས་བརྙན་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གི་མི་ཚེ་གི་སྡོད་ཐངས་འདི་ དཀའ་ཐུབ་ཅན་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་ར་ཆ་ཁྱབ་ སྤྲོ་བའི་ལཱ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་ སྤྲོ་ཅན་གྱི་ཟ་འཐུང་གི་རིགས་ཚུ་ལས་འཛེམ་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་གཞན་ཚུ་གིས་ པཱའི་ཐ་གོ་རཱསི་གིས་ ལོག་སྟེ་སྐྱེ་བ་ལེན་ནི་འདི་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་ལུ་ མེས་མེད་བཅོས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
པའི་ཐ་གོ་རིཡ་ནི་ཟམ་གིས་ ནིའུ་པེལེ་གྲུ་ནི་ཟམ་སྦེ་ ཡེ་ཤུ་འདི་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ སློབ་སྟོན་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ ཤུལ་མ་ པེལེ་ཀྲུ་གིས་ ཉམས་སུ་ཤླང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་དང་ དྲིའོ་ཇི་ནིསི་ལཱའིར་ཀྲིའུསི་གིས་བཀོད་མི་ནང་ ཟེ་ནོ་ཕ་ནེསི་འདི་ པར་མི་ནེདསི་གི་སློབ་དཔོན་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ ཟེ་ནོ་ཕ་ནེསི་འདི་ ཨི་ལེཡ་ཀྲིག་སྦེ་རྩིས་དགོཔ་ཨིན་ན་ཟེར་བའི་ གྲོས་བསྡུར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ང་བཅས་ར་འཛམ་གླིང་གི་དབྱིས་འདི་སྒོང་རྡོག་རིལ་རི་སྦེ་ཨིན་མས་ཟེར་ སེམས་ཁར་འཆར་མི་འགོ་དང་པ་འདི་ཁོ་ཨིན་མས།
པཱར་མི་ནའིགྲསི་གིས་ གོ་བ་ལེན་ནི་ལུ་གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་ སྙན་རྩོམ་ ཨོན་ནེ་ཅཱར་ ཡང་ན་ ཨོན་ཝཱཏ་ཟེར་མི་ཟེར་མི་འདི་བྲི་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ཤུལ་མ་ གིརིག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྙན་རྩོམ་འདི་ནང་ལུ་ པོརོམ་ཟེར་ ༼སྔོན་བརྗོད་༽ དང་བདེན་པའི་ལམ་ཕྱོགས་ དེ་ལས་ བསམ་འཆར་གྱི་ལམ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ ཆ་ཤས་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན།
བདེན་པའི་ལམ་ཕྱོགས་ཟེར་མི་འདི་ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ཁར་ ད་རེས་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན།
དེ་གིས་སྦེ་ ང་བཅས་ཀྱིས་བདེན་པ་ཨིནམ་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ ང་བཅས་ར་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ག་ར་ རྫུན་པའི་ཁྱད་ཚབ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཀུའོ་རོསི་ལུ་ལྷ་མོ་གིས་ མནོ་ལུགས་ནོར་བ་ཚུ་ སྤང་སྟེ་ ཁོ་རའི་དགོས་བརྗོད་བཀོད་མི་ཚུ་བདེན་པ་དང་ཡང་ན་རྫུན་མ་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ཁོ་རའི་རྒྱུ་མཚན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་སྦེ་ སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཛེ་ནོ་དང་མེ་ལི་སཱསི་གིས་ འཇིག་རྟེན་རིག་པའི་ཐོག་ལུ་ པཱར་མ་ེ་ནའིདསི་གི་མནོ་ལུགས་འདི་ འཕྲོ་འཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ང་བཅས་ཀྱིས་ག་ཅི་སྦེ་ གནས་ཏེ་མེད་མི་ཚུ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏངམ་ཨིན་ན་ གོ་བ་བཤད་ནི་གི་རྩིས་རྐྱྦ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ན་ཟ་གོ་རཱསི་འདི་ ཨའིའོ་ནིཡ་ལུ་སྐྱེས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱླ་ཁབ་སྤངས་ཏེ་ ཨེ་ཐེནསི་རྒྱླ་ཁབ་ནང་ལུ་འགྱོ་མི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨེ་ན་ཟ་གོ་རཱསི་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ ཤན་ཞུགས་འབད་མི་གཙོ་ཅན་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ག་ཅི་མནོ་བསམ་བཏང་བཏངམ་ཨིན་ན་གི་ དོན་འགྲུལ་ལུ་ ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཨིན།
དངོས་པོ་ཚུ་ག་ར་ རླུང་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་སླ་བསྲེ་བསྲེཝ་ཅིག་ཨིན།
སེམས་ཁམས་འདི་ཡང་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་གྲུབ་མི་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་ སྲོག་ལྡན་གྱི་དངོས་པོ་ནང་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ན་ཟ་གོ་རཱསི་གིས་ མེ་ལི་སིའན་གི་མནོ་བྱ་ ཤེས་བྱའི་རིག་པ་གི་ཐོག་ལུ་ མནོ་བསམ་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་གནད་དོན་ག་རའི་ནང་ལུ་ ཁྱབ་པའི་ འགྲེལ་བཤད་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ནི་སྦེ་ འབད་བརྩོན་སྐྱེད་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲིའོ་ཇི་ནིསི་ལཱའུར་ཀྲའསི་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཨིམ་པི་དྲོ་ཀཱལསི་གིས་ སྙན་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པ་ནང་སྦུ་ པེ་རི་ཕའི་སིའོསི་ ༼རང་བཞིན་གྱི་སྐོར་༽ དང་ ཀ་ཐར་མོའི་ ༼རྣམ་པར་དག་པ་༽ ཟེར་མི་ ཀི་དེབ་གཉིས་བྲི་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ ཨེ་ན་ཟ་གོ་རཱསི་གི་མནོ་ལུགས་བཞི་ "རྩ་བ་" ༼འ་ནི་འདི་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་འབྲུང་བ་༽ འདི་ཚུ་ཅིག་ཁར་སླ་བསྲེཝ་དང་ འདི་གིས་ ང་བཅས་རའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་མི་ དངོས་པོ་ཚུ་བྱུངམ་ཨིན།
འ་ནི་སྡེ་གཉིསཔོ་འདི་ རྒྱབ་འགལ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ རྩ་བ་བཞི་གི་གི་དངོས་པོ་ཚུ་ཅིག་མཐུན་མཉམ་འབྲེལ་སྦེ་གནས་མི་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་ནི་དང་ཡང་ན་ རྩ་བ་བཞི་སོ་སོ་སྦེ་ཁ་ཕྱེ་བཏང་ནི་ཨིན་ན་འདི་གིས་ ཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་མི་འདི་གིས་ ད་རེས་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་བྱུངམ་ཨིན།
ཁོང་གི་མནོ་ལུགས་ནང་ལུ་ གཞི་རྩ་དང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ མཛེས་ཆ་དང་འབྲེལ་བ་ སྲིད་དོན་དང་ འགོ་བཙུགས་གནས་སྟངས་ལ་སོགས་པའི་ ནང་དོན་རིག་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཚུད་དེ་ཡོད་རུང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ ཁྲ་བའི་འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ཡོངས་གྲགས་ཨིན།
གྲི་མོ་ཀིརི་ཀྲསི་དང་ ལིའུ་སི་པཱསི་གཉིས་ ང་བཅས་རའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ བློ་བདེ་ཧིང་འཐད་ཁར་ དོགས་པ་གསག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འགུལ་འགྱུར་འདི་ཡོདཔ་ཨིནམ་ཐེ་ཚོམ་རྩ་ལས་མེདཔ་ཨིན།
རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་ ས་སྟོང་ནང་ལུ་ སྤོ་སྤྱོད་འབད་དེ་ ནང་དོག་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ་ཏེ་ མནོ་དོན་གྱི་ སྤྱོད་ཚུལ་གཙང་མའི་ཐོག་ལུ་ ང་བཅས་ར་སྡོད་མི་ འཛམ་གླིང་གི་སྣ་མང་རང་བཞིན་འདི་གྲུབ་ཨིན་མས།
གྲི་མི་ཀིརི་ཀྲསི་གིས་ ག་ར་ རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་དང་བར་སྟོང་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཚུ་ཐངོ་མ་མེན་པར་རྙིང་འགྲོས་ཨིནམ་སྦེ་ མཐའ་བཏོག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ལྷ་ལས་འགོ་བཟུང་གཞི་བཟང་ཚུན་ ནང་དོན་རིག་ཡར་འཕེལ་གྱི་ལམ་རིམ་ཐོན་ནི་ལ་སོགས་པ་ རང་ལུགས་ཀྱི་མནོ་ལུགས་འདི་ལུ་ དབང་གནོན་འབད་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ འཁྲབ་སྟོན་དང་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ འབྱུང་རབ་ལ་སོགས་པའི་ སློབ་ཚན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
སོ་ཕིསིཀྲ་ཟེར་གླ་ཆ་ལེན་ཏེ་སློབ་སྟོན་འབད་མི་འདི་གིས་ ནུས་ཅན་སྦེ་སླབ་ནི་དང་ཡང་ན་བྲི་ནི་སྟོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མནོ་ཚུལ་མང་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་གི་སྟོན་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇོར་གིཡསི་གིས་ ཨོན་ནེ་ཅཱར་ཟེར་མི་ཀི་དེབ་འདི་བྲི་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཨི་ལིཡ་ཀྲིག་གི་བསམ་གཞི་ ག་ཅི་འདི་ཨིན་ན་དང་ག་ཅི་འདི་མེན་ན་ཟེར་མི་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེན་ཀྲི་ཕོན་གྱིས་ རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ལུ་ རྒྱབ་འགལ་སྦེ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་གི་ རྣམ་པ་དང་མཉམ་མཐུན་གཉིས་ཆ་ར་ དོན་འགྲེལ་འབད་ནི་གི་ཐཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲའོ་ཇི་ནིསི་ཨོཕ་འདི་ མི་ལི་སིའན་མོ་ནི་ཟམ་ལུ་ལོག་འོང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མཛེས་ཉམས་ཅན་གྱི་མནོ་ཐངས་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་ཨིན།
པའི་ཐ་གོ་རཱསི་དང་ཨིམ་པི་དྲོ་ཀཱལསི་གིས་ ཁོང་ར་གི་གསལ་བསྒྲགས་འབད་མི་ཤེས་རབ་འདི་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱིས་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་མི་དང་འབྲེལ་འཐུད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གིས་ འགྲོ་བ་མི་ཚུ་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བདེན་པ་འཚོལ་དགོཔ་སྦེ་ སློབ་སྟོན་དང་ཡང་ན་ ནན་སྐུལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལུ་ པའི་ཐ་གོ་རཱསི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ཐོག་ལས་དང་ ཨིམ་པི་དྲོ་ཀཱལསི་གིས་ བལྟ་རྒྱ་མཐོང་རྒྱ་ལས་སྦེ་ཉམས་མྱོང་ཚུན་གྱི་སྦེ་ བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ཧོ་མར་དང་ཧི་སིའོདྲ་གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ལྷ་ཚུ་གི་ རང་ལུགས་ཁྱད་ཚབ་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དེ་ གིརིག་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ནན་ཞིབ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ རང་བཞིན་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ལྟ་བ་མ་མཐུནམ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆོས་ལུགས་རིག་པའི་མནོ་ལུགས་འདི་ མེ་ལི་སིའན་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ལས་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟེ་ནོ་ཕ་ནིསི་གིས་ ལྷ་གི་དོན་ལས་ གོང་མའི་གནས་ཚིག་ཁག་གསུམ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཚུ་ཡང་ ལྷ་ཚུ་ཨ་རྟག་ར་ལེགས་ཤོམ་འོང་དགོཔ་དང་ ཤི་ནི་མེདཔ་སྦེ་དགོ་ དེ་ལས་ སྣང་ཚུལ་ལུ་ མི་ཡི་རྣམ་པ་སྦེ་འོང་ནི་མི་འོང་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མནོ་ལུགས་ལུ་ ཕན་གནོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྦོམ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
ཨེ་ན་ཛ་གོ་རཱསི་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་བློ་རིག་འདི་གིས་ ༼ནོཝསི་༽ དངོས་པོ་ལུ་སྲོག་བྱིན་འོང་ཟེར་མི་འདི་ ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
ཧི་པོ་ཀེརེཏསི་ ༼འཕྲལ་འཕྲལ་ར་སྨན་རིག་གསར་སྟོན་འབད་མི་ཟེར་བསྟོད་པ་རྐྱབ་ཨིན་༽ གིས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མངའ་ཁོངས་གཉིས་ནང་ལུ་ ཡོངས་སུ་རྫོགསཔ་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་མེདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་བསྒྱུར་བཏང་མི་འདི་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་ཨེ་ཟིའོམ་པཱན་ཏ་རིའི་གིས་ བཅུད་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ག་ར་ མངའསྡེ་ནང་ལུ་༽
སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱིས་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་དང་ ཞིབ་རྟོག་ དེ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ལུ་འགྱུར་ཏེ་མཚོན་རིག་གི་འགྲེལ་བཤདལྡན་པའི་ཐོག་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཧ་གོ་ནི་ལུ་ རེ་འདོད་སྐྱེད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ནག་སི་མཱན་དཱིར་གིས་ དོན་དག་ལང་པའི་གཞི་རྩ་བྱིནམ་ཨིནམ་དང་ རྩ་སྒྱུར་གྱི་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་ལས་ ག་ཅི་ཡང་མེད་མི་གི་ནང་ལས་ ག་ཅི་ཡང་མི་ཐོན་ཟེར་བའི་ གཞི་རྩ་འདི་བྱུང་ནི་ཨིན་མས།
ཟེ་ནོ་པ་ནིསི་གིས་ཡང་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་ཐབས་ལམ་འདི་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ ཨེན་ཐོརོ་པོ་མོར་ཕིག་ཆོས་ལུགས་གི་དཔྱད་བརྗོད་བཀོད་ནི་འདི་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གིརིགི་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ནང་ལུ་ ལྷ་ཚུ་བཏོན་ནི་ལུ་ ངེས་གཏན་མེད་མི་འདི་ཨིན་མས།
གཞན་མི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱིས་ ལན་ལེ་ཤ་ཅིག་བཀོད་ཐོག་ལས་ འགོ་ཐོག་གི་དྲི་བ་ལུ་ལན་འཚོལ་ནི་དང་ ཨིན་རུང་ མཚོན་རིག་གི་མནོ་ལུགས་ལུ་ ལམ་རིམ་དང་པ་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ལེན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གིས་བཏོན་མི་ནང་དོན་རིག་པའི་མནོ་ལུགས་འདི་གིས་ ཤུལ་མའི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་དང་ འབྱུང་རབ་མཁས་པ་ཚུ་ དེ་ལས་ འཁྲབ་སྲུང་འབྲི་མི་ཚུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གཞོནམ་ངལ་རང་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུ་རྫས་འཚོལ་ནི་ལུ་སྤྲོ་བ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ཁོ་གིས་འགོར་ལས་སྦེ་ རི་བཞིན་གྱི་འཛམ་གླིང་ལུ་མེན་པར་ ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་དང་ ལེགས་སྤྱོད་ དེ་ལས་ བཟང་སྤྱོད་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ འདི་ལུ་ ཁོ་གི་སྤྲོ་བ་འདི་ཞེན་སུ་ཅིག་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སི་སི་རོ་གིས་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཐོག་ལུ་ ཁོ་གི་ ཀྲའསི་ཀུ་ལེནེ་དྲིསི་པུ་ཀྲེ་ཤཱནེསི་ནང་ལུ་ བསམ་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་འདི་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་གྲུབ་མཐའི་རྣམ་པ་ཚུ་ ཧེ་མ་གི་ "ཉམས་མྱོང་ཅན་" མང་ཤོས་ཅིག་ སྦྱོང་ལཱ་གི་གནད་དོན་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་དེ་ཡོད་མི་ལས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲཱལ་གྱིས་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་འདི་ ཁོ་རའི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ ངོ་སྤྲོད་འབད་མི་དང་ ཁྲེལ་དགོད་འཚོལ་ཞིབ་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་དང་པ་ མེ་ཀྲ་ཕི་ཟིགསི་ནང་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཕཱ་རན་སིསི་བེ་ཀོན་འདི་ དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ནང་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ལྟ་བ་ཚུ་ རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན།
ཕརའི་དྲི་རིཆ་ནིདྲཟ་ཆེ་གིས་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་དགའཝ་ལས་ འདི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་སྦེ་འགྱོ་མི་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ ཁོང་ལུ་ "རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ དབང་བཙོང་དབུ་ཁྲིད་" སླབ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་དང་ཁོ་གི་རིམ་རྒྱུད་པ་ཚུ་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་གི་གདམ་ཁ་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡེོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ཚུ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་དུས་སྐབས་འདི་ གིརིསི་ལུ་ མཛེས་སྡུག་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡི་ཟེར་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་ གསེར་གྱི་དུས་སྐབས་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ ནིདྲཟ་ཆེ་གིས་བཀོད་དོ་བཟུམ་འབད་ ཉམས་ནི་གི་དུས་སྐབས་ཚུ་ཨིན་མས།
འ་ནི་དུས་སྐབས་འདི་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ སེར་ཁ་དང་ སོ་ཁ་གི་དུས་སྐབས་དང་ མངའ་སྡེ་ནང་དམག་རྐྱབ་པའི་དུས་སྐབས་ཅིག་སྦེ་ ཟང་ཟིང་འར་འུར་སྦེ་དམག་རྐྱབ་ཏེ་ རྒྱ་ནག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ གསེར་གྱི་དུས་སྐབས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མནོ་ཐངས་དང་བསམ་ཐང་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཐོན་མི་ཚུ་ག་ རང་དབང་གི་ཐོག་ལས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཏ་ཝི་ཟམ་ ༼ཟླ་ཝི་ཟམ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།༽ འདི་ སྙིང་རྗེ་དང་ རན་ཚོད་ དེ་ལས་ ཉམས་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ ཏའོ་གི་རིན་ཆེན་སྣ་གསུམ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟཻན་པའི་ ནང་དོན་རིག་པ་ཅིག་ཨིན། ཏ་ཝི་ཟམ་འདི་ངོས་ལེན་འབད་མི་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་དང་ མི་ཚུ་གི་བར་ནའི་མཐུན་འབྲེལ་དེ་ལས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ གསོ་བ་དང་ མི་ཚེ་ཡུན་རིང་གནས་ནི་ དེ་ལས་ འུ་ཝི་༼བྱེད་ལས་ཀྱི་ཐོག་ལས་རྒྱ྄ད་དེ་བྱེད་ལས་མིན་པ་༽ ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
ཨག་ར་རིཡ་ནི་ཟམ་དང་ཡང་ན་ ཨག་ར་རིཡ་ནི་ཟམ་ གི་སློབ་གྲྭ་ཟེར་མི་འདི་གིས་ ཡུ་ཐོ་པིའན་མི་གནགཔ་གི་ སྤྱི་བསྡོམས་རིང་ལུགས་དང་ ཨི་ག་ལི་ཀྲ་རིཡ་ནི་ཟམ་འདི་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་སློབ་གྲྭ་ནང་ལས་ཐོན་མི་ ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་ གསལ་བཤད་འབད་ནི་དང་ རྩོད་འགྲན་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ཐབས་ཤེས་སྟོན་ནི་ཚུ་ནང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སློབ་གྲྭ་ "ཚབས་ཆུང་གི་བློ་" བསམ་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་མེན་ཏེ་འབད་རུང་ བསམ་སྤྱོད་ག་རའི་ནང་ལུ་ ནང་དོན་རིག་པ་བཀོད་མི་ཚུ་ ཁྲོམ་ཁར་ལས་ཕར་སྡོད་མི་ སྤྱིར་བཏང་གི་མི་ཚུ་ལས་ར་བྱུང་སྟེ་ གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཁོང་ར་ནང་དོག་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀཱན་ཕུ་ཤི་ནེ་ཟམ་འདི་ ཧཱན་རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྒྲིང་སྒྲིང་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ མནོ་བསམ་མཁས་པ་འདི་ དོང་ཞོང་ཤུ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ ཞོང་ཤུ་སློབ་གྲྭ་འབྱུང་བ་ལྔ་གི་གྲུབ་མཐའ་གི་བསམ་གཞི་ཚུ་ ཀཱན་ཕུ་ཤི་ནེ་ཟམ་དང་ཅིག་ཁར་ གཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཀཱན་ཕུ་ཤིཡསི་འདི་ ལྷ་བཟུམ་ཅིག་འབད་རྩིས་མི་འདི་དགག་པ་རྐྱབ་ཏེ་ དྲང་སྲོང་མཁས་པ་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱི་བཏང་གི་མི་ཅིག་དང་ མི་རྟག་པ་ཅིག་སྦེ་ར་རྩིས་ཡོདཔ་ཨིན།
གརྒྱ་ནག་ལུ་ ནངས་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དུས་རབ་དང་པ་ཨེ་གྲི་ནང་ར་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བྱང་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ སུའི་དང་ཏང་རྒྱལ་རིམ་ཀྱི་སྐབས་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ དབང་དུ་ཐལ་ཏེ་ངོས་ལེན་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ སྲིད་པ་ནང་གནས་པའི་རིགས་ཚུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་ག་ཅི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་ན་ཟེར་བའི་དྲི་དཔྱད་བྱུང་སྟེ་ དངོས་པོ་ག་ར་གི་འབྱུང་གནས་ག་ཅི་ཨིན་ན་ཟེར་བའི་དྲི་བ་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་བདུན་ཡང་ ཨ་ཀྲི་དང་བྷ་རདྲ་ཝ་ཇ་ གའུ་ཏ་མ་དང་ཇ་མ་དག་ནི་ ཀཱསི་ཡ་པ་ དང་ཝ་སིཤི་ཐ་ དེ་ལས་ ཝིསི་ཝ་མི་ཏ་ར་ཚུ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་གིརིག་གི་དུས་སྐབས་འདི་ དུས་རབ་༦པ་བི་སི་ལས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ གིརིག་གི་མུན་པའི་དུས་སྐབས་འདི་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ གནམ་རིག་དང་ ཤེས་བྱའི་རིག་པ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་ ཀུན་སྤྱོད་དང་ དངོས་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་རིག་པ་ གནས་ལུགས་རིག་པ་ དང་ཚད་མ་རིག་པ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ ཚིག་རྒྱན་རིག་པ་ དེ་ལས་ མཛེས་ཆའི་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ དོན་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་ འབྲེལ་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
སྔོན་ལུགས་གིརིག་དང་ ཧེ་ལི་ནིསི་ཀྲིག་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ རིགས་རྒྱུད་མ་ཆད་པ་ར་ རོ་མཱན་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ འགོ་ཐོག་ཨིསི་ལ་མིག་ནང་དོན་རིག་པ་ དུས་རབ་བར་མའི་ ཤེས་ཡོན་རིང་ལུགས་དང་ ཡུ་རོ་པིན་བསྐལ་པ་ཕྱི་དར་ དེ་ལས་ སངས་རྒྱས་པའི་དུས་སྐབས་ཚུན་ཚོད་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཁོང་གིས་ དོན་དག་དང་འཁྲིལ་ཏེ་རྐྱངམ་ཅིག་བཤད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་ལིསི་གི་ མེ་ལི་སིའན་ནང་དོན་རིག་པའི་སློབ་གྲྭ་འདི་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཏེ་ འདི་གི་རྟིང་བདའ་ ཨ་ནགསི་མཱན་དཱིར་འདི་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ གཞི་རྟེན་དང་ཡང་ན་བཙུགས་རིམ་འདི་ ཆུ་དང་ཡང་ན་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཚུ་མེན་པར་ ག་ཅི་ཅིག་འོང་ཟེར་ཨིན་མས། "ཚད་མེདཔ་" ཡང་ན་ "ངེས་མེད་" ༼གིརིག་གི་ནང་ལུ་ཨེ་པི་རཱོན་༽
བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ འབྱུང་བ་ཅིག་ ཨརཆི་སྦེ་རྩིས་མི་ མེ་ལི་སིའན་སློབ་གྲྭ་གི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲཱསི་གིས་པཱན་ཏ་རིཧི་སྟོན་ཡོདཔ་དང་ ("ག་ར་རྒྱུགཔ་ཨིན་"), འ་ནི་རྒྱུག་རིམ་འདི་གི་འབྱུང་བ་ཐག་ཉེ་ཤོས་འདི་ར་ མེ་འདི་ཨིན།
ཁོ་གིས་གྲོས་བསྡུར་འབད་མི་ནང་ འགྲོ་བ་ག་ར་ འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྦེ་ འཆི་བ་མེད་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་མནོ་ལུགས་ཅིག་གི་དབང་དུ་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དངོས་པོ་ཅིག་མངམ་ཨིན་ན་ཉུངམ་ཨིན་ན་སླབ་མ་ཤེས་མི་འདི་ དཀོན་དུ་འཛིན་པ་དང་ ཆུར་དུ་འགྱུར་པ་ཅིག་ འགྲོ་བའི་རིགས་གྱི་ཐད་ཁར་ལུ་ མེ་ལི་སིའན་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིནམ་དང་ མཇུག་ར་ སྤར་མི་གི་རིགས་ཀྱི་དོན་ལས་ སྤར་དགོཔ་ཟེར་ར་མེད་པར་ ཧེ་མ་ལས་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ཅིག་དགོཔ་ཨིན།
འདི་གི་རྒྱབ་སྣོན་ལུ་ པར་མི་ནའིཏ་སི་གི་སློབ་ཕྲུག་ ཛེ་ནོ་ཨོཕ་ཨིལིཡ་གིས་ གཡོ་འགུལ་གྱི་བསམ་གཞི་འདི་ ཁུངས་མེདཔ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གཡོ་འགུལ་ཟེར་མི་འདི་མེདཔ་སྦེ་ སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལིའུ་སི་པཱསི་གིས་ཡང་ འབྱུང་བ་ངོ་མ་གཉིས་ གནམ་སྟོང་དང་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ གནས་ལུགས་རིག་པའི་མང་བའི་རང་བཞིན་འདི་ འཇིག་རྟེན་གནས་ལུགས་དང་ཅིག་ཁར་ཨིནམ་སྦེ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ཧེ་མ་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ རྟིང་གནོན་འབད་ར་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཚར་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སི་སི་རོ་གིས་ཁོ་ལུ་དེ་སྦེ་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ "འགོ་དང་པ་ཞིང་ཁམས་ནང་ལས་ ནང་དོན་རིག་པ་མར་འབག་འོང་མི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་བཙུགས་ བཟའ་ཚང་ནང་ལས་ཕར་འགོ་བཙུགས་ དེ་ལས་ མི་ཚེ་དང་གཞི་རྩ་གི་ནང་ལུ་ བལྟར་དཔྱད་འབད་བཅུག་ ལེགས་ཤོམ་དང་ངན་པ་"
སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་དང་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ གྲོས་བསྡུར་ལེ་ཤ་ཅིག་ འབད་མི་འདི་ ༼པེལེ་ཀྲོ་དང་ཟེ་ནོ་ཕཱོན་གཉིས་ཀྱིས་ལོག་སྟེ་རྩིས་རྐྱབ་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་༽ མཐའ་དཔྱད་མཇུག་བསྡུད་ལུ་མ་ལྷོདཔ་ལས་མཇུག་བསྡུ་མི་འདི་གིས་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིག་ཐབས་ལམ་ཀྱི་དོན་དག་གི་ཐོག་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གིས་ ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ ཟོགཔོ་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་མཁོ་འདོད་སྐྱེད་མི་ག་ཡང་མི་འོང་ཟེར་སྟོན་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ མི་ཅིག་གིས་ ལཱ་གནམ་ས་མེད་ཟོགཔོ་ཅིག་འབད་ད་པ་ཅིན་ འདི་བློ་འདོད་མེད་པ་དང་ ཡང་ན་ མ་ཤེས་པ་ར་འབད་འབདཝ་འོང་ དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དགེ་བ་ཚུ་ག་ར་ ཤེས་ཡོན་ཨིན་ཟེར་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
མཁས་མཛངས་ཅན་གྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་ པེ་རི་ཀཱལ་འདི་ འ་ནི་ལྷབ་སྦྱང་གསརཔ་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོད་མི་ཅིག་དང་ ཨེ་ན་ཛ་གོ་རཱསི་གི་ཆ་རོགས་ཡང་ཨིན། ཨིན་རུང་ ཁོ་གི་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་བྱང་ཕྱེ་འདི་གིས་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་ ལན་ལོག་འདི་ལུ་ ཁེ་ཕན་ལེན་ཏེ་ བཀག་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཞིང་ཁམས་ནང་གི་དངོས་པོ་དང་ ས་ཡི་འོག་གི་དངོས་པོ་ མི་དགེ་བའི་ལཱ་སྦེ་རྩིས་མི་ཚུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་འདི་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལཱ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་གི་ཐོག་ལས་ ཉེས་ཁྲིམས་ཕོག་མི་འདི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོ་ལུ་ཉེས་འཚུགས་སྐྱེལ་ཏེ་ ༣༩༩བི་སི་ཨི་ལུ་ ཉེས་ཁྲིམས་སྲོག་ཐོག་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ཁྲིམས་བཤེར་འདི་བལྟ་༽
པེལེ་ཀྲུ་གིས་ ཁོ་གི་གཏམ་གླེང་ནང་ལུ་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་འདི་ གཏམ་གླེང་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ངོ་མ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ འདི་ནང་ལས་ཐོན་མི་ཚུ་ པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་གྱི་གཞི་རྟེན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ༼དང་འདི་ལས་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དེ་ ནིའུ་པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་༽
སི་ཀྲིཡམ་གི་ཛེ་ནོ་གིས་ ཨེསི་ཀྲོའི་སི་ཟམ་འདི་ འབྲེལ་མཐུད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ སི་ནི་སི་ཟམ་གི་རྣམ་གཞག་འདི་ ཆ་གནས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟེ་ནོ་ཕཱཽན་དང་ཅིག་ཁར་ པེལེ་ཀྲུ་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་མི་ཚེ་དང་ ཡིད་ཆེས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བརྡ་དོན་ཁ་གསལ་སྦེ་ཤེས་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ལཱ་ཁག་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་མཁས་པ་ཅིག་གིས་དབང་ནི་ལས་ ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་སྦེ་དབང་ནི་འདི་ལེགས་ཤོམ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མི་མཁས་པ་འདི་གིས་ཆ་རོགས་འབད་མ་ཚུགས་པ་ལུ་ གཞན་མི་མཁས་པ་མེད་མི་ཚུ་གིས་ ལྟ་ཞིབ་འབད་དེ་སྡོད་ནི་ཅིག་ར་ཨིནམ་ལས་ དོན་ངོ་མ་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ ཁྲིམས་ཀྱི་སྦེ་དབང་ནི་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ར་ཨིན།
པེལེ་ཀྲུ་གི་གཏམ་གླེང་ནང་ལུ་ དངོས་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་རིག་པའི་བརྗོད་དོན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ ཡོངས་གྲགས་འདི་ར་ ཁོ་གི་ རྣམ་པ་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ མི་ཚུ་བྱག་ཕུག་ནང་ནང་ལུ་དམ་བཞག་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ བྱག་ཕུག་ནང་ལུ་ གྱང་གུར་གྱིབ་མ་ཚུ་བལྟ་སྟེ་སྡོད་ནི་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ དངོས་གཞི་གི་འཆར་སྣང་གཞན་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
ག་དེ་ཅིག་སྦེ་འ་ནི་རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་མི་ཚུ་ བྱག་ཕུག་ནང་ལུ་ལོག་སྟེ་འཛུལ་བ་ཅིན་ ནང་ན་ཡོད་མི་མི་ཚུ་ ༼གྱིབ་མ་དང་ཅིག་ཁར་རྐྱངམ་ཅིག་གོམས་གཤིས་ཡོད་མི་ཚུ་༽ ཕྱི་འཛམ་གླིང་གི་སྙན་ཞུ་ཚུ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་ནི་གི་རྣམ་པ་ར་མེདཔ་ཨིན།
བཱར་ཀྲེརན་གྲི་རཱ་སཱལ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ནང་དོན་རིག་པའི་འབྱུང་རབ་ཅིག་ཨིན། ༼ནིའུ་ཡོག་ སི་མོན་དང་སེ་ཅཱསི་ཀྲར་ ༡༩༧༢༽
ཁོ་གིས་ པེལེ་ཀྲུ་གི་ མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ སྲིད་གཞུང་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་མི་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་གྲུབ་མཐའི་རྣམ་པ་ལུ་ཁུངས་བརྟེན་འབད་ "ཚིག་སྟོང་པ་དང་ སྙན་ངག་གི་གཟུགས་རྒྱན་"
ཨེན་ཀྲིསི་ཐི་ནིསི་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་ ཨེསི་སི་ཀྲི་ཟམ་གྱི་སྦེ་ སེམས་ཤུགས་ཐོབ་ཏེ་ དཔའ་ཉམས་དང་རློམ་སེམས་སྐྱེད་མི་ལུ་ པེལེ་ཀྲུ་ལུ་ ཁ་ཉེས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིསི་གི་སློབ་ཕྲུག་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨུག་ལིདྲ་ཨོམ་མེ་ག་ར་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕའི་རོ་ནི་ཟམ་གིས་ མི་ཚེའི་གནས་ལུགས་འདི་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ ཞི་བའི་གནས་སྟངས་འདི་གྲུབ་ནི་འདི་ གཙོ་རིམ་ཅན་སྦེ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གི་གཞི་རྩ་ཚུ་ འདི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ "དགའ་སྤྲོ་ཐོབ་ནི་དང་ ན་ཟུག་སྤངས་ནི་"
ཁོང་གི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཕན་འདེབས་འདི་ དུས་མཚུངས་བརྗོད་གཞི་གི་ མོན་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ ཚུད་དེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དོག་པ་ཅན་གྱི་ སྔོན་ལུགས་པེལེ་ཀྲུ་ནི་ཟམ་གྱི་དུས་སྐབས་ ཨར་ཀི་སི་ལཱསི་ལས་ ཕི་ལོ་ཨོམ་ལ་རི་ས་འདི་ མ་གཞི་གིས་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་བྲི་པ་ཚུ་གིས་ སློབ་རིག་བར་མའི་དུས་སྐབས་ཟེར་ ཡན་ལག་སྡེ་ཚན་བཟོ་སྟེ་འབད་རུང་ སློབ་རིག་གསརཔ་གི་དུས་སྐབས་ཟེར་གོཝ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕེ་རོ་ནིསིཏ་གི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ ཨ་ཏ་ར་ཟི་ཡ་འདི་གྲུབ་ནི་གི་ཨིན་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ཨར་ཀི་སི་ལིའསི་གི་ཤུལ་ལས་ རིག་གཞུང་གི་དོག་ཟན་འདི་གི་སྦེ་ ཨ་ཏ་ར་ཟི་ཡ་འདི་ དམིགས་ཡུལ་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ བཟུང་མ་ཚུགསཔ་ཨིན།
གིརིག་གི་བཱི་ཟན་ཀྲིན་རྒྱལ་རིང་གི་སྐབས་ལུ་ ཐབས་ཤེས་གནས་སྐབས་ཚུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཉམས་སྲུང་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཨིསི་ལམ་འདི་འགོ་དང་པ་རྒྱ་སྐྱེད་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ ཡུན་མ་རིངམོ་ཅིག་ཁར་ ཨ་བ་སཱིད་ཀ་ལིབསི་གིས་ གིརིག་གི་ཡིག་རིགས་ཚུ་བསྡུ་ནི་དང་ ཁོང་གི་མིང་གཏམ་འདི་ ཡར་སེང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྐད་སྒྱུར་འབད་མི་ཚུ་ གླ་ཁར་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ དུས་རབ་༥པའི་ནང་ ནུབ་ཕྱཽགས་ངོ་མཱན་རྒྱླ་རིང་འདི་ ཉམས་འགྱོ་མི་ལས་འགོ་བཟུང་ དུས་རབ་༡༥པའི་ནང་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ཕོག་མི་ དུས་རབ་བར་མ་ཚུན་ཚོད་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ཝི་སི་ན་དང་ ཨ་ཝི་རོསི་གཉིས་མ་རྩིས་བར་ དུས་རབ་བར་མའི་མནོ་ལུགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཁོང་གིས་ཁོང་ར་ མ་པ་ལས་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་སྦེ་མ་རྩིས་བ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་དོན་ལས་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ ཆོས་ལུ་དད་པ་མེད་མི་རྩོམ་བྲི་པ་ པེལེ་ཀྲུ་དང་ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་ཚུ་བཟུམ་ཨིནམ་སྦེ་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་སྐབས་འདི་གི་སྐབས་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་མི་གི་གནད་དོན་ཅིག་འདི་ ཡིད་ཆེས་དང་དོན་དག་གི་བར་ན་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ནང་ལུ་ངོ་མ་སྦེ་ཕོག་མི་ ཨ་གཱསི་ཀྲིན་༼༣༥༤ལས་༤༣༠གི་བར་ན་༽ གི་སྐབས་ལུ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་སབེ་སྤྱི་བཏང་ལུ་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ར་ དུས་རབ་༡༡པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཚུན་ དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་མཐོ་མ་འདི་འགོ་བཙུགསཔ་ཅིག་ཁར་རྐྱངམ་ཅིག་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ཤུལ་མའི་དུས་སྐབས་ནང་ལུ་ དགེ་སློང་ཚུ་ བདག་སྐྱོང་གི་སྦྱོང་བརྡར་དང་ ཡེ་ཤུ་པའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལཱ་འབད་མི་སྦེ་ སྦྱོང་བརྡར་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་སྐབས་འདི་གི་སྐབས་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ལཱ་འདི་ མ་ཤེས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་གཱསི་ཀྲིན་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་བླམ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ བརྩི་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ལེ་ཀྲིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་པ་དང་ཡང་ན་ ནང་དོན་རིག་པའི་ལཱ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཁོ་གི་རྩོམ་ཡིག་ནང་ལས་ ལུང་དྲང་མ་འབད་མི་དང་ ཡང་ན་ ཁོ་གི་དབང་ཚད་ལུ་ མཚན་བརྗོད་མ་འབད་མི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མེདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༥༡༠ལུ་ ཁོ་ ཨོསི་ཀྲོ་གོདསི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་སྦེ་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་འ་ནི་ལཱ་འདི་དང་ པོར་ཕའི་རི་གིས་བྲི་མི་ ཨའི་ས་གོཇི་ལུ་ སྐྱོད་བརྗོད་ཚུ་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།༼དབྱེ་ཁ་གི་ནང་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་༽
དུས་སྐབས་དེ་ཅིག་གི་ནང་ ཐར་པ་ཐོབ་ནི་དང་ དམྱལ་བ་ལྷུང་ནི་འདི་ ལྷ་གིས་སྦེ་ ལས་ཀྱིས་བསྐོསཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་ཟེར་བའི་ དྲི་བ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གྲུབ་མཐའ་དང་འབྲེལ་བའི་ རྗོག་འཛིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
གཙོ་བོར་བསྟེན་པ་འདི་ ཡེ་ཤུའི་སྟོན་པ་གི་འབྱུང་རབ་ཀྱི་གཟུགས་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་ཨིན་ན།
དུས་སྐབས་འདི་གི་རིང་ལུ་ མཁས་སྦྱོང་འདི་ཚུ་ཡང་ ལོག་སྟེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་མ་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ཨ་བེ་སློབ་གྲྭ་གི་འགོ་འཛིན་ ཕིལའུ་རི་གི་ སེནཏ་ཨ་བོ་གི་འོག་ལུ་ ༼བླམ་༩༨༨ལས་༡༠༠༤༽ ཕིལའུ་རི་གིས་ གསེར་གྱི་དུས་སྐབས་གཉིས་པ་འདི་སྤྲོ་སྣང་ཅན་སྦེ་སྐྱོང་ནི་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༣པའི་ནང་ གིརིག་གི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་སླར་རྙེད་དེ་ འཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ནོར་མཱན་རྒྱལཔོ་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་མིང་གཏམ་གི་དོན་ལུ་ཨི་ཀྲ་ལི་དང་ས་གནས་གཞན་ཚུ་ནང་ལས་ ཤེས་བྱ་ཅན་གྱི་ཕོ་རྒས་ཚུ་ ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་ནང་ ཀུག་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་སྐབས་འདི་གི་རིང་ལུ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཚུ་ནང་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཡེ་ཤུ་པའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་གི་དགེ་འདུན་པ་ཚུ་གིས་ ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་བཀོད་བྱ་བཏང་ནི་དང་ འ་ནི་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་བ་ཚུ་ སྲིད་འབྲེལ་དང་ བློ་གྲོས་ཅན་གྱི་ཐོག་ལས་དབང་ནི་ལུ་ འཛིང་འཁྲུག་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་སྐབས་འདི་གི་རིང་ལུ་ དྲོ་མི་ནི་ཀཱན་མནོ་ལུགས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་སྦོམ་ཤོས་འདི་ར་ ཨཱལ་བར་ཀྲསི་མེག་ནཱསི་དང་༼དམིགས་བསལ་༽ ཐོ་མཱསི་ཨེ་ཀུའི་ནཱསི་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གི་མགུ་བདེ་དྲག་འདི་གི་སྦེ་ གིརིག་གི་ཁུངས་དོན་རིང་ལུགས་དང་ ཡེ་ཤུ་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ ཐད་ཀར་དུ་ ཀེ་ཐོ་ལིག་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་ནི་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ཀུའི་ནཱསི་གིས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྒྱས་བཤད་འབད་མི་ཨ་ཝིར་རོསི་གི་ "འཛོལ་བ་" ནང་ལུ་མ་ཚུད་པར་ ཁོངས་སུ་བཙུགས་ནི་གི་འོས་འབབ་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ངན་པའི་དཀའ་ངལ་: སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ངན་པའི་རྣམ་པ་འདི་ ཚོད་དཔག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དབང་ཚད་ཅན་ཚུ་དང་ ག་ར་ཤེས་རྟོག་ཡོད་མི་ཚུ་ དེ་ལས་ ལྷ་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་གིས་ ངན་པ་འདི་གནས་ཏེ་ཡོད་ཟེར་བའི་ ལམ་ལུགས་བཟོ་སྟེ་ངན་པ་འདི་ དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ལས་ར་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བའི་དཀའ་ངལ་འདི་གནས་ཏེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་དུས་རམ་༡༤པ་ལས་ཚུར་ དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་འདི་འགོ་བཙུགས་པའི་རིང་ལུ་ མཚོན་རིག་འདི་ཡར་འཕེལ་འགྱོ་བའི་ལམ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦེ་བཟོ་མི་ རང་བཞིན་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དོན་དག་བཀོད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ པི་ཀྲར་ཨ་བེ་ལཱདཱ་བཟུམ་ཚུ་གིས་ ཚད་མ་རིག་པ་རྙངམོ་ཚུ་གི་ལཱ་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་ཚུ་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་དབྱེ་ཁ་ དོན་འགྲེལ་དང་ པོར་ཕའི་རི་གི་ ཨའི་ས་གོཇ་༽
༼མནོ་བཞིན་བསམ་བཞིན་དུ་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ དུས་རབ་བར་མའི་ལག་ལེན་ནང་ལུ་ བསམ་ཞིབ་འབད་ནི་གི་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ ཕཱ་རཱནཟི་བརེན་ཀྲ་ནོ་གིས་ ལོག་སྟེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མིང་གནས་ངོས་བཟུང་ "སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་" འདི་ བློ་གྲོས་ཅན་གྱི་འབྱུང་རབ་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དུས་༡༣༥༥ལས་༡༦༥༠གི་བར་ན་ གནས་ཏེ་ར་ཡོད་མི་བསམ་གཞི་འདི་ཁུངས་གཏུག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཚེས་གྲངས་འདི་དབུས་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་དོན་ལས་ གདོང་ཕྱོགས་ལུ་སྤོཝ་ཨིནམ་དང་ ཡུ་རོ་པིན་ཤན་ཞུགས་ལུ་ཡོད་མི་ ཨིསི་པེ་ནིཤི་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་ རྒྱ་གར་དང་ཇ་པཱན་དེ་ལས་རྒྱ་ནག་ཚུ་ཨིན།༽
ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལགྱི་ལཱ་ཚུ་ ནང་དོན་རིག་པ་ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལས་ གཞི་འགྱམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་ལུ་ ཉམས་མ་འགྱོ་བ་ར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྐད་སྒྱུར་གསརཔ་འབད་དེ་ཡོད་མི་དང་ གསལ་བཤད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ ཁོ་གི་ལཱ་ཚུ་འགྲེལ་བཤད་ ལེ་ཀྲིན་དང་ གཡུས་སྐད་གཉིས་མ་རའི་ནང་ལུ་སྦེ་ དར་ཁྱབ་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་རྩོད་བསྡུར་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་ཆ་འདྲ་སུ་ཅིག་སྦེ་ དམིགས་བསལ་གནད་དོན་ཅིག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་གནས་ཚད་དང་་ཡང་ན་ དོན་འགྲེལ་གྱི་ ཕན་གནོད་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
པེལེ་ཀྲུ་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ གཏམ་གླེང་ཕྱེད་དང་གསུམ་འབད་མི་འདི་གི་རྒྱུད་དེ་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དུས་རབ་༡༥པའི་ནང་ ཨི་ཀྲ་ལི་ལུ་ ལེ་ཀྲིན་གྱི་སྐད་སྒྱུར་ལེ་ཤ་ཅིག་འབད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་ལས་སྦེ་ཤེས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁོ་གི་ལཱ་ཆ་ཚང་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༤༨༤ལུ་ ཕོལོ་རེནསི་ལུ་སྦེ་ མར་སི་ལིའོ་ཕི་སི་ནོ་གིས་ སྐད་སྒྱུར་ཡང་དག་པ་སྦེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ག་ར་གི་འདི་ དངོས་པོ་ག་ར་གི་ཁོ་གི་དཔེ་འདི་ཉམས་སྲུ་མ་ལང་རུང་ པེ་ཀྲརཆ་གིས་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་བྱུང་མི་ཅིག་ ༼ཆོས་ལུ་དད་པ་མེད་མི་གི་སྙན་རྩོམ་འདི་ཧེ་མ་ལས་ ཁུངས་མེདཔ་ཅིག་དང་ཉེན་ཁ་ཅན་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།༽ ཕྱོགས་བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པ་ལས་ གཞན་མི་གཡོ་འགུལ་ཚུ་ཡང་ གཙོ་གཞུང་ནང་ལུ་ལོག་སྟེ་འཛུལ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གནས་ཚད་འདི་ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ནང་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཏེ་ མནོ་བསམ་བཏང་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཐོ་མཱསི་གི་དབྱེ་རིམ་ཕྱཻ་མི་འདི་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ གཞི་རྩ་འདི་ གཤིས་བཟང་གི་ཆ་ཤས་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
ང་བཅས་ཀྱིས་མཐོང་དོ་བཟུམ་འབད་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༤༡༦ལས་༡༤༡༧གི་བར་ན་ ཁོ་རའི་ངོ་བསྒང་ལུ་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ཅིག་ཨིན་མི་ ལིའོ་ནར་དྲོ་བུརུ་ནི་དང་ ཕོལོ་རེནསི་གི་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་གིས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཚུ་ དཔེ་གཏམ་དང་ སྔར་ལུགས་ལེ་ཀྲིན་ནང་སྦེ་སྐད་སྒྱུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉེས་བཙུགས་སྣ་འཁྲིད་འདི་ར་ ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་པའི་ སྤྲོས་པའི་ཐ་སྙད་ཚུ་བཙུགས་ནི་མི་འོང་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མི་མངམ་གིས་ལྷག་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
གྲཆི་གི་མི་ཆོས་གཟུང་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅིག་ཨིན་མི་ དཱི་སི་དཱི་རཱསི་ཨི་རཱསི་མུསི་གིས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲར་གྱི་ གིརིག་པར་ཐེངས་ཅིག་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལུ་ ནང་དོན་རིག་པ་སློབ་སྟོན་འབད་མི་ཚུ་ གིརིག་གི་ཁ་སྐད་ཤེས་རྪུས་བཏབ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚར་ཅིག་འ་ནི་འདི་ སེམས་ཐག་བཅད་དེ་འབད་རུང་ ཨི་ཀྲ་ལི་ཡན་འདི་ རྩོམ་རིག་ལེགས་ཤོམ་ཐོན་པའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་འབད་ནི་འདི་གིས་ ནང་དོན་རིག་པའི་གྲོས་བསྡུར་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ འདི་གི་ཕྱོགས་སུ་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་ནི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༤༠ལོ་གྲངས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རེ་འདུན་གྱི་རང་དབང་འདི་ དགོ་པའི་གྲོས་བསྡུར་རའདི་ མེ་འབར་དོ་བཟུམ་འབད་ར་ འཕྲོ་འཐུད་དེ་སྡོད་ཡོདཔ་ང་བཅས་ཀྱིས་ཤེས་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨི་རཱསི་མུསི་དང་མར་ཀྲིན་ལུ་ཐར་གྱི་བར་ན་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བརྗེ་སོར་༽ ཨིསི་པེ་ནིཤ་མནོ་མཁས་པ་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཡ་རབས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དབང་དུ་མང་སུ་མང་ཐལ་ཡོདཔ་དང་ དེ་སྦེ་ཅིག་ལས་ཅིག་དྲག་པའི་ག་བསྡུར་འབད་མི་འདི་གིས་ དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ རྩོམ་རིག་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། ༼འ་ནི་ལུ་གནང་བ་བྱིན་བཏུབ་འདུག་ག་མིན་འདུག་ག་༽
འདི་བསྒང་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དད་པ་ཅན་མེད་དེ་འབད་རུང་ ཉམས་ཆུང་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་འདི་ ག་བཅས་ཀྱིས་སེམས་ལས་བརྗེད་ནི་མི་འོང་། དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཚུ་གིས་ ཆེས་ལུགས་གསར་མ་པོརོ་ཀྲེསི་ཀྲའིན་དང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་བྱུང་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་དང་ ལོ་ངོ་༣༠གི་རིང་ལུ་དམག་རྐྱབ་པའི་མཐའ་མ་ ༼༡༦༡༨ལས་༡༦༤༨ཚུན་༽ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཇུག་མཐར་ཐུག་ལུ་ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་བསམ་གཞི་གི་འབྱུང་རབ་ནང་ལུ་ གཞན་མི་གཡོ་འགུལ་ཚུ་བཟུམ་འབད་ འ་ནི་འདི་གིས་ག་ར་གསརཔ་སྦེ་གྲུབ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཆ་བཞག་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་པའི་ཁར་ འགན་འཛིན་ཧེ་མམ་ཚུ་གི་མཐའ་ཐུག་འདི་ར་ རྗེས་སུ་འཛིན་ནི་གི་དོན་ལས་ དུས་རབ་ལས་བཅད་དེ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་སྡོད་སྡོདཔ་ཡང་མི་འོང་།
དེང་སང་གི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ དེང་སང་གི་དུས་སྐབས་ནང་ལུ་གྲུབ་པའི་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ དེང་སང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན།
དུས་རབ་༡༧པ་དང་༡༨པ་དེ་ཅིག་ལས་ སེམས་དང་ ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ དེ་ལས་ དངོས་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དོན་རིག་པའི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཚུ་ སྡེ་ཚན་ངོ་མ་གཉིས་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ "ཨིམ་པི་རི་སིསིཀྲ་" ཤེས་བྱའི་རིག་པ་འདི་ ཚོར་བའི་ཉམས་མྱོང་ཐོག་ལས་ འགོ་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན་མས།
སྲིད་འབྲེལ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ གཞན་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཁས་པ་ཚུ་ཡང་ ཐོ་མཱིསི་ཧོ་བིསི་དང་ ཇིན་ཇེག་ཀིའུསི་རོསི་སིའུ་ཚུ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཀཱནཀྲི་གིས་ ཇར་མཱན་གྱི་སེམས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཇར་མ་ནི་ལུ་ ནང་དོན་རིག་པའི་ལཱ་ཚུ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀཱརལ་མེགསི་གིས་ ཧེ་ཇེལ་གྱི་འབྱུང་རབ་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ བིརི་ཀྲིཤི་ལུ་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་རྒྱལ་རིང་གཞི་རྩ་གཉིས་ཆ་ར་ འོས་འབབ་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཧེ་ཇེལ་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ དམ་དམ་སྦེ་ར་ དངོས་གཙོའི་རིང་ལུགསཔ་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་གི་གནས་ས་ཚུ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཨོར་ཐར་ཨིསི་ཀོ་པེན་ཧཱོར་གྱིས་ འཛམ་གླིང་འདི་གཞན་ག་ནི་ཡང་མེན་པར་ སྣང་བརྙན་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བར་ནའི་རྩེདམོ་བཟུམ་ དོན་མེད་མཐའ་མེད་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཆད་ལྟའི་རིང་ལུགས་དང་ ཡིད་ཆད་རིང་ལུགས་འདི་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་དེ་ སེམས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འདི་མཐར་ཐུག་ལུ་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲིསི་ཀཱར་ཀྲིསི་གིས་ དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་ ཤེས་ཡོན་ཆེ་བའི་ དངོས་ཁམས་རང་བཞིན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ དོན་མེདཔ་ཅིག་དང་ཡང་ན་ རྫུས་མ་ཨིནམ་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་གཟང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ཁོ་ར་གིས་ཤེས་མི་ཚུ་ ངེས་བདེན་ཨན་ན་ མེན་ན་ཏན་ཏན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁོ་རའི་ ཡིད་ཆེས་ཚུ་ལས་ ག་དེ་འབད་ཚུགས་ཚུགས་ཅིག་ཟུར་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ འ་ནི་གཞི་བརྟེན་ལས་སྦེ་ ཁོ་གི་ཤེས་བྱའི་ཡོན་ཏན་འདི་ལོག་སྟེ་ར་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྱུང་རབ་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ ཉམས་མྱོང་གི་འགན་ཁུར་འདི་ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁམས་རིང་ལུགས་དང་དབྱེ་བ་སོ་སོ་ཡོདཔ་དང་འདི་ནང་ལུ་ འབྱུང་རབ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ བལྟ་བརྟོག་འབད་འབདཝ་མེན་པ་ཅིན་ ཚོར་བའི་གནད་བསྡུད་ཚུ་ཧ་གོ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
བལྟ་བརྟོག་གི་གནས་བསྡུད་ཚུ་ཐོབ་ཐབས་ལུ་ རང་གཤིས་སྟོན་མི་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ རྒྱལ་ཁམས་རིང་ལུགས་ཨིནམ་དང་ "ཁོང་ར་གི་དོན་ལུ་སླབ་ནི་", དོ་འགྲན་འབད་མི་གི་བསམ་འཆར་ཚུ་ འ་ནི་བསམ་བློ་འདི་ལས་རྒྱབ་འགལ་ཨིན་མས།
དོན་དག་སོ་སོ་སྦེ་བཤདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ རྒཱལ་ཁམས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་ གཞན་མི་བསམ་གཞི་ཚུ་དང་མཉམ་མཐུན་སྦེ་སྒྲིག་དགོཔ་དང་ འདི་ཡང་ མཉམ་མཐུན་འབད་མི་འདི་གིས་ བསམ་བློ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་བར་ན་ ཁག་ཆེ་བའི་ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་འདི་ འབད་ཚུགསཔ་ཅིག་ལུ་འགྱཽ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤེས་བྱའི་རིང་ལུགས་དང་འཁྲིལཔ་ད་ སེམས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འདི་གིས་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནི་གི་འོས་འབབ་དང་ སེམས་ཁམས་རང་དབང་གི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལུ་ དོག་པ་གསག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན།
འདི་གིས་ གྲུབ་མཐའ་འདི་སྦྱང་བ་ལས་སྦེ་གྲུབ་ཏེ་ ལོག་སྟེ་ར་སྦྱང་བ་གི་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ འདི་ནང་ལས་ བློ་རིག་ཐོག་གི་སྦྱང་བ་ཟེར་མི་འདི་བྱུངམ་ཨིན།
བེརེན་ལིའི་ཀྲར་ ༼༢༠༠༦༽ ཡོངས་འབྲེལ་འཆར་སྒོ་ “དཔྱད་ཞིབ་” ་དང་ “གླིང་ཆེན་” ནང་དོན་རིག་པ།
དུས་མཉམ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ དུས་རབ་༢༠པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ལས་བྱུང་ཡོད་མི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་་འབྱུང་རབ་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པ་ནང་ལུ་ ད་རེས་ཀྱི་དུས་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྒྲིག་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་ལུ་ མཁས་རིག་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ དཔྱད་ཞིབ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་ དེ་ལས་ གླིང་ཆེན་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
ཇར་མ་ནི་འདི་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་མཁས་རིག་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོ་མི་ རྒྱླ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན།
འདི་བ་ཡང་ལྷགཔ་སྦེ་ མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཀི་དེབ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཐོན་མི་དང་ དུས་དེབ་ཚུ་ཐོན་མི་ དེ་ལས་ མཚོན་རིག་འདི་ཡོངས་གྲགས་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ རྒྱང་མཐོང་ནང་ལས་རིམ་ཚུ་དང་ འཕྲུལ་རིག་ཐོག་ལས་ མཚོན་རིག་གི་རྣམ་པ་ཚུ་གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ མི་དམངས་ལུ་ཁྱབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་མཁས་རིག་གི་ལཱ་འདི་ཚུ་ ཕྱི་ཡི་བལྟར་སྣང་ལུ་ལྷོད་ཚུགས་ནི་གི་གོ་སྐབས་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་ཉུང་དྲག་ཨིན་མས།
སྡེ་ཚན་རེ་རེ་གིས་ ལོ་བསྟར་གྱི་གྲོས་འཛོམས་སྦོམ་རེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྡེ་ཚན་འདི་གི་གཞན་མི་ལཱ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་གི་གྲལ་ལས་ མཁས་རིག་ཅན་ཚུ་ལུ་ ངེས་ལེན་མཐོ་ཤོས་བྱིན་ནི་གི་འགན་ཁུར་འདི་ཡང་ སྡེ་ཚན་འདི་ལུ་ཕོགཔ་ཨིན།
འ་ནི་གོང་འཕེལ་འདི་ གོཀྲི་ལོབ་ཕིརིཇི་དང་ བརཱཀྲ་རེནདྲི་ར་སེན་གྱི་ལཱ་དང་ དུས་མཉམ་ཨིནམ་དང་ དེང་སང་གི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཐོག་ལས་ སྐད་ཡིག་དབྱེ་དཔྱད་འབད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ནང་དོན་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་གསརཔ་ འགོ་འབྱེད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། (འདི་གི་སྦེ་ཐ་སྙད་ "དབྱེ་དཔྱད་ནང་དོན་རིག་པ་").
རི་ཅཱགྲ་རོར་ཀྲི་དང་སི་མོན་གེལེན་གྲའི་ནིང་བཟུམ་མའི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ བདེན་ཁུངས་གཟང་ཡོདཔ་དང་ "དབྱེ་དཔྱད་གླིང་ཆེན་" དབྱེ་དཔྱད་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ཕན་མ་ཐོགཔ་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་མ་ དབྱེ་དཔྱད་དང་གླིང་ཆེན་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་བར་ན་ རང་སོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ཤན་ཞུགས་འབད་མི་དང་འདི་གི་ཁག་ཆེ་ཧིང་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཐ་དད་སྦེ་ཐོནམ་ཨིན།
མ་གཞི་ ཀཱནཀྲ་གི་ཤུ་ལས་ དབྱེ་དཔྱད་དང་གླིང་ཆེན་ནང་དོན་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ བསམ་འཆར་གྱི་ཁྱད་པར་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོད་དང་ གླིང་ཆེན་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ ཀཱནཀྲ་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་དང་ ཡང་ན་ གླིང་ཆེན་ནང་དོན་རིག་པ་ དེ་འབདཝ་ད་ དབྱེ་དཔྱད་ནང་དོན་རིག་པ་མེན་མི་ཚུ་ ཚུད་ཐབས་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་བའི་གནས་ཚད་ནང་སྦེ་ཧ་གོ་དགོཔ་ཨིན།
གླིང་ཆེན་ནང་དོན་རིག་གིས་ འབྱུང་རབ་རིང་ལུགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ འབྱུང་ནི་དང་ དབྱེ་དཔྱད་ནང་དོན་རིག་པ་གིས་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ དཀའ་ངལ་ཐ་དད་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འབྱུང་རབ་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མ་དོ་བར་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་གི་ལྕོག་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་བའི་ལྟ་བ་གི་སློབ་གྲྭ་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཚུ་ སྤྱི་བཏང་གི་དུས་སྐབས་དང་ གུབ་ཏ་རྒྱལ་རིང་དུས་སྐབས་འདི་ འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་གི་མཚམས་ཅིག་ཁར་ འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཤུལ་མ་འབདཝ་ད་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་རིམ་འོག་ལུ་ བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ རྒྱ་གར་གྱི་ལམ་ལུགས་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཏེ་ གཞི་རྩ་མ་འདྲཝ་དང་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ལེ་ཤ་འབད་མི་ཚུ་ ཅིག་ཁར་ མཐུད་སྦྱོར་འབད་འབདཝ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
རྒྱ་གར་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དོན་དག་བཀོད་ནི་ལུ་ ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ༼པཱར་མ་ན་༽ ཚད་མ་རིག་པ་དང་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་བའི་དོན་ཚན་ གནས་ལུགས་རིག་པ་ ༼དངོས་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་རིག་པ་དང་ བཱའར་མཱན་ཨེཀྲ་མེན་ དེ་ལས་ སཱན་ཡ་ཏ་ཨ་ན་ཏ་༽ བློ་གཏད་ཚུགསཔ་ཟེར་མི་འདི་ ཤེས་ཡོན་ ༼ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ པཱའར་མ་ནཱསི་༽ གཞི་རྩའི་ལམ་ལུགས་ ༼ཨེ་ཟིའོ་ལོ་ཇི་༽ དང་ གཞན་མི་དོན་ཚན་ཚུ།
ཤུལ་མའི་གོང་འཕེལ་འདི་ནང་ལུ་ མདོ་ལུགས་གོང་འཕེལ་དང་ ཨི་ར་ནིའན་གྱིས་ ཨིསི་ལ་མིག་ཤན་ཞུགས་འབད་མི་ཚུ་ཨིན།
ཉཱ་ཡ་གིས་ སྔར་སྲོལ་དུ་ ཤེས་ཡོན་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་ པཱར་མ་ནཱསི་བཞི་ངོས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ པཱརཀྲ་ཡག་ས་ ༼རྟོགས་པ་༽ ཨ་ནུ་མ་ན་ ༼གོ་རྟོགས་༽ ཨུ་པ་མ་ན་ ༼ག་བསྡུར་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་༽ སབ་དཱ་ ༼ཚིག་དང་ དུས་འདས་པའི་བདེན་ཁུངས་དང་ཡང་ན་ དུས་ད་ལྟའི་བློ་གཏད་ཅན་གྱི་མཁས་པ།༽
འ་ནི་ནང་དོན་རིག་པ་གིས་འཛམ་གླིང་འདི་ པེ་ར་མ་ནུ་ ༼རྡུལ་ཕྲན་༽ ལུ་མར་ཕབ་འབད་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མེདཔ་བཏང་མ་ཚུགས་མི་ ༼ཨ་ནིཏ་ཡ་༽ དབྱེ་བ་ཕྱེ་མ་ཚུགསཔ་ དེ་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་ “ཆུང་ཀུ་” (ཨ་ནུ་).
ཤུལ་མ་ ཝའི་སེ་སི་ཀཱསི་ ༼སིརི་དཱ་ར་དང་ ཨུ་དཱ་ཡ་ན་དེ་ལས་སི་ཝ་དཱིཏ་ཡ་༽ ད་རུང་དབྱེ་ཁག་ཅིག་ཁ་སྐོང་ཨ་བྶ་ཝ་ ༼་གནས་ཏེ་མེདཔ་༽
ཁོང་གི་དེབ་ལུགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ འགྲུལ་བཤད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་དང་འབྲེལ་ མི་མཱམ་ས་གིས་ཡང་ སྐད་ཡིག་གི་ཐོག་ལུ་ སྐད་ཡིག་རིག་པ་དང་ ནང་དོན་རིག་པ་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འདི་གིས་ རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇེན་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་མི་གི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ སེམས་དང་ཕུང་པོ་གཉིས་ཟུང་གི་རྣམ་པ་འདི་ཨིནམ་དང་ གསར་བཏོད་དང་ ལྷ་དང་ལས་དབང་གི་སྦེ་གྲུབ་མི་ མི་བརྟག་པའི་རང་བཞིན་དང་ ལས་དབང་གི་མ་གྲུབ་པའི་འཇིག་རྟེན་ ཞི་བདེ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ བདེན་ཁུངས་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་གཟུང་གི་གྲུབ་མཐའ་ཨིནམ་དང་ མཐའ་ཐུག་ལུ་ བླང་དོར་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ ཕུང་པོ་གྲོལ་བ་ཅིག་ལུ་གཞི་བཞགཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ནང་དོན་རིག་པའི་ ལྟ་བ་གོ་ཡངས་དྲག་ཅིག་གི་དཔེ་སྟོན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ བདེན་པ་འདི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ གནད་དོན་སྣ་མང་ཅིག་ དེ་ལས་ འདི་གི་རྒྱབ་འགལ་གྱི་ ནང་དོན་རིག་པ་ག་ར་གི་ བསམ་བློ་གནད་དོན་ཚུ་ གྲངས་སུ་བཙུགས་ནི་གི་ དང་འདོད་ཡོདཔ་མེདཔ་བལྟ་ནི།
ཀཱར་ཝ་ཀ་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ བིརི་ཧཱསི་པ་ཏི་བཟུམ་ཚུ་ དུས་སྐབས་འདི་བསྒང་ གཞན་མི་སློབ་གྲྭའི་ ནང་དོན་རིག་པ་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ བོད་དང་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ སི་རི་ལངྐ་དང་ བར་མི་ཚུ་ནང་ལུ་ ཁྱབ་ཆེ་བའི་ ནང་དོན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཤུལ་མ་ ནང་པའི་ནང་དོན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་གི་སྦེ་ ཨ་བྷི་དྶར་མ་ཟེར་མི་ གནད་དོན་རིག་པའི་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་གི་རྣམ་གཞག་ཚུ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ རྒྱ་གར་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ འ་ནི་ "ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་དུས་" ཟེར་མི་འདི་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གསར་ལུགས་རིག་པའི་ནང་ ལྟ་བ་ཁག་ཆེ་ཤོས་འདི་ ཨ་ན་ག་རི་ཀ་དྷར་མ་པ་ལ་ ༼༡༨༦༤ལས་༡༩༣༣ཚུན་༽ དང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ཆོས་ལུགས་སོར་མི་ ཧེན་རི་ཨིསི་ཀྲིལ་ཨོལ་ཀོཀྲ་ རྒྱ་ནག་གི་གསར་ལུགས་ཏཱའི་ཟུ་༼༡༨༩༠་ལས་༡༩༤༧ཚུན་༽ དང་ ཡིན་ཤུ་ ༼༡༩༠༦ལས་༢༠༠༥ཚུན་༽ དེ་ལས་ ཛེན་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་དྲི་ཀྲི་སུ་ཛུ་ཀི་དང་ བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ ༼༡༩༠༣ལས་༡༩༥༡ཚུན་༽
མི་རྒྱུད་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ མཚོན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མི་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་མི་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེ་སྲོལ་ དུས་ཧེ་མ་དང་ད་ལྟ་བ་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ མི་ཡི་ རིགས་སྣ་ཚུ་ལྷབ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ ཡང་ན་ དངོས་གཟུགས་མི་རྒྱུད་རིག་པ་གིས་ མི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་གོང་འཕེལ་ཚུ་ཞིབ་འཇུག་འབདཝ་ཨིན།
མི་རིགས་མཁས་མཆོག་གི་ཚོགས་པ་ཡུན་མ་རིང་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༤༨ལུ་ ཕཱ་རཱནསི་ལུ་ བྱ་རོགས་འཇུག་ནི་གི་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་རྩ་མེད་བཏང་ཞིནམ་ལས་ མི་སྡེ་འདི་ སྣང་མེད་སྐྱུར་ཏེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གི་དོན་ལས་ ཅཱལསི་དྲཱར་ཝིན་གྱིས་དཔེ་སྐྲུན་འབད་མི་ རིགས་སྣ་གི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར་ལས་འབད་མི་འདི་ དོག་པ་ཆག་དགོ་པའི་གཞི་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ དུས་འཕྲལ་ལས་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་ ཁོ་གི་འགྲེལ་བཤད་འདི་ "མི་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ འདི་གི་ཁ་གསལ་ནང་ལུ་ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་རྩིས་ནི་ དེ་ལས་གཞན་མི་རང་བཞིན་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ།".
ཁོ་གིས་ མི་གི་ཀླད་པའི་ནང་ལུ་ ཁ་སླབ་སའི་ལྟེ་བ་འདི་ གསར་འཚོལ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ད་རེས་ ཁོ་གི་མིང་ལས་ལྟ་དྲང་སྟེ་ བོརོ་ཀ་གི་ས་སྒོ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
མཇུག་གི་གླེགས་བམ་གཉིས་འདི་ ཁོ་ར་གྱོང་པའི་ཤུལ་ལས་་དཔར་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ག་བསྡུར་འབད་ནི་གི་གནས་སྡུད་འདི་ མཁས་རིག་གི་ཐོག་ལས་དང་ བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་དགོཔ་སྦེ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན།
Waitz འདི་བིརི་ཀྲིསི་གི་ མི་རིགས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ ཤན་ཞུགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
བོརོ་ཀ་འདི་མེད་དེ་འབད་རུང་ ཕཱ་རེནསི་གི་ཚོགསཔ་ནང་ལས་ ངོ་ཚབ་ཚུ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ཨིདཱ་ཝཏ་གིས་ ཁོ་ར་གི་ཁོ་ར་ལུ་ བརྒྱུད་རིགས་མཁས་པ་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་མ་འབདཝ་ད་ མི་རིགས་མཁས་མཆོག་ཅིག་སྦེ་རྩིས་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲངས་སུ་མ་བཙུགས་པའི་ཡིད་ཆེས་རུང་བ་ཅིག་འདི་ མི་རིགས་མཁས་པ་དང་ བརྒྱ྄ད་རིགས་མཁས་པ་ དེ་ལས་ སྔོན་ལུགས་འབྱུང་རབ་༼༡༨༦༩༽ ཚུ་གི་ བར་ལིན་གྱི་མི་སྡེ་ཚོགས་པ་ རུ་གྲོལཕ་ཝིར་ཅཱའོ་གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རིམ་འགྱུར་མཁས་པ་ཚུ་གི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་ཨན་མས།
གྲུབ་མཐའ་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ འ་ནི་ཚོགས་པ་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
དམིགས་བསལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་གི་ཐབས་རིག་ལག་ལེན་དང་ མི་རིགས་མཁས་པའི་ཤེས་ཡོན་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ མི་རིགས་མཁས་པའི་ སྦྱོང་ལཱ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཉམས་རྒུད་བྱུང་ཏེ་ས་ཡི་འོག་ལུ་བཙུགས་མི་ཅིག་འབད་རུང་ མཐའ་དཔྱད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་བཟོ་ནི་ལུ་ གནའ་ཤུལ་བརྟག་དཔྱད་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་འབདཝ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ བཱའོསི་གི་ མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་གི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་གྲོས་བསྡུར་འབད་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་ཨེསི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ མ་གཞི་མར་ག་རེཀྲ་མེདཱ་གིས་ ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་དང་ འཁརིག་སྤྱོད་ཀྱི་རང་དབང་ལས་འགོ་བཟུང་ ད་རེས་ནངས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་དང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་མང་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གེརེཏ་བིརི་ཀྲེན་དང་ ཀ་མོན་ཝེལཏ་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ བིརི་ཀྲེན་གི་ལམ་ལུགས་ མི་སྡེའི་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ དབང་ལུ་བསྡུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ག་བསྡུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་སྡེའི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ མི་ངོ་རྐྱང་དང་ སྡེ་ཚན་གྱི་བར་ནའི་ མཐུན་འབྲེལ་གྱི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན།
འདི་གི་ཐད་ཁར་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་དམ་དམ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་དང་ འ་ནི་དབྱེ་ཁག་འདི་གི་ འོས་མཚམས་ལྡན་པའི་གནས་ཚད་ཅིག་ཁར་ ཅིག་ལྡབ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ལས་འགུལ་འདི་ མང་ཤོས་ར་ མི་རིགས་དབྱེ་བཤད་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
བཅའ་མར་གཏོགས་མི་གིས་བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་འདི་ མི་སྡེ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་གི་གཞི་བརྟེན་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན།
ཉེ་མཚན་དང་མི་སྡེའི་ཚོགས་པ་གི་སྐོར་ལས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ མི་སྡེ་ལམ་སྲོལ་གྱི་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་གི་ དམིགས་ཡུལ་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཉེ་མཚན་འདི་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནང་གི་མི་ཨིན།
མི་རིགས་དབྱེ་བཤད་ཀྱིས་ ཉམས་མྱོང་ངོ་མ་སྦེ་ཐོབ་མི་དང་ མི་སྡེའི་སྐབས་དོན་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦ་རྩིསཝ་ཨིན།
མི་རིགས་སྙན་ཆའི་རིག་པ་འདི་ སློབ་སྟོན་འབད་ནི་དང་ སྲིད་དོན་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ གནད་དོན་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེནའཐབ་ཚུགས།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་ཟེརཝ་ད་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ བརྗེ་སོར་འབད་ནི་འདི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
འདི་གི་ནང་ལས་ མངའ་ཁོངས་དང་པ་འདི་ར་ འབྲེལ་བ་ཅན་གི་ "པིརི་ཀེ་པི་ཀྲ་ལིསི་" འཕེལ་འགྱུར་དོན་ཚན་གྱི་མི་སྡེ་ "རིགས་ཚན་" ཨིན་པའི་སྣང་བ།
གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ འབྱུང་རབ་དང་ འདི་ནང་ལས་ཐོབ་ནི་ཡོད་པའི་ རིག་པ་ཚུ་ལུ་ རྩིས་མཐོང་མེདཔ་སྦེ་འབད་མི་འདི་ ག་ཅི་འབད་ཨིན་ན།
ཉེ་མཚན་གྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ བཟའ་ཚང་ཁག་མ་འདྲཝ་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལུགས་སྲོལ་མེན་མི་ ཨམ་སྲུའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་མཐོང་ཚུལ་དང་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ ཡུ་རོབ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་ དེ་ལས་གཞན་མི་ས་གནས་ཚུ་ནང་གི་ ཨམ་སྲུ་ ཤ་དཀརཔོ་འབད་མི་ཚུ་ལས་ མ་འདྲཝ་སབེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲིད་འབྲེལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མངའ་སྡེ་མེད་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་ནང་གི་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལམ་རིམ་གསརཔ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལོ་གྲངས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་ཡང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་དང་འགྱོ་བཞིན་དུ་ཡོདཔ་ཨིན།མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མང་སུ་ཅིག་ལྷབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ "སྣ་མང་" མངའ་སྡེ་དང་དཔོན་ཁག་ དེ་ལས་ ཚོང་ལམ་ཚུ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ མི་རིག་དབྱེ་བཤད་རིག་པའི་རྩིས་ཁྲ་ནང་ལུ་དབྱེ་ཞིབ་དོན་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན།
གཉིས་པ་ཟེརཝ་ད་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་འགོར་ལས་སྦེ་ མངའ་སྡེ་དང་འདི་གི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་དང་ འབྲེལ་སྣད་ཡོད་པའི་ སྒྲིག་ཚུལ་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་མཐུན་མེན་པའི་ སྲིད་འབྲེལ་གཙུག་སྡེ་གི་བར་ན་འི་འབྲེལ་བ།༽
འ་ནི་འདི་འཕྲེལ་འཕྲལ་སྐབས་ མི་སྡེ་ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་གི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དངོས་གཟུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་འོང་ག་མེདཔ་འོང་ག་མ་ཤེས་པའི་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་འབྱུང་རབ་ཚུ་ལྷབ་ནི་འདི་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་པའི་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་དང་ "འཛམ་གླིང་དགསུམ་པ་" ནང་ལུ་ མི་སྡེའི་བྱ་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ༼ཤུལ་མ་གི་འདི་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་གནས་ས་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་༽ ཁོང་རའི་ཁྱིམ་གྱི་བོ་ལོག་ཁར་ལུ་ "གཞན་གྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་མཁས་པ་" སྐྱེད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ གཞན་མི་སྒྲིག་ལུགས་ཚུ་དང་མཐུད་འབྲེལ་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཞན་མི་སྒྲིག་ལུགས་ཚུ་ཡང་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་དང་ མི་རིགས་དབྱེ་དཔྱད་ སྨན་རིགས་དང་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་སྒོ་ནོར་སྨན་རིག་དང་ སྲོག་ཆ་རིག་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ རུ་ཏོག་དང་རྐང་རྗེས་ལ་སོགས་སྒྲུབ་བྱེད་ འགྱུར་རྡོ་ནང་ལུ་མཐོང་མི་ཚུ་གི་ སྔོན་ལུགས་མི་གི་སྐོར་ལས་ལྷ་ནི་གི་ཅིག་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༩ལུ་ ཡུ་རོབ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་ལས་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ ཡུ་རོ་པིན་མི་སྡེའི་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཚོགས་པ་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ལཱ་འབད་དེ་སྡོད་མི་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ མཁས་རིག་གི་ཚོགས་པ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་འདི་ གཞི་རྩ་གཞན་ཅིག་དང་ འཆར་སྣང་གཞན་ཅིག་གིས་ དབྱེ་བ་དཔྱད་ནི་མི་འོང་ཟེར་བའི་ མནོ་ལུགས་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ སྤྲོ་སྣང་མེད་པའི་གོ་ལས་ རང་གི་གནས་ཚིག་ཚུ་ རང་གི་སྦེ་ར་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
ཕཱ་རཱནཛ་བོ་ཨསི་གིས་ ཡུ་ཨེསི་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་ནང་གྲལ་ཁར་གཏོགས་མི་ལུ་ མི་དམང་གི་གདོང་ཁར་ར་ དགག་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ དམག་གི་ཤུལ་ལས་ ཁོ་གིས་ ཕྱི་བཏོན་འབད་མི་དང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་གནའ་ཤུལ་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་ གསང་བའི་ཐོག་ལས་ མེག་སི་ཀོ་ལུ་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་སྦེ་ལཱ་ཚུ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་དང་འདྲཝ་སྦེ་ དྲེ་ཝིདཱ་ཨེཅ་པའིསི་གིས་ ཞི་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཐོག་ལུ་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ མི་རྒྱིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ལ་ཤ་ཅིག་ དམངས་སྙོམས་རིང་ལུགས་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལཱ་གཡོག་བྱང་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་མི་རི་ཀན་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཚོགས་པ་གི་ ལོ་བསྟར་ཞལ་འཛོམ་སྐབས་ལུ་ གནས་སྟངས་ག་ཅི་གི་གནས་ལས་འབད་རུང་ དམག་འཁྲུག་འདི་མ་པ་ལས་མ་དགོཔ་པའི་ གནས་སྟངས་ལ་སོགས་པའི་ གྲོས་ཆོད་ལེ་ཤ་ཅིག་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་ཀེ་དང་ཀ་མཱན་ཝེལཏ་ཚོགས་པའི་ མི་སྡེའི་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཚོགས་པ་གིས་ སློབ་གཉེར་གྲོགས་རམ་ལ་ལུ་ཅིག་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་ལས་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞི་རྩ་ལྟེ་བ་ཅིག་འདི་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་གིས་ ལེགས་ཐོན་གྱི་རྩིས་ཁྲ་ཡོངས་རྫོགས་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་རིང་ལུ་ཕན་འདེབས་བྱུང་པའི་ལམ་གནས་ཚུ་གྲུབ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ངོ་མ་འབད་མཐོང་མི་དང་ ས་གནས་ཀྱི་བལྟ་བརྟོག་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་གཞི་རྩ་ ལམ་སྲོལ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ དེ་ལས་སྐད་ཡིག་རིག་པ་དང་ གནའ་ཤུལ་རིག་པ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ འ་ནི་མཁས་རིག་གི་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ ཁྱད་པར་ཚུ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེར་ལྡན་རིག་པ་དང་ ཡང་ན་གཟུགས་ཁམས་ལོག་གི་ མི་ཡི་འཇལ་ཚད་ རིག་མཚན་གྱི་དཔེ་ཚད་ འདི་བཟུམ་འབད་ ཟས་བཅུད་ཀྱི་གནས་སྡུད་བསྡུ་མི་ཚུ་ རྩོམ་རིག་དང་ ཡང་ན་ གཅིག་དོན་དཔེ་དེབ་སྦེ་ དཔལ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ ཨོལ་ཡུ་ཝཱན་དང་ཡང་ན་ མོསི་ཀྲི་རིའན་ ཡང་ན་ ལི་བ་ལོའི་སིའན་ལ་སོགས་པའི་ ཐབས་རིག་ཚུ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དབྱེ་ཁག་ཐོན་ནི་སབེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་གིས་ ངནའ་ཤུལ་མཁས་པ་དང་ གཞན་མི་མི་རྒྱུད་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མི་ཡི་འདས་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནི་ཨིན་མས།
རམ་སྲོལ་གྱི་གོམས་གཤིས་འདི་གིས་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་ཡོད་པའི་སྒྲིག་མཐུན་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ སྤྱོད་ལམ་དང་ གོ་ལ་ ཁ་སྐད་དང་ མི་སྡེའི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ངོ་འདོད་ཡོད་མི་གི་རྣམ་གཞག་འདི་གྲུབ་ནི་གི་ལམ་སྟོན་ཅིག་སབེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ བཟོ་རིག་དང་སྙན་ཆ་ ཞབས་ཁྲ་དང་རིམ་འགྲོ་ ཆས་དང་འགྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ ཐབས་རིག་ལག་ལེན་ བཞེས་སྒོ་འབད་ནི་དང་ སྡོད་ས་ དེ་ལས་ གོ་ལ་གྱོན་ནི་ལ་སོགས་པའི་མངོན་གསལ་ཅན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་མགུ་རྙོག་དྲག་འགྱོ་བའི་གནས་ཚད་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ མགུ་རྙོག་དྲག་ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོད་མི་ལས་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་སྣ་མང་འདི་ ཐོན་སྐྱེད་མངམ་སྦེ་བཏོན་ནི་དང་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ལས་ཐོན་ཡོད་མི་ ཉོ་སྤྱོད་པའི་ལམ་སྲོལ་གི་རྣམ་པ་ མངམ་སྦེ་བཟོ་མི་ཚུ་ལུ་གོཝ་ཨིན།
མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་རྒྱ་ཆེ་ས་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དངོས་འབྱུང་གི་ གྲུབ་མཐའི་རྣམ་པ་འདི་གིས་ མི་ཡི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ རྣམ་པ་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་པའི་མི་ཡི་ལམ་སྲོལ་རྟགས་མཚན་ཚུ་ ཕྱོགས་བཟུང་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ མི་ཚུ་གིས་ གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཐོག་ལས་གནས་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྟེན་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་གནས་ཚད་ཅིག་ནང་ལུ་སབེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
འདི་གི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ སྣ་མང་ལམ་སྲོལ་རིང་ལུགས་འདི་གིས་ ཞི་བདེ་གི་ཐོག་ལས་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་དང་ འཛམ་གླིང་ཅིག་འགྱུར་ནང་ལུ་གནས་པའི་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་གུས་ཞབས་འབད་ནི་ཚུ་ བརྩི་མཐོང་སྐྱེདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༦ལོའི་ནང་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཨིདཱ་ཝདྲ་ཨེསི་ཀ་སེ་གིས་བྲི་ནུག་ "དུས་རབ་བར་མའི་ཨིང་སྐད་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ལམ་སྲོལ་ཟེར་མི་གི་ཚིག་འདི་ ས་སྒོ་ཚུན་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་ཚིག་འདི་ སེ་ཀྲིན་ནང་འབད་བ་ཅིན་ གནས་ནི་དང་ སྨོན་ལམ་བཏབ་ནི་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ཀཱལ་ཀྲཱསི་འདི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཨིན་རུང་བར་ནའི་ཁྱད་པར་ "ལམ་སྲོལ་" དང་ "གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་" འདི་ ཁ་གསལ་ཅིག་སྦེ་གསལ་བཀོད་འབད་དེ་མེད་རུང་ འ་ནི་རྩོམ་བྲི་པ་འདི་གིས་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་༥༠དེ་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ མི་གི་ནང་ལུ་ གེང་སང་གོང་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་ལམ་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ འདི་གི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ མི་གི་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།
རིན་རཱའུད་གིས་ ཨུམ་བར་ཀྲོ་ཨི་ཀོ་དང་ པིའི་རི་བོར་དྲིའུ་ དེ་ལས་ཇེ་ཕིརི་སི་ཨེ་ལིག་ཟན་གྲར་ཚུ་གི་ལཱ་གི་ཐོག་ཁར་ བཟོ་གྲུབ་འབད་དེ་ ཐོབ་དབང་དང་ ཁས་ལེན་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་འགྱུར་བ་འདི་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ རྟགས་ཚན་ཅན་གྱི་དབང་འཛིན་དང་ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་འབད་ཡི་ག་མ་འབད་ག་འདི་བལྟ་ནི་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་ལོག་སྟེ་གནས་ཕྱོགས་བཀོད་ནི་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་ནི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
མི་སྡེའི་ནང་ལུ་སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་མི་དང་ འཕྲུལ་རིག་ཚུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་སྡེའི་ལེགས་འགྱུར་དང་ ལམ་སྲོལ་གསརཔ་གི་དཔོ་བཀོད་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནི་ དེ་ལས་ མི་རབས་ཀྱི་དང་ལེན་ལུ་སེམས་ཤུགས་སྐྱེད་ནི་དང་ཡང་ན་ འབད་ཚུགསཔ་བཟོ་སྟེ་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ འགྱུར་བ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན།
མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་ འཚོ་ཁམས་འདི་གིས་ཡང་ རྒྱུ་རྐྱེན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་འོང་།
ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ དམག་རྐྱབ་ནི་དང་ དོ་འགྲན་འབད་མི་འདི་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་དང་ ཡང་ན་ མི་སྡེའི་ལེགས་འགྱུར་ལུ་གནོད་འོང་།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱ་ནག་གིས་ ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ དུས་རབ་༢༠པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ཁར་ སྒོ་ཕྱེ་མི་དང་འབྲེལ་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཟ་ཁང་རྒྱུན་རིམ་དང་ བཞེས་སྒོ་འབད་ཐངས་ཀྱི་ཐོན་རྣམ་འདི་གིས་ རྒྱ་ནག་གི་མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཡ་མཚན་ཅན་དང་ ཡིད་འཕྲོག་པའི་འཚོར་སྣང་ཚུ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། "
ཁོ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ འ་ནི་མེས་མ་བཏགསཔ་བཟུམ་མའི་རྣམ་པ་འདི་ ཧ་མ་གོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་མེན་པར་ རང་རྐྱང་སྦེ་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་གི་བློ་སྟོབས་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
ལྷག་པར་དུ་ ཧར་དྲར་གྱིས་ གཅིག་རུབ་རྣམ་པ་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། "ཧར་དྲར་གི་དོན་ལུ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ ངོ་རྟགས་སྟོན་པའི་ཉམས་མྱོང་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་ག་ར་གི་དོན་ལས་ འགྱོ་སའི་ས་སྒོ་འདི་ཅིག་ར་ཨིན།"
འ་ནི་མནོ་རིག་གི་སློབ་གྲྭ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་མཐོང་ཚུལ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ སྡེ་ཚན་སོ་སོ་གི་འཛམ་གླིང་མཐོང་ཚུལ་འདི་དོ་མི་མཉམ་ནི་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ནང་ མི་ཚུ་གི་མི་སྡེ་ཚུ་ནང་མཚོན་རིག་གི་ག་བསྡུར་རྐྱབ་པ་ཅིན་ གཞི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཅོག་ལ་འཐདཔ་འབད་བའི་ འཛམ་གླིང་གི་མཐོང་ཚུལ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་མཐོང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ཨིན་རུང་དུས་སྐབས་ཨིན་རུང་ སྡེ་ཚན་འབད་རུང་ འདི་ཚུ་ག་ར་ མི་ཚེའི་དམིགས་བསལ་སྡོད་ཐངས་ཅིག་ཨིན།
ཟ་སྙད་སོ་སོ་ཅིག་ནང་འབད་བ་ཅིན་ བསམ་འཆར་འདི་ "ལམ་སྲོལ་" དུས་རབ་༡༨པ་དང་ དུས་རབ་༡༩པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཡུ་རོབ་ལུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཡུ་རོ་པིན་མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ འདྲ་མཉམ་མེདཔ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་མནོ་བསམ་བཏང་ལུགས་དང་འཁྲིལཔ་ད་ མི་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་ཁམས་ལ་ལུ་ཅིག་ ཅིག་ལས་སོ་སོ་འདི་གོང་འཕེལ་མངམ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ མི་ལ་ལུ་ཅིག་ སོ་སོ་དང་འཕྱདཔ་ད་ གཤིས་རྒྱུད་བཟང་པོ་ཡོདཔ་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་གི་གཞན་མི་སྐྱོད་བརྗོད་འབད་མི་ཚུ་གིས་ རཱའུསི་སིའུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་མཐོ་བ་དང་དམའ་བ་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་མཐོ་བ་གི་ བཙོ་སྦྱང་དང་ཉམས་མྱོང་ཅན་ཚུ་ ངན་ལྷད་དང་ རང་བཞིན་མིན་པའི་གོང་འཕེལ་ མི་ཚུ་གི་དགོས་མཁོ་བའི་རང་གཤིས་ཚུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་ཁར་ བཟོ་སྒྱུར་འབད་དེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༨༧༠ལོའི་ནང་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཨིདྲ་ཝཱདྲ་ཀྲེ་ལོར་ ༼༡༨༣༢ལས་༡༩༡༧༽ གིས་ལམ་སྲོལ་མཐོ་བ་དང་དམའ་བ་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ ཆོས་ལུགས་དར་ཁྱབ་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི་སྦེ་ བསམ་འཆར་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཇོརཇི་སི་མེལ་ ༼༡༨༥༨ལས་༡༩༡༨༽ ལམ་སྲོལ་འདྲི་གཏུག་འབད་དེ་ "ངོ་རྐྱང་གི་ཕྱི་ཤེལ་ལས་སྡེ་གི་རྣམ་པ་ལུ་འཚོ་སྐྱོང་འབད་བའི་ཁར་ འབྱུང་རབ་ཀྱི་ལམ་རིམ་འདི་ འདུ་སྐྱེད་ཐབས་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།"
དངོས་པོ་མེན་པའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ངོ་རྐྱང་ཅིག་གིས་ཁོང་རའི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ནང་ལུ་ གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཞི་ གཞི་རྩ་དང་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་གོམས་གཤིས་ གཤིས་བཟང་དང་ ཁ་སྐད་ ཚོགས་སྡེ་དང་ གཙུག་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ དངོས་པོའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ དངོས་པོ་ཅིག་ནང་ལུ་གཟུགས་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ བཟོ་རིག་གི་རྣམ་པ་བཟོ་མི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ནསྤྱི་སྙོམས་རིག་པ་འདི་ཨིང་སྐད་སླབ་མི་གི་ཚིག་ནང་སྦེ་ "ལོག་སྟེ་གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་དང་" འདི་ཡང་ "ལམ་སྲོལ་གྱི་རྣམ་པ་གི་" ཐོན་འབྲས་ཅིག་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལོ་གྲངས་ལུ་འབད་དེ་ འདི་གིས་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ཐོག་ལུ་ བཟོ་བཀོད་མཁས་པ་ལུ་ སྣ་འཁྲིད་འབད་དེ་ དེང་སང་དུས་ཀྱི་ཧེ་མའི་ལམ་རིམ་ཚུ་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་འདི་" མི་སྡེའི་དབྱེ་རིམ་དང་ མི་སྡེའི་འཐུད་འབྲེལ་དབྱེ་དཔྱད་བཟུམ་གྱི་ མཚོན་རིག་གི་མཐའ་དཔྱད་རྣམ་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་ཆ་ཤས་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ བསམ་གཞི་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་མཐུན་འདི་གི་སྦེ་གཏན་འབེབས་བཟོ་སྟེ་ ཟ་སྤྱོད་དང་དལ་ཁོམ་གྱི་དཔེ་རྣམ་ཚུ་མཐོང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ རིགས་གཅིག་གི་མཐུན་རིམ་དང་ཐོན་སྐྱེད་བཟོ་བསྐྲུན་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ལུ་ལྷན་འཐབ་འབདཝ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ ཧོ་གཱཀྲི་གི་ཤུལ་ལས་ མདོ་ཆེན་འབད་ཡོད་མི་ ཨིསི་ཀྲཀྲི་ཧཱོལ་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་ཐབས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྦྱོང་ལཱ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་ཅིག་ནང་ མི་ཚུ་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་དངོས་པོ་ ༼རྒྱང་མཐོང་བལྟ་ནི་དང་ ཡང་ན་ཟ་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་༽ ཚུ་ལུ་འབད་མི་གི་ལམ་རིམ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱང་མཐོང་ནང་ལུ་ལམ་སྲོལ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་འདམ་ཁ་མེད་པ་ཅིག་རྒྱ་མཐོང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་རབ་དང་ལྡན་པའི་ལས་རིམ་ཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ མི་དམང་གི་བསམ་འཆར་དང་མཐོང་ཚུལ་ཚུ་ལྟ་མི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གྲལ་ཁར་མི་ཚུད་ནི་ཨིན་རུང་ སློབ་གྲྭ་འགྱོ་མི་ཨ་ལོ་ སློབ་གྲྭ་ནང་ལོག་ལྷོད་ཞིནམ་ལས་ ཆ་རོགཤས་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ རྒྱང་མཐོང་ལྟ་བ་མི་འདི་ "འདི་ནང་ཚུད་ནི་" འདི་ནང་ལུ་ལྟ་དགོ་པའི་དམིགས་འདི་དང་འདི་ཟེརཝ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ལས་ འདི་གི་གྲལ་ཁར་ཚུདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་" ལམ་སྲོལ་གྱི་དཔེ་ཆ་ལྷབ་མི་ ཞིབ་འཚོལ་པ་འདི་གིས་ འདི་ནང་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་བཙུགསཔ་མེན་པར་ ༼འགོ་འཁྲིད་འབད་མི་མི་སྡེའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ལམ་སྲོལ་༽ ཉིད་བལྟར་བཞིན་དུ་གི་དོན་དག་དང་སྦྱོང་ལཱ་ཚུ་ཡང་བཙུགསཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ལོ་གྲངས་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ ཡུ་ཀེ་དང་ཡུ་ཨེསི་གི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་གི་བཤད་ལུགས་དུམ་གྲ་རེ་སོ་སོ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཨ་མི་རི་ཀ་དང་བིརི་ཀྲིཤི་གི་ཆ་ཤས་ཚུ་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ ཉམས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡིད་ཆེས་ཡོད་མི་ མཀ་སིའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་འདི་གིས་ དོན་དག་བཟོ་ནི་གི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་རྒྱུས་གཞན་ཡང་ ཨམ་སྲུའི་ལྟ་བ་གི་ལམ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་དང་ ཤུལ་མ་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་གྱི་གོང་འཕེལ་གྱི་ལཱ་གཞི་ཚུ་ཨིན་རུང་ ཁོང་ར་གི་ར་ གྲུབ་མཐའ་འདི་ལས་ བར་ཐག་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་གྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སེམས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་བར་ནའི་མཐུན་འབྲེལ་འདི་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་དང་ ལན་འདི་ ང་བཅས་ར་མི་གི་སེམས་འདི་ ལམ་སྲོལ་ལས་རང་དབང་ཨིན་ན་མེན་ན།
ཕྱོགས་ཅིག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་དང་འབྲེལ་ཏེ་ མི་གི་བབ་བརྗིད་ཚུ་གི་བར་ན་ཁྱད་པར་ལྟ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཐརྩིས་འཕྲེང་གི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་སྦེ་ འཚོ་སྐྱོང་འབད་འབདཝ་ཨིན་པའི་མི་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ མི་འདི་ལུ་ རྒྱ་མཚན་བཀོད་ནི་གི་རྣམ་པ་འདི་ མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ར་སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་ཏེ་འོངམ་ཨིན།
མ་གཞི་གིས་ མཚོན་ཆ་གི་ཐོག་ལས་འཛིང་འཁྲུག་ཚུ་ལང་པའི་སྐབས་ལུ་ ལམ་སྲོལ་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ཉམས་སྲུ་འབད་ནི་གི་ ཧེག་གྲོས་འཛོམས་འདི་དང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གྲོས་འཛོམས་འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ལུ་ སྒྲིག་ཆ་བཟོཝ་ཨིན།
རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གིས་ འདི་གི་དོན་ལས་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་བརྩམ་ཏེ་ བསྟར་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབང་གནོན་འབད་ནི་གི་དམིགས་གཏད་འདི་ བྱང་ཕྱད་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ རྟགས་མཚོན་དང་ལྡན་པའི་ ལམ་སྲོལ་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ དམིགས་གཏད་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན་མས།
དུས་སྟོན་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་ཅིག་ནང་གི་ཆོས་ལུགས་དང་ལམ་སྲོལ་ཁྱད་ཆོས་རྣམ་པ་ཅིག་ལུ་གི་ཐོག་ལུ་སྦེ་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་དགའ་སྟོན་ལས་རིམ་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆོས་ལུགས་དང་སྔོན་སྲོལ་གཏམ་རྒྱུད་ཚུ་གི་ཤུལ་ལས་ར་ གལ་གནད་ཅན་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་འདི་ སོ་ནམ་ལཱ་འདི་ཨིན།
ཚེས་བཅུའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ མི་སྡེའི་དམིགས་བསལ་རྒྱ་མཚན་ཚུ་གྲུབ་ནི་གི་དོན་ནལས་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལྷ་བླ་མི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལུ་ རྗེས་དྲན་ཞུ་ནི་གི་དོན་ལས་སྦེ་འགོ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོད་མི་ཚེས་བཅུའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ལུ་ རྗེས་དྲན་གྱི་དུས་སྟོན་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་གིརིསི་དང་རོམལུ་ ས་ཏུར་ལ་ལིཡ་ཟེར་མི་དུས་སྟོན་ཅིག་བརྩི་སྲུང་འབད་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ མི་སྡེའི་ལམ་རིམ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་བྱ་རིམ་ འདི་མ་ཚད་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་རིམ་ཅིག་སྦེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་གི་ དུས་སྟོན་ཅིག་ཨིན་མས།
དུས་རབ་བར་མའི་ཨིང་ལིཤ་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ "དུས་སྟོན་དཱའི་" ཆོས་འབྲེལ་གྱི་ངལ་གསོ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ "ཕིསཀྲ་" ཟེར་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ནང་འབད་བ་ཅིན་ བཞེས་སྒོའི་རིགས་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་ཅ་ལ་སྒྲིག་སྟེ་ཟ་མི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ག་ནི་བ་ཁག་ཅེ་བའི་ཆོས་འབྲེལ་གྱི་དུས་སྟོན་ ཀིརིསི་མཱསི་དང་རོཤི་ཧ་ཤ་ན་ དཱི་བ་ལི་དང་ཨིདཱ་ཨལ་ཕིཀྲ་ དེ་ལས་ ཨིདཱ་ཨལ་ཨ་དྷ་ཚུ་ ལོ་འདི་མཇུག་བའི་རྟགས་མཚན་ལུ་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན།
དུས་སྟོན་འགོ་དང་པ་ཅིག་གི་དཔེ་འདི་ཡང་ སྔོན་ལུགས་ཨི་ཇིབ་ཤིའན་ཕ་ར་བ་ར་མི་སིསི་༣པ་གིས་ ལི་བི་ཡ་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ དགའ་སྟོན་ཅིག་སྦེ་བརྩི་སྲུང་འབད་མི་འདི་ཨིན།
འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ དུས་སྟོན་གྱི་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ ག་ནི་བ་ཁག་ཆེ་བའི་དུས་སྟོན་འདི་འམ་ལུགས་སྲོལ་འདི་ རང་ལུགས་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ལས་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཨིན་མས།
སྔོན་ལུགས་ཨི་ཇིབ་ཤཱན་གྱི་དུས་སྟོན་འདི་ ཆོས་འབྲེལ་དང་ཡང་ན་ སྲིད་འབྲེལ་གྱི་དུས་སྟོན་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སིདཱ་དུས་སྟོན་འདི་ ཨི་ཇིབ་ཤིའན་ཕ་རོ་གིས་དབང་སྟེ་ མི་ལོ་༣༠འཁོར་བའི་དུས་སྟོན་ཅིག་སྦེ་བརྩི་སྲུང་འབད་དེ་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ལོ་གསུམ་གྱི་བར་ན་༼ཡང་ན་གནད་དོན་གཅིག་ནང་ལུ་བཞི་༽ཚར་རེ་བརྩི་སྲུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཟླ་ཐོ་ནང་ལུ་ དུས་སྟོན་ཁག་ཆེ་ཤོས་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྟོན་ཟེར་ ༼ཀིརིསི་མཱསི་༽ དུས་སྟོན་དང་ འདས་ལོགམ་སྦེ་ལོག་མི་གི་དུས་སྟོན་ ༼ཨིསི་ཀྲར་༽ ཟེར་མི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ གཞན་མི་དུས་སྟོན་ཆུང་ཀུ་ ས་གནས་ཀྱི་བླམ་ཚུ་ལུ་གུས་བཏུད་འབད་བའི་དུས་སྟོན་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཁྱབ་ཏེ་ཡོད་མི་ རྒྱླ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ ཨི་ས་ལ་པི་ར་ཧི་ར་འདི་ སི་རི་ལངྐ་དང་ ཐའི་ལེན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གློག་བརྙན་གྱི་དུས་སྟོན་འདི་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་གྱི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ དུས་སྟོན་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ར་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ དམིགས་བསལ་འཐུང་ནི་རིགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཡང་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་དུས་སྟོན་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ ཇར་མ་ནི་ལུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་སྲོལ་ཡོད་མི་ ཨོག་ཀྲོ་བར་ཕིསཀྲི་ཟེར་མི་ ཆང་བཱིཡར་གྱི་དུས་སྟོན་འདི་ཨིན་མས།
སྔོན་ལུགས་ཨི་ཇིབ་ཤིའན་ཚུ་གིས་ ནའིལ་གཙང་ཆུ་གི་སྦེ་ དུས་དང་བསྟུན་ ཆུ་ཡར་གང་སྟེ་ ས་ཞིང་དང་ལོ་ཐོག་ནི་ལུ་ ཆུ་ཡི་མཐུན་རྐྱེན་ཐོབ་མི་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་མོན་ཏ་ཝང་གི་ སུ་བཱན་སི་རི་རྫོང་སྡེ་གི་ཁ་སྨད་ལུ་ ཨ་པ་ཏ་ནིསི་ས་གནས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ གྲིའི་ཟེར་མི་དུས་སྟོན་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ར་ སྤྱི་ཟླ་༧པའི་སྤྱི་ཚེས་༤ལས་༧ཚུན་ཚོད་ ལོ་ཐོག་གི་ཐོན་ཤུགས་ལེགས་ཤོམ་འོང་ནི་ལུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་ཏེ་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ངལ་གསོ་ཟེར་མི་འདི་ ལམ་ལུགས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ དུས་རྒྱུན་རང་གི་ཚོང་ལཱ་དང་ཡིག་ཚང་གི་ལཱ་ དེ་ལས་སློབ་གྲྭ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ མཚམས་འཇོག་སྦེ་བཞག་མི་འདི་ཨིན།
དུས་རྒྱུན་གྱི་ལཱ་ཚུ་ལས་ ངལ་གསོ་ཉིནམ་ག་དེ་ཅིག་བཞག་ནི་ཨིན་ན་འདི་ རང་སོའི་ས་གནས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ རང་གི་དམ་ཁ་དང་བསྟུན་པའི་ལཱ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་འབདཝ་ཨིན་ན་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་མི་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ ངལ་གསོ་འདི་ བདུན་ཕྲག་མཐའ་མ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་ སྤྲོ་བ་སྟོན་ནི་གི་དུས་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ངལ་གསོ་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་འགལ་མི་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་ལག་ལེན་འདི་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་དང་འཁྲིལ་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱི་གི་ཉིནམ་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༤ལུ་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཀྲོག་ལའིག་ཨ་པའི་རེཀྲ་ཉིནམ་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༩པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༩ལུ་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ བཱལསི་ཕི་མེ་ཉིནམ་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༩པའི་སྤྱི་ཚེས་༣༠ལུ་བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇི་ཧོ་བ་ཚུ་གིས་ ལོ་བསྟལ་བཞིན་དུ་ར་རྗེས་དྲན་འབད་མི་ "ཇི་སཱསི་ཀཱརིསི་་བཤགས་པའི་རྗེས་དྲན་", དེ་འབདཝ་ད་ གཞན་མི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དུས་སྟོན་ ཨིསི་ཀྲར་དང་ ཀིརིསི་མཱསི་དང་ཡང་ན་ གནམ་ལོ་གསརཔ་གི་དུས་སྟོན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ཧ་མ་དཱི་མུསི་ལིམ་ཚུ་གིས་ ད་རུང་ཁ་སྟོང་སྦེ་ པོརོ་མིསི་མི་སི་ཡ་གི་ཉིནམ་དང་ པོརོ་མིསི་རི་ཕོར་མར་གྱི་ཉིནམ་ དེ་ལས་ ཁི་ལ་ཕཱཏ་ཉིནམ་ཟེར་མི་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འ་ནི་དུས་སྟོན་ཚུ་ ངལ་གསོ་སྦེ་མི་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སེལ་ཀྲིག་དང་ནོརསི་ དེ་ལས་ནིའུ་པ་གཱན་ངལ་གསོ་ཚུ་ ལོ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་འཁྲིལ་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་རིག་པ་ནང་གི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ མི་ཡི་རུ་ཚིགས་རིག་པ་དང་ རུ་ཚིགས་ལས་ནད་བརྟག་རིག་པ་ དེ་ལས་ གནའ་ཤུལ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིག་རྩལ་ཆ་ཚང་ཚུ་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཏེ་ རྗེས་ཤུལ་ཕུང་པོ་གི་དང་ལམ་སྲོལ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚུ་བལྟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་འདི་ དེང་སང་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་མཐོང་ཚུལ་ནང་ལས་ སེམས་ཁམས་རིག་པའི་གཞི་བཀོད་ཚུ་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་འདི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
མི་ཡི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྐྱེས་ལྡན་གནས་སྟངས་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱོད་ལམ་མཐུན་འགྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན། ༼ལག་ནོམ་རྐྱབ་སྟེ་འཚོལ་ནི་དང་ སྐྱེ་འཕེལ་ དེ་ལས་ ཆོས་ཉིད་རིག་པ་༽ འཕེལ་འགྱུར་དང་ སྐྱེས་ལྡན་རིག་པའི་མཐོང་ཚུལ་༼སྐྱེས་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ལུ་ལྟ་༽
པེ་ལིའོ་ཨེན་ཐོརོ་པོ་ལོ་ཇི་ཟེར་མི་འདི་ ཧེ་མ་ལས་རབ་ཆད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གྱུར་རྡོའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ མི་ཡི་འཕེལ་འགྱུར་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ གཞན་མི་སྲོག་ཆ་རིག་པའི་རྣམ་པ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ མི་ཡི་འབྱུང་རིམ་གྱི་འགྱུར་བ་ཚུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་དང་ མི་ཡི་འཕེལ་གྱུར་འདི་བྱུང་སའི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན།
མིང་འདི་གསརཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ལོ་ངོ་བརྒྱ་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ གཟུགས་ཀྱི་མི་རྐྱུད་རིག་པ་སྦེ་ལྡོདཔ་བཞིན་དུ་ དང་ལེན་འབད་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ད་ལྟོ་ཡང་ འ་ནི་ཐ་སྙད་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞུན་དག་འབད་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ གཤམ་ལུ་བལྟ་སྟེ་ ལུགས་མཐུན་གྱི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་ ནང་ན་ར་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ལམ་ལུགས་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ འདི་ནང་ལས་བརྒྱུད་དེ་ ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཤུལ་མའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་༢དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ར་ རང་བཞིན་གྱི་སྐོར་ལས་མནོ་བསམ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་དཧི་པོ་ཀེརེ་ཀྲིག་ཀོར་པཱསི་གི་རྩོམ་བྲི་ནང་ལས་འཆར་སྣང་ཚུ་བསྡུ་སྟེ་ གདོང་གི་བཀོད་པ་གི་སྐོར་ལས་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ཕེནཆ་གི་གཟུགས་སྟོབས་མི་རིགས་མཁས་པ་པཱའོལ་བོརོ་ཀ་ ༼༡༨༢༤ལས་༡༨༨༠ཚུན་༽ གིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ ཐོདཔ་གི་རུ་ཏོག་ཚུ་འཇལ་ནི་གི་རིག་པ་འདི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ རུ་གྲོལཕ་ཝིར་ཅཱའོ་ ༼༡༨༢༡ལས་༡༩༠༢ཚུན་༽ གིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ ཇར་མཱན་ལམ་སྲོལ་གྱིས་ མི་ཡི་གཟུགས་ལུ་ མཐས་འཁོར་གནས་སྟངས་དང་ ནད་རིམ་ཚུ་གི་གནོད་པ་ཚུ་ཐོག་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ མི་ཡི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་ལུགས་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་ལུ་འགྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་ དབྱེ་ཁག་ལས་སྦེ་ འཕེལ་འགྱུར་བྱ་རིམ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ཡི་རིགས་བརྒྱུད་བལྟ་ནི་འདི་ གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་འཁྲིལ་ མི་ཚུ་སྡེ་ཚན་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ མི་སྡེའི་སྤུས་ཚད་ཚུ་ དབྱེ་ཁག་ཕྱེ་སྟེ་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མི་སྡེ་གིས་ ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན།
དེང་སང་གི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མི་ཡི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ མི་སྡེ་གི་མནོ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མི་སྡེ་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ཁྲིམས་བཟོ་མི་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ ངོ་རྟགས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ རིགས་འདི་གིས་ གནོད་པ་སྦོམ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེད་ཟེར་ཨིནམ་དང་འདི་ཡང་ མི་ག་ར་ རིགས་སྣ་ ཧོ་མོ་སེ་པིནསི་གླ་ཁར་ཚུདཔ་ཨིན་ཟེར་གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིན་མས།
ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ མི་རློབས་ཐོ་བཀོད་བཅའ་ཁྲིམས་༡༩༥༠ཅན་མ་འདི་གིས་ མི་དཀརཔོ་དང་གནགཔོ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ངོས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ རྒྱ་གར་མི་ཁུངས་ཀྱི་ཁ་མདོག་འདི་ ཤུལ་ལས་ཁ་སྐོང་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུནའི་ཀྲེཏ་ཨིསི་ཀྲེཏསི་གི་ མི་རྩིས་ལས་ཁང་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠གི་མི་རྩིས་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ མི་རྩིས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་ནང་ལུ་དབྱེ་བ་གསརཔ་ ཤར་དབུས་དང་ བྱང་ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་སེར་ཚུ་ཟེར་བཙུགས་ནི་འབད་གྲོས་འཆར་བཀོདཔ་ད་ འ་ནི་མི་ཁུངས་ཚུ་ མི་དཀརཔོ་གི་རིགས་དང་ཡང་ན་མི་རིགས་གཞན་ཅིག་སྦེ་བཙུགས་ནི་ཨིན་ན་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོནམ་ལས་ གྲོས་འཆར་འདི་ཕྱི་འབུལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་ཀྱི་བཅད་མཚམས་བཟོ་མི་འདི་གིས་ མི་རིགས་སྐྱོ་དྲག་འབད་མི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ དབང་ལུ་བསྡུཝ་ཨིནམ་དང་ ཡུ་ཨེསི་ཀྱི་དུས་རབ་༡༩པའི་ ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་ལས་ བ་བརྒྱུད་བུ་བརྒྱུད་ལས་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་ཁུངས་འབད་མི་ཚུ་ མི་བརྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་ག་དེ་ཅིག་འགྱོ་ཡི་ག་ འདི་དང་འཁྲིལ་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་བཟོ་ནི་སྦེ་ཨིན་མས། "དཀརཔོ་"
རིགས་མཚན་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ དྲེ་ཝིད་རིཆ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ "མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ མི་སྡེའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ རིགས་བརྒྱུད་རིགས་མཚན་གྱི་འབྲེལ་མཐུན་འབད་དེ་བལྟ་མི་འདི་ངོ་མ་ཨིན་མས།"
མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གི་སབེ་སྡེ་ཚན་འགྱོ་མི་འདི་ལུ་ མཐོང་སྣང་གཞན་འདི་ འབྱུང་རབ་ཅིག་དང་ལམ་སྲོལ་ཅིག་ དེ་ལས་ཁ་སྐད་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་སྡུའི་དཔལ་འབྱོར་གནད་དོན་གྱི་ཐད་ཁར་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འདི་གི་སྦེ་ རིག་སྐྱོད་དྲག་འབད་མི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ཁར་ཡང་ གནམ་མེད་ས་མེད་དཀའཝ་དཔྱད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ལུགས་འདི་གིས་ རོགས་ཀྱི་འོག་ལས་བྱ་རོགས་འཇུག་དགོཔ་དང་ མི་རིགས་དམར་བསད་ལ་སོགས་པའི་ སྟབས་མ་བདེཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་གི་སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གི་བར་ན་དབྱེ་རིམ་ཐོན་ནི་དང་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ མི་སྡེའི་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་འདི་ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ལུ་ ཇོན་ཧར་ཀྲི་གཱན་ཇེ་ཨར་གྱིས་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱཻ་མི་གི་འཆར་སྣང་ཅིག་བཀོད་མི་ནང་ མི་རིགས་དབྱེ་མ་ཕྱེ་ནི་འདི་ ལམ་སྲོལ་ལུ་བལྟ་སྟེ་མ་གཏོགས་ སྐྱེ་ལྡན་དང་ཡང་ན་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐད་ཁར་དབྱེ་བ་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འབད་བལྟཝ་ད་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ གསར་འཚོལ་འབད་ནི་དང་ དབང་འོག་བཙུགས་ནི་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་རབ་འདི་གྲུབ་པའི་ནམ་དུས་ལས་ར་ཡབདཔ་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཡུ་རོ་པིན་ཚུ་ གླིང་ཆེན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་འགྱོཝ་ད་ མི་མ་འདྲཝ་ཚུ་འཕྱད་དེ་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་ རང་བཞིན་མཚོན་རིག་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ དབྱེ་རིམ་འདི་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དོ་བཟུམ་འབད་ སྡེ་ཚན་ཚུ་གི་བར་ན་ གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཤེས་ཡོན་གྱི་རིམ་པ་དང་ སྤྱོད་ལམ་ དེ་ལས་ གཞི་རྩའི་སྤུས་ཚད་ཚུ་ལས་བྱུངམ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༧༣༥ལུ་ སྲོག་ཆ་རིག་པའི་དབྱེ་རིམ་འདི་ གསར་འཚོལ་འབད་མི་ ཀཱརལ་ལི་ནིཡསི་གིས་ མི་ཡི་རིགས་མཚན་འདི་ གྲིང་ཆེན་གྱི་དབྱེ་རིམ་ ཡུ་རོ་པཱའུ་དང་ཨེ་ཤིཡ་ཀྲི་ཀཱསི་ ཨ་མི་རི་ཀ་ནཱསི་དང་ ཨ་ཕར་ཟེར་ ག་ར་ སེམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ སང་གུའི་ནི་དང་ མི་ལཱན་ཀོ་ལིག་ ཀོ་ལེ་རིག་དང་ ཕིལིག་མེེ་ཀྲིག་ཟེར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སབེ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
བུལུ་མེན་བེཆ་གིས་ཡང་ སྡེ་ཚན་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་འདི་གི་སོར་འགྱུར་གྱི་གནས་སྟངས་ག་བཟུམ་ཅིག་ཐོན་འོང་ག་བཀོད་དེ་ བསམ་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། "མི་རིགས་ཅི་གིས་སོ་སོ་གི་ནང་ལུ་འཛུལ་མི་འགྱོ་བའི་ཁར་ འདི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ དབྱེ་བ་ཡང་ཕྱེ་མི་ཚུགས་"
ད་རུང་ སྡེ་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ ཧེ་མ་ལས་མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་མི་རིགས་འདི་ སླ་བསྲེ་འགྱོ་སྟེ་ ཐོན་ཐོནམ་འོང་ནི་དང་ ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཞིབ་འཇུག་འབད་བ་ཅིན་ ད་རེས་ཀྱི་སླ་བསྲེ་བའི་སྡེ་ཚན་འདི་ཐོན་མི་གི་ རིགས་ཚན་ངོ་མ་འདི་ ངོ་ཕྱེ་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་དང་ མི་ཡི་རིགས་མཚན་གྱི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་གསརཔ་ཅིག་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་ལུ་ མཚོན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ དབང་གནོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་འཆར་སྣང་ཚུ་འགྱུར་བཅོས་འབད་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལུ་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་དང་འཁྲིལཔ་དང་ མི་ཚུ་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་སྦེ་ གནམ་མེ་ས་མེད་ཅིག་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དེ་མ་བཞག་པས་ཟེར་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་རིགས་མཚན་གྱི་ཁྱད་པར་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨེན་གྲིརི་སཱན་གྱིས་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐག་ཉེ་ཧིང་གི་དཔེ་འདི་ ཤིང་གི་པར་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་བཏོན་མི་འདི་ ལུའི་གི་ཀ་ཝ་ལི་ས་ཕོར་ཟ་གིས་དཔར་བསྐྲུན་འབད་དེ་ འདི་གི་གཞི་བརྟེན་འདི་ མི་ཡི་རིགས་བརྒྱུད་ནི་ནང་ལུ་ ཕའི་ལོ་ཇེ་ནི་ཀྲིག་ཤིང་སབེ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
མཱགསི་ཀྲེམ་པིལི་ཀྲོན་དང་ ཀ་ཝ་རི་ས་ཕོར་ཛ་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚན་འདི་གིས་ མི་ཡི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མི་བཏོན་པས་ཟེར་ཨིན་མས།
ཐཔེ་འབད་བ་ཅིན་ པགས་ཀོ་གི་ཚོས་གཞི་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ ཡུ་རོབ་ལས་སྦེ་ ཨཕ་རི་ཀ་ཚུན་གྱི་ བེརེསི་གིས་བྲི་མི་ནང་ པགས་ཀོ་གི་ཚོས་གཞི་འདི་ ཡུ་རོབ་ལས་སྦེ་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྱོཝ་ད་ མིག་གི་འགྱུར་ལུགས་མ་མཐོང་པར་ རིམ་གྱི་སྦེ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དེ་ཅིག་གི་ མེ་གྲི་ཀྲེ་ར་ནིའན་གི་ཤར་ཕྱོགས་མཇུག་ལས་སྦེ་ ནའིལ་གཙང་ཆུ་ལས་སྦེ་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ཁོ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ མི་ཅིག་གིས་ རིགས་ཟེར་མི་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་དགོ་ "རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་" དང་ "རིགས་ཀྱི་བསམ་གཞི་"
མདོར་བསྡུས་བ་ཅིན་ ལི་བིང་ཨིསི་ཀྲོན་དང་ དོབ་ཞཱནསི་ཀེ་གིས་ མི་ཚུ་གི་བར་ན་ རིགས་མཚན་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་ཡོད་ཟེར་ ཁེ་ལེན་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་རིགས་དབྱེ་ཕྱེ་ནི་གི་བསམ་གཞི་འདི་ཡང་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་གི་བསམ་གཞི་འདི་ག་དེ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་འདི་ མི་སྡེའི་སྤྱི་སྲོལ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
མི་རིགས་མཁས་པ་ ལིའོ་ནཱརགྲ་ལི་བར་མེན་དང་ ཕ་ཏི་མ་ལིན་དྲ་ཇེག་སཱན་གིས་བལྟ་བརྟོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ "རིགས་མང་གི་མི་མཐུན་པའི་དཔེ་རིས་ཀྱིས་ མི་རློབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་འདི་ར་ བདེན་པ་མེདཔ་བཟོ་སྟེ་ ཇི་ནོ་ཀྲི་པི་ཀ་ཱལ་ལི་དང་ཡང་ན་ ནང་ན་ལས་ རིགས་མཐུན་པ་ཅིག་ཡང་འོང་སྲིད་"
དུས་རབ་༢༠པ་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ མི་རིགས་མཁས་པ་ ཝི་ལི་ཡམ་སི་བོ་ཝའིགྲ་གིས་ རིགས་འདི་ "མི་ཅིག་ལས་རིགས་མཚན་གཅིག་དང་འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་འདི་ལུ་ རིགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་མ་ཚད་ མི་རིགས་མཁས་པ་ ཨིསི་ཀྲི་ཕཱན་མོལ་ནར་གྱིས་ མི་མཐུན་པའི་ གྲུབ་འབྲས་འདི་གི་སྦེ་ རིགས་འདི་མང་སུ་ཐོན་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་བསམ་གཞི་འདི་ར་ ཁུངས་མེདཔ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཇོ་ན་མའུ་ཀྲོན་དང་ ནིལ་རིཆ་གིས་ རིགས་མཚན་སྤུང་སྟེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ནམ་ཅིག་གི་ཚེས་ སྡེ་ཚན་གྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་ཐོན་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་འདི་ མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཧ་སུ་ཅིག་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་ལས་ རིགས་མཚན་དང་ ཁ་མདོག་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ ཧ་མ་གོ་བ་ལུསཔ་ཨིན་མས།
དབྱེ་རིམ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་བཟོ་སྟེ་འབད་རུང་ སྐྱོན་ཅན་སྦེ་ར་འོང་ནི་ཨིན་རུང་ འདི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་མེན་ཅིག་འདི་འོང་ནི་ཨིནམ་ལས་ འདི་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པར་ལུས་ར་མི་ལུས།"
འ་ནི་མི་རློབས་སྡེ་ཚན་གསུམ་སྦེ་བསམ་མི་ཚུ་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་སྦོམ་གྱི་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཡུ་རོབ་དང་ ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་༽
མི་རིག་མཁས་པ་ སི་ལོ་རིང་བེརེསི་དང་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཇོ་ན་ཐཱན་ཀབ་ལེན་དང་ རཱསི་མཱསི་ཝིན་ཐར་ དེ་ལས་ རིགས་མཚན་མཁས་པ་ ཇོ་སེབ་གེརེབ་ཚུ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་དང་རིགས་མཚན་གྱི་ཁྱད་པར་ཐོན་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་རུང་ འདི་ལུ་ སྡེ་ཚན་འདི་ སྤྱི་བཏང་ལུ་ "གླིང་ཆེན་གྱི་རིགས་" འདི་གི་ཐད་ཁར་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་ལས་སྦེ་ དབྱེ་བ་བྱུང་སྲིད་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་ཚད་ཅིག་བསྡུ་ལེན་འབད་མི་འདི་གིས་ ཨིསི་ལེན་དྲར་དང་ མ་ཡནསི་ དེ་ལས་ མའོ་རིསི་སྦེ་ ཐོན་པ་ཅིན་ འ་ནི་དབྱེ་རིམ་འདི་གི་སྦེ་ མི་རིགས་ག་ར་ འདི་གསུམ་གྱི་འོག་ལུ་ཚུད་དེ་ འདི་གི་སླ་བསྲེ་འདི་ ཨིསི་ལེན་དྲར་དང་ མ་ཡནསི་ དེ་ལས་ མའོ་རིསི་གི་ རིགས་མཚན་ཅིག་སྦེ་ཐོན་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
འདི་མ་ཚད་ རིགས་མཚན་གྱི་གནས་སྡུད་འདི་གིས་སྡེ་ཆུང་ཅིག་བལྟ་ནི་གི་རེ་འདོད་ཡོད་མི་འདི་ ནུས་ཤུགས་ཉམས་བཅུགཔ་ཨིན་མས། ༼བགོ་ཚན་༽ ཡན་ན་ ཀཱོན་ཀྲི་ནམ་ ༼འདི་ཡང་ ལམ་པརསི༽
རྒྱལ་རིང་དང་ཅིག་ཁར་ གཞི་རྩའི་དཀའ་ངལ་འདི་ "རིགས་", འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ཤུལ་མ་ འཕེལ་འགྱུར་དང་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ཚུ་གིས་ རིགས་ལུ་ཡིད་ཆེས་ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོད་མི་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ཧ་གོ་སྟེ་ རིགས་འདི་ལུ་ཉེ་རིང་ཕྱེ་སྟེ་ མི་རིགས་དཀའ་ནག་དབྱེ་བའི་སྲིད་བྱུས་རྩམ་ནི་དང་ བྱ་རོགས་སབེ་བཙུགས་ནི་ དེ་ལས་ མི་རིགས་དམར་བསད་འབད་ནི་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཧ་གོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱླ་ཡོངས་གསོ་བའི་སྤེལ་ཁང་ནང་ལས་ ཀེརེག་ཝེན་ཀྲར་དང་ ཕཱརན་སིསི་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལོ་ལུ་ མི་ཡི་རིགས་མཚན་གྱི་སབ་ཁྲ་ཅིག་བཟོ་ནི་གི་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་མཚོན་རིག་གི་ཅིག་མེན།
མི་རིགས་མཁས་པ་ ཨིསི་ཀྲི་ཕཱན་པཱལ་མི་གིས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་མི་ནང་ རིགས་ "འདི་དངོས་པོ་ཅིག་མེན་པར་ མི་སྡེའི་ཉེ་ཚན་ཅིག་ཨིན་"; ཡང་ན་ ཀཏ་ཡ་གི་བཱལ་མི་བོ་རཱཆ་གི་ཚིག་ནང་འབད་བ་ཅིན་ "མི་ཀྲོ་ནི་ཡམ་", "མི་གསར་བཏོད་ལུ་ ཁྱད་ཚད་ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡང་མེན་པ་ ཡང་ན་ ཐད་ཀར་དུ་ཨིན་པའི་ཁར་ དུས་རྒྱུན་དུ་ར་ ཁྱད་པར་ཅིག་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཚུགས།"
རིགས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་འདི་ ཁྲིམས་ལུགས་དམ་དམ་ཅིག་གི་དབང་སྟེ་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ ཁྱིམས་ལུགས་བཀོག་བཞག་ཡོད་མི་འདི་ ཡུ་ཨུས་ལུ་འབད་མི་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ར་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་རིགས་འདི་གིས་ འོད་རླབས་ཀྱི་ནང་ལུ་ཚོས་གཞི་མ་འདྲཝ་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དོ་བཟུམ་འབད་ར་ ཅིག་གི་ཅིག་ལས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དབྱེ་རིམ་ཅིག་ གཞན་ཚུ་ལས་སོ་སོ་སྦེ་ར་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ལུསཔ་ཨིན་མས།
ནིའུ་ཇར་སི་ ནདཔ་གི་ཁང་མིག་ ༡༩༨༤
ཡུ་རོ་པིན་སྐབས་དོན་ནང་ལུ་ འབྱུག་རབ་ཀྱི་སྒྲ་བྱུང་སྤུས་ཚད་ "race" འདི་ རང་བཞིན་གི་དཀའ་ངལ་ཅན་སྦེ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་ མི་འདི་ "རིགས་", སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྣམ་པ་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ཟེར་མི་མནོ་ལུགས་འདི་ལུ་ ཆ་གནས་བཞག་དགོཔ་ཨིནམ་དང་ བསམ་གཞི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མཚོན་རིག་མཁས་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་ ངོས་ལེན་མེདཔ་ཨིན།
ཡུ་ནའི་ཀྲེད་ཨིསི་ཀྲེད་ལུ་ མི་མང་ཤོས་ར་ རང་གིས་ ཨཕ་རི་ཀཱན་ཨ་མི་རི་ཀཱན་ཨིན་ཟེར་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ཚུ་ ཡུ་རོ་པིན་གྱི་མི་རྒྱུད་ཨ་ཙི་རེ་འོང་ནི་དང་ ཡུ་རོ་པིན་ཨ་མི་རི་ཀཱན་ཨིན་ཟེར་སླབ་མི་ཚུ་ལུ་ ཨཕ་རི་ཀཱན་དང་ ཨ་མིར་ཨིན་གྲིའན་གི་མི་རྒྱུད་ཨ་རྩི་རེ་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་རིགས་ཚུ་ནང་ལུ་འཐུས་མི་གྲངས་སུ་ཚུད་ནི་གི་ ཁྱད་ཚད་འདི་ དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ལས་ ཐ་དད་སྦེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་མིར་ཨིན་གྲིའན་ཚུ་འདི་ བརྒྱ་ཆ་ཁྱད་ཚད་ཅིག་རྒྱ་གར་གྱི་མི་ཁུངས་ཨིནམ་སྦེ་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་ཡོདཔ་ "རྒྱ་གར་གྱི་མི་རྒྱུད་" ༼ཁྲག་གི་ཚད་༽
འ་ནི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་རྒྱུད་སླ་བསྲེ་སྟེ་འབད་མི་ཚུ་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་རྒྱུད་ཨིནམ་སྦེ་ཚོར་ཚུགས་པ་ཅིན་ འ་ནི་ཚུ་ནགཔོ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན།
འ་ནི་ཚིག་ "ཧིསི་པེ་ནིག་" དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ ལེ་ཀྲིན་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ ཨིསི་པེ་ནིཤི་གི་ཁ་སྐད་སླབ་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལས་ ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གནས་སྤོ་སྟེ་ ཡུ་ཨེསི་ལུ་འོང་མི་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ མི་རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤེས་ཡོན་ལྷབ་སའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ སྒྲིག་ལམ་ དེ་ལས་ ལོ་ཚད་ལ་སོགས་པའི་ཆ་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ལུ་ གལ་ཅན་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ལུ་ ཨཱན་མིང་གིས་ ཨ་མི་རི་ཀན་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ མི་རིགས་མཁས་པ་༤༠ལྷགཔ་ཅིག་ དྲི་བ་དྲི་ལན་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ རིགས་ཕྱེ་ནི་གི་ཐད་ཁར་ མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ ངོས་ལེན་མེདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྡེ་ཚན་གྱི་ནང་ལས་ རིགས་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་སླབ་མི་ག་ཡང་མ་ཐོནམ་ཨིན།
ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་པ་རའི་ཁ་ཐུག་ལས་ གྲོས་བསྡུར་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་དང་ སྒྲུབ་བྱེད་འདི་ལུ་ ངོས་ལེན་མ་པ་ལས་མེདཔ་ཨིན་ "འདི་ཡང་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ མི་སྡེའི་སྲིད་འབྲེལ་སེམས་ཤུགས་ལས་སྦེ་མ་གཏོགས་མཚོན་རིག་ལས་བརྟེན་ཏེ་མེན་པས་".
གིལ་གྱིས་གསལ་བཀོད་འབད་མི་ལུ་ ལན་ཆ་ཤས་ཅིག་བཀོད་མི་ནང་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མི་རིགས་མཁས་པ་གི་ མཁས་དབང་ སི་ལོ་རིང་བེརེསི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མི་ཉམས་ཆུང་ཅིག་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་མི་རྐྱུད་འདི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་གཞི་རྩ་ཚུ་ འཛམ་གླིང་ནང་འཁོད་ལུ་ དབྱེ་བ་མེད་པར་ བཀྲམ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རིགས་ཀྱི་གྲངས་སུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོཔ་ཅིག་མིན་འདུག་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཟུགས་ཀྱི་མི་རིགས་མཁས་པ་གི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་བཀོད་མི་ནང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ལོ་གྲངས་ལུ་ རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འདི་མེད་ཟེར་བའི་ གྲོས་བསྡུར་འབད་འབདཝ་ཚུན་ཚོད་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༡སྤྱི་ཟླ་༢པའི་ནང་ བྱིས་པའི་གཏན་མཛོད་དང་ ན་ལོན་སྨན་རིགས་ཀྱི་ཞུན་དག་པ་གིས་ དྲི་བ་ "རྩོམ་བྲི་འབད་མི་ཚུ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ མཚོན་རིག་ ཡང་ན་ མི་སྡེའི་ཚད་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དག་ར་མེདཔ་ལས་ རིགས་དང་མི་རིགས་ཟེར་མི་ཚུ་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་ཟེར་བཀོད་ནུག"
མོར་ནིང་༼༢༠༠༨༽ སློབ་གྲྭ་ཆེ་བའི་སྐྱི་ལྡན་རིག་པའི་སློབ་དེབ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ལས་ ༢༠༠༢ཚུན་གྱི་བར་ན་འབད་མི་འདི་ལྟ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བསྒང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ལས་ ༡༩༩༢གི་བར་ན་ མི་བརྒྱ་ཆ་༣༥རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ ཐད་ཀར་དུ་རིགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་དང་ འགོ་དང་པ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བརྒྱ་ཆ་༩༢དེ་ཅིག་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རིགས་ཀྱི་དངོས་པོ་འདི་ ཁ་ཐོག་གི་གནས་ཚད་ལས་ རིགས་མཚན་དང་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འབྱུང་རབ་ཚུན་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མོ་གི་ཡིག་ཐུང་ "ད་རེས་ནངས་པའི་གནས་སྟངས་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་ཡང་ རིགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་ཐངས་ཕྱེད་ཀ་ཕྱེད་ཀ་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།"
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ལོའི་ཞིབ་འཇུག་གི་སྐབས་ལུ་ ས་ཡི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོ་ཚུ་ནང་ལས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་གི་ཞིབ་འཚོལ་པ་༣༣ དྲི་བ་དྲི་ལན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ འདི་བསྒང་ ནི་གོརོསི་ཟེར་སླབ་མི་ ཨཕ་རི་ཀ་ཨ་མི་རི་ཀཱན་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་དཀརཔོ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ སྐྱོ་ཤོས་ཨིནམ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༡༠ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ གནས་དེབ་གཅིག་ནང་ Ulysses G. Weatherly(སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ལས་༡༩༤༠)་གིས་ ཕྱི་གླིངཔ་ཚུ་ དྲགཔ་སྦེ་རང་བཞག་དགོཔ་དང་ བརྒྱུད་པ་གཙང་པ་སྦེ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ རིགས་བརྒྱུད་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོཔ་སྦེ་འཁོད་དེ་འདུག
ཁོ་གིས་རྩོམ་བྲིས་ནང་ལུ་ རིགས་བརྒྱུད་དང་ འདི་གི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་དང་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དབང་ནི་ དེ་ལས་ ཁེ་བསང་གི་དོན་ལུ་ ཚོང་དང་བཟོ་གྲྭ་འདི་ སྒེར་གྱི་དབང་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཐོན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ལས་ William Jusius Wilson (སྤྱི་ལོ་༡༩༣༥)་གིས་ མི་རིགས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ མངོན་གསལ་ཅན་ཅིག་འབད་རང་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་བས་འདི་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་རང་ མི་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མི་སྡེ་གི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་འདི་ལུ་གོ་དགོ་ཟེར་མི་ལུ་ ཤུགས་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Duke Universityགི་མཁས་དབང་དང་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཡང་ཨིན་མི་ Eduardo Bonilla-Silvaགིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་འདི་ སྡེ་ཚན་གཅིག་གིས་དབང་ཤུགས་དགོཔ་ཅིག་མ་གཏོགས་ གཞན་ག་ནི་ཡང་མེན་ཟེར་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ དབང་ཤུགས་ཆེ་མི་སྡེ་ཚན(དཀརཔོ)་གྱིས་ སྟབས་བདེ་བའི་ལམ་ལུགས་བཞག་ནི་ནང་རྩ་འགེངས་མི་དང་ ཉམས་ཆུང་ཚུ་གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ མེདཔ་སྦེ་བཟོ་ནི་ནང་ གདོང་ལེན་འབད་དེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྨན་ཁང་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མི་བརྒྱུད་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ ནད་གཞི་ངོས་འཛིན་དང་སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ བལྟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེས་ལྡན་གསོ་བའི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གི་ནང་དོ་ མི་བརྒྱུད་ཟེར་མི་དང་ མི་བརྒྱུད་ཁག་ཆེ་བའི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་སྦོམ་སྦེ་རང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ རིགས་སོན་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ནད་གཞི་བཀག་ནི་དང་ངོས་བཟུང་ནི་ དེ་ལས་ སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་ གསོ་བའི་རིག་པ་བཏོན་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་སྦེ་ བཤད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ནད་གཞི་ཐོབ་ནི་གི་ཁྱད་པར་ཡོད་མི་ལུ་ རིགས་མཚན་ལུ་ཤུགས་བཏོན་མི་འདི་གིས་ ལོག་སྟེ་རང་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་དང་ གཞན་དོ་བལྟ་ནི་ ཡང་ན་ རིགས་མཚན་མེན་པའི་གནད་དོན་གྱིས་ ནད་གཞི་ཐོབ་ནི་གི་ཁྱད་པར་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་མི་བཟུམ་ཚུ་ལུ་ ངོས་ལེན་ཚུ་མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་ནི་གི་ ཉེན་ཁ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས།
IC"_" ཟེར་མི་འདི་ "ངོས་ལེན་ཨང་"ཨིནམ་ད་" འདི་ཚུ་ལུ་ Phoenixགི་དབྱེ་བ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།
Franceབཟུམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ མི་རྒྱུད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ གནས་སྡུད་བསྡུ་ནི་འདི་ ཁྲིམས་ཀྱིས་རང་ བཀག་ཆ་འབད་དེ་འདུག། འདི་ཡང་ དེ་སྦེ་བཀག་ཆ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲིམས་སྲུང་འགག་སྡེ་གིས་ མི་དམངས་ལུ་ "མི་ཤ་གནགཔོ་" འཚོལ་བའི་བསྒང་ཡོད་ཟེར་དོ་བཟུམ་གྱི་ ཁྱབ་བསྒྲགས་ཚུ་བཏང་བཅུག་ནི་གི་ ཉེན་ཁ་ཡོད་འདི་གིས་ཨིན་མས།
མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཁྲིམས་ལུགས་བདག་འཛིན་འཐབ་མི་ཚུ་གིས་ རིགས་བརྒྱུད་ལུ་བལྟ་སྟེ་ བྱ་ངན་འབད་བའི་དོགས་པ་ཆགས་མི་འདི་ ཁྲིམས་ལུགས་ནང་ལུ་རང་ མི་རིགས་ཕྱེ་ནི་ཡོད་པའི་དཔེ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་མང་སུ་སྦེ་བཙོན་ཁང་ནང་ལུ་བཙུགས་ནི་འདི་རང་ རིགས་བརྒྱུད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཉེ་རིང་ཕྱེ་མི་བཙོན་པ་ཚུ་ བཙོང་ཁང་དང་ཕྱི་ཁ་ག་ཏེ་རང་འབད་རུང་ ཚད་འཛིད་འབད་མི་ "ཁྲིམས་ལུགས་དང་སྲིད་བྱུས་ དེ་ལས་ འགྲོ་ལུགས་ཚུ་ཨིནམ།"
ཞིབ་འཚོལ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ IPVའཛིན་བཟུང་གི་གྲོས་ཐག་བཅད་མི་ནང་ལུ་ རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཉམས་རྒུདཔ་ཕྱི་གླིངཔ་ཚུ་གི་ཕྱོགས་ གཟུང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ།
ཞིབ་འཇུག་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མི་རིགས་འདི་ Giles and Elliotགིས་བཏོན་ཏེ་ཡོད་མི་ ཐབས་ལམ་བཟུམ་ ཐབས་ལམ་དག་པ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ འཛོལ་བ་མེདཔ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཚུགས་ཟེར་སྙན་ཞུ་འབད་ནུག
ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ གཟུགས་ཀྱི་ཚོས་གཞི་ཐད་ཁར་ རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་ "རྗེས་སོར་འབད་མི་འདི་གིས་ མ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་རང་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་ལས་"དབྱེ་ཁག་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་བཏུབ་ཟེར་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་འདུག
ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་བརྒྱུད་རིག་པ་འདི་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་དོ་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ མི་བརྒྱུད་རིག་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་གནད་དོན་འདི་སེལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ལུ་ མི་རིགས་མཁས་པ་འདི་ དབྱེ་བ་གཉིས་འབད་ ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Lewis Henry Morganབཟུམ་ རང་དབང་གི་གསར་བཏོད་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་མི་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་འདྲ་མི་འདི་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་རིམ་འགྱུར་གྱི་གོ་རིམ་ ཅོག་རང་ཐདཔ་ནང་ལས་ བཙག་བཙགཔ་འབད་ནི་འདི་གིས་ཨིནམ་འོང་ནི་མས་ཟེར་བཤད་ནི་འདུག(དང་ཕུའི་མི་སྡེ་ རིམ་འགྱུར་ནང་ལུ་ཡང་ བལྟ།)
Morganགིས་ དུས་རབས་༡༩པའི་ གཞན་མི་མི་སྡེ་རིམ་འགྱུར་མཁས་པ་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ དང་ཕུའི་མི་རབས་ལས་ད་ལྟོ་གི་མི་རབས་ཚུན་ཚོད་ འགྱུར་བ་འདི་ ཧ་ལམ་ རིམ་པ་སྒྲིག་སྟེ་མ་འོང་པས་ཟེར་ ཡིད་ཆེད་སྐྱེདཝ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༩པའི་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ "ཁྱབ་སྤེལ་" དང་ "རང་དབང་གི་གསར་བཏོད་འདི་" དུས་མཉམ་འབྱུང་མ་ཚུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཅིག་འབད་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཁྱབ་སྤེལ་དང་རང་དབང་གསར་བཏོད་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ བྱ་རིམ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཁ་འཆམ་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཉིས་ཆ་ར་གིས་རང་ མི་སྡེ་འདྲ་བཅུག་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབྱུང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཁ་འཆམ་བྱུང་ནུག
Boasགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༨༧ལུ་ འགོ་དང་པ་ "ལམ་ལུགས་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ ཆ་ཚང་མེན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ང་བཅས་རའི་བསམ་བློ་འདི་ ལམ་ལུགས་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་མ་ཐོན་ཚུན་ཚོད་ བདེན་པ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག"
ལམ་སྲོལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ རོགས་ཀྱི་ས་སྒོ་ནང་ལས་འབད་ ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཆེད་དུ་མངག་པའི་ཤེས་ཡོན་དང་ཐབས་ཤེས་ཚུ་འོང་དགོ
ལམ་སྲོལ་ཚུ་ གཞན་གྱི་ས་སྒོ་ནང་ལས་ཧ་གོ་ནི་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གིས་ ལམ་སྲོལ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་ ཆ་ཤེས་ཅིག་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་དེ་སྦེ་ཧ་གོ་མི་འདི་གིས་ མི་བརྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་གཉིས་ཐོན་ཏེ་འདུག། འདི་ཡང་ ཅིག་འདི་ རང་གི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ དག་སྣང་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ ཕྱོགས་ལྷུང་འབད་འགྱོ་མི་དང་ གཞན་མི་འདི་ ཧེ་མ་མ་ཤེས་མི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་ འཚོར་ཐངས་ཚུ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་ལམ་ཅིག་འདི་ མི་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་ ལྷབ་ནི་འདི་ཨིན། ཁོང་གིས་ ངོ་མ་རང་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཁ་སྐད་ལྷབ་སྟེ་ འདི་ནང་ལུ་ ཤུམ་ཚུད་བཅུག་ནི་གི་དོན་ལས་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲ་བའི་མི་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་རང་སྡོད་ནི་གི་ གོ་བརྡ་འབད་ནུག
ཁོ་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ མིག་མཐོང་ལག་བཟུང་གི་ཐོག་ལས་ཨིནམ་ལས་ མཐུན་མོང་ལུ་བཟོ་ནི་ནང་དོགས་པ་ཆགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱིར་བཏང་གི་གྲུབ་མཐའ་བཏོན་ནི་ བཀོ་བཞག་ཡོདཔ།
ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཁོ་ར་ རེ་རེ་བཞིན་དུ་སྦེ་རང་ལྷབ་དགོ་ཟེར་ཨིནམ་ཚད་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ཚན་རིག་བཟུམ་སྦེ་ འོས་འབབ་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་སློབ་ཕྲུག་ཤོ་ཐེངས་དང་པ་རང་ Alfred Kroeber དང་ Robert Lowie དེ་ལས་ Edward Sapirདང་ Ruth Benedict ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁོང་རེ་རེ་གིས་ North Americaགི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་ མཐིལ་ཕྱིནམ་སྦེ་རང་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནུག
Americaགི་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་ནང་ལུ་ Alfred Kroeberགིས་ མི་བརྒྱུད་རིག་པའི་དཔེ་དེབ་(སྤྱི་ལོ་༡༩༢༣)དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་འདི་ ལེགས་བསྒྱུར་གྱི་དུས་ཚོད་ཅིག་འབད་ཐོན་ནུག
Sigmund Freud དང་Carl Jung ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སེམས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་ལས་ སེམས་ཤུགས་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལུ་ འ་ནི་རྩོམ་བྲིས་པ་ཚུ་གིས་ མི་ངོ་རང་རྐྱང་གི་གཤིས་ལུགས་འདི་ སྐྱེས་ས་སྦོམ་སའི་ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེའི་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ བཟོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཧ་གོ་ནུག
Karl Polanyiགིས་ སེམས་ཤུགས་འབྱིན་མི་ དཔལ་འབྱོར་ལམ་སྲོལ་འདི་ Marshall Sahlinsདང་ George Dalton གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ སྔོན་མའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེ་གི་གནད་དོན་ཚུ་ལུ་ རྩིས་འཇོག་འབད་དེ་ Marxianགི་དཔྱེ་དཔྱད་འདི་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ བཙུགས་ཡོདཔ།
དུས་ཚོད་ཀྱི་དབང་ལུ་བཏངམ་ད་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Algeriaརང་དབང་གི་དམག་འཁྲུག་གིས་འབད་ སྲིད་ཀྱི་དབང་ལུ་ཐལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ Vietnamདམག་འཁྲུག་གི་ལྡོག་ཕྱོགས་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག ། Marxismགི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ལུ་ འགྱུར་སོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠གྱ་གྲངས་ནང་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་དང་ གཞན་དབང་གི་ཀི་དེབ་ཚུ་ དབང་འོག་འདྲ་མཉམ་མེད་མི་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ མནོ་རུང་ Antonio Gramsci དང་Michel Foucaultབཟུམ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ དབང་ཤུགས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་ནུག
འ་ནི་དོན་འགྲེལ་འདི་ ཁོ་ར་བྱུང་སའི་གཞི་དང་ལོག་ལོག་རང་ སྐད་བསྒྱུར་འབད་དེ་ཡོད་མི་ལུ་ བལྟ་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
David Schniederགིས་ Americaགི་གཉེན་ཉེཝ་གུ་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དཔྱེ་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ཡང་ འདྲན་འདྲ་འབད་རང་ བསྐུལ་མ་འབད་ཚུགས་ནུག
མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་གི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་འདི་ ངོ་མ་རང་ Britainགི་ Bronislaw Malinowskiདང་ United Statesགི་ Franz Boasགི་སློབ་ཕྲུག་ དེ་ལས་ ཤུལ་ལས་ Chicago School of Sociologyནང་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་གནས་ཚད་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་་འབྱུང་ནུག
Walnut Creek CAལུ་ཡོད་པའི་ AltaMira དཔར་བསྐུན་ཁང་།
ལམ་སྲོལ་གྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཐུས་མི་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་བཟོ་ནི་འདི་ སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ གྲལ་ཁར་གཏོགས་དགོ
མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་གིས་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ ས་གནས་དང་གནད་དོན་ག་ཅི་གུ་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ཨིན་ན་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་དགོ
འདི་གིས་ མི་རིགས་མཁས་པ་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ བློ་གཏད་ཚུགསཔ་སྦེ་འགྱོ་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་ཡོད།
བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་གི་དབྱེ་ཞིབ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ཐངས་ལུ་ གཞི་བཞགཔ་ཨིན།
འཕྲལ་འཕྲལ་ མི་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་བཟོ་སྟེ་ཡོད་པའི་དབྱེ་ཞིབ་ལམ་ལུགས་ལུ་གནས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་བསྒང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ དྲི་བ་ཧེ་མ་ལས་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ལུ་ ཁོ་དང་ཡང་ན་མོ་གིས་ ལན་རྐྱབ་ཐངས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ གནས་སྡུད་འདི་ཚུ་ སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་དོ་ ག་བསྡུར་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་དང་ ཡང་ན་ གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་བཟུམ་གྱི་ དམིགས་གསལ་གྱི་དམིགས་དོན་ཚུ་གྲུབ་དགོཔ་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་འདི་ གནས་ཚད་གཅིག་འབད་བཟོ་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཆ་མཉམ་གྱིས་ རང་གི་མནོ་མི་འདི་གུ་རང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་རིགས་མཁས་པ་ག་ར་འབད་རུང་ ཁོ་དང་ཡང་ན་མོ་གིས་ མཐའ་མཇུག་ཁར་ ག་ཅི་འབྲི་འོང་ག་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་འབད་དགོཔ་ཡོད།
ཨིན་རུང་ ཐབས་ལམ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་ཅིག་འབད་མ་འགྱོ་བར་ཡོདཔ་ལས་ ད་རེས་ནངས་པའི་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཁོ་རའི་རྩོམ་འབྲི་ནང་ལུ་ ཁོང་རའི་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ཡང་བཤད་ཞིནམ་ལས་ ཕྱོགས་ལྷུང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རྒྱུད་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ ས་སྒོ་གཅིག་དང་ དུས་ཚོད་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ མི་གཅིག་གི་སྐོར་ལས་ རྩོམ་བྲིས་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
རྩོམ་བྲིས་འདི་ནང་ལུ་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ གནམ་གཤིས་ དེ་ལས་ སྡོད་ས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཡང་འོངམ་ཨིན།
United States ལུ་ Boas གི་སློབ་ཕྲུག་ Alfred L Kroeber དང་Ruth Benedict དེ་ལས་ Margaret Mead ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ནང་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དང་ ལམ་སྲོལ་འདི་ ཕར་ལོག་མའི་ས་སྒོ་ནང་ལས་བལྟ་དགོ་པའི་གནད་དོན་ལུ་ གཞི་བཞག་ནུག
ད་རེས་ནངས་པའི་ མི་སྡེ་ལམ་སྲོལ་གྱི་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ འ་ནི་ཆ་ཤེས་འདི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
Americaགི་ "ལམ་སྲོལ་མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་" ཚུ་གིས་ ངོ་མ་རང་ མི་ཚུ་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ལོ་རྒྱུས་བཟུམ་ ཁོ་རའི་འགྲོ་ལུགས་དང་གནས་སྟངས་སྐོར་ལས་བཤད་ཐངས་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེར་ན་ རྐྱང་གཉེན་འདི་ སྤྱིར་བཏང་མི་གི་འགྲོ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་དོ་ཡོད་རུང་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ དེ་སྦེ་མེནམ་སྦེ་ ཐོན་སོང་ནུག
ཐབས་ལམ་འདི་གུ་བཀལ་བའི་སྐབས་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱིས་ ས་གནས་དང་འཛམ་གླིང་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཕན་གནོད་ག་དེ་སྦེ་རང་འདུག་ག་བལྟ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ཚུགས།
དཔེར་ན་ སྣ་མང་གནད་དོན་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་རྩོམ་བྲིས་གཅིག་གིས་ "ཅ་ཆས་" གཅིག་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་ཐངས་བཟུམ་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ ཐོན་འོང་།
སྣ་མང་གནད་དོན་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་རྩམ་བྲིས་ཀྱི་དཔེ་འདི་ Nancy Scheper Hughesགིས་ རྒྱལ་སྤྱི་ནང་ལུ་ མིའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ ནག་ཚོང་གི་གནད་དོན་གུ་ བྲིས་མི་འདི་ཨིན།
གཉེན་ཉེཝ་གུ་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་འབད་ཡི་རང་ གསོ་བ་དང་ཨམ་སྲུའི་ལྟ་བ་གཟུང་མི་ཚུ་བཟུམ་ གནད་དོན་གཞན་ཚུ་ཡང་ ཚུད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ལུ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དེ་སྦེ་སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་གིས་ ཁ་སླབ་པའི་སྐབས་ ཚིག་འགོ་དང་པ་རང་ གཉེན་ཉེཝ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚིག་ཚུ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཉེན་རྐྱབ་ཐངས་དང་ བརྩི་མཐོང་གི་ཐད་ཁར་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་དགོ་པའི་གོ་སྐབས་ སྦོམ་སྦེ་རང་བཟོ་སྟེ་ཡོད།
ཨིན་རུང་ གཉེན་རྐྱབ་ཐངས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རྐྱང་གཉེན་འབདཝ་ལས་ འདི་ནང་ ཨམ་སྲུ་གཅིག་འདི་ ཕོ་སྐྱེས་གཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ གཉེན་སྡོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ལུ་སྐྱེས་ནི་གི་ཐད་ཁར་ རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅིག་ཡོད།
བསྒྱུར་བཅོས་དེ་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠རེ་གྲངས་ནང་ལུ་ Edmund Leach དང་Rodney Neeham དེ་ལས་ David Schneiderདང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ གཉེན་ཉེཝ་གི་ཐད་ཁར་ ལྟ་བ་ལོག་དཔྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
འ་ནི་བསྒྱུར་བཅོས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠དོན་གྲངས་ནང་ལུ་ ཨམ་སྲུའི་རང་བཞིན་གྱི་ལྟ་བ་གིས་ ཧེང་སྐལ་རང་ ཐོན་བཅུག་ཡོདཔ་ལས་ གཉེན་གྱི་ནང་ལུ་མ་སྒྲིགཔ་དང་ འདོད་སྤྱོད་ཀྱི་རང་དབང་ དེ་ལས་ ནང་འཁོད་གལ་ཆུང་གི་རིམ་པ་ཚུན་ཐོན་བཅུག་ནུག
དེ་བསྒང་ "གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ འགྱུར་བ་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་ནི་"འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ གཉེན་ཝེཝ་གི་ཐད་ཁར་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་འདི་གིས་ ཟུར་གནས་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ མི་རིགས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁྱད་པར་ལུ་ བརྩི་མཐོང་སྐྱེད་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Jamaicaལུ་ ཨམ་སྲུ་ཉམས་ཆུང་ཚུ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་མེད་པའི་དུས་སྐབས་ལུ་ མ་དངུལ་ཐོབ་མི་འདི་ལུ་ བློ་གཏད་མ་ཚུགས་ནི་འདི་གིས་ གཉེན་འདི་ རྨགཔ་ལེ་ཤ་འཚོལ་དགོ་པའི་གནད་དོན་ཅིག་འབད་ཐོན་ནུག
འ་ནི་འཕྲུལ་རིག་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གཉེན་ཉེཝ་གི་ཐད་ཁར་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཁྱད་པར་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཨ་ལུ་གཞན་གྱིས་སྐྱེས་འབྱིན་མི་འདི་གིས་ཡང་ ཨ་ལུ་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་གནས་སྟངས་འབྱིན་ཚུགས་རུང་ རིགས་མཚན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ གཞན་མི་དང་ཆ་སྡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
སྐྱེ་རྒྱུན་སྨན་བཅོས་དང་ གཟུགས་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་སྐྱེས་དྭངས་མ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་དང་ སྒོང་རྡོག་ཚུ་བཏོན་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་མི་འདི་ གནོད་པ་ཡོད་པ་ལས་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོདཔ།
གཉེན་ཉེཝ་གི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཞི་བཀོད་འདི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་གཅིག་འདི་ ཞིབ་འཇུག་འགོ་བཙུགསཔ་ད་ལུ་ ཁ་སྐད་དང་ལམ་ལུགས་དམ་དམ་ལུ་གཞི་བཞག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་མི་འདི་ཨིན་མས།
བསྒྱུར་བ་ནི་ཚུ་གིས་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁ་མཆོག་ཚུ་ལུ་ ཤེས་ཡོན་ལས་ལྷག་སྟེ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་སྟེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་གཅིག་འགྱུར་གྱི་ཁག་ཆེ་ཧིང་འདི་ སྤེལ་ཁང་གི་མ་དོ་བར་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ནང་ལུ་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོ་བཅུག་ནུག
མི་རྒྱུད་རིག་པ་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོ་པའི་ སྤེལ་ཁང་གཉིས་བཀོད་མི་འདི་ཡང་ ཅིག་འདི་ ལཱ་འབད་ས་དང་སྡོད་ས་གཅིག་ཁར་ཡོད་མི་དང་ གཞན་མི་འདི་ མི་སྡེ་སྤང་ཁང་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུད་རིག་པའི་སྤེལ་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་འབདཝ་ད་ལུ་ ལས་མི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་སྦོམ་ཚུན་ཚོད་ དེ་ལས་ གཞུང་དང་གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཤེས་རིག་དང་བཙོན་ཁང་དང་ དངུལ་འབྲེལ་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་འོང་།
མི་རྒྱུད་རིག་པའི་སྤེལ་ཁང་གི་ ཞིབ་འཇུག་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ལས་སྡེ་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་དང་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་འདི་དང་ གཞན་མི་མི་སྡེ་ཚུ་གི་བར་ན་ལུ་ འབྲེལ་བ་གི་སྐོར་ལས་ བལྟ་འོང་།
མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ དམིགས་གསལ་དུ་ ལས་སྡེ་ནང་ལུ་ དམིགས་གསལ་གྱི་ལས་རིམ་གུ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དེ་ དོན་དག་ག་དེ་འབད་བཟོ་དོ་ག་བལྟ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཤེས་ཡོན་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ག་དེ་འབད་རང་ གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟེ་ སྤེལ་དོ་ག་ཚུ་གི་ཐབས་ལམ་ཚུ་བལྟ་འོང་།
འ་ནི་དུས་སྐལ་གསརཔ་འདི་ནང་ སྒྲ་བཟུང་ནི་གི་འཕྲུལ་རིག་བཟུམ་ འཕྲུལ་རིག་གསརཔ་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ ཐོན་འོང་།
ད་རེས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་༤༣(ལྷན་ཐབས)S5-17.Schieffelin,Bambi B སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦
Woolardགིས་ མོ་རའི་ "སྐད་ཡིག་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་" སྤྱིར་བཏང་བསམ་འཆར་ནང་ལུ་ བློ་སླབ་པའི་སྐབས་ལུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཁ་སྐད་དེ་སྦེ་བསྒྱུར་འབད་དེ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ག་ཅི་འབད་སླབ་ཨིན་ན? ཟེར་བའི་དྲི་བ་འདི་ སྐད་ཡིག་གི་ལྟ་བ་ཁྱབ་ཆེཝ་ཨིནམ་ཧ་གོ་ནུག
གཞན་མི་ སྐད་ཡིག་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ སྐད་ཡིག་གི་འབྲེལ་བ་དང་ སྐད་ཡིག་གི་ཉེན་ཁ་ དེ་ལས་ ཨིན་སྐད་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྐད་ཡིག་ཅིག་འབད་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག
Joel Kuipersགི་ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ Indonesia གི་Sumbaམཚོ་གླིང་དང་ ཕན་ཚུན་བརྗོད་དོན་ཅིག་བཟོ་ནུག
ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ དཔེ་བཞག་ཚུགས་པའི་ གནད་དོན་གཙོ་བོ་རང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དོན་ལུ་ སྐད་ཡིག་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་གསུམ་ཐོན་ས་ལས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ཅི།
འདི་འབདཝ་ལས་ མི་རབས་དག་པ་ཅིག་ལས་ འ་ནི་སྐད་ཡིག་འདི་ མ་པ་ལས་རང་ སླབ་ནི་མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་འོང་།
ཡིག་ཐོག་གུ་བཀོད་བཞག་ནི་གི་ཐབས་ལམ་དྲག་ཤོས་རང་ འ་ནི་ཐོ་ཡིག་ཚུ་ ཁ་གསལ་རྐྱབ་སྟེ་ གཏན་མཛོད་ནང་ལུ་ ཉེན་སྲུང་ཡོདཔ་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ཨིན།
སྐད་ཡིག་ཉམས་གསོ་འབད་ནི་འདི་ སྐད་ཡིག་གཅིག་ ལོག་སྟེ་རང་ ཨ་རྟག་བཟུམ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགསཔ་སྦེ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན།
ལས་རིམ་འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་སློབ་ཕྲུག་དང་ ཕྱི་ཁ་ལས་འོང་མི་སློབ་ཕྲུག་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ Lenape གི་སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་ ཤེས་ཡོན་འབྱིན་ནི་གི་དམིགས་གཏད་སྐྱེད་དོ།
སྐད་ཡིག་ཤེས་མི་ཚུ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཅུག་ནི་དང་ སྐད་ཡིག་འདི་གི་ལག་ལེན་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་འདི་གི་སྤྱིར་བཏང་བརྩི་མཐོང་རང་ ཡར་དྲག་བཏང་ནི་འདི་ཚུ་ སྐད་ཡིག་ཉམས་གསོའི་ཁྱད་ཆས་ཚུ་ཨིན།
མི་རིགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ མི་སྡེ་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་འདི་ མི་སྡེ་དང་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ སྤྱོད་ལམ་ག་དེ་འབད་འདུག་ག་གི་ ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན།
Wall Streetགི་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ Gillian Tett དང་Karen Hoརྩིས་ཏེ་ British དང་Americaགི་ མི་རྒྱུད་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ལས་༢༠༡༠གི་བར་ན་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་པའི་སྐོར་ལས་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ལྟ་བ་གུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འགྲེལ་བཤད་སོ་སོ་ཅིག་རྐྱབ་སྟེ་འདུག
འདི་ལུ་ Franz Boasགིས་ ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ རིག་པ་མ་འདྲཝ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཐོན་ཐོནམ་འབདཝ་ལས་ ཕར་ལོགས་མའི་གནས་ཚད་དང་བརྩི་མཐོང་ལུ་གཞི་བཞགན་མ་གཏོགས་ དེ་མེན་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་མི་ཚུགས་ཟེར་བཀོད་མི་འདི་གིས་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་འདུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༠༦ལུ་ America གི་མི་རྒྱུད་མཁས་པ་ Madison Grant གིས་ Congolese pygmy Ota Benga འདི་ Bronx Zoo གི་དྲྭ་ཁྱིམ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ Orangutanདང་ "ཕྱི་གླིངཔ་" གི་བར་ན་ "མུ་མཐུད་མེད་མི་" ཟེར་བྲིས་ཏེ་ བཞག་ནུག ། Grantའདི་ མི་རིགས་འཕེལ་བཅུག་ནི་ནང་བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ The Passing of the Great Race་ཟེར་མི་ཀ་དེབ་བྲིས་མི་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུད་རི་ག་པ་འདི་ ཤིང་སྣ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ མ་འདྲཝ་སྦེ་རང་ཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ དུས་རབས་༡༩པ་མཇུག་བསྡུ་བའི་བསྒང་ལས་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ ད་རེས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་འགྱུར་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག ། འདི་ཡང་ དཔེར་ན་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༥ལུ་ T,J, Pennimanetགིས་ A Hundred Years of Anthropologyཟེར་མི་ རྒྱལ་རབས་ཅིག་ཡང་ བྲིས་ཚུགས་ནུག
Europeགིི་མི་སྡེ་མེན་མི་ཚུ་ Europeགི་ཧེ་མའི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་ནི་དོན་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་སའི་ རིམ་འགྱུར་གྱི་ "གསོན་པོའི་གྱུར་རྡོ་" ཅིག་སྦེ་ བརྩི་ནུག
Europeགིི་མི་སྡེ་མེན་མི་ཚུ་ Europeགི་ཧེ་མའི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་ནི་དོན་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་སའི་ རིམ་འགྱུར་གྱི་གསོན་པོའི་གྱུར་རྡོ་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་ནུག༨༦ ཨིན་རུང་ Tylorའདི་ ངོ་མ་རང་ སྤྱིར་བཏང་གི་འགྲོ་ལུགས་བས་ ལམ་སྲོལ་གཅིག་གི་ འགྲེལ་བཤད་དང་ཁྱབ་ཧིང་གི་ཆ་ཤེས་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ སྡོད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁོ་གིས་ non-directional དང་multilineal བཟུམ་ ཤུལ་ལས་ཐོན་མི་ལྟ་བ་ཚུ་བས་འདི་ Victorianགི་ལྟ་བ་ལུ་ ཆ་བཞག་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ གོ་བསྡུར་འབད་དེ་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་གི་སྙན་ཞུ་འདི་ ཤུགས་ཆེ་ཤོས་རང་ The Golden Boughཟེར་མི་ནང་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཆོས་ལུ་ཡིད་ཆེད་དང་ རྟགས་མཚན་ལག་ལེན་གྱི་སྐོར་ལས་ དབྱེ་བ་དཔྱད་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཞུ་འདི་གིས་ མིའི་ལམ་སྲོལ་ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་ནང་ གནས་ཚད་གསརཔ་ཅིག་བཟོ་ནུག
གཞན་མི་ རིག་པ་མཁས་མཆོག་ཚུ་ W.H.R. River དང་ A.C. Haddon ཚུ་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་གིས་ Wilhelm Wundt དང་Adolf Bastian དེ་ལས་ Sri E.B.Tylor ཚུ་གི་ དེང་སང་གི་སེམས་ཁམས་ལུ་ ཡིད་ཆེད་བསྐྱེད་མི་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ Aususte Comteགི་ལྟ་གྲངས་ཏེ་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱི་ལྟ་བ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
A.R. Radcliffe-Brown གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༢ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ པར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
འ་ནི་འདི་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ Radcliffe-Brownགིས་ British Empire དང་Commonwealthགི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ "མི་སྡེ་མི་རྒྱུད་རིག་པའི" ་ལྟ་བའི་སྐོར་ལས་ ཁྱབ་སྤེལ་བཏང་མི་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ གནས་སྡུད་ཐོ་བཀོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ས་གནས་ཀྱི་མིང་ཚིག་ཚུ་ ལྷག་མི་ཚུ་གི་ཁེ་ཕན་ལུ་བལྟ་སྟེ་ Anglo-Americanགི་མིང་ཚིག་ནང་ལུ་ སྐད་བསྒྱུར་འབད་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡོད་པའི་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ལས་ཁུངས་ཚུ་གིས་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་གནད་དོན་ ཁག་ཆེཝ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་ནང་ རྩ་འགེངས་ནུག
མི་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་མི་རིགས་ཆ་མཉམ་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཁྲིམས་དོན་གྱི་བྱ་རིམ་སྐབས་ལུ་ Massachusetts དང་Virginia དེ་ལས་ Pennsylvania དང་Kentuckyམངའ་སྡེ་བཞི་འདི་ ཁོང་ར་གིས་རང་ Commonwealthསྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་ས་གནས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ མི་རིག་མ་འདྲཝ་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་འདི་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ United Statesལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་ཁྱབ་ཆེཝ་འབད་རང་འགྱོ་མི་དང་ Great Britainལུ་ མི་སྡེའི་མི་རྒྱུད་རིག་པ་ དར་ཁྱབ་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ རང་དབང་གི་ཞིབ་དཔྱད་དང་ གྲུབ་མཐའ་དང་ཅིག་ཁར་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནུག
དུས་རབས་༡༥པའི་ནང་ལུ་ Europeགི་འཚོལ་ཞིབ་པ་གཅིག་གིས་ Americaགི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་འབདཝ་ད་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ "གཞན་"ཟེར་དོ་བཟུམ་གྱི་མནོ་ལུགས་ བཟོ་ནི་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབག་ནུག
མི་རིགས་མ་འདྲཝ་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་འདི་ དཔེར་ན་ Claude Levi-Straussགིས་ ལམ་སྲོལ་ཆ་མཉམ་ནང་ལུ་བཟོ་བཀོད་ཡོད་ཟེར་བཀོད་མི་ལུ་ "རྒྱལ་རབས་ཡོད་པའི་མི་སྡེ་" དང་ "རྒྱལ་རབས་མེད་པའི་མི་སྡེ་"གི་བར་ན་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་རབས་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་བརྟེན་ནི་འདི་ བསག་བསག་པའི་ཡར་འཕར་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ མཐོང་ནུག
ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་ཆ་མཉམ་ནང་ལུ་ ཆ་ཤེས་གཅིག་མཚུངས་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་མི་ལུ་ དུས་རབས་༡༩པ་དང་༢༠པའི་ མི་སྡེ་མཁས་པ་ Marx དང་Nietzshe Foucault དང་Derrida དེ་ལས་ Althusser དང་Deleuzeཚུ་རྩིས་ཏེ་ ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་རང་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ནུག
མི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཟེར་མི་འདི་ གཅིག་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་པའི་ ལམ་སྲོལ་དང་རིགས་རྒྱུད་ སྐད་ཡིག་དང་རྒྱལ་རབས་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཁོང་རའ་སྡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་དང་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞ་སྟེ་ སྡེ་ཚན་བཟོ་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
མི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཟེར་མི་འདི་ གཅིག་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་པའི་ ལམ་སྲོལ་དང་རིགས་རྒྱུད་ སྐད་ཡིག་དང་རྒྱལ་རབས་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཁོང་རའ་སྡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་དང་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞ་སྟེ་ སྡེ་ཚན་བཟོ་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།༡༠༠ མི་རིགས་གཅིག་པའི་འཐུས་མི་ཚུ་ཡང་ མཉམ་འབྲེལ་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་དང་ རིགས་རྒྱུད་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་དང་སྐད་ཡིག་ ཁ་སྐད་དང་ཆོགས་ལུགས་བཟུམ་གྱི་ རྟགས་མཚན་ལག་ལེན་དང་ རིམ་འགྲོ་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ བཞེས་སྒོ་དང་བགོ་ལ་གྱོན་ཐངས་ཀྱི་མ་དོ་བར་ ཕྱིའི་བཟོ་ལྟ་ཚུ་གིས་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐད་ཡིག་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་འགྱུར་ནི་དང་ ཆོས་ལུགས་སོ་སོ་བསྟེན་ནི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་ངོ་དང་ སྡེ་ཚན་འདི་ ཧ་ལམ་ཅིག་ལས་ མི་རིགས་གཅིག་ལས་ གཞན་མི་ལུ་ བསྒྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཅིག་ཁར་སྡོམ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཁ་ཕྱེ་ནི་ ག་དེ་སྦེ་རང་ཨིན་རུང་ མི་རིགས་སོ་སོ་འབད་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་འདི་ མི་རིགས་བཟོཝ་རང་ཨིན་མས།
ཨིང་སྐད་ཀྱི་གནའ་དུས་ལས་ དུས་རབས་༡༩པའི་བར་ཁམས་ཚུན་ཚོད་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཅིག་མེན་པ་ཅིན་ མི་རིགས་ཟེར་ གོ་སྡོད་ནུག( "རྒྱལ་ཁབ་" ཀྱི་དོན་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་ཆོགས་ལུགས་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་མ་གཏོགས་མི)།འདི་ཡང་ Septuagintཟེར་མི་ ཡེ་ཤུའི་གསུང་དེབ་འདི་གིས་("རྒྱལ་ཁབ་")དང་ ཡེ་ཤུ་དང་ Jewsམེན་མི་"ཚུ་ལུ་ ta-ethne ( "tརྒྱལ་ཁབ་)ཟེར་ སྐད་བསྒྱུར་འབད་ནུག
དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ མིང་ཚིག་འདི་ Greek་གི་དོན་དག་ག་ཨིནམ་ལུ་ ལོག་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ "རིགས་རྒྱུད་དང་མི་རིགས་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁབ་མ་འདྲཝ་"སྦེ་ཡོད་མི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
མི་རིགས་ a དང་n"གནས་སྟངས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཁུངས་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ མི་རིགས་དང་ཡང་ན་ མི་ཁུངས་(རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ)གི་ཚབ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་རུང་བཏུབ།
མི་རིགས་ཀྱིས་ སྤྱིར་བཏང་ཆ་མཉམ་ལུ་ཁྱབ་མི་ཁྱབ་འདི་ ངེས་ཚིག་ངེས་ཏིག་ག་དེ་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ག་ལུ་ རག་ལས་འོང་།
Thomas Hylland Eriksenདང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་རིགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་འདི་ ཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ཚུན་ཚོད་ རྩོད་བསྡུར་མ་འདྲཝ་གཉིས་ཀྱིས་ མངོན་གསལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཐོན་ཏེ་ཡོད།
མི་རིགས་འདི་ མི་གཅིག་ཁར་འབག་འོང་ནི་གི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་ཟེར་ཡིག་ཆེད་སྐྱེད་མི་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱུ་དང་དབང་ཚད་ དེ་ལས་ གོ་གནས་ཚུ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་ཧང་སྟོང་མའི་ཆ་ཤེས་ཐབས་བྱུས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ།
ལྟེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་དཔེ་ཚུ་ཡང་ མི་རིགས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་ཟེར་མི་དང་ མི་རིགས་ནང་ལུ་ ཁོ་ར་རང་བཞིན་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཡོད་ཟེར་ དེ་ལས་ མི་རིགས་འདི་ བསྒྱུར་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་རིགས་འདི་ བཟོ་བཟོཝ་ཅིག་ཨིན་གཅིག་ཁར་འབག་འོང་ནི་
སྣ་མང་ལམ་སྲོལ་འདི་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་ ཕྱི་མི་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ United States དང་Canada བཟུམ་དང་ ཚར་ཅིག་ རོགས་ཀྱི་དབང་ལུ་འཛུལ་ཏེ་ ཤུལ་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་མི་ Carbbean དང་South Asiaབཟུམ་ལུ་ ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་གསུམ་པ་འདི་ དབང་ཚད་དང་གོ་གནས་ རྐྱང་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་བཟོ་ནི་གི་ཐད་ཁར་ Barthགིས་ Weberལས་ལྷག་སྟེ་ བཤད་དེ་འདུག
ཁོ་གིས་ མི་རྒྱུག་རིག་པ་ཟེར་བའི་བསྒང་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལུ་ཆ་བཞག་དགོཔ་དང་ མི་རིགས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བའི་མནོ་ལུགས་འདི་ སྤང་ཞིནམ་ལས་ འདི་གི་ཚབ་ལུ་ སྡ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ "གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་བཟོ་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ Joan Vincentགིས(Cohen) "མི་རིགས་འདི་ ས་སྒོ་གི་ཐད་ཁར་ སྲིད་དོན་གྱི་དམིགས་གསལ་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ཏེ་ ཕར་བསྣར་རུངབསྣར་བཏུབ་མི་ཅིག་དང་ ཚུར་བསྐུམ་རུང་བསྐུམ་བཏུབ་མི་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་མི་ལུ་ ཡིད་ཆེད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་འདི་ སྐྱེས་ལྡན་བས་ མི་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་སྦཻ་ ངེས་ཚིག་གྲོལཝ་ཨིན།
ལྟེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་དཔེ་ཚུ་ཡང་ མི་རིགས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་ཟེར་མི་དང་ མི་རིགས་ནང་ལུ་ ཁོ་ར་རང་བཞིན་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཡོད་ཟེར་ དེ་ལས་ མི་རིགས་འདི་ བསྒྱུར་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་རིགས་འདི་ བཟོ་བཟོཝ་ཅིག་ཨིན་གཅིག་ཁར་འབག་འོང་ནི་
མི་རིགས་འདི་ "ཧེ་མ་ལས་རང་ཡོད་ཟེར་མནོ་མི་དང་ མི་རིགས་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་ཡོད་" ཟེར་མནོ་མི་ཚུ་གི་ མི་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ མི་ཚུ་འཚོ་བའི་རང་བཞིན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མི་ཚུ་གི་མི་སྡེ་གི་འབྲེལ་བ་གི་ཧེ་མ་ལས་ མི་རིགས་ཐོན་ཐོནམ་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་རིགས་འདི་ འགྱུར་ནི་མེད་མི་ཅིག་ཨིནམ།
གཉེན་ཉེཝ་ཚུ་གི་བར་ན་ ངོ་རྟགས་གཅིག་སྦེ་རང་ཡོད་ ཟེར་མནོ་མི་ཚུ་གིས་ མི་རིགས་ཀྱི་མི་སྡེ་འདི་ གཉེན་ཉེཝ་འཕར་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྐད་ཡིག་དང་ཆོགས་ལུགས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ཡང་ རྒྱུད་པ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ མཐུན་འབྲེལ་དམ་ཟབ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ Clifford Geertzལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་མི་ "Geertzགི་ལྟ་བ་ མི་རིགས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་རང་ཡོད་"ཟེར་མི་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གིས་ རིགས་རུས་དང་སྐད་ཡིག་ དེ་ལས་ ས་སྒོ་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ "མ་འདྲ་རུང་" སྤྱིར་བཏང་ ཧེ་མ་ལས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་ཚུ་ལུ་ གུས་ཞབས་འབད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Smith(སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩)གིས་ གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་གཉིས་བཤད་མི་འདི་ཡང་ ཅིག་འདི་ "རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་འདི་ ཧེ་མ་ལས་རང་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་"སྦེ་བཀོད་མི་དང་ གཞན་མི་འདི་ མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱབ་ཁུངས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ "རྒྱལ་ཁབ་གསརཔ་ཐོན་མི་དང་ཧྲམ་འགྱོ་མི་ དེ་ལས་ ལོག་ཐོན་ཡི་རང་སྡོད་མི་"འདི་ཨིན་མས།
ནེ་སྦེ་མནོ་མི་འདི་གིས་ མི་རིགས་འདི་ སྲིད་དོན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་སྡེ་ཚན་གྱི་རེ་འདོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱུ་དངོས་དང་དབང་ཤུགས་ དེ་ལས་ ས་སྒོ་དང་ཡང་ན་ གོ་གནས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་དོ་ཡོདཔ།
མི་རིགས་འདི་ མི་ཚུ་གཅིག་ཁར་འབག་འོང་ནི་གི་ལག་ཆ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་མནོ་མི་ཚུ་གིས་ མི་རིགས་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་གི་མཐོ་དམན་གྱི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནི་གི་ མི་སྡེ་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག
Donald Noelདང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སོ་སོ་སྦེ་བཟོ་ནི་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་རིགས་གཅིག་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་ གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་བཅུག་མི་དང་ འ་ནི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ལུ་ ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་རང་ དྲག་ཟེར་བའི་འཚོར་སྣང་དང་དོ་འགྲན་ དེ་ལས་ དབང་ཤུགས་ཚུ་འབྱུང་པའི་ཚེ་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ Noelགི་ལྟ་བ་དང་བསྟུན་པ་ཅིན་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སོ་སོ་འབད་ཐོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁྱད་པར་གྱི་དབང་ཤུགས་ ཚད་དང་ལྡནམ་ཅིག་འདི་ དགོ་ཟེར་ཨིན་མས།
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ དབང་ཤུགས་དང་རྒྱུ་དངོས་ དེ་ལས་ ས་ཁོངས་བཟུམ་གྱི་ སྤྱིར་བཏང་གི་དམིགས་ཡུལ་གྲུབ་ནི་ནང་ལུ་ དོ་འགྲན་འབྱུང་ནི་ཨིནམ།
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་འདི་ མི་ཚུ་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་གི་འབྲས་བུ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སྡེ་ཚན་འདི་ཡང་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ བཞག་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གི་ཧེ་མ་ མི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དེ་སྦེ་བཟོ་ནི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་མི་སྡེ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོམ་མེནམ་སྦེ་བརྩི་ནུག
མི་རིགས་སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ སྡེ་ཚན་དེ་སྦེ་བཟོ་མི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་རྒྱུན་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དོ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཧེ་མའི་སྲོལ་དང་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ བརྩི་མཐོང་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ད་རེས་ནངས་པར་ གསརཔ་བཟོ་བཟོཝ་ཨིནམ་སྦེ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་འདུག
འདི་ཡང་ "ལམ་སྲོལ་"གྱི་མནོ་ཐངས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ལྟ་བ་འདི་ཡང་ མི་ཆ་མཉམ་གྱི་དོན་ལུ་རང་དབང་ཟེར་མི་ མི་སྡེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ African Americanཚུ་ བྱ་རོགས་འབད་བཞག་མི་དང་ Native Americanདམར་བསད་འབད་མི་ལུ་ བདེན་པ་གཟང་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ནུག
དེ་བསྒང་གི་ ཚན་རིག་མཁས་པ་དྲག་ཤོས་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་སྟོན་པའི་སྐབས་ལུ་ མི་རིགས་ནང་ལས་ Europeགི་མི་དཀརཔོ་འདི་ཚུ་རང་མཐོཝ་སྦེ་མཐོང་ནུག
United Statesལུ་ མི་དཀརཔོ་མ་ཡིན་པའི་གཞན་མི་ཚུ་ རིགས་དམའ་མི་ལུ་གཞི་མ་བཞག་པར་ ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ Americaགི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་བཙུགས་ནི་ནང་ མཐུད་ཤོར་ཡོདཔ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
United Statesལུ་ མི་རིགས་ཕྱེ་འགྱོ་མི་གི་ཐད་ཁར་ ཁོང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་ཤ་དཀརཔོ་ འོང་མི་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ United Statesལུ་ ཤ་དཀརཔོ་མེན་པའི་མི་རིགས་ཚུ་གི་ ཉམས་མྱོང་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་བཙུགས་ནུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ས་གནས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ གཞན་མི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ནི་འདི་ སྡེ་ཚན་ལ་ལ་ཅིག་ལུ་འགྱོ་བཏུབ་རུང་ མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་འདི་གིས་ ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་འགྱོ་མ་བཏུབ་པས།
མཐའ་མཇུག་ཁར་ "རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་" ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་དང་ མངའ་སྡེ་གི་ས་མཚམས་ཚུ་ཡང་ དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་ཡོདཔ།
ཨིན་རུང་ རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་ ཨ་རྟག་རང་ གནད་དོན་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ གཞན་མི་གནད་དོན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་ལུ་མ་ཚུད་མི་མི་ཚུ་ བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་རིགས་མང་རབ་ཅིག་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡང་ན་ ད་རེས་ནངས་པར་ ས་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བཅད་བཅདཔ་དང་ ཡང་ན་ ཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་འོང་སྟེ་ཡོད་མི་ མི་རིགས་གྱངས་ཁ་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ཚུ་ འཛུལ་བཅུག་སྟེ་བཟོ་བཟོཝ་ཅིག་འོང་།
United Kingdom དང་France དེ་ལས་ Switzerland རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཧེ་མ་རྒྱལ་ཁབ་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་ནམ་དུས་ལུ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མ་དོ་བར་ ཕྱི་ལས་གནས་སྤོ་སྟེ་ འོང་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ "སྣ་མང་ལམ་སྲོལ་" གྱི་མི་སྡེ་ ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་མས།
འ་ནི་དབྱེ་བ་འདི་ཚུ་ མི་དམངས་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་རུང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ སྒེར་དང་བཟའ་ཚང་གི་ནང་ལུ་ཡང་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Weber (སྤྱི་ལོ་༡༨༦༤ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠)གི་ཧེ་མ་ མི་རིགས་དང་མི་རྒྱུད་འདི་ ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་ བརྩི་སྡོད་ནུག
ལྟ་བ་འདི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གིས་ མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ དེ་ལས་ རིགས་རུས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་འདི་ཚུ་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་ མི་ངོ་ཆ་མཉམ་ལུ་ སྲིད་དོན་དང་ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཐད་ཁར་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ མི་རིགས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ སྲིད་དོན་གྱི་ལྟ་བ་ཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ འགོ་དང་པ་རང་ Johann Gottfried von Herderརྩིས་ཏེ་ Germanགི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མི་རིགས་ཟེར་བའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་གཅེས་རིང་ལུགས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ལྟ་བ་ག་ར་གིས་ འ་ནི་གཞུང་འདི་ཚུ་གིས་ Germanyགི་མི་ཚུ་གི་སྡོད་མི་ས་གཞི་ཚུ་ ལེན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨེ་ཤི་ཡ་་ དབང་དུ་འདུ་ནི་འདི་ དུས་རབས་༢༠པའི་ནང་ལུ་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱཽགས་ནང་ལུ་ རང་དབང་གི་དོན་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
France དང་ Siwtzerland རྩིས་ཏེ་ Europeགི་རྒྱལ་ཁབ་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཁོང་རའི་མི་ཚུ་གི་ མི་རྒྱུད་ཀྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་ མ་ལེན་པས།
Europeགིས་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་དབང་ལུ་བསྡུ་བའི་སྐབས་ལུ་ Europeanགི་མི་ཚུ་ North Americaལུ་ལྷོད་ནུག
འཕྲུལ་རིག་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཐོ་བཀོད་འབད་མི་འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་བལྟ་ནི་གི་གོ་སྐྦས་ མང་སུ་སྦེ་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཐོ་བཀོད་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ ས་གནས་དང་ ཡང་ན་བྱ་རིམ་ ཡང་ན་ མི་ཚུ་བས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོ་པའི་ལམ་ལུགས་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་ཡུལ་འདི་ ཞིབ་འཚོལ་པ་འདི་གིས་ གནས་སྡུད་ནང་ལུ་ ཆགས་དང་ཕྱོགས་རིས་ག་དེ་ཉུང་ཉུང་བཟོ་ནི་གི་བཟོ་སྟེ་ གནས་སྡུད་བསྡུ་ནི་འདི་ཨིན།
དྲི་ལན་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ སྒྲ་བཟུང་ཞིནམ་ལས་ ཤུལ་ལས་ ག་སླབ་མི་འདི་ ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ དྲིན་ལན་འདི་ བར་ཆད་མེད་པར་ འབྲི་བཞག་བཅུག་དོ་ཡོད་རུང་ ཤུལ་ལས་ དབྱེ་བ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་དཔྱད་ནི་གི་དོན་ལུ་ དྲི་བ་ཆ་ཚང་ཡོདཔ་རི་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་སྟབས་བདེ་ཧིང་ཡོད་རུང་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ མ་པ་ལས་རང་ ཆགས་དང་ཕྱོགས་རིས་མེདཔ་འདི་ མི་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ བརྡ་དོན་འབྱིན་མི་ཚུ་ལུ་ ཁཝ་སྒྲིལ་ནི་གི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ མི་སྡེ་གི་ངོ་ཚབ་འབད་ཚུགས་མི་ གཞན་མི་བརྡ་དོན་འབྱིན་མི་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠0) ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་སྣང་བ་བསྐྱུར་ཏེ་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ག་ཅི་རང་ཡོད་ག་དང་ མི་སྡེ་གི་ཤེས་ཡོན་ཚུ་གི་བསམ་པ་ཚུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནུག
གལ་ཆེ་བའི་གྲུབ་མཐའ་གུ་ལུ་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་འདི་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་"ཤེས་ཡོན་དང་དབང་ཚད་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ "དབང་ཚད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུ་ སེལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པར་གཅིགཔོ་འདི་ མི་ངོ་གཅིག་གི་མནོ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མི་ངོ་འདི་གི་ ཉམས་མྱོང་དང་ ཕྱིའི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འགྱོ་བཏུབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པར་གཅིག་གི་གནད་དོན་འདི་ མནོ་ལུགས་ལུ་རག་ལས་དོ་ཡདོཔ་ད་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནད་དོན་འདི་ ཨ་ལུ་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཅིག་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་སར་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེ་གི་ མི་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ད་རེས་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་ཡོད་པའ་ཞིབ་འཚོལ་ལུ་ བརྩི་མཐོང་སྦོམ་སྦེ་རང་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་ལུ་ རེ་ཚེ་སྐབས་ལུ་ "གནད་དོན་ཞིབ་འཇུག་"ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།
ཞིབ་འཇུག་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མི་སྡེ་སོ་སོ་ནང་ལུ་འགྱོ་ཞིན་ན་ ལོ་གཅིག་དང་ཡང་ན་ ལོ་མང་རབ་ཅིག་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སྡོད་དེ་ ཁོང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཚུ་ལྷབ་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Benedict་གིས་ Southwest་གི་ Zuni puebloལུ་ ཉམས་མྱོང་ཐོབ་མི་འདི་ མོ་རའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཞི་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་དབྱེ་བཤད་ཀྱིས་ ཆ་ཚང་གི་དོན་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་ནི་འདི་གིས་ འདི་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དོགས་པ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ཀུ་རེ་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་དབྱེ་ཞིབ་ དེ་ལས་ གནམ་གཤིས་དང་ སྡོད་གནས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཉེན་ཉེ་འཁོར་དང་མི་སྡེ་གི་གཞི་བཀོད་ཚུ་ཡང་ (ལོ་ཚད་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ མཉམ་སྡེ་ དེ་ལས་ ཕོ་མོ་དང་ཁས་བླངས་ཚོགས་པ་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ མི་རྒྱུད་ཚུ་གནས་ཏེ་ཡོད་པ་ཅིན་) ག་ཨིནམ་སྦེ་རང་ བཙུགས་ནུག
ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ ཆོ་ག་དང་རིམ་འགྲོ་ཚུ་ ཧེ་མ་ལས་རང་ ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་གུ་ ཆོ་ག་ཚུ་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ལྷོད་སར་ མི་དམངས་ཀྱི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་བཏངམ་ཨིན་པ་ཅིན་ སྤྲོ་བ་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ འབྱུངམ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ མི་སྡེ་ཚན་འབད་སྡོདཔ་ད་ལུ་ མིག་ཏོ་བཙུམ་ནི་འདི་ བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་འབད་བའི་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ འདི་ལུ་ཁོ་གིས་ དང་པ་རང་མིག་ཏོ་བཙུམ་ད་ལུ་ དོན་དག་ག་ཅི་རང་སྟོནམ་ཨིན་ན་བལྟཝ་ཨིན།(དོན་དག་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་སྟོན་དོ་འོང་)
Geertzགིས་ ཞིབ་འཇུག་གི་བཀོད་རིས་འདི་ དང་ཕུ་གི་བཀོད་རིས་དང་འཁྲིལ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ "བཀོད་རིས་" བས་ "དྲྭ་བ" ་གི་སྐོར་ལས་ བཤད་ནུག
ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར་ལས་འབྲི་མི་འདི་གིས་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་དང་ ལམ་སྲོལ་རིག་པ་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ འགྱུར་བ་འབག་འོང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ ཕྲལ་ཕྲལ་འབད་ཡི་རང་ རྩོམ་རིག་དང་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅིག་འབད་བཤད་དེ་ སྲིད་དོན་དང་གཞན་མི་གནད་དོན་ཚུ་ཤེས་ནི་ནང་ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོད་རུང་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་མཇུག་གི་ནང་ལུ་ འབྲི་ནི་གི་སྲོལ་འདི་ ལམ་སྲོལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་སྡེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ མི་ངོ་དང་སྡེ་ཚན་ཚུ་གི་ཕྱོགས་སུ་མ་འགྱོ་བར་ ག་ཨིནམ་སྦེ་འབྲི་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནུག
ལམ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་དག་ངོ་མ་རང་ བརྩི་མཐོང་དང་སྤྱོད་ལམ་ དེ་ལས་ ཡིད་ཆེད་དང་སྐད་ཡིག་གི་སྲོལ་ཚུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་སྟེ་ རྗེས་སོར་འབད་ནི་འདི་ཨིན། Harris (སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠)གི་མ་དོ་བར་ Agar (སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠)གིས་ཡང་ ལམ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་འདི་ ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་རིམ་དང་འབྲས་བུ་ གཉིས་ཆ་ར་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ནུག
སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ Sam Ladnerགིས་ མོ་རའི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་ ཉོ་སྤྱོད་འབད་མི་དང་ ཁོང་གི་འདོད་པ་གི་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་དགོ་པ་ཅིན་ ལམ་སྲོལ་རིག་པ་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་འབྱིན་མི་ "མནོ་ཐངས་" འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དགོ
ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་གི་ཉམས་མྱོང་ "རང་བཞིན་" གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་མི་འདི་གིས་ མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་དང་ཞབས་ཏོག་གི་སྐོར་ལས་ ལག་ལེན་དངོས་སུ་སྦེ་ཤེས་ཚུགས།
འདི་གི་སྐོར་ལས་ Ethonographic Praxis in Industry(EPIC)ཟེར་མི་ ཚོང་འབྲེལ་གནས་སྟངས་ཀྱི་ རྒྱལ་སྤྱི་ཞལ་འཛོམས་ནང་ལས་ ཤེས་ཚུགས་ཅི།
Jaber F. Gubrium དང་James A. Holstein (སྤྱི་ལོ་༡༩༩༧)གིས་བྲིས་ཏེ་ཡོད་མི་ The New Language of Qualitative Method་ཟེར་མི་ གཅིག་དོན་དཔེ་དེབ་ནང་ལུ་ ཁོང་གི་ "ཐབས་ལམ་"གྱི་ཐད་ཁར་ ལམ་སྲོལ་རིག་པ་མ་འདྲཝ་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྟུན་འབད་ནི་འདུག
Fineགིས་བཀོད་མི་ནང་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ ཁོང་ར་གིས་བཤད་དོ་བཟུམ་ཅིག་དང་ མནོ་དོ་བཟུམ་ཅིག་ ཀུན་སྤྱོད་དང་ལྡནམ་སྦེ་མེདཔ་ལས་ "ལཱ་རེ་འབདཝ་ད་ལུ་ གཞན་གྱི་ཧ་གོ་ནི་ནང་ འོས་འབབ་མེད་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ཚུད་ནི་འདུག"
ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ལཱ་གཡོག་གི་མིང་གཏམ་བཞག་ནི་དང་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཧེང་སྐལ་ཐོན་མི་བཅུག་ནི་གི་དོན་ལུ་ "འཁྲུལ་པ་" འདི་ཁག་ཆེ་ཟེར་ཨིན་མས།
ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་རྒྱུད་མཁས་པ་ཚུ་ ཤེས་ཡོན་དང་སྲིད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཆ་ཤེས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་སྟོབས་དང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ཤེས་ཡང་ཨིནམ་ལས་ གུས་ཞབས་དང་བཅསཔ་འབད་ སྙན་ཞུ་འབད་དགོཔ།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ གནད་དོན་ངོ་མ་མེན་རུང་ ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་ བཟོ་དོ་ཡོདཔ།
ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ལམ་སྲོལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ག་ར་མ་ཤེས་ནི་འདི་གིས་ གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ ལུས་འོང་།
འགོ་དང་པ་ཆགས་མི་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་སྡེ་ཚན་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ས་སྒོ་འདི་ནང་གི་མི་ངོ་མ་འབད་རུང་ རོགས་ཀྱི་འོག་ལུ་ཚུད་དེ་ མི་རིགས་གཞན་མི་ཅིག་གཞི་ཆགས་ཡོདཔ།
ལུང་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ དང་ཕུ་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་བདག་འཛིན་འཐབ་པ་ཅིན་ མི་ཚུ་ལུ་ཡང་ "ས་གནས་ཀྱི་མི་" ཟེར་བཤད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ རང་དབང་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོད་རུང་ ཉེན་ཁ་འབྱུང་སྟེ་རང་ཡོདཔ།
ས་གནས་ཀྱི་མི་རློབས་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་རང་ ས་ཡ་༢༥༠ལས་༦༠༠དེ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་པའི་ ཕོག་ཚད་དཔག་སྟེ་ཡོདཔ།
ས་གནས་ཀྱི་མི་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་ཚན་ཅིག་ལུ་སླབ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ འགོ་དང་པ་རང་ Europeགི་མི་ཚུ་གིས་ Americaགི་ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་ བྱ་རོགས་འབད་གཡོག་བཀལ་བཞག་མི་ Africaགི་མི་ཚུ་ལས་ སོ་སོ་འབད་ཁ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠དོན་གྲངས་ནང་ལུ་ མིང་ཚིག་འདི་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་ས་མཚམས་ཕར་ཁ་ གཞན་གྱིས་དབང་བའི་ མི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་མྱོང་བའི་གནད་དོན་དང་ ཉམས་མྱོང་འདི་ཚུ་གི་འབྲེལ་བ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ མི་རིགས་གཞན་མི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ གྱངས་ཁ་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་རང་མང་རུང་ གནས་སྟངས་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་འབྱུང་སྲིད་དོ་ཡོདཔ། འདི་གིས་ ག་ཅི་སྟོན་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཁོང་རའི་མི་སྡེ་དང་ ས་གཞི་གི་ཐོབ་དབང་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་དང་ ལམ་ལུགས་ཀྱི་བྱ་རིམ་ཚུ་ནང་ གྲལ་ཁར་གཏོགས་མི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ།
ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠༩གི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་དབང་ལུ་ཐལ་ཏེ་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ ཁོང་རའི་རང་དབང་གི་ངོ་རྟགས་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་ བཀག་ཆ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོདཔ། སྙན་ཞུ་འདི་ཡང་ གཏན་འཇག་གྲོས་གནས་ཡིག་ཚང་གིས་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
ཧེ་མ་གི་རྩོམ་འབྲིཔ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་མི་ཆ་ཁྱབ་ Greeksགི་མི་རྒྱུད་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ Greeks ཚུ་མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མ་ Greeceལུ་ གཞི་ཆགས་སྡོད་མི་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ།
ཡེ་ཤུ་དང་ཁ་ཆེ་གི་དམག་འཁྲུག་(སྤྱི་ལོ་༡༠༩༦ལས་༡༢༧༡)འདི་ཡང་ ངོ་མ་རང་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གིས་ ཁོང་གི་ཆོས་ལུ་ ཡིད་ཆེས་མེདཔ་སྦེ་ མཐོང་མི་དང་ཆ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཚོགས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་དབང་དུ་བསྡུ་ནི་འདི་ ཡེ་ཤུ་མེན་མི་ཚུ་གིས་ ཡེ་ཤུ་དང་Europeགི་ཁྲིམས་ལུགས་ལུ་ གནས་མ་བཏུབ་པ་ཅིན་ ཁྲིམས་མཐུན་འབད་རང་ འབྱུང་འབྱུངམ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༤པ་དང་༡༥པའི་ནང་ལུ་ ད་རེས་ནངས་པ་ Canary Islandsཟེར་མི་མཚོ་གླིང་གི་མི་ཚུ་ལུ་ Guanchesཟེར་ སླབ་ཨིན། ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ དབང་དུ་བསྡུ་ནི་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ སྒྱིམ་སྟེ་རང་སྡོད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༤༠༢ལུ་ Spainགི་མི་ཚུ་གིས་ མཚོ་གླིང་འདི་ དབང་དུ་བསྡུ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལཱ་སྐོར་ཚུ་བརྩམ་ནུག
རྒྱལ་ཁབ་འཕྱོག་མི་ཚུ་གིས་་Guancheམེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་ཚུ་ལུ་ཡང་ ནད་གཞི་ཚུ་འཁོར་བཅུག་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གི་ངོ་རྟགས་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཡལ་སོང་ནུག
Robert J Miller དང་Jacinta Ruru དེ་ལས་ Larissa Behrendt དང་Tracey Lindberg གིས་བཀོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ལྟ་བ་འདི་ "ཡེ་ཤུ་མེན་མི་དང་ Europeགི་མི་མེན་མི་ཚུ་ དབང་ཤུགས་ཐོན་མི་བཅུག་ནི་དང་ ཁོང་གི་ས་གཞི་དང་ཐོབ་དབང་འདི་ཚུ་ འཕྱོག་ནི་གི་དོན་ལུ་ བདེན་པ་གཟང་བའི་ལྟ་བ་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ནུག"
Spain གི་རྒྱལཔོ་ Ferdinand དང་ བཙུནམོ་Isabella གིས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དབང་དུ་བསྡུ་སྟེ་ Spain གི་རྒྱལཔོ་གི་མངའ་འོག་ལུ་ ས་གཞི་གསརཔ་འབག་འོང་ནི་གི་དོན་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༢ལུ་ Christopher Columbus བཏང་ནུག
Alexanderགིས་ "ཧེ་མ་ལས་ ཡེ་ཤུ་གི་ཇོ་བདག་ཅིག་གི་འཆང་བའི་"ས་གཞི་ཅིག་ཨིན་མ་གཏོགས་ དེ་མེན་ གཞན་མི་ས་གཞི་མཐོང་མི་ག་ར་ Spainལུ་ འབྱིན་ནུག
དབང་དུ་བསྡུ་བར་འགྱོ་མི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ གདམ་ཁ་འབྱིན་པ་ཅིན་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་ནི་ཨིནམ་ལས་ ཁྲིམས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ལུ་ ཁོང་གི་ས་གཞི་དང་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ དབང་ཐ་མི་ཆོག་ཟེར་བའི་ཚ་གྱང་ལང་ནུག
England དང་ France འདི་ ཡེ་ཤུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༣ལུ་ Doctrine of Discoveryཟེར་མི་ལྟ་བ་འདི་ ཁོང་རའི་རེ་འདོད་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་དབང་ལུ་བསྡུ་ནི་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གྲུབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལོག་སྟེ་རང་ དོན་འགྲུལ་འབད་ནུག
ས་གཞི་གི་ཐོབ་བརྗོད་འདི་ "གསར་ཐོབ་ཡོད་པའི་རིམ་འགྲོ་" ཚུ་བཏང་སྟེ་ བཀོད་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ས་གཞི་འདི་ ཁྲིམས་མཐུན་ཐོག་ ཐོབ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༧༧༤ལུ་ Captain James Cookགིས་ Spainགིས་ Tahitiལུ་ ས་གཞི་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་མི་འདི་ ས་མཚམས་རྡོ་མཚམས་བཏོན་བཏང་སྟེ་ Englandགི་ས་མཚམས་རྡོ་མཚམས་བཀལ་ཏེ་ ཆ་མེད་བཏང་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་ནུག
འ་ནི་ལྟ་བ་འདི་གིས་ Europeགི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཟའ་སྤྱོད་མ་འབད་མི་ས་གཞི་ཚུ་ Europeགི་ དབང་དུ་བསྡུ་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཡོདཔ་སྦེ་ བཟོ་ཚུགས་ནུག
གཞན་རྒྱལ་ཁབ་དབང་དུ་བསྡུ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་Europeགི་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་ཚུ་གིས་ ཁ་འཆམ་སྟེ་ ཁྲིམས་ལུགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་བའི་བསྒང་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གི་ས་གཞི་ཚུ་ ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་ནི་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ རྒྱ་སྐྱེད་སོང་ནུག
འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ དེ་ཅིག་ཡོད་ཟེར་ གཏན་གཏན་སྦེ་སླབ་ཚུགས་པ་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ནང་ལཱ་ཁག་ཡོད་ནི་འདི་གིས་དང་ རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ མི་རྩིས་ཀྱི་གནས་སྡུད་ཚུ་ ལངམ་སྦེ་མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
འདི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་༧༢ཀྱི་ནང་ལུ་ མི་སོ་སོ་ཉུང་ཤོས་རང་ སྟོང་ཕྲག་༥ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
ལ་ལུ་ཅིག་ མི་རློབས་གཞན་མི་ཚུ་གི་གྲངས་སུ་ཚུད་ནི་དང་ ཡང་ན་ བསྒྱུར་བཅོས་ལེ་ཤ་རང་བྱུང་ནུག
མི་རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་ དེང་སང་དང་ རང་དབང་ཅན་གྱི་Africaགི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་སྲོལ་དང་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ ཚལ་མ་ནང་ལས་ག་ཐོབ་འཚོལ་ཡི་རང་བཟའ་སྡོད་མི་མི་རིགས་ཚུ་ ཟུར་ཁར་བཏོན་བཞག་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྲངས་སུ་ མ་བཙུགས་པས།
Europeགིས་ ཧེ་མ་དང་ ད་རེས་ Americaགི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ དབང་དུ་བསྡུ་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ དབང་འཛིན་ཚུ་ལུ་ ནད་གཞི་དང་ ས་ཆ་ཨརཝ་ཤོར་མི་ དེ་ལས་གནོད་འཚེ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་རློབས་ལེ་ཤ་སྦེ་རང་ མར་ཕབ་འགྱོ་བཅུག་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥གི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ Oaxaca(བརྒྱ་ཆ་༦༥དང་ཚག་༧༣) དང་Yucatan(བརྒྱ་ཆ་༦༥དང་ཚག་༤༠)གི་ལྷ་ཕྱོགས་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
Canadaལུ་ "Indian" དང་ "Eskimo" ཟེར་མི་ མི་རིགས་ཀྱི་མིང་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མིན་འདུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་སྦོམ་ཤོས་རང་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ Aboriginal Affairs and Northern Development Canada(AANDC) ཟེར་མི་ལས་སྡེ་འདི་ Indigenous Northern Affairs Canada(INAC) ལུ་སོར་ཏེ་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧ལུ་ Indigenous Services Canada and Crown Indigenous Relations and Northern Development Canada ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་མི་འདི་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༨༧༡ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༡གི་བར་ན་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་མི་རིགས་འགོ་ཐོག་གིས་ British Columbiaམ་གཏོགས་ ད་རེས་ Canadaཟེར་སླབ་སྲོལ་མི་གི་ས་སྒོ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ ཆིངས་ཡིག་༡༡གུ་ མཚན་རྟགས་བཀོད་ནུག
Denmarkགི་ནང་འཁོད་ Greenlandགི་རང་དབང་ས་ཁོངས་འདི་ དུས་རབས་༡༣པའི་ནང་ལུ་ Dorset Greenlandicདང་ Norseཟེར་མི་ མི་རིགས་བཏོན་བཏང་ཞིན་ན་ གཞི་ཆགས་མི་ Inuit(བརྒྱ་ཆ་༨༥དེ་ཅིག)ཟེར་མི་མི་རིགས་དང་ གཞན་མི་ངོས་ལེན་ཡོད་པའི་ ས་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་ཚུ་ཡོད་སའི་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིན་མས།
Spainདང་ Portugul གི་ཁ་སླབ་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ indios དང་pueblos indigenas དེ་ལས་ amerindios དང་povos nativos འདི་བཟུམ་སྦེ་ povos indigenas ཟེར་མི་མིང་ཚིག་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སར་ མཐོང་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ Peru ལུ་འབད་བ་ཅིན་ དམིགས་གསལ་གྱིས་Amzon གི་མི་སྡེ་Urarina དང་Matsesཚུ་གིས་ མིང་ཚིག་ Comunidades Nativas(ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ) བཟུམ་ སླབ་སར་གོ་འོང་།
ས་གནས་ཀྱི་མི་འདི་ Brazilགི་ས་ཁོངས་ཆ་མཉམ་ནང་ལུ་མཐོང་དོ་ཡོད་རུང་ ཁོང་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་དང་དབུས་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ Indianཚུ་སྡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ད་རེས་ནངས་པར་ ཕ་མས་ཀྱི་ཁྱིམ་ནང་ལས་ཕྱི་ཁར་སྡོད་མི་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Armeniaགི་མི་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༥ལུ་ Armeniaགི་མི་རིགས་དམར་བསད་ འབད་བའི་རྐྱེན་ངན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠གོ་གྲངས་ནང་ལུ་ Israel དང་Palestinianགི་དམག་འཁྲུག་སྐབས་ལུ་ Palestinianགིས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་མི་མི་རིགས་ཅིག་ཨིན་རུང་ Jewཚུ་གཞི་ཆགས་པའི་ནམ་དུས་ལུ་ སྤོ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ལས་ ད་རེས་ Israelརྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གྱངས་ཁ་ཆོདཔ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Russiaལུ་ "ས་གནས་ཀྱི་མི་" གི་ངེས་ཚིག་འདི་ ངོ་རྟགས་དང་ འབྱུང་ཁུངས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འཕྱོག་པ་དང་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་དང་ལམ་སྲོལ་མ་འདྱཝ་ཚུ་ རྒྱབ་ཁར་བསྐྱུར་བཞག་སྟེ་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་(མི་སྟོང་ཕྲག་༥༠ལས་ཉུངམ)ལུ་ གཞི་བཞག་དོ་ཡོདཔ།
བོདཔ་འདི་ཚུ་ བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ཨིན།
Hong Kongལུ་ ས་ཁོངས་གསར་པའི་ མི་རིགས་འདི་ཚུ་ Sino-British་མཉམ་འབྲེལ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༨ལུ་Hong Kongགི་ས་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་གྲོས་འཛོམས་མ་ཚོགས་པའི་ཧེ་མ་ལས་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་རྒྱུད་དེ་འོང་མི་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་ ངེས་ཚིག་གྲོལ་ནི་འདུག
Chamའདི་ ཧེ་མ་Champaརྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཡང་Nam-tie'nགི་ངོ་བསྒང་ལུ་ Chamདང་Vietnamགི་བར་ན་ལུ་ ཕྱག་མདའ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ Vietnamགིས་ དབང་ལུ་བསྡུ་ནུག
Khmer Kromའདི་ Mekong Deltaདང་ Saigoanགི་མི་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ས་གནས་འདི་ཡང་ Vietnamགིས་ ཁོང་རའི་རྒྱལ་པོའི་སྲསམོ་འདི་ Cambodiaགི་ རྒྱལཔོ་Chey Chettha IIལུ་ཕུལ་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཐོབ་ནུག
འ་ནི་དཀའ་ངལ་འདི་ ASEANལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ འབྱུང་སྟེ་ཡོད།
Mindanaoགི་མི་རྒྱུད་ངོ་མ་འདི་ Lumadདང་ Moro(Tausug དང་Maguindanao དེ་ལས་ Maranao དང་གཞན་མི་)ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ Suluགི་མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ཡང་སྡོད་ནུག
འ་ནི་སྡེ་ཚན་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་མཉམ་གཅིག་འབད་ Australiaགི་མི་རྒྱུད་ངོ་མ་སྦེ་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་༢༠པའི་ནང་ལུ་ ཧེ་མ་གཞན་གྱི་དབང་ལུ་འཛུལ་ལུས་མི་ཚུ་ ཤུལ་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ ནང་འཁོད་ཀྱི་དབང་འཛིན་ཐོག་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
Micronesiaགི་ Palauམཚོ་གླིང་ནང་ལུ་ ཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ལོ་སྟོང་ཕྲག་༡དང་༣གྱི་བར་ན་སྡོད་མི་ མིའི་འདྲ་གཟུགས་ཆུང་ཀུ་ ཉུང་ཤོས་རང་ ༢༥་མཐོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༣གྱི་མི་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ New Zealandལུ་ Maoriགི་མི་རྒྱུད་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༡༤དང་ཚག་༩ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ Maoriགི་མི་རྒྱད་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་འདི་ ཕྱེད་ཀ་ལས་ཡང་ཉུང་སུ་ལས་བརྒལ་མེདཔ།(བརྒྱ་ཆ་༤༦.༥)
Maoriགི་འགོ་ཁྲིདཔ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ Britishདང་གཅིག་ཁར་ Treaty of Waitangi(སྤྱི་ལོ་༡༨༤༠)ཟེར་མི་ཆིངས་ཡིག་གུ་ མཚན་རྟགས་བཀོད་ཡོདཔ་ད་ ཆིངས་ཡིག་འདི་གིས་ ད་རེས་ཡོད་པའི་ New Zealandའདི་ ཐོན་བཅུག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་ཡིག་ཉམས་སྲུང་ ས་ཆའི་ཐོབ་དབང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བདག་དབང་ སྲིད་དོན་ མཐའ་འཁོར་ཉམས་བཅུག་ནི་དང་ དབུལ་ཕོངས་ དེ་ལས་ གསོ་བ་དང་ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་འདི་ཚུ་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནས་སྟངས་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ གནས་སྤོ་འོང་མི་གི་ལོ་རྒྱུས་མགུ་རྙོག་དྲག་འབད་ཡོད་པ་ཅིན་ ཧེང་སྐལ་རང་ མགུ་ཐོམ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ས་ཆ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ཐད་ཁར ཆེ་སྟོད་དང་བདག་དབང་གི་སྐོར་ལས་ མ་འཆམ་འགྱོ་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རྒྱུད་ངོ་མ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་རུང་ མི་སྡེ་དབང་ནི་དང་ ངོས་འཛིན་འབྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན་འདི་ཚུ་ ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་འབད་ཚུགས་མི་འདི་ Russia་ གི་མངའ་འོག་ལུ་ ཁོང་རའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་སྡོད་མི་ Sakha དང་Komi གི་མི་རིགས་ (Russia་གི་བྱང་ཕྱོགས་མི་རྒྱུད་ངོ་མ་གཉིས)དང་ Canadaལུ་ Nunavut(སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ལུ་བཟོ་བཟོཝ) མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ མང་ཆེ་ཤོས་ཡོད་མི་ Inuit གི་མི་རིགས་ཚུ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བཀག་ཆ་འདི་གིས་ Meriamགི་མི་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་རང་ ཁྲིམས་ལུགས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབྱ྄ང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡་སྤྱི་ཟླ་༡༠པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༡ལུ་ ལོག་ཐོབ་ཡོདཔ།
ད་རེས་ཀྱི་Vietnam་གཞུང་གིས་ Cham གི་རྒྱུ་དངོས་འཕྱོག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁོང་གི་ཆོས་ཡང་འབད་མ་སྟེརཝ་ལས་ Hindus དང་Chams གཉིས་ཆ་ར་གིས་རང་ ཆོས་ལུགས་དང་མི་རྒྱུད་ཀྱི་གནོད་འཚེ་མྱོང་ཡོདཔ།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢ལུ་Vietnam་གི་ཁྲིམས་སྲུང་འགག་པ་གིས་ Chau Giangགཡུས་ཚན་ནང་ཡོད་པའི་ Cham Mosqueནང་ལུ་འཛུལ་ཞིནམ་ལས་ གློག་མེ་འཕྲུལ་ཨམ་ཨརཝ་བརྐུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ Chamགི་བུམོ་ཚུ་ཡང་ དབང་བཙོང་འདོད་སྤྱོད་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢ལུ་ Indonesia་གཞུང་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་བདག་འཛིན་དང་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་ནང་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁོང་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་ཀྱི་ལྟ་བའི་དོན་ལུ་ཞུ་བ་འབད་རུང་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བས།
Vietnamགི་མི་ཚུ་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ Red River Delta་བདའ་སྟེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Nam Tienགི་ངོ་བསྒང་ལུ་ Champaདང་ Mekong Delta(Cambodiaལས་)་བཟུམ་གྱི་ས་ཆ་གསརཔ་ཚུ་ དབང་ལུ་དུ་སྟེ་འཕྱོག་ནུག
Central Highlandsལུ་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འབད་རང་ཡོད་པའི་ Vietnamགི་Kinhམི་རིགས་ཀྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ།
ལམ་སྲོལ་གཅིག་གིས་ སོ་སོ་ཅིག་ རྩ་མེད་བཏང་ནི་མེད།”
མི་རྒྱུད་ངོ་མ་ཚུ་ལུ་ དང་ཕུ་གི་མི་དང་ ཀླ ཀློ་ དེ་ལས་ སྤྱོད་པ་ངན་པའི་མི་ཟེར་བཤད་དོ་ཡོདཔ།
Thomas Hobbes(སྤྱི་ལོ་༡༥༨༨ལས་སྤྱི་ལོ་༡༦༧༩)བཟུམ་གྱི་ གྲུབ་མཐའ་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མི་རྒྱུད་ངོ་མ་འདི་ "སྤྱོད་པ་ངན་པ་".སྦེ་ཆ་བཞག་ནུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༣་ སྤྱི་ཟླ་༡༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༣ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་ནང་ལས་ ཐོབ་ཡོདཔ།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ལུ་ ཡོངས་ཁྱབ་ཞལ་འཛོམས་ནང་ལུ་ ཆ་གནས་འབད་མི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱིས་ མི་རྒྱུད་ངོ་མ ཚུ་གིས་ གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་གི་དབང་ཚད་དང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་འཛིན་སྐྱོང་གི་ཐོབ་དབང་ མང་རབ་ཅིག་རང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
མར་ཁུ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ དོང་སྤེད་མི་འདི་གིས་ Gwich'inགི་ལམ་སྲོལ་ ལོ་ངོ་སྟོང་ལས་བཅད་དེ་ མེདཔ་བཏང་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ།
ཆུའི་བཀག་ར་རྐྱབ་མི་དང་ ཆུ་བཏོན་མི་ དེ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཏོན་ནི་བཟུམ་གྱི་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཚུ་གིས་ མི་རྒྱུད་ངོ་མ་མང་རབ་ཅིག་རང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ རྒུད་འཐུས་ཡང་མེད་པར་ ས་སྒོ་གཞན་ཁ་ལུ་ ཐོན་འགྱོ་བཅུག་དགོཔ་ཐོན་ནུག
ཨམ་སྲུ་འདི་ཚུ་ ཁོ་རའི་འཚོ་བ་འབྱང་པའི་བསྒང་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ཁར་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་ལུ་ རེ་སྡོད་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེར་ན་Amazonགི་ཚལ་མ་ནང་ལུ་ཡོད་མི་ Mundurukuགི་མི་ཚུ་གིས་ Greenpeaceགི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལེན་ཏེ་ Tapajosགི་ཆུ་བཀག་ར་རྐྱབ་ནི་གི་ལཱ་ལུ་ བཀག་ཆ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབུ་ཕྱོགས་Africa ཧ་སག་སྦེ་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནི་དང་ འདི་ནང་ལས་ མི་གཅིག་ཕྱི་ཁར་ཐོན་འགྱོ་ནི་ཡང་ན་ ནུབ་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཧ་སག་སྦེ་ཁ་དབྱེ་འགྱོ་ནི་དང་ གཅིག་ Congoལུ་ ཤར་ཕྱོགས་Africa་ཁ་ཐུག་འགྱོ་ནི་ དེ་ལས་ གཞན་མི་གཅིག་འདི་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་Africaགི་མཚོའི་མཐའ་མར་ དང་ Congoགཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ Angolaཁ་ཐུག་འགྱོ་ནི་འདི་ བཀག་ཆ་འབད་ནུག
ད་རེས་ནངས་པའི་ Bantuསྡེ་ཚན་དག་པ་ཅིག་གིས་ ནོ་གི་མི་ཚིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ ནོ་འདི་ཚུ་ དབུ་ཕྱོགས་Sudanལས་ Kuliakདང་ Cushiticགི་ཁ་སླབ་མི་ཚུ་ལས་ ལེན་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
Mutirikiwi་གཙང་ཆུ་ནང་ལས་ ཐག་མ་རིངམོ་ཅིག་ཁར་ Monomatapa གི་རྒྱལཔོ་གིས་ Great Zimbabweཟེར་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་སྦོམ་གཅིག་རྐྱབ་མི་འདི་ Kalangaགི་མི་ཚུ་གི་ དང་ཕུའི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་ཨིན་མས།
Swahiliལམ་སྲོལ་གྱིས་ Arabདང་ Islamicཤན་ཞུགས་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་དོ་ཡོད་མི་འདི་ Bantu Swahiliགི་Afro-Arabགི་འཐུས་མི་ལུ་མཐོང་དོ་ཡོད་རུང་ Bantuགི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ མཐོང་ནི་མེད།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་༢པའི་ཤུལ་ལས་ National Partyགཞུང་གིས་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ངོས་ལེན་འབད་ནི་སྦེ་ཆ་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Africaགི་སྲིད་དོན་སྡེད་ཚན་དང་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ "African" ཟེར་བཏགས་ཡོདཔ་ལས་ "Bantu" འདི་ མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ཅིག་ལུ་ འགྱུར་སོང་ནུག
མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བའི་སྲིས་བྱུས་ཀྱིས་ མིང་འདི་ ཉམས་བཅུག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ South Africaགཞུང་གིས་ཡང་ "མི་རིགས་འབྱུང་ས་"ཟེར་ སྲིད་དོན་གྱི་དབང་ལུ་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བྱུང་རབས་དང་མ་འཁྲིལཝ་ཨིན་མས།
Swatiནང་ལུ་ རྩ་བ་འདི་ntfuདང་ མིང་འདི་ buntfuཨིན་མས།
Basquesཆ་མཉམ་ Basqueསླབ་མི་མེན་པས།
དེང་སང་གི་ Basque esanདང་ རྗེས་འཇུག་ (k)araའདི་ ("ལཱ་ཅིག་འབད་ནི་གི་ཐབས་ལམ།")
ཁོ་གིས་ Basqueསྐད་ཡིག་གི་མིང་འདི་ enusqueraཟེར་ཐོ་བཀོད་འབད་ནུག
Basquesཚུ་ ཟུར་སྡོད་ནི་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐད་ཁར་ མ་འདྲཝ་འབད་རང་ཡོད་རུང་ Y-DNA དང་mtDNAགི་རིག་མཚན་གྱི་གོ་རིམ་དང་ རིགས་མཚན་གཞན་གྱི་ནང་ལུ་ Europeགི་མི་རིགས་བཟུམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ།
ཨིན་རུང་ Y-DNAརིག་མཚན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ Basquesམང་ཤོས་ཅིག་ལུ་རང་ ཁོང་གི་ཕོ་སྐྱེས་ཀྱི་རྒྱུད་པ་ནང་ལུ་ གཞན་མི་ནུབ་ཕྱོགས་Europeགི་མི་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ Indo-European གི་རིགས་མཚན་ R1b-DF༢༧(བརྒྱ་ཆ་༧༠) གི་རིགས་རྒྱུད་ ཅོག་རང་ཐདཔ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
Basquesནང་ལུ་ རིགས་མཚན་མཐོ་དྲག་འབད་ཡོད་རུང་ Y-STRགི་རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་ R1b-DF༢༧ཟེར་མི་འདི་ ཉུང་སུ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ལོ་ཚད་ཀྱི་ཕོག་ཚད་ནང་ལུ་" ལུང་ཕྱོགས་གཞན་ཁ་ལས་འབག་འོང་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚན་སྟོནམ་ཨིན་མས།
mtDNA དང་Y-DNAགི་རིགས་མཚན་ དཔེ་ཚད་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་ནང་ལུ་ ད་རེས་དང་ཕྱེདཔ་ད་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་རང་ཐོན་ནུག
མི་ལོ་༤༥༠༠དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ Mesolithic དང་ Neolithicསླ་བསྲེ་བསྲེཝ་གི་lberian་གི་Y-DNAརིགས་མཚན་འདི་ steeppeལས་ Indo-Europeanགི་ R1bརིགས་མཚན་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ Basqueགི་རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ཉུང་སུ་སྦེ་ལུས་མི་དང་ རིགས་མཚན་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་ དེ་ལས་ ནང་འཁོད་རང་ གཉེན་རྐྱབ་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
Swedenལུ་ཡོད་པའི་ Uppsalaགཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལས་Mattias Jakobssonགིས་ བྱང་ཕྱོགས་Spainགི་ Atapuercaགི་ El Portalon Cavern ལས་ཐོབ་མི་ རྡོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་༨ཀྱི་ཀེང་རུས་གུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རིགས་མཚན་གྱི་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནུག
ཞིབ་འཇུག་འདི་གི་སྙན་ཞུ་འདི་ United Statesགི་ National Academy of Sciencesཟེར་མི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
འ་ནི་སླ བསྲེ་སྡེ་ཚན་འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་ lberianགི་མི་ཚུ་གི་ ཕ་རྒྱུད་ཨིནམ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Basquesའདི་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ འབྲེལ་བ་མ་འཐབ་པར་ལུས་སོངཔ་ལས་ ཤུལ་ལས་ lebriaལུ་ལྷོད་པའི་སྐབས་ལུ་ lberianགི་སྡེ་ཚན་ཆ་མཉམ་ནང་ལུ་ ད་རུང་རང་ སླ་བསྲེ་འགྱོ་ནུག
ཁོང་གིས་ དེ་བསྒང་དང་ཤུལ་ལས་ Basqueསྐད་ཡིག་རྙིངམ་མ་འདྲཝ་སླབ་ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལུ་(Aquitanian སྐད་ཡིག་བལྟ)རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྒྲུབ་བྱེད་མ་ལང་ལངམ་སྦེ་རང་ཡོད།
ཤུལ་ལས་ Navarreཟེར་སླབ་མི་Basqueགི་ལྟེ་བ་ Pamlonaརྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཁོལ་ཇོའི་ལམ་ལུགས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་བསྒང་ ལམ་ལུགས་འདི་ Aragonese དང་Castilian དེ་ལས་ Frenchཁྱིམ་ཚང་གི་མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་རང་ བསྐུལ་མ་འབད་ཚུགས་ནུག
Navarreseནང་འཁྲུག་གིས་ ཞན་ཁོག་བཟོ་བའི་ཤུལ་ལུ་ རྒྱལ་ཁམས་འདི་ Spanish(སྤྱི་ལོ་༡༥༡༢ལས་སྤྱི་ལོ་༡༥༢༤)་གི་དམག་སྦོམ་ མ་འོང་པའི་ཧེ་མ་ལས་ ཧྲམ་སོང་ནུག
ཨིན་རུང་ Basquesགིས་ French གི་གཞུང་རྒོལ་(སྤྱི་ལོ་༡༧༩༠)དང་ Carlistགི་དམག་འཁྲུག(སྤྱི་ལོ་༡༨༣༩དང་སྤྱི་ལོ་༡༨༧༦)མ་འབྱུངཚུན་ཚོད་ བརྒྱུད་འཛིན་Carlos Vདང་ ཁོ་གི་རྒྱུད་པ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་སྐྱོང་སྡོད་ནུག
Basqueནང་ལུ་ Euskal Autonomia Erkidegoa དང་ ཡང་ན་ EAEཟེར་སླབ་མི་དང་ Spanishནང་ལུ་ Comunidad Autonoma Vasca དང་ཡང་ན་ CAV(ཨིང་སྐད་ནང་ལུ་ Basque Autonomous Commnity དང་ ཡང་ན་BAC)ཟེར་སླབ་མི་ རང་དབང་གི་མི་སྡེ་འདི་(སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨གི་ Spanགི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་ནང་ལུ་ བཙུག་ཏེ་ཡོད་མི་ལྟ་བ)་Spanགི་མངའ་སྡེ་ Alava དང་Biscay དེ་ལས་ Gipuzkoa་གསུམ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
རྩོམ་བྲིསཔ་དང་མི་དམངས་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་མང་སྡེ་གསུམ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཕྲལ་ཕྲལ་ "Basqueརྒྱལ་ཁབ་" དང་ (ཡང་ན་ Euskadi) ཟེར་སླབ་དོ་ཡོད་རུང་ རེ་ཚེ་སྐབས་ བསྡུ་ཡིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོད་རུང་ མགུ་མི་ཐོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དམིགས་གསལ་གྱི་ སྤྱིར་བཏང་གི་སྐབས་ལུ་ Franceགི་མིང་ཚིག་ Pays Basque("Basque རྒྱལ་ཁབ་")གིས་ Basqueརྒྱལ་ཁབ་ཆ་མཉམ་དང་ (Basqueནང་ལུ་"Euskal Herria" )ཡང་ན་ བྱང་ཕྱོགས་(ཡང་ན་ "French") Basqueརྒྱལ་ཁབ་ལུ་ གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བྱུང་རབས་ལས་བཅད་སོང་པ་ཅིན་ Navarreགིས་ ས་སྒོ་ཡང་དྲགས་ལུ་ཡང་ གོ་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ ད་རེས་ཀྱི་ བྱང་ཕྱོགས་Basqueགི་ Navarreསྨད་མངའ་སྡེ་འདི་ཡང་ Nafarroaགི་(ཆ་ཤེས་ཅིག་འབད་)བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མིང་ཚིག་ "High Navarrre" (Basqueནང་ Nafarroa Garaiaདང་ Spainishནང་ Alta Navarra)འདི་ཡང་ ད་རེས་ཡོད་པའི་ རང་དབང་གི་མི་སྡེ་ལུ་གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Spainགི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་ནང་ལུ་ Spainགི་སྐོར་ལས་ ཨིན་ཅི་མིན་ཅི་ ཤེས་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།(རྩ་ཚན་ཨང་།
བཀའ་བཙན་དཔོན་པོ་ཅིག་ཨིན་མི་ Franco་གི་སྐབས་ལུ་ Basqueགི་ཤེས་ཡོན་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གནོད་འཚེ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལོ་ངོ་མང་རབ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ མར་ཉམས་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ སྐད་ཡིག་གི་སྲིད་བྱུས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་འབད་ ལོག་སྟེ་རང་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ།
Navarreལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ Spanishཨིནམ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ལུང་ཕྱོགས་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ Basqueཁ་སྐད་སླབ་མི་ Navarreseལེ་ཤ་ཡོད་མི་ཅིག་རང་ཡོད་རུང་ Basqueསྐད་ཡིག་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་ཅིག་མེན་པས།
འ་ནི་མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Bayonne-Anglet-Biarritz(BAB)་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་མཚོའི་གྲམ་ལུ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།(Basqueགི་ཁ་སྐད་ནང་འབད་བ་ཅིན་ Baiona དང་Angelu དེ་ལས་Miarritze)
Basqueགི་མི་རྒྱུད་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ (Basque American དང་Basque Canadianལུ་བལྟ)་ བྱང་America དང་(United Statesདང་Canadaདང་ འདི་ཡང་ ངོ་མ་རང་ Newfoundland དང་ Quebecམངའ་སྡེ་ནང་ལུ་) Latin America(རྒྱལ་ཁབ་༢༣ཆ་མཉམ་ལུ) དེ་ལས་ South Africa དང་Australiaཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡོད།
Basqueགི་རྒྱུད་པ་ ས་ཡ་ཕྱེད་ད་༣ལས་༥ཚུན་ཚོད་ Chileལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཕོག་ཚོད་དཔག་སྟེ་ཡོདཔ་ Basqueགི་མི་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་ ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོནར་གོང་འཕེལ་ནང་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་བའི་བསྒང་རང་འདུག
ཁོང་གིས་ ས་སྒོ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ད་རེས་ Chihuahuaདང་ Durangoམངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ གཞི་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Guatemalaལུ་ Basquesམང་ཤོས་ཅིག་རང་ Sacatepequez་ལས་ཁུངས་དང་ Antigua Guatemala དེ་ལས་ Jalapaལུ་ ད་རེས་ མི་རབས་དྲུག་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་ Guatemala Cityལུ་ འགྱོ་སྟེ་འདུག
Colombiaགི་རང་ལུགས་སྙན་ཆ་Bambucoའདི་ Basqueལས་ བྱུང་བྱུངམ་ཨིན།
Elkoདང་Nevada་གིས་ ལོ་བསྟར་Basqueགི་དུས་སྟོན་ལུ་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ དུས་སྟོན་འདི་གིས་ Nevadaལུ་ དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ལྷོད་མི་ Spainདང་France དེ་ལས་ Mexcioགི་ Basqueགི་མི་རིགས་ཚུ་གི་ ཞབས་ཁྲ་དང་བཞེས་སྒོ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་མས།
དབང་དུ་བསྡུ་སྟེ་ཡོད་པའི་ས་གཞི་ནང་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ བྱང་Americaགི་སྒོ་ནོར་གསོ་ཐང་ལ་ལུ་ཅིག་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ མཐོང་ནི་འདུག
Californiaགི་Chinoཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ཡང་ Basqueགི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འདུག
གཞི་ཆགས་མི་མི་རྒྱུད་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Spainདང་Mexcioལས་འདུག
ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཆ་ཡོད་མི་ Basqueགི་ངོ་རྟགས་འདི་ སོ་སོ་འབད་གནས་མི་ཚུགས།
Europeགི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་བཟུམ་སྦེ་རང་ སྐད་ཡིག་ནང་ལས་ལེན་ལེནམ་གི་ ལུང་ཕྱོགས་ངོ་རྟགས་ཅིག་འབད་རུང་ ས་མཚམས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཕན་ཚུན་ཚུད་དེ་མེད།
སྲིད་དོན་ནང་ལུ་གྲལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ཆ་རོགས་ཡོད་རུང་ སྲིད་དོན་འདི་ ངི་གི་དོན་ལུ་མེན།
Basqueསྐད་ཡིག་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ཤེས་མི་འདི་ དག་པ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ ས་མཚམས་ཕར་ཚུར་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ཡོད་པའི་ Basqueཆ་མཉམ་གྱིས་ སྐད་ཡིག་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་སྦེ་རང་ ཤེས།
Basqueསྐད་ཡིག་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་སྐད་ཡིག་ཅིག་སྦེ་བརྩི་ནི་འདི་གིས་ Indo-Europeanགི་སྐད་ཡིག་གྲངས་སུ་འབད་མི་ Europeགི་སྐད་ཡིག་ཚུ་དང་ མི་འདྲ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ནཱ་ལུ་ ཕ་ཡུལ་ཟེར་མི་འདི་ བཟའ་ཚང་བྱུང་སའི་ས་སྒོ་དང་ དོན་གཅིག
གཞན་མི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ གཞན་མི་བཟའ་ཚང་ནང་མི་ཚུ་གི་ལས་དབང་འདི་ བཟའ་ཚང་གི་རྒྱུ་དངོས་ལུ་རག་ལས་དོ་བཟུམ་སྦེ་ Basqueབཟའ་ཚང་ཕྱུགཔོ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ ཨ་ལུ་ག་ར་ལུ་འབྱིན་དོ་ཡོད་རུང་ བཟའ་ཚང་ཉམས་ཆུང་ཚུ་གིས་ ཨ་ལུ་གཅིག་ལུ་ རྒྱུ་དངོས་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཐོན་པའི་ཤུལ་ལུ་ མཐའ་ཟུར་ནང་ལས་ཕར་སྡོད་མི་ Basquesམང་ཤོས་ཅིག་རང་ Spainདང་France དེ་ལས་ Americasརྒྱལ་ཚུ་ནང་ལུ་ འགྱོ་ནུག
མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ འ་ནི་གནད་དོན་འདི་ ཕའི་ཉེ་ཚན་གྱིས་ གསར་གཏོད་སྟོནམ་ཨིན་ཟེར་ སྒྲིག་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་ནུག
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ Franco་རིང་ལུགས་ནང་ལས་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ་ནང་ལས་ ཐོན་ནུག
ལུང་ཕྱོགས་འདི་ Francis Xavierདང་ Michel Garicoitsབཟུམ་ ཆོས་ལུགས་སྤེལ་མི་ཐོན་སའི་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིན།
Lasuenའདི་ Franciscan Padre Junipero Serra་གི་ཤུལ་འཛིན་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མཚོའི་འགྲམ་ལས་ཕར་ California Missions༢༡ལས་ ༩གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
Navarreགི་Henry IIIའདི་ Franceགི་རྒྱལཔོ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ Catholicismཟེར་མི་ ཡེ་ཤུ་ལུ་བསྒྱུར་ཚར་བའི་བསྒང་ Basqueམི་སྡེ་ནང་ལས་ Protestantismའདི་ ཡལ་ཡར་སོང་ནུག
ཞིབ་འཇུག་ཅིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ད་རེས་ནངས་པར་ Basquesབརྒྱ་ཆ་༥༠ལྷགཔ་ཅིག་ལས་བརྒལ་ ལྷ་ལུ་ཡིད་ཆེས་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ གཞན་མི་ཚུ་ ལྷ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་མེད་མི་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག
གནས་ཚུལ་ཅིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ Basqueརྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཡེ་ཤུ་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དུས་རབས་༤པ་དང་༥པ་ནང་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་རུང་ གཞན་ཅིག་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཆོས་ལུགས་འདི་ དུས་རབས་༡༢པ་དང་༡༣པ་ཚུན་ཚོད་མེད་ཟེར་ཨིན་མས།
འདི་ལུ་བལྟ་བ་ཅིན་ ཡེ་ཤུ་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ "ཧེ་མ་"ལས་ བྱུང་བྱུངམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མོ་གིས་ གངས་རི་Anbotoགི་བྱག་ཕུག་དང་ གཞན་མི་གངས་རི་(ལོ་རྒྱུས་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག)་གི་བར་ན་ལུ་ ལོ་བདུན་ལུ་ ཚར་རེ་འགྱོཝ་ད་ལུ་ Anbotoལུ་ གནམ་གཤིས་འདི་ རླནམ་འབད་སྡོད་རུང་ གངས་རི་Alona དང་ཡང་ན་ Spelegorཡང་ན་ Gorbeaལུ་ལྷད་པའི་ཚེ་ སྐམ་འབད་འོང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ བྱིན་ཅན་གངས་རི་གི་བྱག་ཕུག་མཐོ་དྲག་ནང་ལུ་འཛོམས་པའི་སྐབས་ལུ་ གནམ་གཤིས་རྩུབ་དྲགས་འབད་ བཟོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམས།
ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ དེ་བསྒང་ མི་རྒོད་དང་ ལྷ་མོ་བཟུམ་གྱི་རིགས་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གཡོ་སྒྱུ་འབད་མི་ San Martin Txikiཟེར་མི་ཅིག་འདུག("St Martin སྟོབས་ཤུགས་མེད་མི།")
Jentilakཟེར་མི་མི་རྒོད་འདི་ དང་ཕུའི་མི་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ ལ་ཁ་ལས་ཕར་སྡོད་མི་ ལྕགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ག་ནི་ཡང་མ་ཤེས་མི་ རྡོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་མི་ཚུ་ ཡལ་འགྱོ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ བཤད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དུས་རབས་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ Basqueཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཐད་ཁ་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་འབད་ཚུགས་ཡོདཔ་སྦེ་གྲོས་བསྟུན་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེང་སང་དང་དུས་སྐབས་བར་པའི་ནང་ལུ་ཡང་ ཁོང་གིས་ དྲང་དཔོན་དང་ ནང་སྒྲིག་རྐྱབ་མི་འབད་ཡང་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Navarreལུ་ རང་དབང་གི་གནས་ཚད་ ལོགས་སུ་འབད་རང་ཡོད་མི་འདི་ Spainདམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ལུ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ བདེ་སྒྲིག་འབད་ནུག(Amejoramientoཟེར་མི་འདི་ བཀའབཙན་དཔོན་པོ་གི་ངོ་བསྒང་ལུ་ ཧེ་མའི་གནས་ཚད་)
Navarreལུ་ སྲིད་དོན་དང་སྐད་ཡིག་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱོགས་བཟུང་ནི་དང་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་གི་དྲི་བ་འདི་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཅིག་ཨིན་མས།
Basqueགི་ཤེས་རིག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འོག་ལུ་ཚུད་མི་ སློབ་གྲྭ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ སློབ་སྟོན་འབད་ནི་གི་སྐད་ཡིག་ངོ་མ་རང་ Basqueའདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཨིན་རུང་ རང་དབང་ཧེང་སྐལ་རང་དགོ་ནི་གི་རེ་འདོད་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་སྡེ་རྒྱབ་སྐྱོར་སྲིད་ཚོགས་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་མི་ Basqueགི་མི་ཁུངས་ཚུ་ལུ་སྡོད་ནུག
ཁོང་གིས་ ཁོང་ར་ཆ་ཁྱབ་ གཞན་མི་ཁྱིམ་ཚང་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡང་ སྐད་ཡིག་གི་ནང་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་སྦེ་ བརྩི་ནུག
དུས་རབས་༡༩པ་དང་༢༠པའི་ནང་ལུ་ Miguel de Unamunoའདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩོམ་དེབ་འབྲི་མི་དང་ གྲུབ་མཐའ་མཁས་པ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ཁོ་གིས་ ཡེ་ཤུའི་མི་སྡེའི་ལྟ་བ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཚོགས་པའི་ལས་ཚོགས་ཡར་དྲགས་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ Chilean Trade Union Associationཟེར་མི་ ཚོགས་པ་གཅིག་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
Bostswanaལུ་ བྱུང་རབས་ཅན་གྱི་Sanགི་མི་རིགས་འདི་ ངོ་མ་རང་ བྱང་ཕྱོགས་Botswanaལུ་ཡོད་པའི་ Tsodilo Hillsཟེར་མི་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་འདུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ང་གྲངས་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠གོ་གྲངས་ནང་ལུ་ གཞུང་གིས་ ཨིན་ཅི་མིན་ཅི་འབད་དགོ་པའི་ དེང་སང་ལས་རིམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ Sanམི་སྡེ་ཚུ་གིས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
Sanགི་སྡེ་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ ད་ལྟོ་ཡང་གནས་ཏེ་རང་ཡོད་པའི་ "དང་ཕུའི་མི་རློབས་སྡེ་ཚན་"ཁག་༡༤འབད་ས་ལས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ "རིགས་རྒྱུད་གཅིག་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཆ་ར་ ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་ཡོད་མི་ རིགས་མཚན་གཅིག་པའི་ མི་རློབས་སྡེ་ཚན་ཚུ་ཨིན་མས།"
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་ Sanགི་ངོ་ཚབ་ཚུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་སྡེ་ཚན་གྱི་མིང་ Sanཟེར་མི་བས་འདི་ སྟབས་བདེ་ས་ལུ་ སྡེ་ཚན་ངོ་རྐྱང་གི་མིང་འདི་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་གེ་ཟེར་བཀོད་ནུག
ང་གིས་ ཚལ་མ་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ཟེར་སླབ་སླབ་ས་རང་སྡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་དམངས་ཀྱི་གདོང་ཁར་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ བཅོ་ཁ་རྐྱབ་ཅི།
Die Burgerགིས་ མིང་ཚིག་boesman"ཟེར་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་འདི་ལུ་ Sanཚོགས་སྡེ་གི་ངོ་ཚབ་འདི་ ཁོང་དང་ ཡང་ན་ Sanགི་མི་སྡེ་ལུ་ གནོད་པ་ག་ནི་ཡང་མེད་ཟེར་ འགྱུར་བ་མེདཔ་སྦེ་སྡོད་ནུག
San གི་གཉེན་ཉེ་འཁོར་འདི་Europe་གི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ མིང་ཚིག་ཚུ་རང་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་གིས་ Eskimoགི་གཉེན་ཉེ་འཁོར་དང་འདྲ་རུང་ མིང་དང་ལོ་ཚད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ རྩེདམོ་རྩེད་ནི་ལས་ལྷག་སྟེ་ འགན་ཁུར་ག་ནི་ཡང་མེད་པའི་ཁར་ དལཝ་འབད་སྡོད་ནི་འདི་ Sanགི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ལོ་ཚོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་ ག་ར་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ བཟའ་ཚང་དང་སྡེ་ཚན་གྱི་གྲོས་ཐག་ཚུ་བཅད་དོ་ཡོད་མི་གུ་ ཆུ་ཐོན་སའི་དོང་དང་ ས་སྒོ་ཚུ་ བདག་ཏུ་བཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆརཔ་དཀོན་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ ཟླཝ་ལས་བཅད་དེ་འགོར་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དོང་ནང་ལས་ཐོན་མི་ཆུ་འདི་ཡང་ སྐམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དོང་ནང་ལུ་ དུང་ཅུང་རྩྭ་བཙུགས་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནམ་སོ་ཁ་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ གནམ་དགུན་ བསིལ་ཏོང་ཏོ་ཐལ་བའི་ཤུལ་ལས་རང་འབད་ནི་འདི་གིས་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་ཐལ་ཏེ་ ཚ་དྲོད་ཆེ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ སྡེ་ཚན་བཟའ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཤིང་འབྲས་དང་ ཚེར་མ་ཚལ་ལུ་ ཀེ་བ་དང་ ཚལ་མ་ནང་གི་སྒོགཔ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཤིང་གི་རིགས་འདི་ཚུ་ བསྡུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ས་སྒོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ Sanགིས་ ཅིའུ་དབ་དང་ ཨ་ཝ་གླང་ ཕྱེམ་ལ་དང་ཕྱེམ་ལ་འབུཔ་ དེ་ལས་ གྱོག་མོ་དཀརཔོ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྲོག་ཆག་གི་རིགས་མ་འདྲཝ་༡༨ལས་༡༠༤གི་བར་ན་ བཟའ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ haplogroupཚུ་ haplogroupsཀ་པ་དང་ཁ་པའི་སྡེ་ཚན་ཅིག ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ཕོ་མོའི་རིགས་རྒྱུན་གྱི་སོན་Yགི་ ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁ་འགྱེས་མི་(རྙིང་ཤོས) mitochondrial haplogroup,L0dའདི་ མཐོ་ཤོས་རང་ South Africaལུ་ཡོད་པའི་ Sanགི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ཡོདཔ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་བྱུང་ནུག
མི་ཕེལ་ཆེ་བ་དང་ མི་རིགས་ངོ་མ་མེན་པའི་སོ་ནམ་པ་ཚུ་གིས་ Sanགི་མི་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་ སྤྱོད་དེ་ཡོད་པའི་ས་གཞི་ཚུ་ སྦང་བཏབ་མི་འདི་གིས་ ཁོང་ལུ་ ཐོ་ཕོག་ནུག
Botswanaགི་མི་རྒྱུད་ངོ་མ་ལུ་ དཀའ་ངལ་ཆེ་ཤོས་རང་ ཅིག་འདི་ Sanའདི་ཚུ་ Central Kalahari Gameས་ཁོངས་ནང་ལས་ཐོན་འགྱོ་མི་རྩིས་ཏེ་ ས་གཞི་འབྱང་མི་འདི་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཁོང་རའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གི་ཁེ་ཕན་ལུ་ སྤྱོད་འཐུས་ཡོདཔ་བཟོ་ནི་ཨིན་མས།
Van der Postའདི་ South Africaལུ་ཕོཝ་རྒྱགས་རྒྱགསཔ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་Africaགི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ གུས་ཞབས་དང་བཅསཔ་སྦེ་ སེམས་ཤོར་ཡི་རང་སྡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་ "ཡལ་འགྱོ་བའི་མི་རྒྱུད་"ལུ་ ཚེ་ཐེ་གཅིག་ སེམས་ཤོར་ཡི་རང་སྡོད་མི་གཅིག་འབད་ནི་འདི་གིས་ Van der Postགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༨ལུ་ བརྟག་ཞིབ་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་མི་གི་སྐོར་ལས་ The Lost World of the Kalahariཟེར་མི་ ཀི་དེབ་ཅིག་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༧ལུ་གསར་བཏོན་འབད་མི་ ཁོ་གི་ཧེ་མའི་གློག་བརྙན་The Huntersནང་ལུ་ སྐེ་རིང་རྟ་བདའ་མི་ སྟོན་ནི་འདུག
ཁོ་གི་སྲིངམོ་ Elizabeth Marshall Thomasགིས་ San་གི་ལམ་སྲོལ་མ་ཉམས་པ་རང་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ མོ་ར་ Sanགི་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སྡོད་པའི་ཉམས་མྱོང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཀི་དེབ་དང་རྩོམ་བྲིས་ མང་རབ་ཅིག་རང་བྲིས་ནུག
འ་ནི་འདི་ Lawrence Van Gelderགིས་ New York Timesགི་དོནལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ ཁོ་གིས་ གློག་བརྙན་འདི་གིས་ "ཉམས་སྲུང་དང་གཤིན་མཆོད་འབད་བའི་མཐོང་སྣང་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་ནུག"
BBCགིས་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་མི་ The Life of Mammals་ཟེར་མི་(སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣)་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ Kalahariབྱེ་མའི་ཐང་གི་Sanགི་མི་རྒྱུད་གཅིག་གིས་ བྱེ་མའི་ཐང་ལཱ་ཁག་ནང་ལས་ཕར་ ཀ་ཤ་གི་རིགས་གཅིག་ བདའ་ཡོད་པའི་པར་ཡང་ཚུད་དེ་འདུག
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་འདྲ་ནི་འདི་གིས་ Sanགི་ལཱ་ནང་ལུ་ དང་ཕུ་ བྱག་ཕུག་ནང་ལས་ཕར་ རི་མོ་བཀོད་བཞག་མི་གི་དོན་དག་ཡང་ སྟོན་ཚུགས་ནི་འོང་།
གློག་བརྙན་འདི་ Jamie Uysགིས་ བཀོད་ཁྱབ་འབད་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ ཁོ་གིས་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ཡང་ Sanཚུ་འབད་སར་སོང་ཞིན་ན་ The Gods Must Be Crazyཟེར་མི་གློག་བརྙན་བཟོ་མི་འདི་ རྒྱལ་སྤྱི་ནང་ལུ་རང་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
James A. Michenerགིས་བཟོ་མི་ The Covenant(སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠)་ཟེར་མི་འདི་ South Africaལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ བྱུང་ར་བས་ཅན་གྱི་བཅོས་མ་ཅིག་ཨིན་མས།
Norman Rushགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ལུ་བྲིས་མི་རྩོམ་དེབ་ Matingཟེར་མི་གིས་ མཐོང་སྣང་ངོ་མ་སྟོན་ས་ལུ་ Basarwaཚུ་ (སེམས་ཀྱིས་བཟོ་བཟོཝ)Botswanaཁྲོམ་ཁ་ལུ་ གུར་སྤུབ་སྡོད་སར་སྟོན་ནི་འདུག
སྤྱིལོ་༢༠༠༧ལུ་ David Gilmanགིས་ The Devil Breathཟེར་མི་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
The Noགི་ སྲུང་རྩེདཔ་གི་ གཉེན་གྲིགས་རྨགཔ།
Germanicགི་མི་འདི་ཚུ་ Central Europe་དང་ Scandinaviaལུ་སྡོད་མི་ འབྱུང་རབས་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
Romanགི་དུས་སྐབས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ Germanicགི་མི་འདི་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ Germaniདང་ ཡང་ན་ ཧེ་མའི་Germanཟེར་སླབ་དོ་ཡོད་རུང་ མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཤུལ་མའི་མིང་ཚིག་འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་ Germanཚུ་ལུ་ཡང་གོ་ནི་འདི་གིས་ སྟབས་མ་བདེཝ་སྦེ་འཚོར་ནུག
Romanགི་རྩོམ་བྲིསཔ་ཚུ་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ Roman མངའ་རིས་ཀྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་ལུ་ Germanicགི་མི་ཚུ་ ་འགོ་དང་པ་རང་ Rhineགཙང་ཆུ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་སྦེ་བཤད་ཅི།
Romanགིས་Rhineདང་Elbeགི་བར་ན་ལུ་ ས་ཆ་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ གཅིག་ཁར་བསྡོམ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་མི་འདི་ common era༡༦དེ་ཅིག་ཁར་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ད་ འད་ཡང་ Romanའདི་ common era༩གི་ནང་ལུ་ Teutoburgནགས་ཚལ་ནང་ དམག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཕམ་སོང་པའི་ཤུལ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༣པའི་ནང་ལུ་ Germanicགི་ཁ་སླབ་མི་Gothsགིས་ Germaniaགི་ཕྱི་ཁར་ Pontic Steppeདབང་ལུ་བསྡུ་སྟེ་ མཚོ་ནང་ལུ་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ Balkans དང་ Antolia དེ་ལས་ Cyprusཚུན་ཚོད་རང་འགྱོ་ནུག
གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་རིག་པ་གིས་ Germaniaལུ་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་མགུ་རྙོག་དྲག་སྦེ་སྟོན་ནི་འདུག
Germanicགི་མི་ཚུ་ལུ་ ཁོལ་ཇོའི་ལམ་ལུགས་དང་ ཁྲག་གི་རྒུད་འཐུས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཧེ་མ་ལས་རང་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་སྡོད་ནུག
ཧེ་མ་གི་ Germanicཁ་སླབ་མི་ཚུ་གིས་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་ སྙན་རྩོམ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ རྗེས་སོར་འབད་འབདཝ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཤུལ་ལས་ སྤོ་འགྱོ་བའི་དུས་སྐབས་ལུ་ཐོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་་ཚུ་ཡང་ རྗེས་སོར་འབད་འབདཝ་བཟུམ་ཅིག་འདུག
སྐད་ཡིག་འབྱུང་སའི་གཞི་འདི་ཡང་ Germanicདང་Celtic དེ་ལས་ Latinདང་ Illyrian་ཚུ་ལས་ ག་ཏེ་ལས་ཨིན་ན་ སྒྲིག་མ་ཚུགས་པར་འདུག
སྐད་ཡིག་བྱུང་སའི་གཞི་ག་ཏེ་ལས་འབད་རུང་ མིང་འདི་ Celticསླབ་མི་ཚུ་བརྒྱ྄ད་དེ་ Romanལུ་ སྤེལ་ནུག
Latin དང་Greekགི་རྩོམ་བྲིསཔ་ཚུ་གིས་ ཧ་ལམ་ཅིག་ལས་ Rhine་གི་སྦོ་ལོགས་ཁ་ལུ་སྡོད་མི་ དམིགས་གསལ་གྱི་Franksདང་ བརྒྱ་ལམ་རེ་ Alemanni ཚུ་ལུ་ Germaniཟེར་འབོ་ནུག
Romanགི་རྩོམ་བྲིསཔ་ཚུ་གིས་ Cleticགི་ཁ་སླབ་མི་ཚུ་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་བཞག་ནི་དང་ ཡང་ན་ Germanic་གི་མི་ཚུ་ལུ་ Germanicཟེར་བཞག་ནི་ཚུ་མ་འབདཝ་ཨིན་རུང་ Germanicགི་སྐད་ཡིག་ ཁྱད་ཚད་ཅིག་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ Germiniའདི་ མི་རིགས་དང་ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབད་ཧ་གོ་ནུག
གནའ་དུས་ཀྱི་བར་སྐབས་དུས་ཡུན་གྱི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ Germanicགི་མི་ཚུ་གིས་ མི་རྒྱུད་གཅིག་མཐུན་སྦེ་བརྩི་མ་བརྩི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཁོང་ར་གིས་ "Germanic"ཟེར་བཀོད་རུང་མ་བཀོད་རུང་ སྐད་ཡིག་འདི་རང་ Germanicགི་མི་ཚུ་ངོསའཛིན་འབད་ནི་གི་ བྱུང་རབས་ཅན་གྱི་ལག་ཆ་ཅིག་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་མི་ལུ་ Goffartགིས་ སྐད་ཡིག་གི་དབང་དུ་བཏངན་མ་ཤེས་ དེ་མེན་ "ཀླ་ཀློ་" གི་དོན་ལུ་ Germanicཟེར་མི་མིང་ཚིག་འདི་རང་ སླབ་ནི་མེན་པས་ཟེར་ཨིནམ་མ་ཚད་ Walter Pohl་བཟུམ་ རྒྱལ་རབས་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ཡང་ མིང་ཚིག་འདི་ སྤང་ནི་དང་ ཡང་ན་ འགྲེལ་བཤད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྐྱབ་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་ནུག
Caesarགི་ལོ་རྒུས་ནང་ལུ་ Germiniགི་མི་ཚུ་ Rhineགི་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ Gaulགི་གདོང་ཕྱོགས་ལུ་སྡོད་ཡོདཔ་སྦེ་ ཁོ་རའི་རྩོམ་བྲིས་ནང་ལུ་ བཤད་དེ་འདུག
Tacitusའདི་ དེ་བསྒང་ མི་འདི་ཚུ་ Germanic་ཨིན་ན་མེན་ན་ Bastarnaeགི་ཐད་ཁ་ལུ་ Sarmatianབཟུམ་མཐོང་ནི་འདི་གིས་ དོགས་པ་ཡོད་རུང་ Germaniབཟུམ་སྦེ་ཁ་སླབ་ནི་ དེ་ལ་ Osi དང་Cotini དེ་ལས་ Aesti གི་ཐད་ཁ་ལུ་ Suebiབཟུམ་མཐོང་རུང་ ཁ་འདི་ མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་སླབ་མི།
Danubeསྟོད་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཨིན་མས།
འ་ནི་ Germaniའདི་ཚུ་གིས་ Germanicགི་སྐད་ཡིག་སླབ་དོ་ག་དང་ ཡང་ན་ Celtic་སླབ་མི་ཡང་ མེན་ན་སྨོ་ཟེར་ ཧིང་སངས་སང་ཅིག་མ་སྡོད་པས།
Tacitusགིས་Rhineགཙང་ཆུ་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་སྡོད་མི་ Tungriདང་Nemetes དེ་ལས་ Ubii དང་Bataviབཟུམ་གྱི་མི་རིགས་ཚུ་ལུ་ དེ་བསྒང་ཡང་ Germanicགི་མི་རིགས་འབད་རང་ རྩིས་ནུག
འ་ནི་སྡེ་ཚན་གསུམ་འདི་ཡང་ རེ་ཚེ་སྐབས་ལུ་ དང་ཕུའི་དེང་སེང་གི་སྐད་ཡིག་མིང་ཚིག་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ ཤུལ་ལས་ Germanicགི་སྐད་ཡིག་ ཁ་དབྱེ་འགྱོ་མི་འདི་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་ནུག
Plinyདང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ Herminones དང་ཡང་ན་ Herminonesའདི་ནང་ལུ་ Suevi དང་Hermunduri དེ་ལས་ Chatti དང་Cherusciཚུ་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ Tacitus་གིས་ དོན་མཚམས་འདི་ནང་ལུ་རང་ འ་ནི་གསུམ་གྱི་མ་དོ་བར་ "Marsiདང་Gambrivii དེ་ལས་ Suevi དང་Vandilii"ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྡེ་ཚན་རྙིངམ་གཞན་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་ནུག
Elbeདང་Rhine གི་བར་ན་ལུ་ཡོད་མི་Germaniལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ Straboགིས་ Mannusགི་བུ་འདི་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བཤད་དེ་མེད་པའི་ཁར་ Suevieanམེན་མི་Germaniགི་མིང་ཚུ་ཡང་ ལོགས་སུ་སྦེ་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ དབྱེ་བ་གསུམ་སྦེ་ཁ་དབྱེ་འགྱོ་ནུག འདི་ཡང་ Germanགི་ "སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་ནང་ལུ་ Cherusciདང་Chatti Gamabrivi དང་Chattuarii དང་ གཞན་མི་འདི་ རྒྱ་མཚོ་ཕར་ཁ་སྡོད་མི་ Sicambri དང་Chaubi Bructeri དང་Cimbri དེ་ལས་ Cauci དང་Caulci འདི་བཟུམ་སྦེ་ Campsianiཚུ་ཨིན་མས།"
Germanicགི་སྐད་ཡིག་མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་(༢༥༠༠་ལས་༥༠༠གི་BCE)ཡོད་པའི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ སྐད་གྲགས་དེ་ཅིག་རང་མེད་པའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་གིས་དབང་སྟེ་ཡོད་མི་འདི་ ད་རེས་ཡང་ Germanicགི་རྗོད་སྒྲ་དང་ཚིག་དེབ་ཚུ་ནང་ལུ་ཐོན་ནི་འདུག
Celticསྐད་ཡིག་ནང་གི་མིང་ཚིག་ཚུ་ཡང་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོད་རུང་ འདི་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Grimmལམ་ལུགས་ཀྱིས་བཀོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ མིང་ཚིང་རྐྱང་པ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ སྒྲ་གི་ཧེ་མ་དང་ཡང་ན་ དུས་མཉམ་སྦེ་ཐོན་ནི་འདི་གིས་ ཤུལ་ལས་ཐོན་ཐོནམ་བཟུམ་ཅིག་འདུག
ཧེ་མའི་Germanicའདི་ གོ་བསྡུར་གྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ་ ངག་ཐོག་སླབ་ནི་མེདཔ་སྦེ་ ལོག་ཉམས་གསོ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ གཅིག་མཚུངས་མ་པ་ལས་རང་མེདཔ་འདི་ ཧ་ལམ་ཐག་ཆོད་ཨིན།
ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ runicགི་ཡིག་བཀོད་(Vimsoe combདང་ Ovre stabu spearhead)འདི་ འགོ་ཐོག་ Denmark་ལུ་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འབད་རང་སྡོད་ཡོདཔ་ད་ Elder Futharkལམ་ལུགས་ནང་བྲིས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ དུས་རབས་༢པའི་ཤུལ་མའི་ནང་ལུ་ བྲིས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ དུས་རབས་༤པ་དང་༥པའི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡོངས་གྲགས་དེ་ཅིག་རང་མེད་པའི་ ཧེ་མའི་Germanicགི་དབྱངས་འདི་གིས་ཡང་ དང་ཕུ་གི་Norseའདི་ West Germanicཁ་སྐད་ཀྱི་ཧེ་མ་མེནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
དུས་རབས་༣པའི་བསྒང་ལས་ West Germanicབཟུམ་གྱི་སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ ཚུ་གིས་ གསལ་བྱེད་ནང་ལུ་ zའབྱང་ནི་འདི་ ནུབ་བྱང་གི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ "ལྷག་ལུས་" ཀྱི་ནང་འཁོད་རང་ འགོ་བཙུགས་ནུག
East Germanicགི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ Burgundian དང་Vandalic སྐད་ཡིག་བཙུགས་མི་འདི་ སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ དཀོན་དྲགས་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ འོང་སྲིད་ནི་མས།
མི་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ མི་ངོ་སྡེ་ཚན་གཅིག་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་རང་སྡོད་མི་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་གཅིག་པའི་ ས་ཁོངས་གཅིག་ནང་སྡོད་མི་ མི་མང་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་གིས་ འབད་ཐངས་དང་ཚིག་ལ་ལུ་ཅིག་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་ སྤྱོད་ལམ་ཚུ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
མཉམ་འབྲེལ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ མི་སྡེ་གཅིག་གིས་ མི་ངོ་གཅིག་སྦེ་ཁེ་ཕན་སྤྱོད་ཚུགས་པ་ལུ་ལཱ་ཁག་ཡོད་མི་འདི་ ཁོང་རའི་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ ཁེ་ཕན་འབྱུང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་སྡེ་དང་ངོ་རྐྱང་གི་ཁེ་ཕན་གཉིས་ཆ་ར་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ གཅིག་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ།
འ་ནི་འདི་ Latinགི་མིང་ཚིག་societasལས་བྱུང་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ sociusཟེར་མི་མིང་ལས་ལྟ་གྲང་ཡོདཔ་ལས་ ("བློ་མཐུན། ཆ་རོགས། མཐུན་ཕྱོགས།" ཁྱད་ཚིག་གི་ནང་ལུ་ མཉམ་གཅིག་)འདི་གིས་ ཕྱོགས་ཚུ་གི་བར་ན་ལུ་ མཐུན་འབྲེལ་དང་འབྲེལ་བ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཡོད་མི་དང་ ཡང་ན་ གུས་ཞབས་ཡོད་མི་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༦༣༠སོ་གྲངས་ནང་ལུ་ མིང་ཚིག་འདི་ "ཁྱིམ་ཚང་ཡོད་པའི་མི་དང་ ཚུལ་མཐུན་གྱི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཤེས་མི་ལུ་ གོཝ་ཨིན་མས།"
ལམ་སྲོལ་དང་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ བྱུང་རབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འ་ནི་ཞི་བཀོད་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་དབང་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་འོང་ནི་དང་ དོ་འགྲན་འབྱུང་ནི།
མི་སྡེ་གི་གོ་གནས་དང་མིང་གཏམ་དེ་ཅིག་རང་མེད་པའི་ མི་རིགས་ཀྱི་མི་སྡེ།
འ་ནི་ལམ་སྲོལ་འཕེལ་འགྱུར་གྱིས་ མི་སྡེ་ཐོན་ནི་ནང་ བྱེམ་སྦོམ་སྦེ་རང་ཕོག་ནི།
ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ འགྱུར་སོངཔ།
མི་སྡེ་གིས་ ལམ་ལུགས་ལས་འགལ་མི་འཐུས་མི་ཚུ་སྤང་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཁ་བཏང་ནི།
མི་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མི་ངོ་དང་ ཡང་ན་ སྡེ་ཚན་གཅིག་གིས་ ལཱ་ལེགས་ཤོམ་འབད་དེ་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ གནས་རིམ་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ།
རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ མི་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་འདི་ ཁོང་རའི་མི་སྡེ་ནང་འཁོད་ལུ་ སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་འབད་ཡོད་མི་ལུ་ ཐོན་སྐྱེད་དང་མིང་གཏམ་ དེ་ལས་ དབང་ཚད་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་འདུག་ག་ འདི་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ དབྱེ་བ་ཕྱི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཐོན་སྐྱེད་འབལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་(tlingitགི་མི་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་) ཤ་དང་བཟའ་འཐུང་བསྡུ་ཡི་རང་སྡོད་མི་ མི་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་ སྡེ་ཚན་སྦོམ་སྦེ་སྡོད་ཞིནམ་ལས་ གཙོ་འཛིན་བཟུམ་གྱི་གོ་གནས་དང་བཅསཔ་སྦེ་ མི་སྡེའི་གནས་རིམ་ མགུ་རྙོག་དྲགས་སྦེ་བཟོ་ནུག
མི་རིགས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ གནས་རིམ་དེ་ཅིག་རང་མེད་ནི་འདི་གིས་ གྲོས་ཐག་བཅདཔ་ད་ལུ་ཡང་ མང་ཁ་འཆམ་སྟེ་ གྲོས་ཐག་བཅདཔ་ཨིན་མས།
དབང་ཚད་ངོ་མ་འབད་སྤྱོད་དེ་ སྲིད་དོན་གྱི་ཡིག་ཚང་ཅིག་མེདཔ་མ་ཚད་ གཙོ་འཛིན་འདི་ ངོ་མ་རང་ དབང་དུ་བསྡུ་ཚུགས་མི་དང་ བསླབ་བྱ་འབྱིན་ཚུགས་པའི་མི་ངོམ་གཅིག་འབདཝ་ལས་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་མེན་པས།
གྲོང་ཡུལ་གྱི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ བཟའ་འཐུང་གཏན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ མི་རློབས་མང་སུ་སྦེ་ གསོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ མི་ལ་ལུ་ཅིག་ ལག་བཟོ་མཁས་ནི་འདི་གིས་ ལག་ཆ་དང་མཚོན་ཆ་ཚུ་གི་མ་དོ་བར་ རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཅ་ཆས་ རྒྱན་ཆ་ཚུ་ཡང་ བཟོ་ཤེས་ནུག
འ་ནི་བཟའ་ཚང་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་དངོས་བསག་ཅི་རང་ དབང་ཚད་ཚུ་ཡང་ཐོབ་ནུག
ཚལ་མ་ཚུ་རྫམ་ཞིནམ་ལས་ མེ་བཏང་པའི་མཐའ་མར་ གོ་ཐལ་ཚུ་ ལུད་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ ལོ་དག་པ་ཅིག་གི་ཤུལ་ལས་ ཧེ་མའི་ས་གཞི་ནང་ལུ་ལོག་ཞིནམ་ལས་ ད་རུང་རང་ དེ་སྦེ་རང་འབདཝ་ཨིན་མས།
གཡུས་ཁའི་མི་རློབས་འདི་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་གི་ས་གཞི་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་ ལུ་ རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གཡུས་རེ་ནང་ མི་༣༠ལས་ སྟོང་ཕྲག་༢ཚུན་ཚོད་ གྱངས་ཁ་སོ་སོ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
སྙི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ལོ་༨༥༠༠གི་ཧེ་མ་བྱུང་ཡོད་པའི་ འཕྲུལ་རིག་གི་བསྒྱུར་བ་འདི་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་འགྱུར་བ་ཟེར་བའི་མིང་ཚིག་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལས་ཚུར་ ལོ་ཐོག་བཏབ་ནི་དང་ནོ་སེམས་ཅན་གསོ་ནི་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ནུག
མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ ངོ་མ་རང་ སོ་ནམ་ལཱ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ཀྱི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་བྱུང་ནུག
ཨིན་རུང་ བཟའ་འཐུང་གི་ཐད་ཁར་ ཡར་རྒྱས་སོང་མི་དང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ བཟའ་ཚང་གི་དོན་ལུ་ བཞེས་སྒོ་འབྱིན་ནི་གི་འགན་ཁུར་ ཉུང་སུ་ཅིག་འབག་མི་དང་འབྲེལ་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་ ཕོ་སྐྱེས་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཞན་སུ་ཅིག་སྦེ་ལུས་སོང་ནུག
མི་སྡེ་ནང་ལུ་ གནས་རིམ་མཐོ་དྲགས་འབད་མི་ དཔོན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ཡང་ འགོ་བཙུགས་ནུག
Europe གིས་ Americaལུ་འཚོལ་ཞིབ་འབད་མི་འདི་གིས་ རྒྱུ་དབང་རིང་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནུག
འདི་གིས་ འཇོན་ཐངས་ཧེང་སྐལ་རང་ ཡར་སེང་འབད་ནུག
འ་ནི་ཐེབ་མང་སུ་ཅིག་ཐོན་མི་འདི་གིས་ ཧེ་མ་གྲོས་བསྟུན་འབད་མི་ སྒོ་ནོར་ཚུ་གསོ་ནི་གི་བསྒྱུར་བ་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ མངོན་གསལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་ནུག
ཨིན་རུང་ འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ཡང་ མཐོ་སུ་སྦེ་རང་ཐོན་ནུག
ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་Europeདང་ བྱང་ཕྱོགས་America དེ་ལས་ Australia དང་New Zealand་ཚུ་ཡང་ དེ་ཅིག་རང་ མ་ཁྱབ་ཨིན་མས།
European Unionགི་བརྩོན་ཤུགས་ཅིག་འདི་ བརྡ་དོན་གྱི་མི་སྡེ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཤེས་ཡོན་མཁས་མཆོག་དང་ ཁྱད་རིག་ཅན་ དེ་ལས་ ཚན་རིག་གི་ཚོགས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཁོང་ར་ མི་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག(དཔེར་ན་ America་གི་རྩིས་ཀྱི་མི་སྡེ་དང་ America་གི་ཞི་བའི་བཟོ་རིག་མི་སྡེ་ ཡང་ན་ རྒྱལ་འཛིན་ཚོགས་སྡེ་བཟུམ)
མི་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ ཆོས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ བརྩི་མཐོང་དང་ལུགས་སྲོལ་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ངོ་རྟགས་ཚུ་གཅིག་སྦེ་ཡོད་མི་(སྲོག་ཡོད་མཔ་སྡེ་ཚན་གཅིག)ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
འདི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ གཡུས་ཚན་དང་ཁྲོམ་ཚོགས་ག་ཅི་རང་འབད་རུང་ ཧེ་མའི་གཞི་ཆགས་ཐངས་གི་ ལྟ་བ་དང་མཐུན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་གསར་བཞེང་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དང་ཕུ་ མི་ཚུ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འདི་ ས་ཐོག་རིང་ཐུང་གི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལུ་ གཞི་བཞག་ནུག
སྡེ་ཚན་ག་ཡང་ གཅིག་དང་ ཡང་ན་ སོ་སོ་ཅིག་མེནམ་ཨིན་མས།
འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འདི་ ངོ་མ་རང་ བཟའ་ཚང་ལས་འགོ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨ་ལུ་ཚུ་གིས་ཡང་ དང་པ་རང་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ འབད་ཆོག་དང་མ་ཆོག་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་ཚུ་གིས་ མི་ངོ་རེ་རེ་དང་གཅིག་ཁར་ལཱ་འབད་ནི་དང་ མི་སྡེ་སྦོམ་གྱི་གནས་ཚད་ལུ་ ག་དེ་འབད་འབདན་ན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཤེས་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སྡེ་བཟོ་ནི་གི་བར་ན་མཐུད་མཚམས་ལུ་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ཐབས་ལམ་དང་སྦྲགས་ཏེ་ ལས་རིམ་དང་ལས་ཚོགས་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྟོང་པ་གིས་ ཟང་ཟིང་གི་སྐབས་ལུ་ བདེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་ནང་རྩིས་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་མི་ཆ་མཉམ་ལུ་བྱུང་དོ་བཟུམ་སྦེ་རང་ མི་ཆ་མཉམ་ ཁོང་རའི་སྐྱོན་གྱི་སྐོར་ལས་ཤེསཔ་སྦེ་འགྱོཝ་ད་ལུ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་ནང་ལུ་ འགོ་འདྲེན་གྱི་གཞི་མ་འདྲཝ་གསུམ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་འགོ་འདྲེན་དང་ མཉམ་འབྲེལ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ "གཙུག་སྡེ་གཞི་བཞག་གི་མི་སྡེ་འགོ་འདྲེན་" ཚུ་ཨིན། (འདི་ལུ་ "མི་སྡེ་གཞི་བཞག་གི་འགོ་འདྲེ་" ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཚུ་གི་དཔེ་འདི་ ཅིག་ བློ་གཏད་ཅན་གྱི་མི་སྡེ་དང་ ཡང་ན་ འདུ་འཛོམས་གཞི་བཞག་གི་མི་སྡེ་ཚུ་ཨིན་མས།)
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨གི་སྤྱི་ཟླ་༦པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༢ལུ་ ལོག་ཐོབ་ཡོདཔ།
མི་སྡེ་འགོ་འདྲེན་འདི་གིས་ གནད་དོན་ཅིག་སེལ་ནི་ནང་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་ལས་ལྷག་སྟེ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཚུགས།
འདི་བཟུམ་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ སྡེ་ཚན་རེ་རེ་གཉིས་གཉིས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གྱི་དོན་ལུ་མེན་པར་ སྤྱིར་བཏང་མི་སྡེ་གི་མཐའ་དོན་ལུ་ བསྟུན་གྲོས་སྦུག་ནང་བཙུགས་ཏེ་གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་དང་སེམས་ཤུགས་འབྱིནམ་ཨིན་མས།
ངོས་འཛིན་ཅན་གྱི་མི་སྡེ་གཞི་བཞག་ཚུ་ཡང་ ས་གནས་ཀྱི་ཟུར་ཚན་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ མ་རྒྱུད་དང་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ ད་རེས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་མི་སྡེ་གི་སྲོལ་ཚུན་ཚོད་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཐུས་མི་ཚུ་གི་ནང་དོ་ གནད་དོན་གཅིག་གི་ བརྡ་དོན་རྗེས་སོར་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འགྲོ་བ་མི་གི་མཁས་པ་ཚུ་ "མིའི་མཁས་མཆོག་" དང་ ཡང་ན་ མིའི་ཆོས་དང་འཚོར་བ་ཚུ་ ལྷ་མ་བརྟེན་པ་རང་ གྲུབ་ཚུགས་ཟེར་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
འགྲོ་བ་མའི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ ས་གནས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ རྩོམ་བྲིས་དང་སྶྙན་ཆ་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ངོ་རྐྱང་དང་དུས་སྟོན་འདི་ཚུ་གུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུད་རིག་པ་(བྱུང་རབས་བཟུམ་)་འདི་ འ་ནི་དབྱེ་ཁག་ནང་ལུ་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མི་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཡན་ལག་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནད་དོན་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ དག་པ་ཅིག་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
anthroposཟེར་མི་མིང་ཚིག་འདི་ Greekགི་ "འགྲོ་བ་མི་" དང་ ཡང་ན་ "མི་".གི་མིང་ཚིག་ནང་ལས་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུུད་རིག་པའི་མཁས་པ་གིས་ གནད་དོན་གཅིག་གུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཁ་གསལ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ ཁོང་གིས་ རིག་མཚན་དང་སྐད་ཡིག་ དེ་ལས་ བྱུང་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ སེམས་ཁ་རང་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་ཆ་ཚང་སྦེ་ཤེས་ནི་གི་འདོད་པ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ མི་རིག་གི་སྐོར་ལས་ སྐྱེས་ལྡན་རིག་མཚན་དང་གནའ་ཤུལ་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་དང་ དེང་སང་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ལུ་ ཁ་གསལ་འབད་རང་ བལྟ་བཅུག་ནུག
གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་རིག་པ་འདི་ མི་སྡེ་ཚན་རིག་དང་ འགྲོ་བ་མའི་ཡན་ལག་གྱི་ཆས་ཚན་གཉིས་ཆ་ར་ཨིནམ་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༢༠་དང་༢༡པའི་གྲུབ་མཐའ་གིས་ སྐད་ཡིག་དབྱེ་དཔྱད་དང་ Wittgensteinགིས་ མིང་ཚིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མཚན་ཉིད་རིག་པ་གསལ་རི་རི་མེད་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནུག ། རྩོམ་རིག་གིས་ སྐད་ཡིག་གི་ཁྱད་རྣམ་དང་ ཚིག་རྒྱན་རིག་པ་ཚུ་བལྟ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བྱུང་རབས་ཅན་གྱི་སྐད་ཡིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྐད་ཡིག་གོང་འཕེལ་གྱི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནུག
དྲང་ཁྲིམས་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ "སྒྲིག་གཞི་གི་ལམ་ལུགས་"དང་ "དོར་ཁ་བསྒྱུར་ནི་གི་དགོངས་དོན་" དང་ མི་ཚུ་གི་བར་ན་ ནང་གྲིག་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ "དབང་འཛིན་" དེ་ལས་ "བཀག་དམ་གྱི་ཉེན་ཁ་བཙུགས་ཏེ་ རང་དབང་གི་ངོ་རྟགས་གཅིག་འབད་"ཡང་ ངོས་འཛིན་འབད་ནུག
ཁྲིམས་འདི་ཚུ་ སྲིད་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་གིས་ བརྩམ་ནི་འདི་གིས་ སྲིད་ཨིན།
Immanuel Kantགིས་ "ཧེ་མ་གི་Greekགི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ཀུན་སྤྱོད་ དེ་ལས་ ཚན་མ་ཟེར་ ཚན་རིག་མ་འདྲཝ་གསུམ་གུ་ དབྱེ་བ་ཕྱི་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་ནུག"
Shintoདང་Daoism་ དེ་ལས་ གཞན་མི་མི་དང་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ལུ་ ཀུན་སྤྱོད་སྒྲིགས་ལུགས་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཚན་མ་དང་འབྲེལ་བའི་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ ནང་འཁོད་མ་གཅིག་མི་དང་ སྒྲུབ་བྱེད་མེད་མི་ དེ་ལས་ འཛོལ་བ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གསལ་སྟོན་མི་འབད་ཟེར་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ཚུ་ མི་གི་དཀའ་ངལ་ ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེཝ།
གཞི་བཙུགས་འབད་མི་མེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ Hinduism་དང་Shinto་ དེ་ལས་ ས་གནས་དང་མི་གི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་གིས་ གནད་དོན་གསརཔ་སེལ་མ་ཚུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཆོས་ལུགས་གསརཔ་ཐོནམ་ཨིན།
ཞབས་ཁྲའི་ཚིག་བརྩམ་ནི་དང་ཁྲབ་སྲུང་འབྲི་ནི་བཟུམ་གྱི་ ཟློས་གར་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནུག
འ་ནི་ལུ་ ཟློས་གར་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཞབས་ཁྲ་འདི་ མི་དང་ཡང་ན་སེམས་ཅན་(གསེར་སྦྱང་དང་འཁྲིག་སྦྱོར་གྱི་བྲོ) དེ་ལས་ ཅ་ཆས་སྤར་མི་(ཤོམ་འདབ་རླུང་གིས་སྤར་བཅུག་ནི)ཚུ་གི་བར་ན་ ཁ་སླབ་མ་དགོ་པར་(གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་) འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་བཤད་ནི་གི་ ཐབས་ལམ་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
Byzantineདང་ Gothicགི་ཟློས་གར་ནང་ལུ་ དེ་བསྒང་ Church་དབང་ཤུགས་ཆེ་ནི་འདི་གིས་ དངོས་པོ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་མེན་པར་ ཡེ་ཤུའི་གསུང་དེབ་ཀྱི་སྐོར་ལས་བཤད་དགོཔ་སྦེ་ ཨུ་ཚུགས་བཀལ་ནུག
འ་ནི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོས་གཞི་འདི་ ཕྱི་ཐིག་གིས་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། (དངེ་སང་གི་ནང་ལུ་ མགུལ་བརྙན་བཟུམ)
འདི་ཡང་ ཕྱི་ཁ་ལུ་ ལག་ཆ་ཨེབ་ནི་དང་ ལག་ཆ་ཕར་ཚུར་བསྒྱིར་ཞིནམ་ལས་ རྟགས་བཀལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ཚུ་གི་དབང་དུ་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་ འདི་གིས་ རི་མོ་དང་སྦྱོར་ཚུལ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ རི་མོ་མཁནམ་གྱི་མནོ་དོ་བཟུམ་བཟོ་ཚུགས།
ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཚོས་གཞི་གནགཔོ་འདི་ མྱ་ངན་འབད་རྩིས་དོ་ཡོད་རུང་ གཞན་ཁ་ལས་ཕར་ ཚོས་གཞི་དཀརཔོ་ཡང་ དེ་སྦེ་རྩིས་དོ་འོང་།
དཔེར་ན་ མིང་ཚིག་ "དམརཔོ་" ཟེར་མི་འདི་གིས་ འོད་བརླབས་ཀྱི་དམར་མདངས་ནང་ལུ་ བཀྱག་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཐོན་འོང་།
འདི་ཡང་ དབྱིབས་མ་འདྲཝ་ལས་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་ དོན་ངོ་མ་ལུ་ ཚོན་རིས་མེན།
མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་མཇུག་བསྡུ་བའི་བསྒང་ལས་ ད་ལས་ཕར་ ག་ཅི་འབདཝ་དྲག་ག་ཟེར་ ལོ་དག་པ་ཅིག་སྡཽད་མི་འདི་གིས་ གཡོག་ནང་ལུ་འཛུལ་བའི་སྐབས་ལུ་ འོང་འབབ་ཉུང་སུ་སྦེ་ལུས་བཅུག་དོ་ཡོད་རུང་ རིག་རྩལ་ཡོད་མི་མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་མཇུག་བསྡུ་མུ་ཚུ་གིས་ ལཱ་གཡོག་ནང་ལུ་ མགྱོགས་པ་རང་ འཛུལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་མེད་མི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ འོང་འབབ་འདི་ ད་ལྟོ་ཡང་ ནང་རིག་གི་ནང་ལུ་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་སྦྱང་མི་ཚུ་གིས་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་རང་ ལེན་དོ་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞན་མི་ལྟོ་ཚང་ཚུ་དང་ག་བསྡུར་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ཡང་ ལཱ་གཡོག་ལུ་ བསམ་རྫོགས་ཧིང་ཡང་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ བརྒྱ་ཆ་གུ་རྩིས་ཕབ་པ་ཅིན་ ནང་རིག་ནང་ལུ་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་སྦྱང་མི་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ བཟོ་རིག་དང་རྩིས་ འདི་བཟུམ་གསོ་བ་དང་གཞན་མི་ཆོས་ཚན་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ནང་རིག་ནང་ལུ་ གཞུང་གི་མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འདི་ཡང་ ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་འདྲ་མི་དང་ མནོ་ལུགས་གཅིག་པའི་མི་ཚུ་ མཉམ་གཅིག་འབག་འོང་སྟེ་ གྲུབ་མཐའི་དབང་དུ་བཏང་པ་ཅིན་ ལམ་སྲོལ་ཉམས་མ་བཅུག་པར་བཞག་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་ལག་ལེན་གྱི་མ་དོ་བར་ བྱུང་རབས་ཀྱི་སྣང་འཆར་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ རྩོམ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ལག་ཆ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཚིག་གི་དོན་དག་ནང་ལུ་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་འདི་གིས་ མི་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་དང་ དམིགས་པ་ དེ་ལས་ རྩོམ་བྲིས་གུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ལུ་ ཐོ་ཕོག་ཡོདཔ།
འདི་གུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ནི་འདི་ མི་གི་མནོ་ལུགས་ཀྱི་སྦྱང་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་འབདཝ་ལས་ གཞན་མི་ནང་ལས་ཡང་ ཐོབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་དགའ་སྤྲོ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ སྒེར་སྡེ་སྦེ་བཟོ་མི་དང་གཅིག་ཁར་ རྟགས་མི་མཐུན་དོ་ཡོད་རུང་ Jurgen Habermasགི་ཁྱད་ཆོད་ གོ་གནས་ཀྱི་རིམ་པ་མེད་མི་དང་ དང་ཕུའི་མི་མང་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ཐོན་པའི་གནད་དོན་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
འགྲོ་བ་མི་ལུ་ རྩོད་བསྡུར་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ལོག་དགོ་པའི་སྐོར་ལས་ བཤད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
”ནང་དོན་རིག་པའི་སྐོར་ལས་ བྱུང་རབས་ཤེས་ནི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཨིན།
བརྡ་སྤྲོད་ཟེར་མི་འདི་ (Latinནང་ལས་ communicare་ཟེར་ "རྗེས་སོར་འབད་ནི་"དང་ ཡང་ན་ "འབྲེལ་བ་ནང་ལུ་སྡོད་ནི")་ "རང་དང་གཞན་ དེ་ལས་ སྒེར་སྡེ་དང་མི་མང་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ནང་སེམས་ཁ་ལུ་མནོ་མི་དང་ ཕྱི་ཁར་ཐོན་མི་གི་བར་ན་ ཁྱད་པར་བཞུགས་མི་ལག་གསལ་ཨིན་མས།"
བརྡ་འཕྲིན་བརྩམ་ནི།(ངེས་ཏིག་ག་ཅི་སླབ་ན་ ནང་འཁོད་དང་ཡང་ན་ ཁྱད་རིག་རྒྱས་བཤད)
རང་བཞིན་དང་ མི་གི་ལས་སྣ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུང་པའི་སྐད་འདི་གིས་ (དོན་ཆོད་དང་སྟབས་ལེགས་སྟེས་དབང་)་སྒྲ་བཏང་མི་དང་ ཉན་མི་གི་བར་ན་ལུ་ བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་འཕྲོད་ཚུགས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་བཟོ་ནི་ནང་ སེམས་ཤུགས་ཐོབ་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ།
བརྡ་འཕྲིན་ངོ་མ་གི་གོ་དོན་དང་ འགྲེལ་བཤད།
ཧིང་ངེ་འབད་ནི་འདི་ དཔེར་ན་ ལགཔ་སྤར་ནི་དང་ མིག་ཏོ་བཙུམ་ནི་ཚུ་དང་ རང་བཞིན་གྱིས་འབྱུང་མི་འདི་ རྔུལ་ནག་ཐོན་ནི་ཚུ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཡིག་ཐོག་གི་བརྡ་འཕྲིན་ནང་ལུ་ ལག་པ་གིས་འབྲི་མི་ཡིག་གུ་དང་ འཚོ་བ་ཚུ་བཤད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རི་མོ་བཀོད་ནི་ཚུ་ཨིན།
མི་ཚུ་གིས་ ཁ་སླབ་མ་དགོ་པར་ བརྡ་སྤྲོད་ཚུགས་པའི་ཐབས་ལམ་གཞན་མི་འདི་ པར་འབྲི་ནི་དང་སྟོདཔ་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ ལོག་ལོག་བཤད་ནི་དང་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
གཅིག་ཁར་ཕྱད་དེ་ ཁ་མ་སླབ་པར་ བརྡ་སྤྲོད་ལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཟུགས་དང་གདོང་ སྐད་དང་རྣམ་འགྱུར་ དེ་ལས་ ལགཔ་དོག་ནི་དང་དུས་ཚོད་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ གཞན་མི་མཐའ་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ག་ར་ དྲན་ཤེས་ནང་བཞག་དགོ
ཁ་མ་སླབ་པར་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་སྦེ་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ།
སྐད་ཡིག་སྦྱང་ནི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཨ་ལུ་འབད་སྡོདཔ་ད་ལུ་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ Esperantoདང་ གློག་རིག་ལས་རིམ་ དེ་ལས་ རྩིས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ མི་གི་སྐད་ཡིག་བཟུམ་སྦེ་ འོང་དགོཔ་ཟེར་རང་མེད།
སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ལུ་ལམ་ལུགས་ཡོད།
ཨིན་རུང་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ ལག་བརྡའི་སྐད་ཡིག་ལུ་ (དཔེར་ན་ Americaགི་ལག་བརྡ)མིང་ཚིག་དང་ཡིག་སྦྱོར་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ ངག་ཐོག་སླབ་མི་སྐད་ཡིག་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ལག་བརྡ་འདི་ ཁ་ཐོག་སླབ་པའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་འབད་རང་ ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་འབདཝ་ལས་ བརྡ་སྤྲོད་ཟེར་མི་འདི་ གཅིག་གིས་གཅིག་ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ དོན་དག་འདི་ཚུ་ བརྡ་འཕྲོདཔ་སྦེ་འབད་མི་ཅིག་ལུ་ གོཝ་ཨིན་མས།
རྒྱང་བསྒྲགས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གློག་རླབས་ཡོད་པའི་ རྒྱུན་ལམ།
བརྡ་འཕྲིན་ལྷོད་པའི་ས་སྒོ།
དགོས་པ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་ལུ་ འཐུས་མེད།
གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་མི་ལུ་ འཐུས་མེད།
འ་ནི་ལཱ་སྐོར་འདི་གིས་ བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་འབད་ཐངས་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་ས་ལས་ གཅིག་གི་ནང་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦཻ་འགྱོ་ནི།
Syntactic(ལག་བརྡ་དང་བརྡ་མཚན་གྱི་ གཞུང་འབྲེལ་ཁྱད་རྣམ)
གནད་དོན་འདི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ Barnlund(སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨)གིས་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཕན་ཚུན་གཉིས་ཆ་ར་གིས་བརྡ་དོན་རྗེས་སོར་འབད་ཚུགས་པའི་ ཐབས་ལམ་གྱི་གྲོས་འཆར་བཀོད་ནུག
བརྡ་སྤྲོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ འདི་གིས་ བརྡ་དོན་གྱི་མ་དོ་བར་ མི་ངོ་གཅིག་གིས་ བརྡ་ སྤྲོད་འདི་ ག་དེ་འབད་གོ་བ་ལེན་དོ་ག་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ལུ་ Constitutive modelཟེར་མི་གི་ ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན།
བརྡ་འཕྲིན་བཏང་མི་དང་ཉན་མི་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཁོང་རའི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བརྡ་འཕྲིན་གྱི་གོ་དོན་རང་ སོ་སོ་འབད་གོ་སྟེ་ འགྱུར་འགྱོ་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཡོད།
གསང་དེབ་འདི་ཚུ་ དཔེ་གཟུགས་ཀྱིས་འབད་ ཧ་གོ་དགོ་ནི་ཨིན་རུང་ དཔེ་གཟུགས་ནང་ལུ་ག་ཏེ་ཡང་མེད་ནི་འདི་གིས་ དོན་ལེན་པ་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོན་ཁུངས་དེ་ཅིག་རང་མེད་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་བཟུམ་གྱི་ལས་རིམ་ དག་པ་ཅིག་ལས་བརྒལ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ ལས་སྡཻ་སྦོམ་ཚུ་གིས་ བརྒྱུན་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ མི་ངོ་དང་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་ བརྡ་དོན་ཚུ་བསྡུ་ནི་དང་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ བཏང་ནི་ཚུ་བཅུད་བསྡུ་བསྡུཝ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁ་སླབ་པའི་སྐབས་ལུ་ བརྡ་འཕྲིན་མ་འདྲཝ་གཉིས་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ གནད་དོན་གྱི་བརྡ་འཕྲིན་དང་ འདི་དང་འབྲེལ་བའི་བརྡ་འཕྲིན་གཉིས་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་འདི་ཡང་ མི་ངོ་རྐྱང་གིས་ བྱ་སྤྱོད་དང་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ ག་དེ་སྦེ་འབྱུངམ་ཨིན་ན་ བཤད་པ་རྐྱབ་མི་གི་སྐོར་ལས་ཨིན་མས།
གཡང་ཟ་བག་ཟ་མེད་པར་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་མི་འདི་གིས་ བཟའ་ཚང་ནང་མི་ཚུ་ལུ་ བསམ་འཆར་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་བཀོད་ནི་དང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ བརྩེ་བ་དང་དག་སྣང་ཚུ་ བཤད་བཅུག་པའི་གནས་སྟངས་བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འའཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གྲུབ་མཐའ་ཚུ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ནང་ལུ་ "ཤེས་ཡོན་དང་ལྡན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་" འབད་མ་ཚུགས་མི་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་ཚུ་གིས་ ཁྲིམས་དོན་དང་གསོ་བ་ དེ་ལས་ ཉན་མི་གིས་ཧ་གོ་མ་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་བཤད་པའི་སྐབས་ལུ་ འབྱུངམ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཅ་ཆས་བྱང་ཉེས་དང་རྙིངམ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ འཛིན་སྐྱོང་གིས་འཕྲུལ་རིག་གསརཔ་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མ་ཚུགས་མི་འདི་གིས་ཡང་ དཀའ་ངལ་ཐོན་འོང་།
དཔེར་ན་ ལས་སྡེ་གི་གོ་རིམ་བཀོད་རི་ཧིང་སངས་སང་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ག་ལུ་ ཁ་སླབ་དགོཔ་ཨིན་ན་མ་ཤེས་པར་ མགུ་ཐོམ་བཅུག་དོ་བཟུམ།
འབད་ཚུགས་ཚུགསཔ་ཅིག་ མིང་ཚིག་སོ་སོ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཚིག་ཚུ་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་པར་སྡོད་ནི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མགུ་ཐོམ་པ་ཅིན་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཡིད་ཆེས་བཅུག་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ཁྲིམས་མཐུན་ སྦེ་འབྱིན་ཚུགས་ནི།
སླབ་མི་གིས་ བསམ་འཆར་དང་ཚིག་གཅིག་གི་སྐཽར་ལས་བཤདཔ་ད་ལུ་ ཉན་མི་འདི་གིས་ གོ་དོན་སོ་སོ་སྦེ་གོཝ་ད་ལུ།
ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་ཐངས་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་རང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རོགས་ཀྱིས་སྐྱོན་བཏགས་འོང་ཟེར་འཆར་མི་འདི་གིས་ བརྡ་སྤྲོད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ནི་ནང་ ཐོ་སྦོམ་སྦེ་རང་ ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཁྱོད་རའི་སྤོབས་པ་གི་མ་ཚད་པར་ སྐད་ཡིག་དང་མིང་ཚིག་སླབ་ནི་ཚུ་ཡང་ ཡར་དྲགས་བཏང་འོང་།
བྱ་སྤྱོད་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ཡང་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ནང་ ལཱ་ཁག་བཟོ་འོང་།
བརྡ་དོན་གྱི་དོན་དག་འདི་ སྐད་གུ་དང་ ཡན་ན་ དོན་དག་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ སྐད་མར་ཕབ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་མི་དང་ ཕྱི་འགྱུར་འབད་བཤད་པ་རྐྱབ་མི་གི་དབྱེ་བ་ཕྱི་ནི་འདི་ ལཱ་ཁག་བཏང་འོང་།
དཔེར་ན་ མིང་ཚིག་དང་ཁ་མདོག་ དེ་ལས་ བརྡ་མཚན་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ དོན་དག་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་རང་སྟོན་ནི་ཡོད།
ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཧ་གོ་ནི་ཟེར་བའི་སྐབས་ལུ་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲ་བའི་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ བརྡ་སྤྲོདལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་འབད་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཡོད་དགོ་མི་འདི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ ལྐདམོ་ནང་ལས་ སྐད་ཐོན་མི་ཚུ་ཡང་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ས་མཚམས་ཕར་ཁ་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀག་ཆ་མ་འདྲ་ནི་འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་གཅིག་གི་ནང་ལས་ སོ་སོ་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་ཆགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བསམ་ཞིབ་འདི་ཅིག་ ཡུདཔ་ཐེངས་ཅིག་བསྒུག་ནི་དང་ ཁུ་སིམ་སིམ་སྡོད་ནི་ ཁ་སླབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ལན་མེད་མི་ཚུ་བཟུམ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་མ་འདྲཝ་གི་ནང་ལུ་ གདོང་གི་རྣམ་འགྱུར་དང་ ལག་པའི་ཕྱག་རྒྱ་འདི་ཚུ་གིས་ དོན་དག་ཡང་ སོ་སོ་འབད་རང་ གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤིང་གི་ར་ཏོག་གིས་ ཕྲ་འབུཔ་དང་ས་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ གཞན་མི་འབུཔ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་བསྒང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ འབུཔ་འོང་བཅུག་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱུ་རྫས་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འབུཔ་འདི་གིས་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱིས་ ཧམ་གྱི་སྲོག་ཆག་ལུ་ གདོང་བཟང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ད་ ག་དེ་ཅིག་བད་ རྫས་སྦྱོར་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་བརྡ་འཕྲིན་གྱི་ཆ་ཤེས་ཅིག་མེན་པ་ཅིན་ ཧམ་གྱི་སྲོག་ཆག་ལུ་ དེ་སྦེ་གདོངབཟང་འགྱོ་བཅུག་མི་ཚུགས།
ཕྲ་འབུཔ་གིས་ ཁམས་ཕྲན་ག་དེ་འབད་ཡོད་ག་ཤེས་ནི་འདི་གིས་ འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རིགས་ཚན་སྤེལཝ་ཨིན།
བརྡ་དོན་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བཟོ་སྦྱོར་འབད་ཞིནམ་ལས་ གོ་རིམ་སྒྲིག་དགོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་འདི་ གནས་སྡུད་དང་ཆ་ཐོན་འོང་།
བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ གནས་སྡུད་བསག་བཞག་མི་དང་ གནམ་སྟོང་པ་ དེ་ལས་ བརྒྱུད་འབྲེལ་དང་རྒྱང་འཕྲིན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དུས་ཚོད་ཁ་ལུ་ སྤྲོད་ཚུགས་ནི།
བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ རྒྱང་བསྒྲགས་དང་འགྲེལ་བཤད་མ་འདྲཝ་གི་དོན་ལུ་ བཀོད་བཞག་ཚུགས། (དཔེར་ན་ བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ བརྡ་མཚན་འབད་བཞག་ཞིནམ་ལས་ རྒྱང་བསྒྲགས་འབད་ཚུགས)
གཏན་གཏན་མེདཔ་འདི་ དེ་སྦེ་ཐོན་འོང་མེན་ན་ཟེར་མནོ་ནི་འདི་གིས་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྶྦེ་ཨིན་མས།
Latin་ནང་ལུ་ མིང་ཚིག་informatioཟེར་ཡོད་མི་འདི་གིས་ དགོངས་བཞེས་དང་རིག་པ་ཟེར་བའི་དོན་དག་ཨིན་རུང་ མིང་ཚིག་འདི་གིས་ English་གི་མིང་ བརྡ་དོན་ཟེར་མི་འདི་གྲུབ་གྲུབ་ལུ་ ག་དེ་ཅིག་ལྷན་ཐབས་འབད་ཡི་ག་ མི་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་Greekནང་ལུ་ མིང་ཚིག་Πληροφορία འདི་ ད་རེས་ཡང་ ཉིན་བསྟར་ཞིན་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་རང་ཡོདཔ་ད་ མིང་ཚིག་འདི་གིས་ Englishགི་མིང་ཚིག་ བརྡ་དོན་ཟེར་མི་དང་ གོ་དོན་གཅིག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དང་འདོད་ཡོད་པའི་གནད་དོན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠གྲངས་ནང་ལུ་ Harry Nyquist དང་Ralph Hartley་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ཞེ་གྲངས་ནང་ལུ་ Claude Shannonགིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
གོ་རིམ་མེད་མི་འདི་གིས་ ག་ཚུད་གུ་ཚུད་འབད་ཐོན་མི་བྱ་རིམ་གྱིས་ ག་དེམ་ཅིག་ གཏན་གཏན་མེདཔ་ཨིན་ན་བལྟཝ་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་གྱི་རྣམ་གཞག་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་འདིི་རང་ ཐོ་བཀོད་བཞག་ནི་དང་རྩིས་ཀྱི་བྱ་རིམ་ དེ་ལས་ བརྡ་དོན་དང་ བརྡ་དོན་སྲུང་རྐྱབ་ཚུ་ཨིན་མས།
Sensory Ecologyཟེར་མི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་དང་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ David B Dusenberyགིས་ འ་ནི་འདི་ དེ་སྦེ་རང་ རྒྱུ་སྒྲུབ་སྟེ་འོང་མི་གཅིག་ལུ་ ཆ་བཞག་ནུག
ངོ་མ་ལུ་ བརྡ་དོན་འདི་ ཡར་ཕན་གྱིས་འབག་སྟེ་ དམིགས་གསལ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ ངོས་འཛིན་འབད་དོ་ཡོད་རུང་ གཞན་མི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མ་ ནུས་ཤུགས་ཀྱིས་ འཕར་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Nucleotidesགི་གོ་རིམ་འདི་ བརྡ་དོན་དང་སྲོག་ཆག་ཚུ་ འཚོར་སྣང་གི་རིག་པ་མེད་པར་ ཐོནབཅུག་མི་ བཟོ་རྣམ་ཅིག་ཨིན་མས།
སོ་སོ་འབད་སླབ་པ་ཅིན་ བརྡ་དོན་ཟེར་མི་འདི་ དགོས་པ་འདི་གི་དོན་ལུ་མ་བཟོཝ་ཨིན་རུང་ དཔེ་མཚོན་ཅིག་འབད་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལན་གསལ་གྱིས་ ཤེས་ཡོན་འབྱིན་ཚུགས་ག་མི་ཚུགས་འདི་ ཉན་མི་མི་འདི་ལུ་ རག་ལསཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ལུ་ མི་རེ་ལུ་ཡུདཔ་ཅིག་ CD-ROM༦༡་གི་ བརྡ་དོན་ཨིན་མས།
སྒྲ་བཟུང་ནི་གི་ ཐོ་བཞག་འཛིན་སྐྱོང་གིས་ བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ ག་དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་དགོཔ་ཨིན་ན་ ནེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Beynon-Davisགིས་འབད་བ་ཅིན་ བརྡ་མཚོན་དང་བརྡ་མཚོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ བརྡ་དོན་གྱི་བསམ་གཞི་ལེ་ཤ་རང་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག
མིང་ཚིག་གི་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ཐབས་ཤེས་འདི་ བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་དོན་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ཅི།
ལོག་གཅིག་ཁ་ལས་འབད་བ་ཅིན་ མིང་ཚིག་གི་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་འདི་གིས་ སྐད་ཡིག་དང་ སྐད་ཡིག་དང་བསྟུན་པའི་གོ་དོན་གྱི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
Semanticsཟེར་མི་འདི་ བརྡ་མཚོན་གྱི་དོན་དག་གི་ཞིབ་འཇུག་དང་ བརྡ་མཚོན་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་གི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན་མས།
Syntaxགིས་ བརྡ་མཚོན་གྱི་ ཚན་མ་དང་ཡིག་གུའི་སྦྱོར་བ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ ཚིག་མཛོད་བརྩམ་ནི་གི་བརྡ་དོན་གྱི་འགྲོ་སོང་གི་བསམ་ཞིབ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ ཚིག་མཛོད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གཅིག་གིས་ མིང་ཚིག་འཚོལ་ནི་དང་ འཚོལ་ཞིན་ན་ལས་ གོ་བ་ལེན་ཏེ་ བརྡ་བརྡ་ཐོབ་ནི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
བློ་སླབ་པའི་སྐབས་ལུ་ གོ་དོན་འདི་ཚུ་ བརྡ་འཕྲིན་བརྒྱུད་དེ་བཤད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ཧ་གོ་མི་ བརྡ་མཚོན་འདི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
Information visualization(InfoVis)ཟེརམི་འདི་ གློག་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྡུད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་ འདི་གིས་ བཟོ་རྣམ་མ་འདྲཝ་འབད་མི་གནས་སྡུད་ཚུ་ ཧ་གོ་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
མིང་ཚིག་འདི་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པ་དང་ གཞན་མི་མི་སྡེ་ཚན་རིག་དང་ དེ་ལས་ ནང་དོན་རིག་པ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་རྒྱུད་ཚུ་ནང་ལུ་ཡང་ ཁྱབ་ཨིན་མས།
གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ གཉེན་ཉེ་འཁོར་དང་བརྩི་མཐོང་ལུ་གཞི་བཞག་དགོ་ནི་ཨིན་རུང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཚར་མི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ གཅིག་མཐུན་དང་ཡང་ན་ གཅིག་སྒྲིལ་འདི་ཚུ་ གྲུབ་མཐའ་མ་འདྲཝ་ཚ་ལས་བརྟེན་ ལེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Durkheimགིས་ མནོ་མེད་དང་རང་བཞིན་གྱི་གཅིག་མཐུན་གྱི་མིང་ཚིག་འདི་ The Division of Labour in Society(སྤྱི་ལོ་༡༨༩༣)་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ཟེར་མི་ ཞིབ་འཇུག་གི་ཆ་ཤེས་ཅིག་འབད་ བཙུགས་ཏེ་འདུག
Collinsགི་ ནང་དོན་རིག་པའི་ཚིག་མཛོད། ཤོག་གྲངས་༤༠༥-༦
ཡར་རྒྱས་མང་སུ་སྦེ་འགྱོ་བའི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་ངོ་རྐྱང་གིས་ རེ་སྡོད་མི་འདི་ གཅིག་མཐུན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་མས།
Socrates དང་Aristotle བཟུམ་ ཧེ་མ་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ གཅིག་མཐུན་འདི་ མི་རྒྱུད་ཞི་བཀོད་ཀྤི་བརྩི་མཐོང་ཅིག་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་ཚེ་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་དགོ་པ་ཅིན་ མི་སྡེ་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ལུགས་གུ་ལུ་ གནས་དགོ་ནི་འདི་གིཨ་ཨིདམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག
དེང་སང་གི་ སྐྱེ་ལྡན་མི་རྒྱུད་རིག་པ་འདི་ Immanuel Kantགིས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ལྟ་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འབྱུང་ནུག
ཕྱི་ཁའི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ ངོ་མ་འབད་ ཡོད་རང་མིན་འདུག
ཧེ་མ་ བསྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན་རུང་ མཇུག་ལས་མཇུག་སུ་ དེང་སང་གི་གྲུབ་མཐའ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ཅིག་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ཚུན་ཚོད་ ས་སྒོ་དང་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་༣༤ལུ་ མ་དངུལ་ $ས་ཡ་༢༧༠གི་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནུག
གཞན་མི་ལས་རིམ་སྦོམ་དང་ ཁག་ཆེཝ་ཚུ་ Fordགི་ལས་རིམ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག
ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཚར་བའི་བསྒང་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ གཞུང་གི་དང་འདོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ Americaརྐྱངམ་ཅིག་གི་མ་དོ་བར་ གཞན་མི་ས་སྒོ་དང་ ནང་དོན་ཡང་ གཏིང་ཟབ་པ་སྦེ་རང་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨམ་སྲུ་དང་ ཕོ་མོ་ དེ་ལས་ དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་དང་ ཕོ་མོ་མ་ནིང་ དེ་ལས་ མི་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་(African American དང་Asian American Latino དང་Chicano དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་American་གི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ)ཞིབ་འཚོལ་འབད་བའི་གནད་དོན་ནང་མ་ཚུད་རུང་ རེ་ཚེ་སྐབས་ལུ་ གྲོས་བསྟུན་གྱི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་འདི་(Greek་ནང་ལུ་ demo ཟེར་མི་འདི་δῆμος (dēmos) མི་དང་ γράφω (graphō)་ལས་ graphy་ཟེར་མི་འདི་ འབྲི་ཐངས་དང་བཤད་ཐངས་ དེ་ལས་ འཇལ་ཐངས་) མི་རློབས་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡང་ མི་འདི་ཚུ་གི་རྩིས་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན།
ནད་པའི་ཞིབ་རྩིས་འདི་ སྨན་ཁང་ག་ཏེ་རང་འབད་རུང་ གནས་སྡུད་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་འདི་ད་ འདི་ནང་ལུ་ ནད་པ་དང་གླ་འབོར་གྱི་སྐབས་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སའི་བརད་དོན་དང་ ནད་པའི་གསོ་བའི་ཐོ་བཀོད་གནས་སྡུད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཟེར་མི་འདི་གིས་ སྤྱི་བཏང་མི་རློབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལུ་ གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དང་ཕུ་ ཡེ་ཤུ་གི་མནོ་ལུགས་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ཧེ་མའི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ལུ་ དགག་པ་རྐྱབ་སྟེ་རང་སྡཽད་ནུག
དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ ཧེ་མ་གི་ མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་གཅིག་འདི་ John Grauntགིས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ Natural and Politial Observations Made Upon the Bills of Moratality(སྤྱི་ལོ་༡༦༦༢)ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ དང་ཕུའི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ Thomas Robert Malthus་རྒྱུད་བསྐུལ་འབད་ཡོདཔ་ལས་ དུས་རབས་༡༨པའི་ནང་ལུ་ རྩོམ་བྲིས་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མི་རློབས་འདི་ ལྟ་རྟོག་མ་འབད་བ་ཅིན་ བཟའ་འཐུང་གི་འབོར་ཚད་ལས་ལྷག་སྟེ་འགྱོ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ལས་ ཧེ་མ་མེད་པའི་ དབུལ་ཕོངས་དང་མུ་གེ་གི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ འབྱུང་ནི་མས་ཟེར་བཀོད་ནུག(Malthusianལུ་བྱུང་མི་འདི་བལྟ)
མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལུ་ གནས་སྡུད་བསྡུ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ གཅིག་ མི་རྩིས་རྐྱབ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
མི་རྩིས་རྐྱབ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ གྱངས་ཁ་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་རང་འདུག་ག་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་ མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ནང་ལུ་ མི་ཚུ་ལུ་ སྤུན་ཆ་དང་ཕམ་ དེ་ལས་ ཨ་ལུ་ཚུ་གི་སྐཽར་ལས་དྲི་ནི་ཚུ་ཡང་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ ཤི་ཚད་(life table་དང་Gompertz གི་ཐབས་རིག་ hazards ཐབས་རིག་དང་ Cox proportional hazards ཐབས་རིག་ དེ་ལས་ multiple decrement life table དང་Brass relational logits)དང་སྐྱེས་རྒྱུན་ (Hernes ཐབས་རིག་དང་Coale-Trussell་ཐབས་རིག་ parity progressin ratios)དེ་ལས་ གཉེན་(Singulate Mean at Marriage དང་Page་ཐབས་རིག)་དང་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་(Sullivanཐབས་རིག་དང་ multistate life tables)འདི་བཟུམ་སྦེ་ མི་རློབས་ཚད་རྩིས་(Lee-Carter་ཐབས་རིག་དང་ Leslie Matrix)མི་རློབས་ཡར་འཕར་(Keyfitz)གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
ལོ་ཚད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སྐྱེས་རྒྱུན་གནས་ཚད་འདི་ ལོ་ཚད་སྡེ་ཚན་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ (ལོ་ཚད་༡༥ལས་༡༩དང་ ༢༠ལས་༢༤བཟུམ་)ཨམ་སྲུ་སྟོང་ཕྲག་༡གིས་ ལོ་རེ་ནང་ ཨ་ལུ་སྐྱེས་མི་གི་གྱངས་ཁ་ཨིན་མས།
མི་ཚེ་ཐུབ་ཚེད་ཟེར་མི་འདི་ ད་རེས་ཀྱི་ཤི་ཚད་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ མི་ངོམ་གཅིག་གིས་ ལོ་ཚད་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ ག་དེ་ཅིག་ཐུབ་དོ་ག་བལྟ་མི་འདི་ཨིན་མས།
མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ལུ་འགྱུར་བ་མེད་པར་ དེ་སྦེ་རང་སྡོད་ནི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ སྐྱེས་ཚད་དང་ཤི་ཚོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་འདི་ ཀླད་སྐོར་སྦེ་སྡོད་པ་ཅིན་ གནས་སྟངས་དེ་སྦེ་ ཤརཝ་ཨིན་མས།
ལོ་རེ་ནང་ མི་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལས་ ག་དེ་ཅིག་ཤིཝ་ཨིན་ན་གི་གནས་ཚད་ མི་རློབས་ཆ་མཉམ་ལུ་གཞི་བཞག་མི་འདི་གིས་ གྱངས་ཁ་ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་ཐོན་ནི་གི་ ཉེན་ཁ་ཡང་ཡོད།
མི་རྒྱུད་གནས་ཚད་སོར་མི་ མི་ངོམ་ཚུ་དང་ ཡང་ན་ གཞུང་གི་རྩིས་དཔྱད་ནང་ལུ་ ལོ་དག་པ་ཅིག་ནང་རང་ མི་རྒྱུད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྒྱུར་འགྱོ་མི་ཚུ་ མི་རློབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སོར་འགྱོ་ཡི་རང་སྡོད་མི་གི་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དོན་ཚན་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་གྱངས་ཁ་འདི་ (སྤྱི་ལོ་༢༠༠༤)འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༡༥༠གི་རུང་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་མི་རློབས་ག་དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་ནི་ཨིན་ནི་གི་ཚད་རྩིས་ཨིན།(དམརཔོ་འདི་མཐོ་ཤོས་དང་ ལི་ཝང་བར་ན་སྐོརམ་ དེ་ལས་ ལྕང་ཁ་གིས་ ཉུང་སུ་ཡོདཔ་སྟོནམ་ཨིན་མས)
ཤི་ཚད་ཟེར་མི་འདི་ མི་རློབས་ལུ་ཤི་རྐྱེན་བྱུང་མི་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་ གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ རྩིས་རྐྱབ་ནི་གི་ལཱ་སྐོར་ཅིག་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་ ཧ་ལམ་གཏན་འཇགས་མཚམས་མེད་པ་ཅིན་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ མི་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་འདི་ ད་རེས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ སྟོན་པའི་བསྒང་རང་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ནང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མི་སྡེ་ཚན་རིག་དང་རྩིས་དཔྱད་ དེ་ལས་ གསོ་བའི་ཆོས་ཚན་ལེན་མི་སློབ་ཕྲུག་འཛུལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་ཚན་རིག་འདི་ འཕྲུལ་རིག་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འགྱོ་དོ་ཨིནམ་སྦེ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ཡང་ "ཁོང་རའི་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བཟོཝ་ལས་ ཅ་ཆས་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་དང་ འཕྲུལ་རིག་བཟོ་མི་གི་རིག་པ་ལས་ལྷག་སྟེ་ འགྱོ་མི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ བྱུང་ས་དང་བསྡུ་སྒྲིག་ ལས་སྡེ་དང་བསག་བསགཔ་ ལོག་ཐོབ་ནི་དང་འགྲེལ་བཤད་་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ སྤེལ་ནི་དང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ བརྡ་དོན་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠རེ་གྲངས་ནང་ལུ་ A.I. Mikhailovདང་ གཞན་མི་Sovietགི་རྩོམ་བྲིསཔ་ཚུ་གིས་བཏོན་ཏེ་ཡོད་མི་ བསམ་ཞིབ་དང་ག་བསྡུར་འབད་བ་ཅིན་ མ་བདེནམ་མེདཔ་ཨིན་མས།
གནས་སྡུད་ནང་ལས་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་བརྡ་དོན་ལེན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ག་ཅི་བཟུམ་ལག་ལེན་འཐབ་ཅི་ག་གི་སྐོར་ལས་ ད་རེས་ནངས་པར་ བརྡ་དོན་སློབ་རིག་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞི་གནས་འདི་གི་ནང་འཁོད་ ངོ་བོ་བཀོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་དང་ གཞི་གནས་དོན་འགྲེལ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
མ་གཞི་ ཁོང་གི་ལཱ་འདི་ དཔར་བཏབ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ འ་ནི་རིག་རྩལ་འདི་ཚུ་ འཕྲུལ་རིག་དང་པར་རིག་ དེ་ལས་ སྒྲ་སྟེ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཙུག་སྡེ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ བརྡ་དོན་ཚན་རིག་འདི་ དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་ཚན་རིག་གི་ཆོས་ཚན་མང་རབ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ ཐོན་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༧༣༡ལུ་ Benjamin Fraklin གིས་ Philadelphia ལུ་ དཔེ་མཛོད་ཁང་གཅིག་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་འདི་ མི་མང་སྡེ་ཚན་གཅིག་གི་འོག་ལུ་ དཔེ་མཛོད་ཁང་འགོ་དང་པ་གཅིག་ཨིནམ་ད་ དཔེ་མཛོད་ཁང་འདི་ ཡུདཔ་ཅིག་ཁ་ལས་ ཀི་དེབ་ཀྱི་མ་དོ་བར་ ཚན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་ཡང་གྱུར་སོངཔ་ལས་ ཚན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ མི་མང་གི་འགྲེམ་སྟོན་ཚུ་ཡང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུ
སྤྱི་ལོ་༡༨༠༡ལུ་ Joseph Maire Jacquardགིས་ Franceལུ་ཡོད་པའི་ བགོ་ལ་ཐགས་ནི་གི་འཕྲུལ་ཁང་ནང་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཤོག་བྱང་གི་ལམ་ལུགས་གསར་བཏོད་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༨༤༣གི་ནང་འཁོད་ Richard Hoeགིས་ པར་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་འཕྲུལ་ཆས་ བཟོ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༡༨༤༤ལུ་ Samuel Morseགིས་ འགོ་དང་པ་ ལྕགས་འཕྲི་གཏོང་ལེན་བརྒྱུད་དེ་ བརྡ་འཕྲིན་བཏང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༨༦༠ལུ་ རྫས་སྦྱོར་རིག་པའི་དོན་ལུ་ མིང་བཏགས་ནི་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཟོ་ནི་གི་འོས་འབབ་སྐོར་ལས་ བསྟུན་གྲོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ Karlsruhe Technische Hochschule་ལུ་ གྲོས་འཛོམས་ཅིག་ཚོགས་ནུག
འདི་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱལ་འཛིན་ཚོགས་སྡེ་གིས་ Londonལུ་ ཁོང་རའི་དཔར་བསྐྲུན་ཚུ་ལུ་ ཐོ་གཞུང་བཀོད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
བརྡ་དོན་ཚན་རིག་གི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ བརྡ་དོན་ཚན་རིག་འགོ་བཙུགས་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ལུ་ ཆོས་ཚན་དཔེ་ཐོ་གི་རྒྱལ་སྤྱི་སྤེལ་ཁང་གཞི་བཙུགས་འབདམི་ Paul Otlet དང་Henri La Fontaineགཉིས་ཨིནམ་སྦེ་ བཀོད་ནི་འདུག
ཐོ་བཞག་སྟེ་བརྡ་དོན་འབྱིན་མི་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་མི་སྡེ་གི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ གྲལ་བཙུགས་འབད་ནི་ནང་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Otlet་དང་Lafontaineགིས་ གནས་ཚད་བཟོ་ནི་དང་ཆོས་ཚན་དཔེ་ཐོ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་ལས་ཚོདས་དང་ མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལས་སྡེ་མ་འདྲཝ་མང་རབ་ཅིག་རང་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
འ་ནི་བསྡུ་སྒྲིག་ནང་ལུ་ ཤོག་གུ་གནས་ཚད་གཅིག་འབད་བཟོ་ནི་དང་ གོ་རིམ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཤོག་བྱང་བཟོ་ནི་ (གནས་ཚུལ་བྱུང་ཁུངས་མ་འདྲཝ་ནང་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་བརྡ་དོན)དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་བརྡ་དོན་ཐོབ་ཐབས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།(ཡིག་ཐོག་གུ་ཞུ་་ལྷོད་མི་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་བརྡ་དོན་ཚུ་འདྲ་བཟོ་འབྱིན་ནི)
འདི་གུ་ ཆོས་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་དབྱེ་བ་ཡོད་མི་འདི་ མེདཔ་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ བརྡ་དོན་ཚན་རིག་གི་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ གཞན་མི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་འཛུལ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠གྱ་གྲངས་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་མི་སྡེ་ཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཐོན་ནུག
Zhang་དང་ B Semenov དང་A དེ་ལས་ Vosདང་ M འད་བཟུམ་སྦེ་ Veijlainen (སྤྱི་ལོ་༢༠༡༤)
མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བརྡ་དོན་ཚུ་རྗེས་སོར་འབད་ནི་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་རང་སོང་ཡོདཔ་ལས་ ག་དེ་ཅིག་འབད་ ལེེགས་ཤོམ་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ བཙུགས་མི་འདི་གིས་ "ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་" འབད་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
རྒྱུ་མཚན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འ་ནི་མཐུན་རྐྱེན་འདི་ཚུ་གིས་ གོ་སྐབས་དང་ས་སྒོ་ནི་བཟུམ་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་འདི་ " ཧ་གོ་སྟེ་འདུག
གནང་བ་མེད་པར་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་ལུ་ ཐོབ་དབང་འབྱིན་ཞིན་ན་ བཀག་ཆ་འབད་བ་ཅིན་ ག་དེ་འབད་མཚམས་གོ?
བཟོ་བཀོད་དང་བཟོ་རིག་གི་བཀོད་རིས་ཚུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཐོག་ལས་བཟོ་ནི་འདི་ ད་རེས་ ཐོན་པའི་བསྒང་རང་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་ལོག་ཐོབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ "བརྡ་དོན་མ་ཤོང་"པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
བརྡ་དོན་ལོག་ཐོབ་ཀྱི་བྱ་རིམ་ཆ་མཉམ་རང་ ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ དྲི་དཔྱད་འབདཝ་ད་ལུ་ འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
དྲི་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ གནད་དོན་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་རང་མཐུན་ནི་ཨིན་རུང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ ཆགས་ནི་ཨིན་མས།
དྲི་དཔྱད་འབད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གནས་སྡུད་འདི་ དཔེར་ན་ ཡིག་ཆ་དང་པར་ དེ་ལས་ སྒྲ་དང་སབ་ཁྲ་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ གློག་བརྙན་འབད་ཐོན་འོང་།
བརྡ་དོན་འཚོལ་ནི་དང་ བརྡ་དོན་ལོག་ཐོབ་ནི་འདི་ འབྲེལ་བ་ཡོད་རུང་ མི་འདྲ།
KR systemཟེར་མི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ གནས་སྐབས་འདི་ མི་ཚིང་གཅིག་གི་དོན་དག་གི་དོན་ལུ་ ཁུངས་ག་དེ་འབད་བཀོད་དོ་ག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བཟོ་ནུག
རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ མུ་གེ་དང་ཆུ་རུད་འདི་ ལྷ་འདི་ཚུ་ དབུ་ཁྲིདཔ་ལུ་ ཐུགས་མ་དགྱེས་པའི་རྣམ་སྨིན་ཨིནམ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་ནི་འདི་གིས་ རྐྱེན་ངན་སྦོམ་འདི་ཚུ་འབྱུངམ་ད་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ མི་འདི་ཚུ་གིས་ the Mandate of Heaven འདི་ ད་མེདཔ་ཡར་སོང་ཡི་ཟེར་ ངོ་བརྒལ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
བསམ་ཞིབ་འདི་ Europeལུ་ རྒྱལཔོ་ཚུ་གི་ཐོབ་དབང་འདི་ ལྷའི་ཐོབ་དབང་ཨིན་པའི་བསམ་ཞིབ་བཟུམ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་ནི་གི་བདག་དབང་མེདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱ་ནག་ལུ་ The Mandate of Heavenཟེར་ རྒྱལ་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བསམ་ཞིབ་འདི་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་དང་ གཞན་མི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ཡང་ དབུ་ཁྲིདཔ་གིས་ དབང་ཚད་ལོག་སྤྱོད་འབད་མི་འདི་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་ གཡོག་བཀོལ་ནུག
རྒྱལ་རྒྱུད་རིང་ལུགས་འདི་ མི་རབས་༡༧གྱི་རིང་ལུ་ལུས་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལཔོ་༣༡གིས་ ཆབ་སྲིད་ཚུ་སྐྱོང་ནུག
ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་འགྱུར་ཡི་རང་འགྱོཝ་ད་ལུ་ དབུ་ཁྲིདཔ་གིས་ གཞན་མི་མི་སྡེ་ལུ་ལོག་སྤྱོད་འབད་མི་འདི་གིས་ ངོ་བརྒལ་ཚུ་འབྱུང་བཅུག་ནུག
ཁོང་གིས་ ཁོང་ལུ་ ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ནི་གི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་བཤད་འབྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ Mandate of Heaven་ཟེར་མི་བསམ་ཞིབ་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལུ་གནས་དགོ་པ་ཅིན་ ཐབས་ལམ་ཟེར་རུང་ ལྷ་ཚུ་གི་གདོང་ཁ་ལུ་ ཆབ་སྲིད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྐྱོང་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མི་སེར་ལ་ལུ་ཅིག་ སེམས་དགའ་འབད་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཡོད་མི་ཚུ་ Zhouགི་ལམ་ལུགས་དང་སྒྲིག་གཞི་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ Shang་གི་ཁེ་ཕན་འབྱུང་མི་ཚུ་ལུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ སྐྱོང་བཅུག་ནུག
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ གྲུ་སྦོམ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་བཟོ་ཤེས་པའི་ཁར་ འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཡང་ཤེས་ནི་འདི་གིས་ གྲུ་བཏང་མི་དྲག་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག
ལཱ་འདི་ཚུ་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རྒྱལ་རྒྱུད་རིང་ལུགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཨིན་མས།
ཁོང་གི་ལཱ་གིས་ ངོ་མ་རང་ དབུ་ཁྲིད་པའི་གནས་རིམ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཚུ་ ཁག་ཆེ་བའི་སྐོར་ལས་དང་ ཁོང་གིས་ མི་རིགས་སྐྱོ་སུ་འབད་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ཨིན་མས།
རྫོང་ཁག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ གཞུང་གི་བསྐོ་བཞག་འབད་མི་ བདག་སྐྱོང་པ་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ གཞུང་ལྟེ་བ་ལུ་ ཐ་དམ་ཚིག་བསྟེན་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཐའ་མཇུག་ཁར་ Zhouརྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་ཚད་མར་ཕབ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ Qinམངའ་སྡེ་གིས་ Zhouའདི་ཚུ་ འབད་མ་ཚུགས་པའི་གནས་ལུ་ཐལ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁོང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ འདྲ་མཉམ་མིན་འདུག་ཟེར་ཤུལ་རང་མེདཔ་སྦེ་འཕྱག་བཏང་ད་ནུག
འ་ནི་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ བདག་སྐྱོང་གི་ནང་ལུ་བསྒྱུར་བ་འབག་འོང་སྟེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དབུ་ཁྲིདཔ་རྩིས་ཏེ་ ཁྲིམས་ཀྱི་ལྟག་ལས་ག་ཡང་མེེད་ཟེར་བའི་ ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་ལཕུགས་ཡང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ Hanགི་རྒྱལ་རྒྱུད་གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་སྲིད་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་རང་བྱུང་ཡོདཔལས་ རྒྱལ་རྒྱུད་འདི་ དུས་སྐལ་སྦོམ་ཅིག་ཨིན་མས།
དགོས་དོན་ངོ་མ་འདི་ Mandate of Heavenཟེར་མི་བསམ་ཞིབ་འདི་ འ་ནི་རྒྱལ་རྒྱུད་རིང་ལུགས་ལྔ་བརྒྱུད་དེ་ Songརྒྱལ་རྒྱུད་རིང་ལུགས་ལུ་ སྤོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཁོང་གིས་ ལྷ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་མཚམས་འབྱེལ་ཏེ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་ནུག
Zhu Wenདང་ ཤུལ་ལས་ liang་གི་ཁྲོ་གཏུམ་སྤྱོད་པ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ངོ་ཚ་བའི་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ Mandateགི་གྲངས་སུ་མ་བཙུགས་པར་བཞག་དགོཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
ཨིན་རུང་ Yuanརྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལུ་ The Mandate of Heavenགི་བསམ་ཞིབ་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་མི་ Kublai Khanའདི་ གཞན་མི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཚུ་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་ལུ་ དམག་མི་ཡང་ Khitanགི་མི་གི་ཆ་ཤེས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གཞན་མི་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ཕྱད་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་ མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ མགུ་ལས་མཇུག་ཚུན་ཚོད་ སྲིད་བྱུས་དང་ རྒྱལཔོ་ལས་ Heavenགི་དོན་ལུ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ངོ་བརྒལ་འབད་ནི་གི་ཐོབ་དབང་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲིམས་ ག་ཏེ་ཡང་འཁོད་དེ་མེདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མི་འདི་ Mandate of Heaven ཐོབ་མི་དང་ ཕམ་མི་འདི་ མ་ཐོབ་མི་འབདཝ་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ བསམ་ཞིབ་འདི་ རྒྱལ་ཁ་གི་དྲང་ཁྲིམས་ཨིནམ་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རྒྱ་ནག་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་དཔེ་གཏམ་ནང་ལུ་རང་ བཀོད་དེ་འདུག "རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མི་འདི་ རྒྱལཔོ་ལུ་འགྱུར་རུང་ ཕམ་མི་འདི་ བྲོས་ཟུར་གནག་ཅན་ཨིན་མས།" (རྒྱ་ནག་གི་ནང་ལུ་ “成者爲王，敗者爲寇”)
Sillaགི་རྒྱལ་རྒྱུན་འཛིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཡང་ Mandate of Heavenཟེར་མི་བསམ་ཞིབ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཐོ་བཀོད་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ Joseon་རྒྱལ་རྒྱུད་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ Mandate of Heavenའདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ལྟ་བ་སྦེ་བཞག་ནུག
Vietnamགི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་ Confucianismའདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ལྟ་བ་སྦེ་ཆ་གནས་འབད་མི་འདི་གིས་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ནང་ལུ་ Vietnamགི་ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཟོ་མི་འདི་ཡང་ ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་ནང་ལུ་ རྒྱ་ནག་གི་Sinocentric་ལམ་ལུགས་ལུ་ ཆ་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས།
ཤུལ་ལས་ འ་ནི་དགོཔ་འདི་སེལ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཇ་པཱན་གྱི་ལྷ་ Amaterasuལས་བྱུང་མི་ སྐུ་འཁོར་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༨༦༨ལུ་ Meiji Restorationཟེར་ རྒྱལཔོ་འདི་ ལོག་སྟེ་རང་ སྲིད་དོན་གྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་སྦེ་བཀལ་བའི་ནམ་དུས་ལུ་ ཁྲི་ཁ་ལུ་ དབང་ཚད་དེ་ཅིག་རང་མེདཔ་མ་ཚད་ Meijiགི་དབང་འཛིན་གཞུང་འདི་ཡང་ དེ་ཅིག་རང་མེདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་འདི་ བརྡ་བརྒྱུད་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་གནད་དོན་དང་བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ དམིགས་གསལ་གྱི་ རྒྱང་བསྒྲགས་དང་རྒྱང་མཐོང་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ གསར་ཤོག་ཚུ་གི་ཤེས་ཡོན་ཅིག་ཨིན་མས།
Australiaལུ་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠རེ་གྲངས་ནང་ལུ་ Victorianགཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལུ་ འགོ་བཙུགས་ཡོད་པའི་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠རེ་གྲངས་ནང་ལུ་ འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ འགོ་བཙུགས་ནུག
འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་གི་ལས་རིམ་འགོ་དང་པ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠རེ་གྲངས་ལུ་ Victorianའབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭའི་རྩ་གཞུང་གི་ཆ་ཤེས་ཅིག་འམད་ སྟོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
འདི་ལས་ཚུར་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་འདི་ VCEགི་ཆ་ཤེས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ད་རེས་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན།
བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་འདི་ New South Walesགི་ འབྲིང་རིམ་གནས་ཚད་ཁ་ལུ་ སྟོན་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༢༠པའི་ནང་ལུ་ Canadaགི་མཁས་པ་ Harold Innisདང་Marshall McLuhanའདི་ བརྡ་བྲྒྱུད་སྐྱེས་དངོས་རིག་པ་དང་ སྲིད་དོན་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་མི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཁས་མཆོག་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༤༥དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ལུ་ Carleton་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ Westkern Ontarioགཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གིས་ བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལས་རིམ་དང་ ཡང་ན་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ནུག
ད་རེས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་ནང་ལུ་ མཐོ་རིམ་སྦྱང་ནི་གི་ལས་རིམ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ Canadaལས་ Brian Massumi (ནང་དོན་རིག་པ་དང་ ལམ་སྲོལ་ཤེས་ཡོན)དང་ Kim Sawchuk(ལམ་སྲོལ་ཤེས་ཡོན་དང་ ཕོ་མོ་འདྲ མཉམ་ དེ་ལས་ ལོ་ཚད་རྒས་ནི་གི་ལས་རིམ) དེ་ལས་ Carrier Rentschier(ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ)དང་ Francois Cooren(ལས་ཚོགས་བརྒྱུད་འབྲེལ་)ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མཁས་མཆོག་མང་རབ་ཅིག་གིས་རང་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་ལནང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནུག
བརྒྱུད་ལམ་ཟེར་མི་འདི་ ང་བཅས་ཀྱིས་ གཞན་མི་མི་དང་འཛམ་གླིང་དང་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་འཐབ་ནི་ནང་ བརྒྱ྄ད་མི་གི་ལམ་ཅིག་ཨིན་མས།
McLuhanགིས་བཀོད་མི་ནང་” འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་མི་ “གཏོར་བཏང་ནི་གི་ཐབས་རིག་འདི་གིས་ མི་གིས་འབད་བའི་ལཱ་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་བཟོ་དོ་ཡོད་རུང་ “འཕྲུལ་སྤྱོད་ཀྱི་བཅུད་དོན་འདི་ འདི་དང་རྟགས་མི་མཐུན་ཟེར་ཨིན་མས།”
བརྡ་བརྒྱུད་ཆ་མཉམ་གྱི་ཁྱད་ཚད་འདི་ བརྒྱུད་ལམ་གཅིག་གི་ “གནད་དོན་” འདི་ གཞན་མི་བརྒྱད་ལམ་གྱི་གནད་དོན་ཡང་ཨིན་མི་འདི་ཨིན།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ གཟའ་སྤེནམ་གི་རྐང་རྩཻད་དང་ ཡང་ན་ ལཱ་འབད་ས་ལུ་ གློག་མེ་བཏེག་པ་ཅིན་ གློག་མེ་འདི་གི་གནད་དོན་འདི་ འ་ནི་ལས་སྣ་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ཚུགས།
གློག་མེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་མ་བཙུགས་ཚུན་ཚོད་ བརྒྱུད་ལམ་གྱི་དོན་ལུ་ མིང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ལུ སྟབས་མི་བདེ།
བརྒྱུད་ལམ་གྱི་ཤུགས་འདི་ གཞནམི་བརྒྱ྄ད་ལམ་གྱི་ “གནད་དོན་”འབྱིན་ཞིནམ་ལས་ ཧེང་སྐལ་རང་ སྒྲིང་སྲྒི་བཟོཝ་ཨིནམས།
བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ནང་ལུ་ Hotདང་ Lowཟེར་དབྱེ་བ་ཡོད་ས་ལས་ དང་པའམ་འདི་ནང་ བཅའ་མར་དེ་ཅིག་རང་ གཏོགས་ནི་མེད་རུང་ གཉིས་པ་གི་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་མཐོ་སུ་འབད་རང་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་མི་ རྒྱ་ནག་གི་བརྒྱུད་འབྲེལ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ Beijing Broadcasting Instituteཟེར་ སླབ་ཨིན་མས།
Bourdieuདང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱང་མཐོང་གིས་ རང་དབང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཉུང་སུ་སྦེ་ འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་གི་ཤེས་ཡོན་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ Frankfurt་དང་ Berlin་གཉིས་ཆ་ར་ ཐབས་ཤེས་གསརཔ་ཚུ་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
བཀོད་ཁྱབ་ཀྱི་དོན་ལས་ དེ་བསྒང་གི་དཔར་བསྐྲ྄ན་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ ཅིག་འདི་ Helmut Kruezerགིས་ཞུན་དག་འབད་མི་ རྩོམ་རིག་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་ཨིནམ་ད་ (Literaturwissenschaft – Medienwissenschaft)འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ལུ་ Dusseldorfer Germanistentagལུ་གསལ་ཞུ་འབད་མི་ཚུ་ བཅུད་བསྡུ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་མཁས་མཆོག་ Lutz Hachmeisterགིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ German Institute for Media and Communication Policy་འདི་ རང་དབང་གི་ཞིབ་འཚོལ་སྤེལ་ཁང་གངམ་མེད་ས་ལས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ སྤེལ་ཁང་འདི་གིས་ བརྡ་བརྒྱུད་དང་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་སྲིད་བྱུས་བཏོན་ནི་ནང་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
Germanyགི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལུ་ Medienwissenschaftenཟེར་མི་ལས་རིམ་འདི་ ཤེས་ཡོན་གྱིུ་ལས་རིམ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་རུང་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ལས་རིམ་འདི་ནང་ལས་མཐར་འཁྱོལ་བའི་ཤུལ་ལུ་ རྒྱང་མཐོང་དང་ གཞན་མི་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གོ་སྐབས་ཐོབ་དོ་འོང་ཟེར་མནོ་མི་འདི་ འཛོལ་བ་ཨིནམ་སྦཻ་བཤད་དེ་འདུག
འདི་ནང་ལུ་ ལོ་ངོ་ལྔ་གི་ཤེས་ཡོན་ལས་རིམ་དང་ ལོ་གཉིས་ཀྱི་གློག་འཕྲུལ་ལས་རིམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་འབྱིནམ་ཨིན་མས།
བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་ཚན་རིག་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གིས་ གདོང་བསྐོར་རྐྱབ་སྟེ་དང་ ཡང་ན་ བརྒྱུད་འཕྲིན་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ཐངས་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་དོ་ཡོད་རུང་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ གདོང་བསྐོར་རྐྱབ་ནི་མེད་པར་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
བརྒྱུད་འབྲེལ་ཚན་རིག་འདི་ Erasmus University་དང་Rotterdam Radboud Universityདང་ Tilburg University University of Amsterdamདང་ University of Groningen University of Twenteདང་ Roosevelt Academy དེ་ལས་ University of Utrechtདང་Amsterdamལུ་ཡོད་པའི་VU University Wageningen Universityདང་ Research Centre་ཟེར་མི་ལྟེ་བ་དང་སྤེལ་ཁང་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ལྷབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
Punjab Lhhoreཟེར་མི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ ལས་ཁུངས་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་འདི་ ད་རེས་ UKལུ་ ག་ཏེ་ཡང་ སྟོནམ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ལས་རིམ་འདི་ནང་ལུ་ རེ་ཚེ་སྐབས་ གློག་བརྙན་བཟོ་ནི་དང་ ཀི་དེབ་དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནི་ དེ་ལས་ གློག་བརྙན་གྱི་རྩེད་རིགས་བཟུམ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ མ་ཚུད་པར་ལུས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ མཐའམ་ཅིག་ ལམ་སྲོལ་དང་བརྡ་བརྒྱུད་མཁས་མཆོག་ཨིན་མི་ མཁས་དབང་Siva Vaidhyanathanདང་ Verklin Media Policy and Ethicsགི་གྲོས་འཛོམས་ནང་ལུ་ Canoe Venturesགི་བཀོད་ཁྱབ་གཙོ་འཛིན་འགོ་དཔོན་ དེ་ལས་ UVA་གི་སློབ་ཕྲུག་བགྲེསཔ་ David Verklinགིས་ བཀའ་དྲིན་ཨིན་མས།
Radfordལུ་ བརྡ་བརྒྱུད་ཤེས་ཡོན་ལྷབ་པ་ཅིན་ ད་ལྟོ་ཡང་ བརྡ་བརྒྱུད་དང་རྒྱང་བསྒྲགས་ དེ་ལས་ ཚོང་བསྒྲགས་དང་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལྷབ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་རང་ མནོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Bergsoགིས་ ལུགས་ཡངས་ཀྱི་མི་སྡེ་འདི་ ཁྲིམས་དང་ཆོས་ལུགས་འདི་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ལུགས་ཡངས་མེད་པའི་མི་སྡེ་ཅིག་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
Soros George་གིས་བྲིས་མི་ "The Age of Fallibility" ཟེར་མི་ཀི་དེབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ལུ་ མི་མང་གི་དོན་ལས་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནུག
གཞུང་བང་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ ཤེས་ཡོན་ཚུ་ སྲིད་དོན་གྱི་དབང་ལུ་ཐལ་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྐྱོན་བརྗོད་ཡང་ འབད་ཐབས་རང་མེདཔ་ལས་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཤེས་ཡོན་ལུ་ བར་ཆད་བྱུང་སྟེ་འདུག
ལུགས་ཡངས་མེད་པའི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཤེས་ཡོན་ལ་ལུ་ཅིག་དང་ བདེན་པ་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་པའི་སྐབས་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་མི་ཚུ་གི་མནོ་ལུགས་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་འབད་ཁ་བསྒྱུར་བཏང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དམངས་གཙོའི་སྲིད་དོན་གྱི་རྩོད་བསྡུར་ཚུ་གིས་ དོན་ངོ་མ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་ནང་ དེ་ཅིག་རང་ ཕན་ཐོགས་མེདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ Popper་གིས་ ལུགས་ཡངས་ཀྱི་མི་སྡེ་འདི་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་དང་ ཡང་ན་ རྒྱུ་དབང་རིང་ལུགས་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་བར་འཛུལ་མེད་པའི་དཔལ་འབྱོར་དང་གཅིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་མེད་རུང་ མི་ངོ་རྐྱང་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་མནོ་ཐངས་དང་སྡེ་ཚན་ག་ཅི་རང་འབད་རུང་ལུ་ གཞི་བཞགཔ་ཨིན་མས།
ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ཚུ་ ཁྱད་རིག་ཚུལ་མཐུན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ མི་མང་གི་མཐའ་དོན་ལུ་ཕྱག་ཞུ་་མི་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ Ontarioཚོང་འབྲེལ་ལས་ཚོགས་ནང་ལུ་ འཐུས་མི་མེན་པ་ཅིན་ ལཱ་འབད་མི་ག་ཡང་ མཐའ་གཅིག་ཏུ་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་མི་ཆོག་ནི་ཨིན་མས།
Weberགི་དོན་ལུ་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པ་འདི་ མི་སྡེ་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ལུ་ བལྟ་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མིང་ཚིག་འདི་ Florian Znanieckiགི་བཀོད་མི་ "མི་སྡེ་གི་གནད་དོན་"དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཧེང་སྐལ་རང་ ལག་ལེན་དངོས་བསྟར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཐབས་ལམ་གཞན་མེད་པའི་སྐབས་ལུ་ འ་ནི་འདི་ཡང་ ཐབས་ལམ་གཞན་མི་གཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་ ལེགས་ཤོམ་མ་འབད་བར་སྡོད་པ་ཅིན་ ཁྲིམས་དོན་སློབ་གྲྭ་ནང་ལུ་ཐོབ་ནི་འདི་ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁྲིམས་རྩོདཔ་འབད་ནི་འདི་ཡང་ ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་སྦེ་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཐུན་འབྲེལ་གྱི་བརྩི་མཐོང་འདི་ བཀོད་རྒྱ་དང་ དགོས་བརྗོད་སྦེ་ སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ལུ་ དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་དགོས་བརྗོད་འདི་ཚུ་གིས་ སྟབས་མ་བདེཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཐོན་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཐོག་ལུ་ཡང་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནུག
ཆོས་ལུགས་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ དོ་འགྲན་འབྱུང་པའི་བསྒང་རང་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གིས་ ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་སྡེ་ཚན་གཅིག་གི་དགོས་མཁོ་སྒྲུབ་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་འོང་།
United Statesལུ་ ད་རེས་ནངས་པར་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ སྒྲིག་དམ་དམ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ སྒྲིག་ཡངས་སུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ མར་ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཚོར་སྣང་གི་ངོས་ལེན་འདི་ མི་གཅིག་གི་འཚོར་སྣང་བཤད་ནི་གི་དོན་ལུ་ འབདཝ་ཨིན་མས།
ཚད་འཛིན་ངོས་ལེན་ནང་ལུ་ བཀག་ཆ་མེདཔ་མ་ཚད་ ཐག་བཅད་དབང་ཚད་ཡང་མེདཔ་ཨིན་མས།
རེ་བ་འདི་ཚུ་ གྲུབ་མ་ཚུགས་པའི་བསྒང་ལས་ གློག་རིག་ཨིན་ཊར་ནེཌ་ནང་ལུ་ ངོ་བརྒལ་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཁྱབ་ཆེ་བའི་དཔེ་འདི་ སྤྱོད་ལམ་དང་ གདམ་ཁ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བསམ་ཞིབ་དྲུག་འདི་ Aristotleགིས་ངོསའཛིན་འབད་འབདཝ་ཅིག་ཨིན་རུང་ གནད་དོན་འདི་གུ་ ལོ་རྒྱུས་ཚུ་སླབ་པའི་བསྒང་རང་འདུག
དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ནད་འབུཔ་གི་ལྟ་བ་འདི་གིས་ སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་འབད་མི་ལཱ་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ འབྱིན་མི་དོ་འགྲན་ཅན་སྦེ་འགྱོ་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནང་ལུ་ གོ་རིམ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དབང་དུ་ཐལ་ཏེ་ཡོད་རུང་ ཁྱིམ་གུང་དང་ལས་སྡེ་གི་བསམ་ཞིབ་ལས་ ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་གྱི་དང་ལེན་ཟེར་མི་འདི་ ལམ་སྲོལ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དང་ལེན་འབད་དགོཔ་ཐོན་མི་དང་ འདི་ཡང་ གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབད་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལུགས་སྲོལ་འདི་ གོམས་འདྲིས་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ནང་དོ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
གོམས་གཤིས་འདི་ བགྲོས་ཀྱིས་འབད་སྦྱང་མི་གོ་རིམ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འཕྲལ་འཕྲལ་ འཚོར་འཚོརཝ་མེད་རུང་ སྦྱང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Cooleyགི་ མེ་ལོང་བལྟ་ནི་གི་ཐབས་རིག་འདི་ ང་ཟེར་མི་འདི་ གཞན་མི་ཚུ་བལྟ་ཡི་རང་ ཁོང་གིས་ ང་བཅས་ཀྱིས་འབད་མི་ལུ་ ག་དེ་སྦེ་མནོ་འོང་ག་ཟེར་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་ཟེར་མི་འདི་ "མི་སྡེ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ལཱ་འབད་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལུ་ མི་སྡེ་གཅིག་ནང་གི་མཐུན་ལམ་ཡོད་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།"
དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ de Tocqueville་གིས་ མི་སྡེའི་མཐུན་ལམ་གསལ་སྟོན་འབད་མི་ Americaགི་མི་ཚེ་གནས་སྟངས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནུག
མཉམ་འབྲེལ་ལས་བརྟེན་ཏེ་སྤྱིར་བཏང་མི་སྡེ་ཆ་མཉམ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་ངོ་རྐྱང་གིས་ ཚོགས་པ་ནང་ལས་ གྲོགས་རམ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་་ཚུ་ཡང་ ཐོབ་པའི་ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Stein(སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠)གིས་འབད་བ་ཅིན "་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་པར་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་མི་མི་སྡེ་གིས་ མི་ངོ་རྐྱང་དང་མི་སྡེ་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཨ་ཙི་རེ་ཐོན་ནི་ཨིནམ་འདི་ ཐག་ཆོད་ཨིན་ཟེར་བཤད་ནུག"
གནད་དོན་འདི་ཚུ་གིས་ ཤུལ་མའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཚུ་ནང་ལུ་ མི་སྡེའི་མཐུན་ལམ་གྱི་བསམ་ཞིབ་ཐོན་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནུག
Robert D. Putnam(སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣)གིས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་མཐུན་ལམ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་འོང་ཟེར་ཨིནམ་ལས་ དཔེར་ན་ བྱ་ངན་གྱི་དཀའ་ངལ་བཟུམ་སེལ་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་འབྱ྄ང་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
Nan Linགི་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་ལུ་བཀོད་མི་བསམ་ཞིབ་འདི་ རང་དབང་གི་བསམ་ཞིབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ "མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་ལུ་མ་དངུལ་བཏང་སྟེ་ ཁེ་བསང་ཐོབ་པའི་རེ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།"
མཐུན་ལམ་ཟེར་མི་མིང་ཚིག་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་དངོས་དང་གཅིག་ཁར་ ཁེ་ཕན་ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ རིགས་མཚུངས་སྦེ་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
Robison དང་Schmid དེ་ལས་ Silesགིས་ (སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ལུ)མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་གྱི་ངེས་ཚིག་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ངེས་ཚིག་འདི་གི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་མིན་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་གྱི་ངེས་ཚིག་འདི་ སྙིང་རྗེ་ལུ་བཞག་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཕན་ཚུན་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ གཞི་སྙིང་རྗེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་བསམ་ཞིབ་ མི་སྡེ་རྒྱུ་དངོས་ལས་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་སྟེ་འདུག
འདི་གིས་ "འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ལུ་ཡང་ བརྩི་མཐོང་ཚུ་བསྐྱེདཔ་ཨིན་མས།"
Robert D. Putnamདང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་འདི་ "མི་ངོ་དང་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་བྱུང་མི་དང་ འདི་ནང་ལས་ བློ་གཏད་འབྱུང་ཚུགས་མི་ཚུ་ཨིན་མས།"
གནད་དོན་འདི་ གཞུང་ལུ་ བློ་གཏད་ དེ་ཅིག་རང་མེད་མི་དང་ མི་དང་འབྲེལ་བའི་གྲལ་གཏོགས་ལས་བརྟེན་ཏེེ་ཨིན་མས།
Putnamགིས་བཀོད་མི་ནང་ མི་སྡེའི་མཐུན་ལམ་མར་ཕབ་འགྱོ་དགོ་མི་འདི་ ངོ་མ་རང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ཡང་ ལཱ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་ དུས་ཚོད་མ་ཐོབ་མི་དང་ ཕམ་དང་སློབ་དཔོན་ཚུ་གི་ཚོགས་པ་བཟུམ་ ཞི་བའི་ཚོགས་པ་ཚུ་ཐོན་ནི་འདི་གིས་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག
Fukuyamaགིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་འདི་ གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཁེ་ཕན་ཡོད་རུང་ མི་དམངས་ཀྱི་མཐའ་དོན་ལུ་ འཐུས་མི་མེན་པའི་མི་ཚུ་ལུ་ཡང་ འགྲོ་སོང་ཚུ་གནས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་མཐོང་སྣང་གིས་ མི་ངོ་རྐྱང་དང་ཡང་ན་སྡེ་ཚན་མཉམ་འབྲེལ་འབད་རུང་ ལཱ་འབད་བའི་ཁེ་ཕན་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ གཞན་ལུ་བློ་གཏད་མི་དང་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་དང་མི་ངོ་གི་ངོས་འཛིན་ཚུ་རྒྱ྄ད་དེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
Sheri Berman དང་Dylan Riley གིས་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་དང་ དཔལ་འབྱོརམཁས་པ་ Shanker Satyanath་དང་ Nico Voigtlander དེ་ལ་ Hans Joachim Voth་ཚུ་གིས་ཡང་ ཞི་བའི་ཚོགས་པ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དབུ་ཁྲིདཔ་དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ལས་ཚོགས་ཐོན་ཡདོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་གྱི་སྟབས་མ་བདེཝ་འདི་ ཨ་རྟག་རང་ སྦྱར་སྡོད་དགོ་མི་འདི་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་མཐན་ལམ་ནང་ལུ་ གཅིག་ཁར་སྦྱར་ནི་དང་ འབྲེལ་མཐུད་འདི་ འདླ་མཉམ་དང་ ཡང་ན་ ཁོང་གཉིས་དང་མ་མཐུན་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
ནང་འཁོད་མཐུན་འབྲེལ་ཡར་དྲག་བཏང་པ་ཅིན་ མི་རྒྱུད་ཕར་འཕུལ་ནི་དང་ཚུར་འཐེན་ནི་ཚུ་ཐོན་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་ནང་ལས་ ཟུར་ཁར་ལུས་བཟུམ་གྱི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་ནི།
Germanyགི་མི་ཚུ་ གཞུང་ལྟེ་བ་དང་སྲིད་དོནཚོགས་པ་ཚུ་ལུ་ དབུ་གམ་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ སྤྲོ་སྟོན་ཁང་དང་ ཁས་བླངས་ཚོགས་པ་ དེ་ལས་ ཁྱད་རིག་ལས་སྡེ་ཚུ་ནང་འཛུལ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ Weimar Republic་ཁུངས་མེདཔ་འགྱོ་བཅུག་སྟེ་ Hitlarཤུགས་ཐོན་བཅུག་ནུག"
ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ Weimar Republic་གི་ མནོ་བསམ་རང་བཏང་སྡོད་ནུག
Robert Putamགིས་ ད་རུང་བཀོད་མི་ནང་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་འདི་ མི་མང་གི་བློ་གཏད་འདི་ མི་སྤོ་འོང་མི་དང་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་རྒྱུད་མ་འདྲཝ་ཐོན་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བར་ཆད་བྱ྄ང་ནུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་མ་འདྲ་ནི་འདི་གིས་ མི་ཚུ་ ཁོང་རའི་སྡེ་ཚན་ནང་མཐུན་འབྲེལ་ནང་ལས་ཡང་ཐོན་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ གཅིག་མཐུན་གྱི་མི་སྡེ་འདི་ ཁ་དབྱེ་བའི་མི་སྡེ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་སོང་ནུག
ཧེ་མའི་མི་རབས་ཀྱིས་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་བཟོ་མི་ནང་ལས་ སྒེར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཅིག་འབད་ མི་སྟོབས་ཚུ་ཐོབ་ནུག
Coleman་གིས་ Pierre Bourdieu་འདི་ ནམ་ཡང་ གྲོས་བསྡུར་ནང་ལུ་མ་བཀོད་རུང་ Bourdieuགིས་ Reproduction in Education, Society and Cultureཟེར་མི་ནང་ལུ་ དགག་པ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཁ་ཐུག་རྐྱབ་ནུག
མི་སྡེ་གི་ཁེ་ཕན་དང་ མི་སྡེ་གི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཤུམ་ཚུད་ནི་བཅུག་མི་འདི་ མི་སྡེ་གི་ས་སྒོ་ཁོ་ར་རང་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ ཁ་གསལ་རྐྱབ་དགོ་པ་ཅིན་ མི་ངོ་རྐྱང་གིས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ དྲགཔ་སྦེ་འབད་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཞི་བའི་མི་སྡེ་འདི་ ལངམ་སྦེ་ཡོད་པའི་བསམ་ཞིབ་ཅིག་ཨིན་མས་ག?
དཔེར་ན་ བྱ་ངན་འབད་མི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ མི་སྡེ་མཉམ་འབྲེལ་བཟོ་དོ་ཡོད་རུང་ སྐད་འཐེན་མི་སྡེ་ཚན་དང་ bowlingསྡེ་ཚན་གྱིས་ (Putnamགིས་ མར་ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་མི)མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Aldrichགིས་ཡང་ མི་སྡེ་མཐུད་འབྲེལ་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ རྐྱེན་ངན་ལོག་ཐོབ་ཀྱི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གནོད་སྐྱོན་དང་མི་རློབས་ཀྱི་འབོར་ཚད་དང་ གཞུང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་འཚོལ་ཞིབ་ནང་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ གྲོས་བསྟུན་འབད་ནུག
དེ་སྦེ་སྡོད་མི་མི་ཚུ་གིས་ དེ་སྦེ་སྡོད་མི་འདི་ མི་སྡེ་གི་རང་བཞིན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་མནོ་སྟེ་ བུ་ལོན་དང་ཨ་ལུ་གི་ཚ་གྱང་མེད་པའི་ཁར་ གྲོགས་རམ་དགོ་པ་ཅིན་ ལེན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Marxགིས་འབད་བ་ཅིན་ "རྒྱུ་དངོས་" ག་ཅིག་བཟུམ་རང་ཨིན་རུང་ རྒྱུ་དངོས་ཡོད་མི་འདི་གིས་རང་ འཆང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཁོ་གིས་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་ནང་ལུ་ ལས་མི་གི་གཞི་ལུ་གཙོ་རིམ་བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་ནང་ལུ་ མ་དངུལ་ལངམ་སྦེ་མེད་ནི་འདི་གིས་ དབང་ཚད་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ལས་མི་བཙོང་དགོཔ་ཡང་ ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་གི་དཔེ་ཅིག་འབད་ Portesགིས་ སློབ་གཉེར་གྲོགས་རམ་འདི་ མི་རྒྱུད་གཅིག་པའི་འཐུས་མི་ལུ་རང་འབྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་ཅི།
མཐུན་ལམ་དང་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ཚུ་ མཁས་པ་༣༠༠ལྷགཔ་ཅིག་གི་རྩོམ་བྲིས་ཀྱིས་ ཆ་གནས་འབད་ནུག
ཨིན་རུང་ གཅིག་མཐུན་གྱི་གནས་ཚད་ འཇལ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་མེད་རུང་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲལ་གྱི་ཐབས་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
འཐུས་མི་དེ་ཅིག་རང་མེད་མི་ སྡེ་ཚན་(མི་སྡེ་བཟུམ་)མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འཐུས་མི་ཉུང་སུ་འབད་མི་སྡེ་ཚན་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ འཐུས་མི་མང་སུ་སྦེ་ཡོད་མི་ (སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་བཟུམ་)སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ མ་དངུལ་ཡང་མང་སུ་ཅིག་ཐོན་ནུག།
སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ གཞན་མི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ག་དེ་སྦེ་མི་ཕོགཔ་ཨིན་ན་གིས་ཡང་ མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་ནང་ལུ་ཐོ་ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ ཕོག་ནུག
མི་ངོ་གཅིག་གིས་ གཞན་མི་ཚུ་ལུ་སྙིང་རྗེ་བསྐྱེད་བཅུག་ནི་གི་ཐབས་མེད་མི་འདི་ཤེས་ཞིནམ་ལས་ སྡེ་ཚན་འདི་ནང་ལུ་འཛུལ་ནི་གི་མནོ་བསམ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཁོང་རའི་སྙིང་རྗེ་འདི་ གཞན་དང་ཁོང་རའི་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་ གཙུག་སྡེ་ནང་ལས་སྐྱེད་འོང་།
Walzer(༡༩༩༢)དང་ Alessandrini(༢༠༠༢) Newtown དང་ Stolle & Rochon དེ་ལས་ Foley & Edwards (༡༩༩༧) དང་Waltersབཟུམ་གྱི་རྩོམ་བྲིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་ཚུ་གིས་ མཐུན་ལམ་བཞག་ཚུགས་མི་འདི་ཡང་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་ཟེར་བཤད་ཅི།
ཞི་བའི་མི་སྡེ་གིས་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་བྱ྄ང་ཁུངས་དོན་ལུ་ ཡིག་ཆ་ཚུ་བཞག་པ་གི་མ་ཚད་ Lyonགི་ Third Sector(༢༠༠༡)དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་འདི་ གཞུང་མིན་ལས་ཚོགས་ཚུ་ཐོན་བཅུག་པའི་ གནད་དོན་ག་ཅིག་གི་འོག་ལུ་ཡང་ཐོན་ནི་མེད་ཟེར་ཨིན་མས།
དམིགས་ཡུལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱབ་ཁར་ལུས་མི་ཚུ་ "མི་སྡེ་"ནང་ལུ་ གྲལ་ཁར་བཙུགས་ནི་འདི་ཨིན།
Alessandriniགིས་བཀོད་མི་ནང་ དམིགས་གསལ་གྱི་ "Australiaལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དོན་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ ལོག་བཏོན་ཏེ་ཡོད་རུང་ འདི་གིས་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་ ལཱ་འབད་བཅུག་དོ་ཡོདཔལ་ས་ མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ སྤྱིར་བཏང་མི་སྡེ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས།"
Ben Fine(༢༠༠༡)དང་ John Harriss(༢༠༠༡)གིས་ མི་སྡེ་མཐུད་འབྲེལ་འདི་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་དང་ གཞུང་མིན་ཚོག་པ་ཡར་དྲགས་བཏང་ནི་དང་ གཞུང་གི་བར་འཛུལ་མེད་པའི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱིས་ འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནས་གནད་དོན་ཐོན་བཅུག་སྟེ་ ཚུལ་མ་མ་མཐུནམ་སྦེ་ ཆ་གནས་འབད་མི་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་སྦོམ་སྦེ་རང་འབད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་གནས་རིམ་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུར་ལུ་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ནང་ལུ་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་མཐོ་དྲགས་འབད་རང་ཐོབ་ནུག
འ་ནི་གཞི་རྩ་གི་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ ལེགསཤོམ་སྦེ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ཕོ་སྐྱེས་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་བཟུམ་སྦེ་ ཚོགས་རྒྱན་མི་བསྐྱུར་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་གྱིས་ སྲིད་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱུ་དངོས་དང་འབྲེལ་བ་ཚུ་ནང་ ལྷན་ཐབས་བྱུངམ་ཨིན་མས།
ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ གོ་གནས་ཀྱི་རིམ་པ་མེད་པར་ མང་སུ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་དང་ གྲོོས་འཆམ་གྱི་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་གཏོགས་བཟུམ་ཅིག་འདུག
དཔེར་ན་ མི་གཅིག་ཀེན་སར་ཐོབ་སྟེ་ན་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ བརྡ་དོན་དང་ཏི་རུ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ་ཐོབ་ནི་ཨིནམ་ལས་ ནདཔ་འདི་གིས་ སྨན་བཅོས་ལུ་ རྩ་འགེངས་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
ད་རུང་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་འདི་གིས་ ཨ་ལུ་དང་ན་ལོན་ཚུ་ལུ་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་འདྲ་མཉམ་མ་ཐོབ་པའི་གནད་དོན་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་ནི་ནང་ལུ་ཡང་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ནི་ཨིན་མས།
མི་རྒྱུད་ཉུང་་སུ་སྦེ་ཡོད་ས་ལུ་ མཐུན་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ མི་ངོ་རྐྱང་དང་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ གསོ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ རེ་བ་ལས་ལྷག་སྟེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ Swedenལུ་ སྐྱེས་ལོ་༡༣ལས་༡༨ཀྱི་བར་ན་འབད་མི་སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་བཅུག་མི་འདི་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་དང་བློ་གཏད་ དེ་ཅིག་རང་མེད་ས་ལུ་ སེམས་ཁམས་དང་འབྲེལ་བའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ མཐོ་དྲགས་འབད་རང་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
ཞིབ་འཇུག་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ ཨིན་ཊར་ནེཊ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བརྡ་དོན་ལེན་མི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་ནང་ལུ་ མི་ངོ་རེ་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་ ལྷན་ཐབས་བྱུང་སྟེ་ཡོད་རུང་ སྤྲོ་གསེང་གིས་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་ ཉུང་སུ་སྦེ་ ཐོན་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ མི་ངོ་གཅིག་གིས་ ཁོ་རའི་སྤྲོ་བ་དང་བྱུང་ས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གཞན་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྩོད་བསྡུར་ཚུ་འབྱུང་སྟེ་རང་ཡོད་རུང་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་དང་གློག་རིག་ཨིན་ཊར་ནེཊ་གི་བར་ན་ལུ་ ལྷན་ཐབས་ལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་འི་སྒྲུབ་བྱེད་འདུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ལུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ཡོད་མི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཡང་ ཨེན་ཊར་ནེཊ་ དེ་ཅིག་རང་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་མི་དང་ མ་པ་ལས་རང་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་མི་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཨེན་ཊར་ནེཊ་མང་སུ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ལུ་ མི་མང་སུ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
གཞན་མི་སྙན་ཞུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་ན་གཞོནམ་ཚུ་གིས་ ཨིན་ཊར་ནེཌ་འདི་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ནང་ལྷན་ཐབས་འབྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་གཏོགས་ གདོང་སྐོར་རྐྱབ་སྟེ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་གི་ཚབ་སྦེ་མེནམ་སྦེ་ཐོན་ནུག
Colemanགིས་ བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཕམ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་ ཕ་ཡར་དང་ཕམ་ཡ་གཅིག་པའི་བཟའ་ཚང་ཚུ་བཀོ་བཞག་མི་ལུ་ ཁོང་གིས་ སྐྱོན་བརྗོད་འབདཝ་ཨིན་མས།
Morgan དང་Sorensenགིས་(སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩)ལུ་ གྲུབ་འབྲས་གནས་ཚད་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་ནང་ལུ་ གཞུང་གི་སློབ་གྲྭ་ནང་ལུ་ལྷབ་མི་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ Catholic Schoolཟེར་མི་ ཡེ་ཤུའི་སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ ག་ཅི་འབད་ ལེགས་ཤོམ་འབད་ཚུགས་ཚུགཔ་ཨིན་ན་ཟེར་ ཐད་ཀར་དུ་ Colemanགིས་ཐབས་ལམ་ནང་ལུ་ ཆ་ཚང་མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་ཟེར་སྐྱོད་བརྗོད་འབད་ནུག
མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་གྱིས་ ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་ཡོད་ཟེར་ཨིན་རུང་ མ་བཏུབ་འདི་ དབྱེ་ཞིབ་རྫོགས་ནི་རང་མེད་མི་འདི་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས།
འ་ནི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་གིས་ ཕམ་དང་རྒས་ཤོས་ཚུ་ཡོད་པའི་ མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གོ་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་དོན་བཟུམ་གྱི་སྐོར་ལས་ མི་སྡེའི་འབྲེལ་མཐུན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་བལྟ་ནུག
འ་ནི་བསམ་ཞིབ་ཚུ་ནང་ གཅིག་མཚུངས་འདི་ ཕམ་འདི་ཚུ་ ཁོང་རའི་ཨ་ལུའི་ཤེས་དོན་ལས་ འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཤེས་རིག་གི་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་མེད་པ་ཅིན་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གི་ལྷབ་སྦྱང་གི་ནང་ལུ་ འགན་ཁུར་འབག་མི་སློབ་དཔོན་དང་ཕམ་ཚུ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་མི་འོང་ནི་ཨིནམ་ད་ ཨ་ལུའི་ལྷབ་སྦྱང་འདི་ འ་ནི་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་ རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Tedin་དང་Weiher(སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠)གིས་བཀོད་མི་ནང་ "སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ མཐར་འཁྱོལ་དགོ་པ་ཅིན་ རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་འདི་ ཕམ་ཚུ་གིས་ ཨ་ལུའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ལེག་ཤོམ་སྦེ་རང་ གྲལ་ཁར་གཏོགས་ནི་འདི་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག"
སློབ་ཕྲུག་གསརཔ་ལྷོད་མི་ཚུ་གི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་འབྲེལ་མཐུན་ཡོད་མི་ཚུ་ འཕར་བཅུག་ནི་གི་དོན་ལུ་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་བཟུམ་གྱི་ རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འབྲེལ་བ་འབྱིན་དགོཔ་འདི་ མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་ཨིན་མས།
གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ ལྷོདཔ་ཅིག་རང་འབད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མི་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་མཐུན་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
མི་རིགས་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་ ཤེས་ཡོན་གྲུབ་འབྲས་ཅན་ཅིག་སྦེ་བཏོན་ནི་ནང་ལུ་ སྐུལ་སྟོབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་བསམ་ཞིབ་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱི་མི་འདི་ ངོ་མ་རང་ མི་ཚུ་གི་མཐུན་ལམ་འདི་ ཁོང་ར་སྡོད་སའི་ས་སྒོ་གིས་འབད་ བཟོ་དོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་ཟེར་བཤད་ཅི།
ཁོ་གི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ མི་ངོ་རྐྱང་གི་གྲལ་གཏོགས་ཀྱི་གཞི་བཀོད་སྐོར་ལས་མེན་པར་ ཁོང་ལས་བྱུང་བའི་ གཞི་བཀོད་དང་མི་སྡེའི་འབྲེལ་བ་འདི་གིས་ ག་དེ་འབད་ གྲལ་བཙུགས་འབད་ནུག་ག་བལྟ ནུག
མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོ་པའི་གནད་དོན་གཞན་མི་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ག་དེ་འབད་ བཅའ་མར་གཏོགས་དོ་ག་དང་ གཞུང་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་ལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འདི་ཚུ ག་དེ་འབད་རང་ཐོབ་སྟེ་འདུག་ག་ དབྱེ་བ་དཔྱད་ནི་འདི་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དལ་ཁོམས་དང་དམངས་གཙོའི་མི་སྡེ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་བར་ན་ན་ལུ་ འབྲེལ་བ་སྦོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Kislev(༢༠༢༠)གིས་ ཤུལ་ལས་ དགའ་མཐུན་གྱི་མཐུན་ལམ་དགོ་འདོད་སྐྱེད་མི་དང་ རང་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་སྡོད་ནི་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་གི་ཐད་ཁར་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནུག
གྲབ་འབྲས་འདི་ Bangladeshལུ་ Sarkerགིས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ནང་ལུ་ཡང་ ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་ ཐོན་ནུག
Epo་གིས་ཡང་ མཐའ་དོན་ཐོབ་མི་དང་མ་ཐོབ་མི་ཚོང་པ་ གཉིས་ཆ་ར་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནུག
སྡེ་ཚན་གྱི་གཅིག་མཐུན་འདི(མི་སྡེ་གི་གཅིག་མཐུན་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན)་ འཐུས་མི་ཚུ་གི་ནང་དོ་ མཐུན་ལམ་བྱུང་མི་དང་ མཐུན་ལམ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ སྡེ་ཚན་ལུ་བྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གཅིག་མཐུན་འདི་ སྡེ་ཚན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་གྲུབ་ནི་དང་ འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ འཚོར་སྣང་གི་སྒོ་ལས་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྡེ་ཚན་འདི་ གཅིག་སྦེ་སྡོད་ཚུགས་མི་འདི་ལུ་ གོཝ་ཨིན་མས།
བསྒྱུར་བའི་གནས་སྟང་འདི་གིས་ སྡེ་ཚན་འདི་ ག་དེ་འབད་བསྒྱུར་བཅོས་སོང་ཡི་ག་དང་ སྡེ་ཚན་གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཧྲམ་མ་བཏང་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ ག་དེ་འབད་རང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ སྟོནམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ངེས་ཚིག་འདི་ གོང་ལུ་གྲོས་བསྡུར་འབད་མི་ སྡེ་ཚན་ངེས་ཚིག་ཆ་རྐྱེན་ཡོད་མི་ སྤྱིར་བཏང་ སྡེ་ཚན་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་རང་ ཁྱབ་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་གི་སྐབས་ལུ་ སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ཆ་མཉམ་ལུ་ ཁོང་རའི་ཆ་རོགས་འཆམ་ཤོས་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་སྡོད་དགོ་མནོ་མི་དང་ ཐོན་འགྱོ་དགོ་མནོ་མི་གི་དཔྱ་ག་དེ་འབད་འདུག་ག་ བལྟ་ནུག
སྡེ་ཚན་གྱི་གཅིག་མཐུན་འདི་ སྡེ་ཚན་དགའ་བའི་གནས་ཚད་དང་མཐུན་དོ་ཡོདཔ་ད་ Hoggགིས་འབད་བ་ཅིན་ དགའ་ཚད་འདི་ མི་སྡེའི་དགའ་ཚད་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་ཚུ་གི་བར་ནའི་མཐུན་ལམ་འདི་ སྡེ་ཚན་གྱི་གཅིག་མཐུན་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་མི་Lott and Lott(༡༩༦༥)གིས་ རྩོམ་རིག་ནང་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མི་ངོ་བྱུང་ས་(དཔེར་ན་ མི་རྒྱ྄ད་དང་ལཱ་གཡོག་ དེ་ལས་ ལོ་ཚད་བཟུམ)དང་བསམ་སྤྱོད་ དེ་ལས་ བརྩི་མཐོང་ཚུ་ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ སྡེ་ཚན་གཅིག་མཐུན་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
ད་རུང་ བྱུང་ས་གཅིག་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ གནད་དོན་དང་ སྡེ་ཚན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ དེ་ལས་ བརྒྱ྄ད་འབྲེལ་གྱི་ཐབས་ལམ་དང་ འགོ་ཁྲིདཔ་ག་བཟུམ་དགོ་འདོད་སྐྱེདཔ་ཨིན་ནའི་ཐད་ཁར་ བསམ་འཆར་ཚུ་ ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་འོང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ངོ་རྐྱང་ཚུ་གིས་ གཞན་མི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ འབད་འོང་ཟེར་ བརྩོན་ཤུགས་དེ་ཅིག་རང་མ་སྐྱེད་པའི་ གནས་སྟངས་ཚུ་ཡང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་མང་རབ་ཅིག་གི་སྙན་ཞུ་ཚུ་བཅུད་བསྡུ་མི་ཞིབ་འཇུག་གིས་འབད་བ་ཅིན་ གཅིག་མཐུན་དང་ལཱ་གི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལཱ་ཅིག་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ གཅིག་མཐུན་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ འབྲེལ་བ་དེ་ཅིག་རང་མེད་རུང་ ལས་དོན་ནང་ལུ་ཡང་ འབྲེལ་བ་མེདཔ་འདི་མེནམ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སྡེ་ཚན་གཞན་མི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ གཅིག་མཐུན་ལས་དོན་གྱི་མཐུན་ལམ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཐུས་མི་ཚུ་ གཅིག་གིས་གཅིག་རེ་མ་དགོ་པའི་སྡེ་ཚན་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ རེ་དགོ་པའི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ གཅིག་མཐུན་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ སྡེ་ཚན་ ལས་དོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་མཐོ་དྲགས་སྦེ་རང་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ གྲུབ་འབྲས་ཡང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ལེགས་ཤོམ་བཏོན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གཅིག་མཐུན་མེད་པའི་སྡེ་ཚན་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ གཅིག་མཐུན་སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ རེ་བ་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་ཁར་ མི་སྡེ་གི་དཀའ་ངལ་ཡང་མི་འབྱ྄ང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཅིག་མཐུན་གྱི་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ རྡོ་བཟོཔ་དང་ཤིང་བཟོ་བོ་ཚུ་ བསམ་པ་རྫོགས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ མཐོན་ནུག
ཞིབ་འཇུག་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ གཅིག་མཐུན་གིས་ སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་སྟབས་བདེཝ་ཡོད་པའི་སྐབས་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་ནང་ ལེེགས་ཤོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
ད་རུང་ ཞིབ་འཚོལ་ནང་ལུ་ གཅིག་མཐུན་དེ་ཅིག་རང་མེད་མི་དང་ ཕྲལ་མཁོ་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ གཅིག་མཐུན་མཐོ་དྲག་འབད་བའི་ཁར་ འཕྲལ་མཁོ་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
བསམ་ཞིབ་ཅིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ལཱ་བཙག་མ་ཚར་བར་ཡོད་པའི་བསྒང་ལས་ སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ཐག་བཅད་མི་ལུ་ མནོ་བསམ་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཏང་ནི་ནང་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་གཞན་མི་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ སྡེ་ཚན་ལུ་རྩིས་མཐོང་བསྐྱེད་ནི་འདི་གིས་ མཐུན་ལམ་བཞག་ནི་དང་ཡར་དྲགས་བཏང་ནི་ནང་བརྩོན་ཤུགས་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་མས།
འཐུས་མི་ག་དེ་ཅིག་གིས་ དགའ་དོ་ག་ འདི་གིས་ སྡེ་ཚན་གྱི་གཅིག་མཐུན་ག་དེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ སྟོནམ་ཨིན་མས།
State of the English Cities ་ཟེར་མི་གཞུང་གི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་འབྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཆ་རྐྱེན་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཅ་ཆས་དང་ མཐུན་ལམ་ དེ་ལས་ གཅིག་སྒྲིལ་དང་གྲལ་བཙུགས་ དེ་ལས་ འདྲ་མམཉམ་ཚུ་ཨིན་མས།
མི་ཚེ་ནང་ལུ་དགོ་མི་ འ་ནི་མཐུན་རྐྱེན་འདི་ཚུ་ མི་སྡེ་གི་གཞི་འགྱམ་དང་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་སྟོན་ཚུགས་མི་ ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ཨིན་མས།
ཆ་རྐྱེན་གསུམ་པ་འདི་ འབྲེལ་བ་ལེགས་ཤོམ་དང་ རྗེས་སོར་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་དང་མི་ངོ་གི་བར་ན་མཐུད་འབྲེལ་ ཡང་ན་ "མི་སྡེ་མཐུན་ལམ་དམ་ཟབ་ཚུ་ཨིན་མས།"
འདི་ནང་ལུ་ མི་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་འདི་ ཁོང་གི་ཨིན་ཟེར་བའི་འཚོར་སྣང་བྱུང་མི་དང་ ཉམས་མྱོང་རྗེས་སོར་ དེ་ལས་ མི་འབྱུང་ས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་བར་ན་ ངོ་རྟགས་དང་བརྩི་མཐོང་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ Albrekt Larsenགིས་བཀོད་མི་ནང་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ མི་ཚུ་གིས་ ཡིད་ཆེས་ཡོད་མི་དང་ གཅིག་གིས་གཅིག་བློ་གཏད་ཚུགས་པའི་ གཅིག་མཐུན་གྱི་བཟང་སྤྱོད་ལུ་གོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་འབྱུང་ནི་འདི་ Marxistགི་བསམ་ཞིབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་བཏོན་ནི་དང་ ཐོན་སྐྱེད་མ་བཏོན་པའི་གནས་སྟངས་བཞག་ནི་ དེ་ལས་ གཙུག་སྡེ་གི་དབང་དུ་བཏང་པའི་དཔལ་འབྱོར་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག
མི་སྡེ་ཚན་རིག་ནང་ལུ་ མི་སྡེ་གི་བཀོད་རིས་འདི་ གོ་རིམ་ཅན་གྱི་རིམ་པ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མི་ངོ་རེ་གིས་ འབད་ཐངས་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་ལམ་ལུགས་དང་མ་འཁྲིལ་རུང་ མི་སྡེ་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ འ་ནི་བཀོད་རིས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ མི་སྡེ་གི་གཙུག་སྡེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་བར་ན་ལུ་ མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་བཀོད་རིས་ཚུ་བལྟཝ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་ལས་སྡེ་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ ལས་སྡེ་ཅིག་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ བསྒྱུར་བཅོས་དང་ བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ལྕོགས་གྲུབ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་བལྟ་འོང་།
བར་ན་སྐོརམ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ མི་ངོ་དང་ལས་སྡེ་གི་བར་ན་ལུ་ མི་སྡེ་འབྲེལ་མཐུན་ནངལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ John Levi Martinགིས་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱུ་སྦོམ་སྦེ་བཏོན་མི་བཀོད་རིས་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གཙུག་སྡེ་ཆུང་ཀུ་གི་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག(འདི་ཡང་ "བཀོད་རིས་" འདི་ མི་རྒྱུད་མཁས་པ་Claude Levi-Straussགི་བཀོད་རིས་དང་འདྲ།)
མི་སྡེ་བཀོད་རིས་ཟེར་བའི་མིང་ཚིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ Alexis de Tocquevilleཨིནམ་སྦེ་བཤད་ནི་འདུག
མི་སྡེ་བཀོད་རིས་ཀྱི་ འགོ་ཐོག་དང་ ཆ་ཚང་ལོ་རྒྱུས་འདི་ Karl Marxགིས་ སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ བཟོ་བསྐྲུན་དང་ཆ་ ག་བསྡུར་རྐྱབ་མི་འདི་ཨིན་མས(དཔལ་འབྱོར་བཀོད་རིས)
Herbert Spencer དང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ཡོངས་གྲགས་བཟོ་མི་ Emile Durkheimགིས་ སྐྱེ་ལྡན་དང་མི་སྡེ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་བར་ན་ རིགས་མཚུངས་འདི་གིས་ ཆ་ཤེས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་ གཅིག་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ མི་སྡེ་གཙུག་སྡེ་མ་འདྲཝ་དང་ལག་ལེན་གྱིས་ མི་སྡེ་གཅིག་སྒྲིལ་ནང་ལུ་ ཁེ་ཕན་འབྱུང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་གྱི་བཀོད་རིས་ནང་ལུ་ ཚད་མའི་གོ་རིམ་གྱི་དོན་ལས་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ Lévi-Straussདང་འཁྲིལ་ནུག
ལས་སྡེ་དང་གཅིག་ཁར་ མི་སྡེ་བཀོད་རིས་ཀྱི་བསམ་ཞིབ་མཉམ་སྡོམ་འབད་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་མི་གྲུབ་མཐའ་ནང་ལས་ ཅིག་འདི་ Anthony Giddens དང་ Pierre Bourdieuགི་ ལག་ལེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཨིན་མས།
Giddenགིས་དབྱེ་བ་དཔྱད་མི་འདི་ Jacques Derridaགིས་ དང་ཕུའི་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ མི་རྒྱུད་རིག་པའི་གནད་དོན་གུ་ ཁུངས་བཀལ་མི་དང་ རྟགས་མཐུན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།(Lévi-Straussགི་ བཀོད་རིས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ སྤྱིར་སྙོམ་བཟོ་ནི)
འ་ནི་འདི་ Jacob L. Morenoགིས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནུག
མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་འདི་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ནང་ལུ་ མི་སྡེའི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྐོར་ལས་ དབྱེ་ཞིབ་དང་འགྲལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ནང་དམིགས་གཏད་སྐྱེད་མི་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་གིས་ འཁྲིག་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དང་ ས་ཁོངས་ཀྱི་དོན་ལུ་འཛིང་ནི་ དེ་ལས་ སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ཤ་བདའ་ནི་ཚུ་བཟུམ་གྱི་ མི་སྡེའི་སྤྱོད་ལམ་ཚུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབདཝ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་ ལེགས་ཤོམ་འོང་སྟེ་ཡོད་མི་ཐབས་ལམ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབད་འོང་ཟེར་མངོན་བཤད་འབད་དེ་འདུག
འདི་འབདཝ་ལས་ སྱོད་ལམ་འདི་ མི་རློབས་ནང་ལུ་ རིགས་ཚན་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་མཐོང་སྟེ་འདུག
Altmannགིས་ རྩིས་དཔྱད་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ rhesus macaquesཟེར་མི་སྤྱ་གི་ མི་སྡེ་སྤྱོད་ལམ་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁོ་རའི་མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་ལོགས་སུ་འབད་རང་བཟོ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༥ལུ་ Altmannའདི་ Yerkes Regional Primate Research Centerནང་ལུ་ "མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་སྦེ" ་ འབོ་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༥ལུ་ Wilsonགིས་ ཁོ་རའི་ཀི་དེབ་ Socilbiology: The New Synthesisཟེར་མི་འདི་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་བའི་ནམ་དུས་ལུ་ རྩོད་བསྡུར་སྦོམ་སྦཻ་རང་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ "མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་" འདི་ ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ནུག
ཨིན་རུང་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ཤེསཔ་ཅིག་རང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་དང་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ སྤྱོད་ལམ་གྱི་ནང་ལུ་ འཕེལ་འགྱུར་གྱིས་ ག་དེ་འབད་འབད་དོ་ག་གི་ཐད་ཁར་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་ནང་ དང་འདོད་སྦོམ་སྦེ་རང་སྡོད་ནུག
The Handbook of Evolutionary Psychologyནང་ལུ་ Edward H. Hagenགིས་ མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་འདི་ མི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་ཐད་ཁར་ མི་མང་གིས་ རྩོད་བསྡུར་བྱུང་སྟེ་ཡོད་རུང་ "དུས་རབས་༢༠པའི་ནང་ལུ་ ཚན་རིག་གི་རྒྱལ་ཁ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུ"\n"
འདི་འབདཝ་ལས་ འ་ནི་རང་གཤིས་འདི་ གཅིག་ལས་འབདན་ སྲོག་ཆག་གི་རིགས་ཐོན་ཐངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ "མཐུན་འགྱུར་" ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ རང་གཤིས་དང་རིག་ཤེས་ཀྱི་བྱ་སྤོད་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་མེན་པར་ ཆ་འདྲཝ་ཡོད་མི་གི་ཐད་ཁར་ འགྲེལ་པ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ སྤྲོ་བ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཕ་མའི་སྲུང་སྐྱོབ་འདི་གིས་ མི་རློབས་ནང་ལུ་འབྱུང་ནི་གི་གནས་ཚད་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
E.O. Wilsonགིས་ འཕེལ་འགྱུར་གྱིས་ སྡེ་ཚན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ཡང་འཁྲིལ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་ཅི།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ བྱང་སེམས་འདི་ རིགས་ཚན་དང་འཁྲིལཝ་ཨིན་པ་ཅིན་ བྱང་སེམས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ཚུ་གིས་ བྱང་སེམས་ཡལ་མ་བཅུག་པར་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ རིགས་ཚན་གྱི་བྱང་སེམས་ཡོད་པའི་མི་རྒྱུད་འདི་ བཟོ་དགོ་ནི་ཨིན་རུང་ བྱང་སེམས་ཅན་གྱིས་ ཁོང་ར་ལུ་སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོད་རུང་ གཞན་མི་བྱང་སེམས་མེད་མི་ཚུ་ལུ་ཆ་རོགས་འབད་དེ་རང་སྡོད་པ་ཅིན་ མི་ལེགས་ཤོམ་ཚུ་ཤི་སྟེ་ གཞན་མི་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་ནང་འཁོད་ མི་སྡེ་གི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ རིམ་འགྱུར་གྱི་ཐབས་བྱུས་བཏོན་ཏེ་ མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རིག་ཚོད་ཅིག་འབད་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནུག
སྡེ་ཚན་ནང་སྡོད་མི་སྲོག་ཆག་དང་ རོ་ཁྱི་ཕྱུ་གི་བར་ན་ བྱང་སེམས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ འགྲེལ་བཤད་མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་རང་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཨམ་སྲུ་གོ་སྐབས་མང་སུ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ཨ་ལུ་ལུ་ དེ་ཅིག་རང་ དག་སྣང་མེད་པའི་ཁར་ གཉེན་གྲོགས་ལས་ བཟའ་འཐུང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ གོ་སྐབས་ མང་སུ་སྦེ་རང་འཚོལ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
མིའི་རིགས་ཚན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ གསར་རྩལ་ཅན་དང་འཆམ་ཧིང་ དེ་ལས་ དྲག་སྤྱོད་དང་ རིག་པ་འདི་ རིགས་རྒྱུད་ལས་རྒྱུད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག
འདི་འབདཝ་ལས་ བྱི་ཙི་གི་རིགས་ཚན་ནང་ལས་ FEVའདི་ མེདཔ་བཟོ་བའི་བསྒང་ལས་ བྱི་ཙི་ཕོ་ཚུ་གིས་ དེ་འཕྲོས་ལས་རང་ གཞན་མི་བྱི་ཙི་ཕོ་གཞན་མི་ལུ་ གནོདཔ་རྐྱབ་ནི་ཨིན་རུང་ ཁོང་གི་མཉམ་རོགས་ཀྱིས་ ཙིགཔ་བཟའ་བཟའ་ལུ་ དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་རང་ འགོར་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Ullica Segerstråle་གིས་སྙན་ཞུ་འབད་དོ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦གི་ མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འཛོམས་ནང་ལུ་Chomsky་གིས་ མི་སྡེ་སྐྱེ་ལྡན་དང་འབྲེལ་བའི་ མིའི་རང་བཞིན་འོང་དགོཔ་འདི་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་རངཡོདཔ་སྦེ་ བཤད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Wilsonགིས་ ནམ་རང་འབད་རུང་ གནད་དོན་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མེན་ ཐེ་ཚོམ་ནང་གི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་རེ་བ་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་ནུག
ཚོང་འབྲེལ་ཟེར་མི་འདི་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་བཏོན་ནི་དང་ ཉོ་ནི་དང་བཙོང་ནི་ཚུ་འབད་དེ་ མི་གཅིག་གི་མི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་བཟོ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཏི་རུ་བཟོ་ནི་གི་ལཱ་སྐོར་ཅིག་ཨིན།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལུ་ བུ་ལོན་ཡོད་པ་ཅིན་ བུ་ལོན་འབྱིན་མི་འདི་གིས་ ཇོ་བདག་འདི་གི་ རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ ལེན་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་ཟེར་མི་མིག་ཚིག་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ འཕེལ་ཚིག་ཅིག་སྦེ་ ལས་སྡེ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།(ཨིན་རུང་ ཁྲིམས་དོན་འགོ་དཔོན་དང་ ཡང་ན་ མི་མང་གི་འགོ་དཔོན་ཚུ་གིས་མི་སླབ)
སྒེར་གྱི་བདག་དབང་བཟུང་མི་ ཁེ་བསང་ཅན་གྱི་ལས་འཛིན་འདི་ བགོ་བཤའ་འཆང་མི་ཚུ་གིས་འོག་ལུ་ཨིནམ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ ལས་འཛིན་ལུ་ལམ་སྟོན་འབྱིན་ནི་དང་ འཛིན་སྐྱོང་གི་གནས་ཚད་ཁའི་ལས་བྱེདཔ་ཚུ་ བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་མས།
མཉམ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་དང་ ལས་འཛིན་གྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་འདི་ཅིག་ མཉམ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལུ་འཐུས་མི་ཡོད་རུང་ བགོ་བཤའ་འཆང་མི་མེདཔ་མ་ཚད་ གྲོས་ཐག་བཅད་ནི་གི་དབང་ཚད་འདི་ཡང་ འདྲན་འདྲ་འབད་རང་ འབགཔ་ཨིན་མས།
ཁྲིམས་དོན་གྱི་རང་དབང་ ཁོང་ར་གིས་བདག་འཛིན་འཐབ་མི་ལས་སྡེ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་མི་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཇོ་བདག་དང་ཡང་ན་ བགོ་བཤའ་འཆང་མི་ཚུ་ ཚོང་ལཱ་ཧྲམ་འགྱོ་ནི་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་གཙུག་སྡེ་ལོགས་སུ་སྦེ་རང་ བཙུགས་ཏེ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་འདི་ ཏི་རུ་བཏབ་མ་ཚུགས་པར་ སྒོ་སྡམ་ནི་གུ་ཐུག་ད་པ་ཅིན་ འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ ཏི་རུ་ཨ་ཙི་རེ་འབྱིན་ནི་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོད་རུང་ དེ་མེན་ འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ ལས་སྡེ་དང་གཅིག་ཁར་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོབ་དབང་གཞན་མེདཔ་ཨིན་མས།
ཁྲིམས་ནང་ལུ་ འ་ནི་བཟུམ་གྱི་ལས་སྡེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་གི་དགོངས་དོན་ཡོད་རུང་ UKལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
ལས་སྡེ་གི་མིང་གི་ཤུལ་ལས་ "ཚད་འཛིན་ཟེར་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཚད་འཛིན་གྱི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན་པའི་བརྡ་མཚན་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ད་ ག་དེ་ཅིག་འབད་ མི་མང་ཚད་འཛིན་ཟེར་ཡོད་པ་ཅིན་ འདི་གིས་ ལས་སྡེ་འདི་གི་བགོ་བཤའ་འདི་ མི་མང་ལུ་ བཙོང་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚན་ཅིག་ཨིན་མས།"
གཏའམ་བཙུགས་ཏེ་ཚད་འཛིན་འབད་བའི་ལས་སྡེ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གཏའམ་འདི་ འགན་ལེན་འབད་སྡོད་འོང་།
སྒེར་གྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ མི་མང་ལུ་ བགོ་བཤའ་བཙོང་བཙོངམ་མེདཔ་མ་ཚད་ བགོ་བཤའ་གཞན་ལུ་འབྱིན་པའི་སྐབས་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ བཀག་ཆ་ཚུ་ཡང་འོངམ་ཨིན།
སྤྲོ་སྟོན་ལས་སྡེ་དང་ རྒྱང་བསྒྲགས་དང་རྒྱང་མཐོང་ དེ་ལས་ གསར་ཤོག་བཟུམ་གྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ངོ་མ་རང་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་བཙོང་ཞིནམ་ལས་ ཁེ་བསང་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ སྣུམ་འཁོར་དང་གསོ་བའི་ཅ་ཆས་ དེ་ལས་ ཤེལ་དང་གནམ་གྲུ་བཟུམ་གྱི་ དངོས་ཅན་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་ བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
ཚོང་ཁང་དང་ ཐོ་གཞུང་ཡོད་པའི་ལས་སྡེ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ བགོ་བྲམ་འབད་མི་དང་ ཡང་ན་ བསིལ་ཚོང་པ་རྐྱབ་མི་ཚུ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ཁེ་བསང་འདི་ རྩེད་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་བཙོང་ཞིནམ་ལས་ བཟོཝ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་གནད་དོན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༤ལུ་ Italyགི་རྩིས་ཀྱི་མཁས་མཆོག་ Luca Pacioliགིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
དངུལ་འབྲེལ་འདི་ ཏི་རུ་འཛིན་སྐྱོང་གི་ཚན་རིག་ཟེར་ཡང་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཇོ་བདག་ཚུ་གིས་ ཚོང་འདི་ ཁོང་ར་གིས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཡང་ན་ འཛིན་སྐྱོང་པ་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ཡང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་བྱ་རིམ་འཛིན་སྐྱོང་ཟེར་མི་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ཆ་ཚང་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ མི་ཚུ་ལུ་དགོ་མི་དང་ དགོ་འདོད་སྐྱེད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ལསའཛིན་དང་མཉམ་འབྲེལ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།(བུ་ལོན་ལེན་ཏེ་དང་ ཡང་ན་ བུ་ལོན་མེད་པར་)
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ལས་འཛིན་གྱི་བགོ་བཤའ་འཆང་མི་དང་ ཚད་འཛིན་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ལས་སྡེ་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ ལས་སྡེ་གི་བུ་ལོན་ལས་སྲུང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ཡང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ "མི་གཞན་མི་གཅིག་འབད་"བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་གན་རྒྱ་བཟོ་སྟེ་ཡོད་པ་ཅིན་ མཉམ་འབྲེལ་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཆ་ཤེས་ཅིག་ འདི་གི་འོག་ལུ་ཚུད་ནི་ཨིན་རུང་ ཆ་ཤེས་ཅིག་འདི་ མཉམ་འབྲེལ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱིས་ ཁྱབ་ནི་ཨིན་མས།
ཁྲལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཁྲལ་གཉིས་རྩེགས་འབད་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཅིག་འདི་ ལས་འཛིན་གྱིས་ ཁེ་བསང་བཟོ་མི་གུ་བཏབ་པའི་ཁྲལ་དང་ གཞན་མི་འདི་ ཁེ་བསང་འདི་ ཁོང་རའི་ཇོ་བདག་ཚུ་ལུ་ བགོ་བཀྲམ་འབད་དེ་ མི་ངོ་ཚུ་གིས་ བགོ་བཤའ་ལས་བརྟེན་པའི་བབས་ཁུངས་ཀྱི་ཁྲལ་བཏབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཕོག་དོ་དོཔ་ཨིན་མས།
བགོ་བཤའ་འདི་ (IPOབརྒྱུད་དེ་)"མི་དམངས་ལུ་གསལ་བསྒྲགས་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་" ཚོང་འབྲེལ་ཆ་ཤེས་ཅིག་འདི་ མི་དམངས་ཀྱིས་ དབང་ནི་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ The Code of Hammurabiཟེར་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༧༧༢ལུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ནང་ལུ་ གྲུ་ནང་གི་ཟད་འགྲོ་དང་ ཚོང་པ་དང་བར་ཚོང་པ་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་ཚུ་གི་དགོངས་དོན་ཚུ་ ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ དམིགས་གསལ་གྱི་ཆོག་ཐམ་དང་ཁྲལ་ཚུ་ བཏབ་དགོཔ་ཐོན་འོང་།
མ་རྩ གི་ཚོང་འབྲེལ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ འདི་བཟུམ་འདི་ གཅིག་སྡོད་འོང་།
གཞན་མི་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལུ་ དབང་འཛིན་ཚུ་ ཧ་ལམ་ཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་རང་འདུག
ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ མགུ་རྙོག་དྲགས་མང་རབ་ཅིག་ཐོན་མི་འདི་གིས་ ཐབས་རང་མེད་པར་ ལས་འཛིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་ལུ་ མཁས་མཆོག་སྦྱང་མི་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཐོན་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚོང་འབྲེལ་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་རང་་ཚོང་རྟགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ཕན་ཐོགས་པའི་ མིང་དང་ལས་རྟགས་ དེ་ལས་ ངོ་རྟགས་ཚུ་འོངམ་ཨིན།
དཔལ་འབྱོར་ཟེར་མི་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ ངོ་མ་རང་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་བཟོ་བསྐྲུན་དང་ བགོ་བཀྲམ་ དེ་ལས་ ཉོ་སྤྱོད་ཀྱི་སྐོར་ལས་སྟོན་མི་ མི་སྡེ་ཚན་རིག་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཧེ་མའི་དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཞིབ་འཇུག་འདི་ངོ་མ་རང་ རྒྱུ་དངོས་ག་དེ་འབད་བཟོཝ་མས་ག་དང་ བགོ་བཀྲམ་འབདཝ་མས་ག་ དེ་ལས་ རྒྱུ་དངོས་འདི་ ག་དེ་འབད་སྤྱོད་དོ་ག་དང་ ག་དེ་འབད་ མང་སུ་སྦེ་བཟོ་དོ་ག་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་བད་ ཕྱད་མདའ་འདི་ རྒྱལ་ནི་བཟུམ་ཅིག་མེད་པ་ཅིན་ ཡང་ན་ ཁེ་ཕན་ལས་ འགྲོ་སོང་ལྕི་བ་ཅིན་ ག་གིས་ཡང་ ཕྱག་མདའ་རྐྱབ་པར་མ་འགྱོ་བར་ (ཐག་བཅད་ནི)ཐབས་ལམ་གཞན་མི་ཅིག་ བལྟ་འོང་།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་ལུགས་སྐོར་ལས་ Boeotianགི་རྩོམ་བྲིསཔ་ Hesiod གིས་བྲིས་མི་ནང་ལུ་ཐོན་ནི་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་རང་ Hesiod་ཁོ་ར་རང་ "དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ འགོ་དང་པ་"ཨིན་ཟེར་བཤད་ནུག
ཤུལ་ལས་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཅིག་འདི་ "གཞུང་གིས་ལྟ་རྟོག་འབད་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་མི་" དང་ གཞན་མི་འདི་ "ག་དགའཝ་ཚོང་རྐྱབ་ཆོགཔ་སྦེ་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་མི"་ཨིན་མས།
རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་རྒྱུ་ནོར་འདི་ གསེར་དང་དངུལ་བསག་བསགཔ་ལུ་ རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༨པའི་ནང་ལུ་ Psysiocratsཟེར་མི་ Franceགི་རྩོམ་བྲིསཔ་དང་མནོ་བསམ་མཁས་པའི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ དཔལ་འབྱོར་ཟེར་མི་འདི་ འོང་འབབ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་འཁོར་རིམ་ཅིག་སྦེ་ བཟོ་ནུག
Physiocratsཚུ་གིས་ བདག་སྐྱཽང་ནང་ལུ་བྱེམ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཟད་འགྲོ་ལྕི་བའི་ཁྲལ་བསྡུ་ནི་འདི་ ས་ཆའི་ཇོ་བདག་གི་འོང་འབབ་རྐྱངམ་ཅིག་ལུ་ བཀལ་དགོ་པའི་གོ་བརྡ་འབད་ནུག
Smithགིས་ ཁྲོམ་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་བར་ན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ ག་ཏེ་རང་ཨིན་རུང་ ལས་མི་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་མི་འདི་གིས་ ལས་མི་ལས་ཐོན་ཁུངས་ཡར་སེང་འབད་ཚུགས་པའི་ཁར་ ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལས་ཡང་ ཁེ་བསང་བཟོ་ཚུགས་ཟེར་བའི་ འོས་འབབ་གི་ཁེ་ཕན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྟུན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རློབས་ལེ་ཤ་སྦེ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ ས་གཞི་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་འདི་ ལས་མི་ཚུ་ལུ་ འོང་འབབ་མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་གི་བརྡ་མཚན་ཨིན་མས།
Adam Smithགིས་ འོང་འབབ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ David Ricardo(སྤྱི་ལོ་༡༨༡༧)གིས་ འོང་འབབ་འདི་ ས་ཆའི་ཇོ་བདག་དང་ ལཱ་འབད་མི་ དེ་ལས་ རྒྱུ་དངོས་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ནང་དོ་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ནུག
རྒྱལ་ཁབ་རེ་གིས་ ཅ་ཆས་བཏོན་ནི་དང་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དགོ་པའི་གཞི་རྩ་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ Ricardoགིས་བཤད་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཅ་ཆས་ཚུ་དེ་སྦེ་བཏོན་པའི་སྐབ་ལུ་ ཟད་འགྲོ་ཉུང་ཟེར་ཨིན་མས།
Millགིས་ ཐོན་སྐྱེད་བགོ་བཀྲམ་དང་ འོང་འབབ་བགོ་བཤའ་གི་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ བཤད་ནུག
Smithགིས་འབད་བ་ཅིན་ "གྲུབ་འབྲས་ག་ཅི་རང་འབད་རུང་ དཀའཝ་སྤྱོད་སྤྱོད་པའི་འབྲས་བུ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག"
Sayགི་ངེས་ཚིག་གིས་འབད་བ་ཅིན་ "རྒྱུ་དངོས་" ཟེར་བའི་ མིང་གི་ཚབ་ལུ་ "ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་" བཙུགས་མི་འདི་གིས་ གསོག་འཇོག་འབད་ཡི་ཟེར་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་དོན་ ག་ཅི་སྟོན་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱུ་དངོས་ནང་ལུ་ དངོས་མེད་ཅ་ཆས་ཚུ་ཡང་ཚུད་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
Robbinsགིས་འབད་བ་ཅིན་"དཔལ་འབྱོར་ཚན་རིག་གི་ཆོས་ཚན་ཚུ་ཡང་ ཤེས་རིག་དཔལ་འབྱོར་དང་ ཉེན་སྲུང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་དཔལ་འབྱོར་ གསོ་བའི་དཔལ་འབྱོར་དང་ དམག་འཁྲུག་གི་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ བཟོ་བསྐྲུན་དང་དང་བགོ་བཀྲམ་ དེ་ལས་ ཉོ་སྤྱོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཚུ་ཨིནམ་སྦཻ་བཤད་ནུག
མོས་མཐུན་འབྱུང་མ་ཚུགས་པར་ཡོད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ Robbinsགི་ངེས་ཚིག་ལ་ལུ་ཅིག་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོད་རུང་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ངེས་ཚིག་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ དགག་པ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔལ་འབྱོར་ ཟེར་མི་མིང་ཚིག་འདི་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ Alfred Marshallབཟུམ་གྱིས་ "དཔལ་འབྱོར་ཚན་རིག་" དང་ ཧེ་མ་ "སྲིད་དོན་དཔལ་འབྱེར་"ཟེར་སླབ་མི་གི་ཚབ་ལུ་ དར་ཁྱབ་བཏང་ནུག
དང་ཕུའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནང་ལས་ གནས་གོང་ལས་མི་གི་བསམ་ཞིབ་དང་ དང་འདོད་ཀྱི་གནས་གོང་གུ་ལུ་ བཀག་ཆ་མེད་པའི་བས་ཞིབ་ དེ་ལས་ བཀྲམ་སྤཻལ་གྱི་ཧོངས་ལས་ འགྲོ་སོང་གུ་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་བསམ་ཞིབ།
འདི་གི་དཔེ་འདི་ མི་ངོ་རྐྱང་གི་དགོ་འདོད་ཀྱི་ ཉོ་སྤྱོད་བསམ་ཞིབ་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ གོང་ཚད་དང་འོང་འབབ་གིས་ དགོ་འདོད་སྐྱེད་ནི་གི་གྱངས་ཁ་ལུ་ ག་དེ་འབད་ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་ན་ སྟོནམ་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ བདེན་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་དོ་འགྲན་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ རྒྱལ་ཡོངས་འོང་འབབ་ལུ་ཐོ་བཀལ་མི་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་འཕར་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
གྲོས་ཐག་འདི་ ཐོན་ཁུངས་ཚད་འཛིན་འབད་མི་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ ལེ་ཤ་གིས་ འོས་འབབ་ཆེ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་་དཔལ་འབྱོར་ཚན་རིག་གིས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་སྦེ་འདུག
རྒྱལ་ཡོངས་འོང་འབབ་གི་ཆ་རྐྱེན་གུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ ཀི་དེབ་འདི་གིས་ གོང་ཚད་གཏན་འབེབས་ཡོད་པའི་ནམ་དུས་ལུ་ འགྱོ་བཏུབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Keynesian་གི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ཚབ་ཐོན་མི་གཉིས་འདུག
ངོ་མ་རང་ Cambridgeགཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ Joan Robinsonགི་ལཱ་དང་ཆ་ཨིན་མས།
Federal Reserveགི་ཧེ་མའི་ཁྲི་འཛིན་ Ben Bernankeའདི་ Friedmanགིས་ དཔལ་འབྱོར་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྙན་ཞུ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་གཅིག་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་ཚུ་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ དམིགས་ཡུལ་འདི་ བརྡ་དོན་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོད་མི་དང་ ཐད་ཀར་དུ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ ཧེ་མའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་ཐེབ་འབད་འབདཝ་ཚུ་ འཚོལ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཧེ་མ་གི་དཔལ་འབྱོར་ཆེ་བའི་བསམ་ཞིབ་ཚུ་གིིས་ ཆ་རྐྱེན་མ་འདྲཝ་གི་སྤྱི་སྙོམ་གྱི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲེལ་བའདི་འགྱུར་འགྱོ་ནི་འདི་གིས་ Keynesiansརྩིས་ཏེ་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ བསམ་ཞིབ་འདི་ ལོག་བཟོ་ནུག
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རང་གཤིས་འདི་ གྱངས་ཁ་གུ་མེན་པར་ སྤུས་ཚད་གུ་རྐྱངམ་ཅིག་འོངམ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནང་ལུ་ ཡར་དྲག་འགྱོ་དོ་ཡདོཔ་མ་ཚད་ རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ཡང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་རང་གཤི་འདི་ གཏན་གཏན་སྦེ་མེན་རུང་ ཨིནམ་འདྲ་བའི་དབང་ལུ་བཏང་སྟེ་ ངོས་ལེན་འབྱུང་ནུག
ཁྱད་རིག་གི་གནས་ཚད་གུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་འདི་གིས་ ཕྱོགས་རིས་དང་འཛོལ་བ་ དེ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་ བརྟག་ཞིབ་ཧེང་སྐལ་རང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཚབ་མེདཔ་སྦེ་ ཉེས་འཛུགས་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དུས་དེབ་ཚུ་གིས་ཡང་ གནས་སྡུད་ཚུ་འབྱིན་ཏེ་ ལོག་ཐོན་ནི་ནང་ལྷན་ཐབས་མ་འབད་མི་ལུ་ ཉེས་འཛུགས་བཀལ་ཏེ་འདུག
ལག་ལེན་གྱཔི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་དང་འབྲས་བུ་གི་བཀོད་རིས་འདི་ ཁྱབ་ཆཝ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ རང་ཞིན་ཚན་རིག་ལས་དབྱེ་བ་ཕྱི་མི་འདི་ མར་ཕབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ འདི་གིས་ ཧེ་མ་ལས་ལེན་མི་ལུ་ ཐད་ཀར་དུ་བརྟ་དཔྱད་ཅིག་ཨིན་མས
འདི་བཟུམ་གྱི་བརྟག་དཔྱད་འདི་ neuroeconomicsཟེར་མི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ཡང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོ་འགྲན་ལེགས་ཤོམ་སྦཻ་རང་འབྱུང་ས་ལུ་ ག་ཡང་ ཐོན་སྐྱེད་གཅིག་གི་གོང་ཚད་བཟོ་ཚུགས་པའི་དབང་ཆ་མེདཔ་ཨིན་མས།
དཔལ་བྱོར་ཆུང་བ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་ལུགས་འཇམ་ཏོང་ཏོ་བཟོ་ནི་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྣ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ གཞན་མི་ཚོང་ལམ་ལུ་ཐོ་མ་བཅུག་པར་ ཚོང་ལམ་རེ་རེ་འབད་རང བལྟཝ་ཨིན་མས།
equilibrium theoryགིས་ ཚོང་ལམ་དང་སྤྱོད་ལམ་ཚུ་ བལྟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལས་རིམ་འབད་དགོ་མི་དང་ ཕུན་ཚུན་ཆ་ཚང་གི་ལས་རིམ་བར་ན་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
ཁ་བཟས་ཅིག་བཟོཝ་ད་གི་འགྲོ་སོང་ཆ་ཤེས་ཅིག་འདི་ ཕྱེ་དང་ཡང་ན་ དྲ་པོ་ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཚུགས་པའི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན་མས།
བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ནང་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་ཚུ་ཡང་ ལས་མི་དང་མ་རྩ་ དེ་ལས་ ས་གི་དང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་རྒྱེེན་མ་སོར་བར་ གྲུབ་འབྲས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཐོན་པ་ཅིན་ ཇོན་ཐངས་ཡར་དྲགས་འགྱོ་བའི་རྟགས་མཚན་དང་ ཡང་ན་ "འཕྲོ་བརྲག་" འགྱོ་ནི་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་བའི་རྟགས་ཨིན།
དཔལ་འབྱོར་གྱིས་ ཅ་ཆས་གཉིས་རྐྱངམ་ཅིག་ཡང་ བཏོན་ཚུགས(དཔེར་ན་ "ཀྲོབ་མདའ" ་དང་ "མར")
མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ དང་འདོད་ཡོད་མི་འདི་གིས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱིར་སྙོམ་ལུ་ PPFལས་ལྷག་སྟེ་སྤྱཽད་ནི་མེདཔ།
ས་སྒོ་གཅིག་གུ་ གུག་ཀྱོག་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཅ་ཆས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཚོང་འབྲེལ་འགྱོ་བའི་དོན་སྟོནམ་ཨིན་མས།
PPFདང་གཅིག་ཁར་ མ་ལང་པའི་གནད་ཀྱིས་ སྤྱིར་སྙོམ་ལུ་ ཅ་ཆས་གཅིག་གདམ་ཁ་རྐྱབ་སྟེ་ གཞན་མི་ཅ་ཆས་འདི་ ཉུང་སུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གུང་ཀྱོག་ནང་ལུ་ གནས་ཚད་ཅིག་ཡོད་རུང་ འདི་གིས་ བཟོ་བསྐྲུན་ཇོན་ཐངས་ཅན་མེད་མི་དང་ གྲུབ་འབྲས་ནང་ལུ་ ཅ་ཆས་གཅིག་དང་ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ར་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་སྤར་ཞིནམ་ལས་ གུག་ཀྱོག་གུ་བཀལ་ཏེ་ ཡར་སེང་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་འདི་ འཕྲུལ་རིག་དང་འོང་འབབ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རྒྱུ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཡོད་པའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ སྦོམ་སྦེ་རང་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལམ་ལེུགས་ཚུ་ནང་ལས་ ལཱ་མ་འདྲཝ་གི་དོན་ལུ་ ལས་མི་དཔྱ་བགོ་དང་ ཅ་ཆསདང་ས་གཞི་མ་འདྲཝ་ལག་ལེན།
བསམ་ཞིབ་དང་གྲུབ་མཐའ་ལྟ་རྟོག་འབད་མི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཁའི་གོང་ཚད་དང་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ བགོ་བཀྲམ་གྱི་གདམ་ཁ་ དེ་ལས་ ཟད་འགྲོ་ཉུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན།
དཔལ་འབྱོར་ཆུང་བ་ནང་ལུ་ གོང་ཚད་དང་དོ་འགྲན་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ ཚོང་ལམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ གོང་ཚད་ལེགས་ཤོམ་བཀོད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཚོང་ཉོ་མི་དང་བཙོང་མི་མེད་པའི་གནས་སྟངས།
དགོ་འདོད་ཀྱི་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་ འོང་འབབ་དང་གོང་ཚད་ དེ་ལས་ དྲོ་བོ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ ངོ་རྐྱང་གིས་ ཅ་ཆས་གཅིག་གི་གྱངས་ཁ་ག་དེ་རང་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་དོ་ག་གི་སྐོར་ལས་ བཤད་ནུག
དགོ་འདོད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ཁྲོམ་ཁ་ལུ་ གོང་ཚད་དང་གྱངས་ཁ་དགོ་འདོད་སྐྱེད་མི་འདི་ ཕྱི་འགྱུར་འབད་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གོང་ཚད་ཕབ་ཆ་གིས་ ཉོ་ནི་གི་ལྕོགས་གྲུབ་ཡར་སེང་འབདཝ་ཨིན།
བཀྲམ་སྤེལ་ཟེར་མི་འདི་ ཅ་ཆས་ཀྱི་གོང་ཚད་དང་ གོང་ཚད་འདི་གུ་ ཅ་ཆས་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་གི་བར་ནའི་ འབྲེལ་བ་འདི་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ གཞན་མི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚུ་བསྒྱུར་བཅོས་མ་འགྱོ་བ་ཅིན་ བཀྲམ་སྤེལ་ཟེར་མི་འདི་ གོང་ཚད་དང་མང་ཉུང་དང་འབྲེལ་བ་ཨིན་མས།
དགོ་འདོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ཡང་ གོང་ཚད་དང་ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ ཁྱད་རིག་ཡར་དྲག་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འགྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དགོ་འདོད་སྐྱེད་མི་དང་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་མི་འདི་ འདྲན་འདྲ་སྦེ་ལུས་སོང་པ་ཅིན་ དགོ་འདོད་དང་བཀྲམ་སྤཻལ་གྱི་གུ་ཀྱོག་ཕྱེད་མི་འདི་ལུ་ ཚོང་ལམ་འདྲ མཉམ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདྲ མཉམ་གྱི་ལྟག་ལས་ གོང་ཚད་བཀོད་པ་ཅིན་ ཐོན་སྐྱེད་དགོ་མི་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ བཙོང་མི་འདི་ མང་སུ་སྦེ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཨིན།
ལས་སྡེ་ཚུ་ཡང་ ལས་འཛིན་དང་མཉམ་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བློ་གཏད་ཚུ་ཨིན་མས།
དོ་འགྲན་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཡོད་པའི་ཚོང་ལམ་ནང་ལུ་ ཐོན་སྐྱེད་བཏོན་མི་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ ག་གིས་ཡང་ གོང་ཚད་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་ཅིག་བཟོ་མི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོད་རིས་ཀྱིས་ དོ་འགྲན་ཅན་གྱི་ཚོང་ལམ་རྩིས་ཏེ་ རྐྱང་འཛིན་དང་གཞན་མི་རྐྱང་འཛིན་ཚུ་ཨིན་མས།
རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ངེས་མེད་དང་དཔལ་འབྱོར་ལས་སྡེ་གི་ངོས་ལེན་ཚུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ནང་ ཐབས་ལམ་མང་རབ་ཅིག་རང་འདུག
སྤྱོད་ལམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ཐབས་བྱུས་ལས་སྡེ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་དང་ གཞན་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ སྤྲ་བ་འདི་ ཁོང་རའི་སྤྲོ་བ་ལས་ཨ་ཙི་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕྱི་ཁ་ལུ་ ལག་ལེན་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཐབས་བྱུས་དང་ཀུན་སྤྱོད་ སྲིད་དོན་ཚན་རིག་དང་ རིམ་ལུགས་སྐྱེ་ལྡན་ཚུ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཅ་ཆས་གནས་གོང་དང་ ལས་སྡེ་གི་དངུལ་འབྲེལ་མཐུན་རྐྱེན་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཚོང་ལམ་དང་སྟབས་མ་བདེཝ་ དེ་ལས་ འབྲེལ་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་དང་ལམ་ལུགས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཚོང་མགྲོན་པ་གིས་ སྣུམ་འཁོར་འདི་ "ལེ་མོན་" ཨིནམ་རང་མ་ཤེསཔ་ལས་ གོང་ཚད་འདི་ སྣུམ་འཁོར་རྙིངམ་གི་གོང་ཚད་གུ་རང་ ཕབ་བཏངམ་ཨིན།
དཀའ་ངལ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་རང་ ཉེན་བཅོལ་གྱི་འགྲོ་སོང་དང་ ཚོང་ལམ་ནང་ལས་ ཇོན་ཐངས་མར་ཕབ།("ཚོང་ལམ་ཆད་ཆདཔ")
བརྡ་དོན་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་ལེེགས་ཤོམ་མེད་པར་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ ཚོང་ལམ་འདི་ ཁྲིམས་དོན་དང་ལམ་ལུགས་ལེགས་བཅོས་ དེ་ལས་ ཚོང་ལམ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཡར་དྲགས་བཏང་ཚུགས་ནི།
མི་མང་གི་ཅ་ཆས་ཟེར་མི་འདི་ ཁྲོམ་ཁ་ལུ་ བཀྲམ་སྤེལ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ བཙོག་རླུང་གིས་ གནོད་པ་ཡོད་རུང་ ཤེས་རིག་གིས་ ལམ་བཟང་ཕོའི་ཕྱོགས་སྟོན་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།(བྱ་ངན་མར་ཕབ་བཟུམ)
གནད་དོན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ གོང་ཚད་བཞག་ནི་འདི་ རྩིས་ཁྲའི་གྱངས་ཁ་དང་ དགོ་འདོད་དང་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཚོང་ཁྲོམ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ གོང་ཚད་གནས་མི་གི་དཔེ་འདི་ ལས་མི་གི་གླ་ཆ་དང་ གོང་ཚད་བཀོད་བཞག་མི་འདི་གིས་ དོ་འགྲན་ཉམས་འགྱོ་བཅུག་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་སྤྱིར་སྙོམ་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་འོང་འབབ་དང་ཐོན་ཁུངས་ ལ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་དང་ གོང་ཚད་ཡར་སེང་ དེ་ལས་ ཉོ་སྤྱོད་དང་མ་རྩ་བཏང་ནི་དང་ འདི་གི་ཆ་ཤེས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཆོས་ཚན་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནད་དོན་འདི་སེལ་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Keynesགིས་བཀོད་མི་ནང་ ཅ་ཆས་ཀྱི་སྤྱིར་སྙོམས་དགོ་འདོད་འདི་ དཔལ་འབྱོར་རྒུད་པའི་སྐྦས་ལུ་ མི་ལང་ནི་ཨིན་རུང་ འདི་གིས་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་མར་ཕབ་འགྱོ་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དཔལ་འབྱོར་ཆེ་བ་གསརཔ་འདི་ Keynesianདང་མ་འདྲཝ་ལས་ འདི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་འདི་ འཁོར་རིམ་ཅིག་སྦེ་ བརྡ་དོན་གཏན་གཏན་མེད་པར་ ཚོང་བཙོང་ཚུགསཔ་སྦེ་འབད་ནི་ནང་ གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
ལས་མི་ནང་ལུ་ ལཱ་གཡོག་འཚོལ་ཡི་རང་ཡོད་མི་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ གླ་ཆ་མཐོ་སུ་འབདཝ་ད་ ལཱ་གཡོག་འབྱིན་མི་ཚུ་གིས་ ལས་མི་ཐེབ་ལེན་མ་ཚུགས་པའི་སྐབས་ལུ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་ས།
ལཱྱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ ཅིག་ དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་ འགྱུར་བ་འབྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ ཧེ་མ་ལྷབ་སྟེ་ཡོད་པའི་རིག་རྩལ་འདི་ དགོ་མི་མེད་པའི་སྐབས་ལུ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཏི་རུ་ལུ་ ངོས་ལེན་དང་ གནས་གོང་ དེ་ལས་ ཐུབ་ཚད་དང་ འབག་ངོ་འཇམ་ཧིང་ དེ་ལས་ མི་ཚུ་གི་བློ་གཏད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མི་ Francis Amasa Walkerགིས་ "ཏི་རུ་འདི་ ཏི་རུ་གིས་ག་ཅི་འབད་འོང་ག་ཟེར་" བཀོད་དེ་འདུག (ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་"ཏི་རུ་འདི་ ཏི་རུ་གི་འབད་མི་འདི་ཨིན" ་ཟེར)
ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཅ་ཆས་རྗེས་སོར་འབད་མི་ལས་འགལ་བ་ཨིན།
སྤྱིར་སྙོམ་གྱི་དགོ་འདོད་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་འོས་འབབ་ཐོན་སྐྱེད་ལས་བབས་པའི་སྐབས་ལུ་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོད་མི་ལ་ལུ་ཅིག་ གཡོག་ནང་མ་བཙུགས་པར་ལུས་ནི་འདི་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ ཁྱད་པར་ཆགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེར་ན་ ལཱ་གོཡག་མེད་མི་ ཁྱིམ་རྐྱབ་མི་ཚུ་ གཞུང་ལམ་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་དོན་ལུ་ བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
དངུལ་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ནུས་པ་འདི་ མི་མང་ལས་མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ལེན་ཏེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས།
དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མི་མང་ལས་མ་དངུལ་བསྡུ་ནི་འདི་ སྟབས་མ་བདེཝ་སྦཻ་རང་རྩིས་དོ་ཡོད་རུང་ ཐོན་སྐྱེད་མར་ཕབ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་སྟབས་མ་བདེཝ་སྦོམ་ཅིག་འབད་ མི་མནོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་མང་གདམ་ཁ་གི་གྲུབ་མཐའ་གིས་ དཔལ་འབྱེར་ཆུང་བ་ཅིག་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ ཚོགས་རྒྱུན་བསྐྱ྄ར་མི་དང་སྲིད་དོན་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་དཔོན་ཁག་ཚུ་གི་བའྲེལ་བ་འཐབ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལས་ ཁེ་བསང་སྦོམ་ཆུང་དང་བཀྲམ་སྤེལ་ཚུ་ཡང་ བལྟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Carlyleགིས་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ མིང་གཞན་ "སྐྱོ་སི་སི་གི་ཚན་རིག་" ཟེར་བཏགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ དུས་རབས་༡༨པའི་ནང་ལུ་ The Reverend Thomas Robert Malthusགིས་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་འདི་ བཟའ་འཐུང་བཀྲམ་སྤེལ་ལས་ལྷག་སྟེ་ཐོན་ནི་གི་ཕོག་ཚད་དཔག་མི་དང་འབྲེལ་ བཟའ་འཐུང་མ་ལང་པར་ མུ་གེ་ཐོན་ནི་ཨིན་མས་ཟེར་བཀོད་མི་ལུ་ ལན་གསལ་འབད་ཨིན་མས།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་ལག་ལེན་འདི་ མ་སྒྲིགཔ་རང་འོང་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་ནང་ལས་ མི་སྡེ་གི་གནད་དོན་དང་བརྩི་མཐོང་གི་ལམ་ལུགས་གུ་གཞི་བཞག་པའི་བསྒང་ལས་ ཧེང་སྐལ་རང་ མགོ་ཐོམ་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སློབ་རིག་གི་དཔལ་འབྱོར་གནས་དེབ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་པ་ཚུ་གི་ཁ་འཆམ་འབྱ྄ང་གི་གནས་ཚད་འཇལ་ནི་གི་བརྩོན་ཤུགས་ཡར་སེང་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཤེས་ཡོན་ཡོད་པའི་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ སྲིད་བྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན་མས།
དངུལ་ཁང་ལྟེ་བའི་རང་དབང་དང་ སྲིད་བྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ དེ་ལས་ སྤྱི་འཛིན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཆུང་བའི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ གྲོས་བསྡུར་དང་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་གཞི་ཅིག་འབད་རང་ཡོདཔ་ཨིན།
བརྡ་དོན་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ རྩིས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཞིབ་འཚོལ་དང་ སྤྱོད་ལམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་གཉིས་ཆ་ར་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོ་པའི་གནད་དོན་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Joskowགིས་འབད་བ་ཅིན་ ལས་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ལཱ་ཁག་ཆེཝ་ཚུ་ ལུགས་ཡངས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་བལྟ་རྟོག་འབད་དེ་ འབད་དོ་ཡོདཔ་སྦ་ཨིན་རུང་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་བྱ་རིམ་འདི་ "ཁེ་བསང་འགྲེལ་བཤད་"ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
གཞན་མི་བརྗོད་དོན་འདི་ རིམ་འགྱུར་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ གཅིག་མཐུན་དང་རིགས་སྣ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་ལཱ་ཤུལ་ History of Animalsའདི་ གནམ་མདེ་ས་མེད་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་ལྷབ་སྦྱང་དང་ ཤུལ་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་དང་རིགས་སྣ་གི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་འདུག
གསོ་བ་འདི་ Greekནང་དོན་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ ཁ་ཆེ་གི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ལྷབ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ རང་བཞིན་གྱི་བྱུང་རབས་འདི་ Aristotelianལུ་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ གོ་གནས་ཀྱི་རིམ་པ་ནང་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་འདུག
Jan Swammerdamགིས་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ སྲོག་ཆག་རིག་པ་ནང་ལུ་ གནད་དོན་ནང་ལུ་ ཕྲ་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ དཔེ་ཚད་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཚུ་བཟོ་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ནུག
སྤྱི་ལོ་༡༨༣༩ལུ་ Schleiden དང་Schwannགིས་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་གཞི་འདི་ ཁམས་ཕྲན་དང་ ཁམས་ཕྲན་རེ་ལུ་ ཚེ་སྲོག་གི་ཁྱད་རྣམ་ག་ར་ཚང་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་རུང་ ཁོང་གིས་ ཁམས་ཕྲན་ཆ་མཉམ་ ཁམས་ཕྲན་གཞན་མི་ནང་ལས་ འཕྱེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་མི་ལུ་ དགག་པ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Carl Linnaeusགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༧༣༥ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་དོན་ལུ་ མིང་བཏགས་ཐངས་ཀྱི་ཀི་དེབ་ཅིག་ གསར་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་(འདི་ལས་ཚུར་ ཀི་དེབ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་རང་ཡོདཔ) སྤྱི་ལོ་༡༧༥༠ལུ་ ཁོ་ར་གིས་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆག་གི་རིགས་ལུ་ ཚན་རིག་གི་མིང་ཚུ་བཏགས་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
Lamarckགིས་ ཆ་རྐྱེན་འདི་ སེམས་ཅན་གྱི་ཕྱུ་གུ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོད་ཚུགས་པའི་ཤུལ་ ཧེང་སྐལ་རང་ ལེགས་ཤོམ་བཟོ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་རིག་ཚན་གྱི་གཞི་འགྱམ་འདི་ Gregor Mendelགིས་ཞིབ་འཇུག་འབད་བའི་ཤུལ་ལུ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གིས་ སྙན་ཞུ་ "Versuche über Pflanzenhybriden" ("ཤིང་རིགས་མ་འདྲཝ་མཐུད་ནི་གི་ཉམས་མྱོང་")ཟེར་འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ལུ་ གསལ་ཞུ་འབད་སྐབས་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་རྒྱུད་འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་རིག་ཚན་གྱི་གཞི་ཅིག་སྦེ་བཀོད་ནུག
སྲོག་ལྡན་གསརཔ་གི་དོན་ལུ་ འཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་དང་འཕྱ་འབུཔ་གསརཔ་དང་ འདི་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ལུ་ James Watsonདང་Francis Crickགིས་ རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་བཀོད་གཉིས་བརྩེག་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་འདི་གིས་ རྡུལ་རྟེན་རིགས་མཚན་ལུ་ ཤུགས་བསྟེན་པའི་དུས་ཚོད་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
Human Genome Projectཟེར་མི་ལས་འགུལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལུ་ སྤྱིར་བཏང་མི་གི་རང་གཤིས་བལྟ་ནི་གི་དམིགས་གཏད་དང་གཅིག་ཁར་ གསར་བཏོད་འབད་ནུག
འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ སྲོག་འདི་ ཆུ་ནང་ལས་འགོ་བཙུགས་པའི་ཤུལ་ སྤང་ནང་ལུ་ མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ལོ་ཐེར་འབུམ་༣དེ་ཅིག་གི་རིང་ ལུས་སོང་ནུག
སྲོག་ཤིང་འདི་ ཇེ་རྩི་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ མང་སུ་ཅིག་ལས་ གྲུབ་གྲུབ་ཅིག་ཨིན་མས།
རྩ་རྫས་རེ་གི་རྡུལ་ཕྲན་ནང་ལུ་ ཇུ་རྩི་མ་འདྲཝ་རེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཨང་དང་ ཇུ་རྩིས་དང་གློག་མེ་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་སྡོམ་ད་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཨང་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ ནག་རྫས་ཀྱིས་ རང་རྐྱང་གི་རྡུལ་ཕྲན་(ནག་རྫས་-12དང་ ཡང་ན་ ནག་རྫས-13)ཅིག་འབད་གནས་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ཡང་ན་ རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་གི་ལོ་ཚད་བལྟ་ཚུགས་མི་ radiometric dating ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ འོས་བརླབས་ཅན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་(ནག་རྫས་-14)ཅིག་འབད་ཡང་ གནས་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།
གློག་སྦྱོར་འབད་ནི་ནང་ལུ་ གློག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་བར་ན་ གློག་རྡུལ་མཚར་སྡུག་པ་དང་ ཡང་ན་ རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཡང་ན་ གློག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་འབྱུང་མི་འདི་ཨིན་མས།
གློག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གློག་སྦྱར་བཟུམ་མེན་པར་ covalent་གློག་སྦྱར་ནང་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་བར་ན་ལུ་ གློག་རྫས་ཚུ་ཕར་ཚུར་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
hydrogenགི་གློག་སྦྱར་འདི་ ཆུའི་རྡུལ་རྟེན་ནང་ལུ་ མཐོངམ་ཨིན་མས།
ཆུ་འདི་ ཚེ་སྲོག་ལུ་ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་ཡང་ ག་ཅིག་རང་འབད་རུང་ བཞུ་ཚུགས་མི་གི་རྒྱུ་རྫས་ཅིག་འབད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
O-H་གློག་སྦྱོར་འདི་ ཁབ་ལེན་གྱི་ཟུར་འབདཝ་ལས་ སྲོག་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ལུ་ negative chargeཡོདཔ་ད་ hydrogenགི་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ positiveགི་chargeཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་གིས་ polarདང་ཆུ་མིན་པའི་རྡུལ་རྟེན་ནང་ལུ་ཡང་གནས་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཁྱེགས་ཀྱི་ལྡན་ཚད་དམའ་སུ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཆུའི་རྡུལ་རྟེན་གྱི་གྱངས་ཁ་ཉུང་སུ་འབགད་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ཆུའི་རྡུལ་རྟེན་ཚུ་གི་བར་ན་ལུ་ ས་སྟོང་སྦོམ་སྦེ་རང་ འབྱ྄ངམ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ ཆུ་འདི་ རླུང་ལུ་བསྒྱུར་ནི་གི་ཐབས་ལུ་(རླངམ)ཆུའི་རྡུལ་རྟེན་འབྱེལ་ནི་གི་ནུས་ཤུགས་སྦོམ་སྦེ་རང་ དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་མ་གཏོགས་པའི་ དེ་མེན་ སྲོག་ལྡན་བཟོ་མི་ རྡུལ་རྟེན་ཡུདཔ་ཅིག་ཆ་མཉམ་ལུ་ ནག་རྫས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ ནག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གིས་ methaneདང་carbon dioxideབཟུམ་ covalentགི་སྦྱར་བ་བཞི་རེ་བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ covalentགི་སྦྱར་བ་གསུམ་ཡོད་མི་ carbon monoxideཚུ་ཡང་ བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
hydrocarbonགི་རྒྱབ་རྟེན་འདི་ རྩ་རྫས་གཞན་ སྲོག་རླུང་དང་hydrogen phosphorus་དང་sulfurཚུ་འགྱོ་བཏུབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རྫས་སྦྱོར་གྱི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབདཝ་ཨིན་མས།
glucose་དང་fructose་བཟུམ་ monosaccharides་གཉིས་མཉམ་སྦྱོར་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ sucroseབཟུམ་གྱི་ disaccharideཚུ་ ཐོནམ་ཨིན་མས།
མར་ཁུ་དང་ཚིལ་ལུ་བཟུམ་གྱི་ རང་བཞིན་གྱི་འདུས་གྲུབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ nonpolarཨིན་པའི་ཁར་ hydrophobicཡང་ཨིན་མས།
Glycerolདང་Phosphateསྡེ་ཚན་མཉམ་གཅིག་སྡོམ་པའི་སྐབས་ལུ་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་polarདང་hydrophilicཐོན་དོ་ཡོད་རུང་ ཚིལ་ལུའི་སྐྱུར་རྫས་ཀྱིས་ nonpolarདང་ hydrophobic་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ཇུ་རྩི་ཚུ་ རྡུལ་རྟེན་ཆུང་བ་མ་འདྲཝ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ ཇུ་རྩི་གི་རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ ནུས་གཟུགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Polarityདང་ Chargeགི་ས་སྒོ་གིས་ amino acidsགི་ བཞུ་ཐངས་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
གཞི་བཀོད་ནང་ལུ་ piptideམཉམ་སྦྱོར་གྱིས་འབྲེལ་མཐུན་ཡོད་པའི་ amino acidsགི་གོ་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨཱལ་ཕ་ཧེ་ལིག་དང་བེ་ཊ་གིས་ ཇུ་རྩི་ལུ་ ཟུར་གསུམ་དང་ཡང་ན་ བཀོད་རིས་ཚུ་འབྱིནམ་ཨིན་མས།
པུ་རིན་ནང་ལུ་ གི་ནིན་དང་ ཨེ་དྲ་ནིན་ཡོད་རུང་ པིར་མི་དྲིན་ནང་ལུ་ སའི་ཀྲོས་སིན་དང་ཡུ་ར་སི་ དེ་ལས་ ཐའི་མཱན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་ཆ་རྐྱེན་ནང་ལུ་ cholesterolsརྩིས་ཏེ་ lipid bilayerཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ དྲོད་ཤུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ མཉེན་ཁུག་ཚུ་བཞག་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ cell adhesionདང་ གྲེག་བུ་ནུས་ཤུགས་བསག་ནི་བཟུམ་གྱི་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་བྱ་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གྲལ་ཁར་གཏོགས་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Albertsགིས་བྲིས་མི་ཀེ་དེབ་ནང་ལུ་ "ཁམས་ཕྲན་བཟོ་ནི་གི་ཁག་ཚན་" ཚུ་ སྒོང་ཕྲུག་གི་དོན་ལུ་ ག་དེེ་འབད་སྤརཝ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་བཤད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་འདི་ སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་ལས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ cell wallདང་ chloroplast་དེ་ལས་ vacuolesཚུ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
Thermodynamicsགི་ལྟ་བ་འགོ་དང་པ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ནུས་ཤུགས་འདི་ བཟོ་ནི་དང་ཡང་ན་ མེདཔ་བཏང་པའི་ཟེརཝ་མེདཔ་ལས་ སྲུང་སྟེ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་སྦཻ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་འབད་ སྲོག་ལྡན་གཅིག་ལུ་ entrophyདམའ་སུ་སྦེ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ ནུས་ཤུགས་དགོ་སྟེ་རང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་དབྱེ་བ་ཕྱི་འགྱོཝ་ད་ལུ་ ནུས་ཤུགས་བཏོན་དོ་ཡོད་རུང་ ནུས་ཤུགས་ཚུ་བསག་པའི་སྐབས་ལུ་ ནུས་ཤུགས་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་གོ་རིམ་མ་འདྲཝ་སྦེ་འགྱོ་དགོ་་དོ་ཡོདཔ་ད་ ལ་ལུ་ཅིག་ redoxཟེར་མི་ཨིན་མས།
Acetyl-Coa་ སྐྱུར་རྫས་ཀྱི་འཁོར་རིམ་ནང་ལུ་འཛུལ་ནི་འདི་ mitochondrial matrixགི་ནང་ན་ལུ་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Oxidative phosphorylationནང་ལུ་ རྡུལ་རྟེན་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་རིམ་པ་ཡོདཔ་ལས་ ཇུ་རྩི་གོ་རིམ་བཞི་གིས་ རྡུལ་རྟེན་གཅིག་གི་ནང་ལས་ གཞན་ཁ་ལུ་ བཏང་ཞིན་ན་ NADHདང་ FADH2གི་ནང་ལས་ ཇུ་རྩིས་ཡོད་པའི་ ནུས་ཤུགས་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ སྲོག་རླུང་ཚུ་མེད་པ་ཅིན་ pyruvateའདི་ དབུག་གཏོང་ལེན་གྱིས་ སོ་སོ་འབད་ ཁ་དབྱེ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ ལོང་ནི་གི་རིམ་ནང་ལུ་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧེལ་བའི་སྐབས་ལུ་ NADHལས་ NAD+ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ glycolysisནང་ལུ་ ལོག་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
ཀེང་རུས་ཀྱི་རྩ་རྒྱུས་ནང་ལུ་ མ་དགོ་པའི་རྫས་སྦྱོར་འདི་ lactic acidཟེར་མི་འདི་ཨིན།
glycolysis anaerobicགི་སྐབས་ལུ་ hydrogen་ཆ་འབད་ pyruvateདང་ཅིག་ཁར་སྡོམ་སྟེ་ lactiateབཏོནམ་ད་ལུ་ NAD+ལོག་ཐོནམ་ཨིན་མས།
སྲོག་རླུང་ཡོད་པའི་ནམ་དུས་ལུ་ ATPབཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ NAD+གིས་ lactateལས་ hydrogenལུ་ སྦྱོར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྲོག་ར྄ང་འདི་ གནད་དོན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ མ་དགོ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཅིག་འབད་ བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དབུགས་གཏོག་ལེན་གྱི་ནང་ལུ་ རྡུལ་རྟེན་གྱིས་ mitochondrialགི་ཆ་རྐྱེན་ནང་ལུ་ ནུས་ཤུགས་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
autocrineགི་བརྡ་རྟགས་ནང་ལུ་ ཆ་རྐྱེན་འདི་གིས་ ཁམས་ཕྲན་ཅོག་རང་ཐདཔ་བཏོན་མི་འདི་ལུ་ ཐོ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Eukaryotes(སེམས་ཅན་དང་ཤིང་ དེ་ལས་ ཤ་མུ་དང་གཞན་མི་ཁམས་ཕྲན)ལུ་ mitosisདང་ meiosisཟེར་ ཁམས་ཕྲན་འཕྱེལ་འགྱོ་ཐངས་མ་འདྲཝ་གཉིས་འདུག
ཁམས་ཕྲན་འཕྱེལ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་ ཁམས་ཕྲན་རེ་གིས་ འཁོར་རིམ་གསརཔ་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་འཕྱེལ་འགྱོ་ནི་གི་འཁོར་རིམ་གཉིས་ཆ་ར་ སྐྱེས་རྒྱུན་གྱི་བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
mitosisདང་ meiosisགི་བྱ་རིམ་བཟུམ་མེན་པར་ གཉི་རྩེགས་འབད་སྡོམ་ནི་འདི་ ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་མེད་པར་ prokaryotesནང་ལུ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Mendelian inheritanceཟེར་མི་འདི་ ངོ་མ་རང་ རིགས་ཚན་འདི་ ཕམ་ལས་ཨ་ལུ་བརྒྒྱུད་པའི་ ལཱ་སྐོར་ཅིག་ཨིན་མས།
རིགས་ཚན་གྱི་ཁྱད་རྨན་འགོ་དང་པ་འདི་ allelesཟེར་མི་ཚུ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ སོ་སོ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཕམ་རེ་རེ་ལས་ཐོབ་མི་ རྣམ་པ་གཞན་མི་ཅིག་འདུག(དཔེར་ན་ རྒྱ་སྨུག་དང་དཀརཔོ་དང་ ཡང་ན་ གཟུག་རིངམོ་དང་ཐུང་ཀུ)
Mendelགིས་བཀོད་མི་ནང་ སྐྱེ་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ allelesརེ་ལུ་ སྐྱེ་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་རེ་རེ་ལས་བརྒལ་འོང་མི་བཅུག་ནི་གི་དོན་ལུ་ allelesཕྱི་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ དབྱེ་བ་ཕྱི་ནི་གི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ བཤད་དེ་འདུག
nucleotideའདི་ཚུ་ sugarདང་phosphate་གི་བར་ན་ covalentམཉམ་སྦྱོར་གྱིས་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ sugar phosphateརྒྱབ་བརྟེན་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞི་འདི་ pyrimidinessདང་ purinesཟེར་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ལུ་ དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་སྟེ་འདུག
DNAཟེར་མི་རིགས་ཚན་འདི་ རིག་གཉིས་ཕྱི་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་འདི་ DNA་དང་histonesཡོད་པའི་ བཀོད་རིས་ཅིག་ཨིན་མས།
prokaryotesནང་ལུ་ DNAའདི་ cytoplasmགི་བཟོ་རྣམ་ག་ནི་ཡང་མེད་པའི་nucleoidནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
DNAལུ་ཡོད་པའི་ རིགས་ཚན་གྱི་བརྡ་དོན་གྱིས་ རིགས་ཚན་གྱི་དབྱེ་བ་སྟོན་དོ་ཡོད་རུང་ སྲོག་ལྡན་གྱི་བཟོ་བཀོད་དང་གོང་འཕེལ་ཚད་འཛིན་འབད་མི་འདི་ ཇུ་རྩི་ལས་བརྟེན་བྱུང་མི་ phenotypeཨིན་མས།
རིགས་ཚན་གྱི་གསང་ཨང་ནང་ལུ་ mRNAགིས་ ཇུ་རྩིས་ནང་ལུ་ སྐད་བསྒྱུར་ཟེར་བའི་གོ་རིམ་ནང་ལུ་ amnio acidsགིས་ གོ་རིམ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ribosomesནང་ལུ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
genomesདབྱེ་དཔྱད་དང་གོ་རིམ་སྒྲིག་ནི་འདི་ DNAགོ་རིམ་པ་དང་སྐྱེ་ལྡན་བརྡ་དོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ genomesགི་ལཱ་འགན་དང་བཟོ་བཀོད་འདི་ཡང་ བསྡུ་སྒྲིག་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
prokaryotesགི་genomesཚུ་ ཆུང་ཀུ་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལུ་ རིམ་པ་བཞི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ determinationདང་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནི་ དེ་ལས་ ཡར་རྒྱས་དང་morphogenesisཚུ་ཨིན་མས།
stemགི་ཁམས་ཕྲན་འདི་ ཨ་ཙི་མ་འདྲཝ་དང་ཁྱད་པར་མེདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ཁམས་ཕྲན་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་ ཁྱད་པར་ཕྱི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཁམས་ཕྲན་མང་སུ་སྦེ་ཡང་ བཏོན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Apoptosisདང་ཡང་ན་ ཁམས་ཕྲན་ཤི་ནི་འདི་ morphogenesisགི་སྐབས་ལུ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ མི་གི་སྒོང་ཕྲུག་ནང་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་ཤི་མི་འདི་གིས་ ལགཔ་དང་རྐང་མའི་མཛུབ་མོ་ཚུ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཅ་ཆས་རིགས་ཚན་ཚུ་ phylaནང་ལུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་རང་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ སེམས་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ དང་ཕུ་ལས་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་རང་ཁ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Hoxཟེར་མི་རིགས་ཚན་གྱིས་ སྦུལ་བཟུམ་སྦེ་ སྒོང་ཕྲུག་དང་ཚང་འབུཔ་ལས་སྐྱེ་མི་ཚུ་ ལོག་ལོག་དགོ་པའི་ས་སྒོ་ག་ཏེ་ཨིན་ན་སྟོནམ་ཨིན་མས།
ཅ་ཆས་རིགས་ཚན་འདི་ བཟོ་རྣམ་མ་འདྲཝ་སྦེ་སྟོན་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ Darwinགི་སྡེ་ཚན་ BMPགིས་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་པའི་སྐབས་དང་ ཡང་ན་Distal-less(Dlx)རིགས་ཚན་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་མ་ཚུགས་པར་ལུསཔ་ད་ལུ་ སྦུལ་ལུ་ རྐངམ་མེདཔ་བཟུམ་ཐལ་ནི་ ཡང་ན་རྐང་ལག་མ་པ་ལས་རང་མ་འབྱུང་མི་ ཕོ་བཤུད་སེམས་ཅན་བཟུམ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ག་ཅི་སྟོན་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ འཁྲིག་སྦྱོར་གྱི་སྲོག་ལྡན་གྱི་མི་རློབས་ནང་ལུ་ alleleལུ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ནུས་ཤུགས་མེད་པའི་སྐབས་དང་ ཡན་ན་ ཞན་ཁོག་སྦེ་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ allele frequenciesཚུ་ མི་རབས་རེ་ལུ་ ཡར་མར་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ལས་ དཔེ་ཚད་ཀྱི་འཛོལ་བ་འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
སྐྱེས་རྒྱུན་མེད་པར་སྡོད་མི་འདི་ རིགས་ཚན་ཁ་སྟོར་འགྱོ་བའི་ཚེ་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
རྒྱུད་པ་དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་སྟེ་ གཉིས་ལུ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ phylogeneticཤིང་ནང་ལུ་ མཛེར་ཏོ་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཤིང་གི་རིགས་ག་ཅིག་རང་འབད་རུང་ མིང་ཡོད་པ་ཅིན་ taxon(དཔར་ན་ མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་)་ཨིནམ་ད་ taxonནང་ལུ་ རིམ་འགྱུར་གྱི་རིགས་ག་ར་ལུ་ རྐྱང་འཛིན་གྱི་taxonཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན་མས།
སྡེ་ཚན་གཅག་དང་ ཡང་ན་ ནང་མི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་ རིགས་ཚན་ལས་ ཕྱི་ཁར་ཨིན་པ་ཅིན་ ཕྱི་ཁའི་སྡེ་ཚན་སྦེ་ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ལས་འདི་གི་ཤིང་གི་ཐད་ཁར་ ཞིབ་འཇུག་འབད་སའི་གཞི་ཅིག་ཨིན་མས།
Parsimonyགི་གཞི་རྩ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཤིང་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ཡོད་མི་འདི་ རིམ་འགྱུར་གྱི་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ འགྱུར་བ་ཨ་ཙི་རེ་འབད་དགོཔ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
ལམ་ལུགས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རིགས་ཚན་རེ་ལུ་ མིང་གཉིས་རེ་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ གཅིག་འདི་ རིགས་ལུ་དང་ གཞན་མི་འདི་ རིགས་མ་འདྲཝ་ལུ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་གིས་ རིགས་ཚན་གྱི་གསང་ཨང་ ཧིང་སངས་སང་མེད་མི་འདི་ འཕྲ་འབུཔ་དང་archaea དེ་ལས་ eukaryotesཚུ་ནང་ མར་ཕབ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤུལ་ལས་ ལོ་ཐེར་འབུམ་༡དང་ཚག་༧དེ་ཅིག་ཁར་ ཁམས་ཕྲན་དབྱེ་བ་ཕྱི་སྟེ་ཡོད་མི་དང་ ལཱ་འགན་མཐའ་ཅིག་ཏུ་ཡོད་པའི་ སྣ་ཚོགས་ཁམས་ཕྲན་གྱི་སྲོག་ལྡན་ཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
ས་ཁ་ལུ་སྐྱེས་མི་ཤིང་འདི་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་སྐྱེས་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གིས་ Late Devonianར་མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་མི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནུག
རྐྱེན་ངན་འདི་ལས་ ལོག་ཤུགས་ཐོན་པའི་སྐབས་ སེམས་ཅན་འབྲུག་བཟུམ་རྩིས་ཏེ་ archosaursའདི་ Jurassicདང་Cretaceous་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ ས་ཁ་ལུ་ མང་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ཅིག་འབད་ཐོན་ནུག
ཕྲ་འབུཔ་གིས་ ས་གཞི་དང་ཆུ་ དེ་ལས་ ཚ་ཆུ་དང་ radioactiveགི་ཕྱགས་སྙིགས་ དེ་ལས་ ས་གཞི་གི་ནང་ན་ལུ་ འཚོ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Archaeནང་ལུ་ prokaryoticཁམས་ཕྲན་གཞན་མི་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཚུ་ ཧེ་མ་ archaebacteria(Archaebacteria Kingdom)ལས་བལྟ་གྲངས་པའི་ ཁམས་ཕྲན་ཅིག་འབད་སྡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ མིང་ཚིག་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
Archaeaདང་ ཕྲ་འབུབ་འདི་ བཟོ་རྣམ་དང་སྦོམ་ཆུང་གི་ཐད་ཀར་ ཅོག་རང་ཐད་རུང་ Haloquadratum walsbyiབཟུམ་གྱི་ archaeaལ་ལུ་ཅིག་ གྲུ་བཞི་དང་ལེབ་ཏེག་ཏེ་སྦེ་ བཟོ་བལྟ་མ་འདྲཝ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
eukaryotesདང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ Archaea གིས་ ནུས་ཤུགས་མང་སུ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ Sugarདང་ammonia metal ions་དང་ hydrogen gasབཟུམ་ ཨིན་མས།
Archaeaའགོ་དང་པ་རང་ གཞན་མི་སྲོག་ཆག་སྡོད་མ་ཚུགས་པའི་ ཚ་ཆུ་དང་ཚ་མཚོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་སྡོད་ཚུགས་མི་ extremophilesཚུ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ སྲོག་ཆག་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ Archaeaཟེར་མི་ཕྲ་འབུཔ་འདི་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཕྲ་འབུཔ་ལྔ་སྡོམ་ད་ལུ་ protists ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ protistsའདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཆུང་ཀུ་ཨིན་པའི་ཁར་ ཤིང་དང་སེམས་ཅན་ཡང་མེན་པས།
Protistsཟེར་མི་ཕྲ་འབུམ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཁམས་ཕྲན་གཅིག་ཡོད་མི་གི་རིགས་ཨིན་མས།
སྐྱུ་རུ་འདི་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་གྱི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Ciliatesཟེར་མི་སྐྱུ་རུ་འདི་ protistsསྡེ་ཚན་གཅིག་ཨིནམ་ད་ ཁོང་ལུ་ སྤུ་བཟུམ་འབད་མི་ ciliaཟེར་མི་ཅིག་འདུག
Excavatesཟེར་མི་འདི་ཡང་ protists་སྡེ་ཚན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ eukaryotesཐོན་པའི་ཤུལ་ལུ་ ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་ཕྱད་ད་༢ཀྱི་རིང་ མ་འདྲཝ་སྦེ་འཕྱེལ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
Stramenopiles་ཟེར་མི་སྐྱུ་རུ་ལུ་ ཐགཔ་བཟུམ་སྦེ་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ རིངམོ་སྦེ་ཡོད་མི་གུ་སྤུ་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་ནང་ལུ་ diatomsདང་ རྒྱ་སྨུག་འབད་མི་སྐྱུ་རུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
Rhizariansཟེར་མི་སྐྱུ་རུ་ལུ་ དབྱེ་བ་གསུམ་ཡོདཔ་ད་ དི་ཚུ་ཡང་ cercozoansདང་ foraminiferans དེ་ལས་ radiolariansཚུ་ཨིན་མས།
སྐྱུ་རུ་ལུ་ glaucophytesབཟུམ་གྱི་ cladesམ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཚུ་ཡང་ Plantaeགི་ཧེ་མའི་རིགས་བཟུམ་སྦེ་མཐོང་མི་ མིག་གིས་མཐོང་མ་ཚུགས་པའི་སྐྱུ་རུ་ཚུ་ཨིན་མས།
ས་ཁ་ལུ་ཡོད་པའི་ཤིང་འདི་ཚུ་ འགོ་དང་པ་རང་ ལོ་ངོ་ས་ཡ་༤༥༠ལས་༥༠༠གི་ཧེ་མ་ ཐོན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་cladesགསུམ་འདི་ སྡོང་པོ་མེད་པའི་ རྩྭ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་ཚུ་ ཆུ་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་འབད་ མཐོངམ་ཨིན་མས།
སྡོང་པོ་མེད་པའི་རྩྭ་གི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ས་ཁ་ལུ་སྐྱེཝ་ཨིན་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་གཙང་ཆུ་དང་རོང་ཆུ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་ རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་ཡང་མཐོངམ་ཨིན་མས།
Gymnospermsཟེར་མི་ཤིང་གི་རིགས་ནང་ལུ་ ཀོང་ཤིང་དང་ cycads དེ་ལས་ Ginkgoདང་ gnetophytesཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ ཧེ་མ་རང་ ཇུ་རྩི་བཏོན་ཞིནམ་ལས་ བཞེས་གི་རྡུལ་རྟེན་ཚུ་ནང་ན་ མ་སིམ་པའི་ཧེ་མ་ བཞུ་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Fungiའདི་choanoflagellatesདང་སེམས་ཅན་དང་གཅིག་ཁར་ opisthokontsཟེར་མི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སྣ་མང་ཁམས་ཕྲན་ཡོད་པའི་fungiལུ་ myceliumཟེར་བའི་གཟུགས་ཡོད་མི་འདི་ནང་ལུ་ ཟས་བཅུད་ལེན་མི་ hypaeཟེར་བའི་བར་སྐུད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དག་པ་ཅིག་ཡོདན་མ་གཏོགས་ དེ་མེན་ སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་ རན་བཞིན་གྱི་ཟས་བཟའ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དབུག་གཏོང་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་སྲོག་རླུང་ དེ་ལས་ ཕར་ཚུར་འགྱོ་ཚུགས་པའི་ཁར་ འཁྲིག་སྦྱོར་འབད་དེ་ ཁམས་ཕྲན་ནང་ལས་ ཕོཝ་རྒྱགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སེམས་ཅན་འདི་ཚུ་ ཕོཝ་་རྒྱགས་ཐངས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Protostomesནང་ལུ་ blastoporeགིས་ ཁ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་རང་ ཨ་བུག་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་མང་ཤོས་ཀྱི་གཟུགས་འདི་ འདྲན་འདྲ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སེམས་ཅན་འདི་ཚུ་ ཚོར་རྭ་དང་སྡེའུ་བཞར་བཟུམ་ རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ས་སྒོ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་མང་ཤོས་ཅིག་རང་(བརྒྱ་ཆ་༩༧) སྒལ་ཚིགས་མེད་མི་གི་རིགས་ཨིན་མས།
སྒལ་ཚིགས་ཡོད་པའི་སེམས་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ སྐལ་ཚིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་གྱངས་ཁ་འདི་ མང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་གི་རིགས་ སྟོང་ཕྲག་༦ལྷགཔ་ཅིག་གི་སྐོར་ལས་ ཁ་གསལ་འབད་བཀོད་དེ་ཡོད།
ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་གནོད་སྐྱོན་མ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་དང་ ཡང་ན་ ཁམས་ཕྲན་ལུ་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ནི་སྦེ་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་གིས་ རིགས་ཚན་དང་འབྲེལ་བའི་DNAདང་RNAདང་ལྡནམ་སྦེ་ རང་དབང་གི་རྡུལ་རྟེན་ཅིག་འབད་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིམ་འགྱུར་གྱི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་གྱི་བྱུང་ས་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ལས་ ལ་ལུ་ཅིག་ DNAགི་ཆ་ཤེས་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་བར་ན་རྒྱུག་ཚུགས་མི་ plasmidsལས་ཐོན་ཐོནམ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་ ཕྲའབུབ་ལས་ཐོན་ཐོནམ་འོང་ག་ཡང་མི་ཤེས།
ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་འདི་གིས་ ག་དེ་འབད་ཡི་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཕོཝ་འབོ་ནི་དང་ན་ནི་ཚུ་འབྱུང་བཅུག་མི་ Norovirusདང་rotavirusཟེར་མི་ ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་འདི་ ཆབ་གསང་དང་ཁ་ནང་ལས་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ལགཔ་དང་ཁ་དང་ བཞེས་སྒོ་ ཡང་ན་ ཆུ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཐོབ་ཨིན་མས།
ཆག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ སྡོང་པོ་དང་འདབ་མ་ དེ་ལས་ མེ་ཏོག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
གདལ་སིབ་སྲུང་ཁེབས་ནང་ལས་ ཆུ་གི་ཕྱོགས་འདི་ སྲུང་ཁེབས་རྒྱུད་དེ་འགྱོ་མི་ཆུ་གི་འོས་བབས་ལུ་ རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཤིང་གི་སོན་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ བག་ཉེལ་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སོན་སྐྱེན་གྱི་ནང་ལས་ ལྕུག་གུ་ཐོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཆུ་འདི་ཚུ་ སོན་ནང་ལུ་ སིམ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་monomersཚུ་ cotyledonsདང་endospermནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཇུ་རྩི་གི་hydrolysisཚུ་ནང་ལས་ ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མེ་ཏོག་གིས་ སྒོང་ང་དང་ཐིག་ལེ་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྐྱེ་རྒྱུན་ནང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
cross pollinationཟེར་མི་འདི་ མེ་ཏོག་གི་ཟེའུ་འབྲུའི་ཕྱེ་འདི་ མེ་ཏོག་གཅིག་གི་antherནང་ལས་ སོ་སོ་གི་stigmaནང་ལུ་བསྐྱེལ་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འགྱུར་བ་འདི་ རིགས་ཚན་དང་རྫས་སྦྱོར་ དེལས་ ཕྱིའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་ འགྱོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Photoreceptor proteinsཟེར་མི་ཇུ་རྩི་གིས་ གནམ་ཕྱི་རུ་དང་ཉི་མ་ ཉིན་མའི་དུས་ཡུན་ དེ་ལས་ མེ་གི་འོད་དང་ གཞན་མི་མེ་གི་བྱུང་ས་ཚུ་གི་བརྡ་དོན་ཚུ་སྤྲོདཔ་ཨིན་མས།
མེ་ཏོག་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ དུས་ཚོད་ཁ་ལུ་ ཤར་མི་འདི་ photoperiodismཟེར་མི་བྱ་རིམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མེ་ལུ་འཚོར་སྣང་བྱུང་སྟེ་ གནམ་ཕྱི་རུའི་དུས་ཡུན་ལུ་ དང་ལེན་འབད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་འདི་ཚུ་ ཕྱིའི་གནས་སྟངས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་འབད་རུང་ རང་གིས་རང་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས་མི་དང་ མ་ཚུགས་མི་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཉ་དང་སྦལཔ་བཟུམ་གྱི་སེམས་ཅན་འདི་ ཕྱི་ཁའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་སྟེ་སྡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ བྱི་ཙི་གིས་ རི་བོང་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ལྟོ་ཚར་གསུམ་གྱི་རྩིས་ མང་སུ་སྦེ་བཟའ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བཞེས་སྒོ་བཞུ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ བྱི་ཙི་གིས་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སེམས་ཅན་ཆུ་ནང་རྩལ་རྐྱབ་མི་དང་ འཕུར་ཚུགས་མི་ཚུ་གི་མཐུན་ལམ་འདི་ སླབ་མ་ཚུགསཔ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས།
བྱ་འདི་ཚུ་ ཧ་ལམ་ས་ཁ་ལས་འཕུར་བའི་སྐབས་ལུ་ བཅུད་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ མཐོ་དྲག་སྦེ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆུ་ནང་སྡོད་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་གཟུགས་ཁ་ལུ་ ཆུ་ལས་ཆེ་བའི་ ཆུའི་ཆ་རྐྱེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་ རྫས་སྱྦོར་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཡོད་པའི་བཞེས་སྒོ་བཟའ་དགོ་པ་ཅིན་ ནུས་ཤུགས་འདི་ མཇུག་ལས་མཇུག་སུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བསག་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ད་ ལ་ལུ་ཅིག་ འཕྲལ་རང་དགོཔ་ཐོནམ་ད་ལུ་ གཡོག་བཀོལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྒལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ ཁོང་རའི་ཟས་བཞུ་རྒྱུན་ལམ་གྱི་ཐོག་ལུ་ ཟས་བཞུའི་རིམ་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་ མཆིནམ་དང་གཤེར་རྨེན་བཟུམ་གྱི་ ལྷན་ཐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཞེས་སྒོ་ཚུ་ ཕོཝ་ལས་འབྱིད་པའི་ཤུལ་མ་ འགོ་དང་པ་རང་ རྒྱུམ་ཆུང་ཀུ་ནང་འཛུལ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ བཞུ་ས་དང་ཐིམ་སའི་ས་སྒོ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨོམ་འཐུང་མི་དང་ ཆུ་གཙང་འདམ་རྫབ་ནང་སྡོད་མི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ནང་ རླུང་མ་བརྗེ་སོར་ཚུ་ གློཝ་གི་ས་སྒོ་ནང་ ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ བྱ་ཚུ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ དོན་ཧིང་གི་ས་སྒོ་ནང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ རླུང་མ་འདི་ གློཝ་ནང་འཛུལ་བའི་ཤུལ་མ་ གློའི་རྒྱུན་ལམ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ འཛུལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རླུང་མ་འཐོན་འཛུལ་གྱི་རིམ་ལུགས་གཉིས་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ཁ་བརྒྱང་བརྒྱངམ་དང་བསྡམ་བསྡམ་གཉིས་ཨིན།
སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་བཞེས་སྒོ་དང་རླུང་མ་འཐོན་འཛུལ་འདི་དབྱེ་ཁག་གཉིས་སྦེ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་འདི་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་རྩ་ཕྲན་དང་གློཝ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དབུགས་གཏོང་ལེན་གྱི་ཡན་ལག་འདི་ཨིན་མས།
བྱ་དང་ཨོམ་འཐུང་མི་གི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་རང་བཞིན་གྱི་རྩ་ཕྲན་དང་གློཝ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩ་ཕྲན་འདི་རིམ་པ་སྦེ་འབྲེལ་མཐུན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རུ་ཏོ་དང་འབྲེལ་རྩ་རྒྱུས་ཚུ་ སྐུམ་བརྐྱང་འབད་མི་འདི་ཡང་ རྩ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ སྤར་བཏུབ་པའི་རྩ་ཚུ་ནང་ལས་ འབྲེལ་བ་དགོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
རྩ་སྐུམ་བརྐྱང་འདི་ཡང་ རྣམ་འགྱུར་གྱི་ནུས་ཤུགས་དང་བསྟུན་ རྩ་སྐུམ་དང་རྩ་འགུལ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
རྩ་སྐུམ་བརྐྱང་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ རྩ་རྒྱུས་ཀྱི་རྩ་ཕྲན་གསུམ་ཆ་རའི་ནང་ ཅོག་འཐདཔ་ཨིན།
ལུས་མཉེན་སྲོག་ཆགས་བཟུམ་གྱི་ གཞན་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ རྩ་རྒྱུས་ཕྲང་ཏང་ཏ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ སྒལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ རིམ་སྒྲིག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་གིས་ བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་ཚུ་ རྩ་མཐུད་སའི་ས་སྒོ་ཚུ་ནང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཀླདཔ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩ་དང་ རྩ་རྒྱུས་བཟུམ་གྱི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་གིས་ གཞན་མི་རྩ་ཚུ་ནང་ལས་ བརྡ་དོན་ཚུ་ཐོབ་པའི་སྐབས་ ཚོར་ཤུགས་ཅན་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ དབང་རྩའི་རིམ་ལུགས་འདི་ ཀླདཔ་དང་སྒལ་ཚིགས་ཚུ་ཚུད་མི་ དབུས་ཀྱི་དབང་རྩ་དང་ དབུས་ཀྱི་དབང་རྩ་ཚུ་ གཞན་མི་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ག་ར་དང་གཅིག་ཁར་མཐུད་མི་ ཡན་ལག་གི་དབང་རྩ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཡན་ལག་གི་དབང་རྩ་འདི་ དབྱེ་བ་གསུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རང་སྐྱོང་བཟུམ་གྱི་དབང་རྩའི་རིམ་ལུགས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཚོར་ཤུགས་ཅན་གྱི་དབང་རྩ་འདི་ ནུས་ཤུགས་ཚུ་ ཡར་མར་གཏང་དགོཔ་འཐོན་པའི་སྐབས་ གློ་བུར་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གཞན་མི་དབང་རྩ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ བག་ཕེབས་ཀྱི་ངང་ལུ་སྡོད་པའི་སྐབས་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཀླདཔ་ལས་ ཕྲང་སྟེ་འགྱོ་མི་དབང་རྩ་འདི་ལུ་ ཐོདཔ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩ་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ སྒལ་ཚིགས་ལས་འགྱོ་མི་འདི་ལུ་ སྒལ་རྩ་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
མི་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཟས་བཅུད་དང་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ ཕྲང་ཕྲང་རང་ ཁྲག་ནང་བསྐྱལ་མི་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྦོམ་ཤོས་རང་ ལྐོདམ་དང་མཁལ་རྡོག་གི་ས་སྒོ་ནང་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
གཟུགས་སྟོབས་ལུ་ཕན་ཐོགས་མི་ རྫས་སྦྱོར་འདི་ སྐྱུར་ཆུ་བཟུམ་གྱི་ སྣ་མང་གི་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ རིགས་རྒྱུགས་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ བཏོནམ་ཨིན།
གནད་དོན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ ཁོང་གི་བར་ན་ བང་རིམ་གསུམ་པ་འདི་ ཆགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Gastrulation ཟེར་མི་འདི་ ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ བང་རིམ་གསུམ་ལུ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་གྱི་ཁྱད་པར་འདི་ ཕོཝ་རྒྱགས་ནི་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་བཟུམ་གྱི་ ཕྱི་ཁའི་ཁམས་ཕྲན་གྱི་བརྡ་མཚོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཕྱེ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་འདི་གིས་ ཧེ་མ་ལས་འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ རྡུལ་རྟེན་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཚོར་ཤུགས་བྱིནམ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་འདི་ལུ་ ནད་འབུཔ་ལས་བཀག་ནི་གི་དོན་ལས་ བཞུ་ཁུ་གི་རྣམ་པ་ལུ་སྦེ་ རྩ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྐལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ལུ་ གདོང་ལེན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ སྣ་འཛིངས་ཁག་ཁ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ སེམས་འཁྲུལ་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཚུ་ མང་སུ་ཅིག་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འགྱུར་ལྡོག་མེད་པའི་ དང་ལེན་གྱི་ཐབས་ལམ་འདི་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་མ་དགོ་པར་ རིགས་མཚན་ལས་རང་ སྤེལཝ་ཨིན།
མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཤིང་སྣ་དང་འབྱུང་བ་བཞི་ཚུ་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ལུ་རེ་ནི་དང་ གཞན་མི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་རེ་མི་ལུ་བརྟེན་ འདི་ཚུ་ རིམ་ལུགས་འདི་ནང་ ནུས་ཤུགས་སྤྲོད་ལེན་ཚུ་འབད་ནི་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་སྣོད་འདི་ ཉིན་དྲོད་དང་ ས་ཆའི་དབྱིབས་ཀྱིས་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནམ་གཤིས་འདི་ ཉིན་བསྟར་གྱི་དྲོད་ཤུགས་ཅིག་དང་ ངེས་མེད་དུ་འབྱུང་མི་གི་ལས་སྣ་ཅིག་དང་ བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་འདི་ ལོ་ངོ་ ༣༠ གི་ནང་འཁོད་ སྤྱིར་སྙོམས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ལུ་གོཝ་ཨིན།
འདི་འབདཝ་ལས་ཆུ་གཙང་འདམ་རྫབ་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་ནང་ཤིང་སྣ་ཚུ་སྔོ་ལྗང་དང་ལྡནམ་སྦེ་སྐྱེས་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
ཡུན་ཐུང་གི་དུས་ཚོད་ཁར་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འདི་ མི་རློབས་ཡར་སེང་གི་ཚད་གཞི་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཧ་གོ་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ སྐྱེས་ཤི་དང་ གནས་སྤོ་མི་གི་གནད་དོན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ སྲོག་ཆགས་གཉིས་གཅིག་ཁར་སྡོད་མི་ལས་བརྟེན་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཡུན་རིང་གི་འབྲེལ་བ་འདི་ གཅིག་གྲོགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ལྟོ་རིམ་གྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ གནས་རིམ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ གནས་རིམ་དམའ་ཤོས་རང་ ཤིང་སྣ་དང་སྐྱུ་རུ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཚུ་གིས་ ནུས་རྫས་ཚུ་ གཅིག་ཁར་བསྡོམས་མི་འདི་ གཞན་མི་གནས་རིམ་ནང་ཡོད་མི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནས་རིམ་གཉིས་པ་ཟ་མི་ཚུ་ལུ་ གནས་རིམ་གསུམ་པ་དང་ འདི་ལས་ཡར་བཅད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཁོར་རིམ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ བཀག་ཆ་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ རྒྱུ་རྫས་ཚུ་ལུས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཚ་དྲོད་ཡར་སེང་འདི་ གཙོ་བོ་རང་ ནག་རླུང་ལས་བརྟེན་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ནག་རླུང་འདི་ཡང་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷགཔ་ཅིག་ དབུགས་རླངས་དང་རྫས་རླངས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་འདི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིམ་ལུགས་ཚུ་ལཱ་འབད་ནི་ནང་ གནོད་ཉེན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤིང་སྣ་རིག་པ་འདི་ནང་ ཤ་མུ་དང་སྐྱུ་རུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ཚུ་ཡང་ཚུད་མི་དང་བསྟུན་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཧ་གོ་ཚུགསཔ་ཨིན།
Medievalགི་ལྡུམ་ར་ནང་ ཤིང་སྣ་དང་སྨན་རིགས་ཁག་ཆེ་བའི་སྐོར་ལས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ལྡུམ་ར་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཤིང་སྣ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ནང་ལྷན་ཐབས་འབྱུང་ནུག
དུས་རབས་ ༢༠ པའི་ནང་ ཤིང་སྣ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཤིང་རིགས་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ DNA ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་བཏོན་ནུག
དེང་སང་གི་ཤིང་སྣ་ཚུ་ Ancient Greece ལས་ Theophrastus ཚུན་རང་ ཁུངས་གཏུགས་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ Aristotle གི་སློབ་ཕྲུག་གཅིག་གིས་ ཚན་རིག་གི་གཞི་རྩ་ཚུ་གསར་བཏོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ "Father of Botany"ཟེར་སླབ་ཨིན།
De MateriaMedica འདི་ ལོ་ངོ་༡༥༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་ ༡༦ པ་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ Italy གི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ལྡུམ་ར་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག
འདི་གིས་རྩི་ཤིང་རིག་པ་འདི་ཤེས་ཡོན་གྱི་སྦྱོང་ཚན་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་ནང་ལྷན་ཐབས་འབྱུང་ནུག
དུས་ཚོད་དེ་གི་རིང་ ཤིང་སྣ་རིག་པ་འདི་ སྨན་རིགས་ཀྱི་འོག་ལུ་རང་ལུས་ནུག
Bockགིས་ ཤིང་སྣ་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁོ་རའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཟོ་ནུག
ངོས་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ་བཟོ་མི་ རང་གཤིས་ཀྱི་གདམ་ཁ་དང་གོ་རིམ་ཚུ་ རྫུན་མ་ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་ རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
མིང་བཏགས་ཐངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས་འདི་ དང་པ་རང་ རིགས་མཚན་ནང་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ རིགས་མཚན་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ དར་ཁྱབ་འགྱོ་ནུག
ཤིང་སྣ་གི་སྐོར་ལས་ ཤེས་ཡོན་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཤིང་སྣ་ཚུ་གི་བར་ན་ རང་བཞིན་གྱིས་མིན་པའི་འདོད་སྤྱོད་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ རང་བཞིན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ མང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
Katherine Esau(སྤྱི་ལོ་ ༡༨༩༨-༡༩༩༧) གིས་ ཤིང་སྣ་གི་སྐོར་ལས་ ཀི་དེབ་བྲིས་མི་འདི་ ད་རེས་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདབ་མ་སྦོམ་བཟུམ་གྱི་ ཤིང་སྣ་གི་དབྱེ་བ་ཚུ་ཡང་ Henry Chandler Cowles དང་ Arthur Tansleyདེ་ལས་ Frederic Clements ཚུ་གིས་བཟོ་ནུག
དེ་ལས་ ཤིང་སྣ་ངོས་འཛིན་འབད་ཐངས་འདི་ Kenneth V. Thimann གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལུ་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལས་བརྟེན་ ཤིང་སྣ་ཚུ་ རྫས་སྦྱོར་བླུགས་མི་ལས་བརྟེན་ སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་རྒྱུན་བཀོད་འབད་ནུག
དུས་རབས་ ༢༠ པའི་ནང་ ཤིང་སྣ་གི་སྐོར་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་རིག་པ་བཟོ་མི་འདི་ དེང་སང་གི་ཐབས་ལམ་ཚུ་གིས་ འདྲུད་བདའ་སྟེ་འདུག
ཐབས་ལམ་འདི་ཚུ་གིས་ ཤིང་སྣ་ཆ་མཉམ་དང་ ཡང་ན་ ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་ འབུབ་སྨན་དང་སྲིན་སྨན་ དེ་ལས་ སའི་བཅུད་ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་གནས་ལུགས་ལས་བརྟེན་ ཤིང་སྣ་ཚུ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་ཚུ་ཧ་གོ་སྟེ་འདུག
ཤིང་སྣ་ཚུ་གིས་ འོད་ཀྱི་རྫས་སྦྱོར་འབད་བའི་སྐབས་ སྲོག་རླུང་འདི་ རླུང་ཁམས་ནང་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ད་ རླུང་འདི་ ཚེ་སྲོག་ཡོད་མི་སྲོག་ཆགས་ཆ་མཉམ་ལུ་རང་ དགོཔ་ཨིན།
བྱུང་རབས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྲོག་ཆགས་མཉམ་རང་ སེམས་ཅན་དང་ ཡང་ན་ ཤིང་སྣ་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ངོ་མ་རང་འབད་བ་ཅིན་ "ཤིང་" འདི་ "ས་གཞི་གུ་ཡོད་མི་རྩི་ཤིང་ཚུ་" ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ ནག་སྐྱེས་བཟུམ་གྱི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་ནང་ལུ་ སྒོ་ཕྲུག་འདི་ gametophyteཟེར་མི་གིས་ འཚོ་སྐྱོང་འཐབ་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཤིང་གི་སོན་ནང་ལུ་ཡང་ gametophyteའདི་རང་ ཕ་མའི་sporphyteགིས་ ཕོཝ་རྒྱགས་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
Palaeobotanists ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་སྣ་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ བརྡ་དོན་ཐོབ་མི་ དང་ཕུའི་ཤིང་སྣ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ལྷབ་ཨིན།
འདི་ལུ་སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་དོན་ཚན་དང་པ་སྦེ་སླབ་ཨིན་མས།
ཤིང་སྣ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ཧོན་ལྡུམ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཡང་ ལྷབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ནང་ དཀའ་ངལ་ཅིག་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོ་རྫས་ཀྱིས་འཛིན་མི་ འགོ་ཐོག་གློག་རྫས་སྦེ་ཡོད་མི་ ཉི་མའི་འོད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་འདི་ ཤུལ་ལས་ ནུས་ཤུགས་ལུ་འགྱུར་བཅོས་འབདཝ་ཨིན་མས།
འདི་ནང་གི་རྫས་སྦྱོར་ལ་ལུ་ཅིག་ སྦྱར་རྫས་ལུ་འགྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ སྔོ་རྫས་ནང་ བསགས་བཞགཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་ཚུ་ནང་བཟུམ་སྦེ་མེན་པར་ (སྔོ་རྫས་མེད་མི)ཤིང་སྣ་ཚུ་ལུ་ སྐྱུར་ཆུ་དང་འོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྡེབ་ཚུ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་འགན་ཁུར་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་གིས་ ས་འོག་ལས་ ཆུ་འཐེན་བཞིན་ན་ ཁམས་ཕྲན་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲིང་བཟོ་སྟེ་ ཉམ་ཐག་སྟེ་འགྱོ་མ་བཅུག་པར་བཞགཔ་ཨིན།
ཉེར་མཁོའི་མར་ཁུ་དང་ ཐིང་ངེ་གི་མར་ཁུ་ དེ་ལས་ ཧུམ་ཅུང་མར་ཁུ་ཚུ་ དྲི་བཟང་གི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ཚད་ སྨན་རིགས་ཚུ་ནང་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ན་ཟུག་འཇོམས་མི་གི་སྨན་འདི་ ལྕང་མ་ཤིང་གི་ལྤགས་ཀོ་ལས་འཐོན་མི་ སྐྱུར་ཆུ་ཚུ་ལས་དང་ ཧི་རོ་ཡིན་གྱི་སྨན་འདི་འབད་བ་ཅིན་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་སྦྱོར་མི་ལས་བརྟེན་ བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལུང་ལས་བརྟེན་པའི་ ཨེ་མེ་རི་ཀ་གི་མི་ཚུ་གིས་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ནུག
གུ་རམ་དང་སྦྱར་རྫས་ དེ་ལས་ ཀ་བལ་དང་རས་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ སོ་མ་ར་ཙའི་ཤིང་དང་ཤིང་གི་ཐོན་སྐྱེད་ ཤོག་ཀུ་དང་ཚོད་བསྲེ་གི་མར་ཁུ་ སྤྱ་རྩི་དང་རང་བཞིན་གྱི་འགྱིབ་ཚུ་ ཤིང་གི་རྩ་ཕྲན་ལས་བཟོ་མི་ ནང་འདྲེན་འབད་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ཨིན།
ཁམས་རྫས་ལས་བཟོ་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཡང་ རས་དང་འགྱིབ་ཤོག་ དེ་ལས་ གྱང་ཤོག་སྦྱར་ཆས་དང་ ཀ་བལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ དང་ཕུའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ཡོད་མི་ གནས་སྡུད་ཚུ་ལུ་ རེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་ ས་གཞི་ལུ་བརྟེན་དགོ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁོང་རའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་གནམ་གཤིས་ལུ་ཡང་ རེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱུ་རྐྱེན་འདི་ཚུ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
འདི་ཁང་ ཁོང་གིས་ ཁོང་རའི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ Gregor Mendel གིས་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྲནམ་བཟུམ་གྱི་དབྱིབས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་དེ་འདུག
དེ་རང་འབད་རུང་ སྔོ་ཤིང་དང་སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་བར་ན་ རིགས་མཚན་གྱི་ཁྱད་པར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀར་མ་འདྲཝ་ཚུ་བཙུགས་མི་འདི་ཡང་ རི་དྭགས་དང་རིགས་སོན་སྤེལ་མི་ དཀར་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ རིགས་བསྲེས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
ས་གཞི་གུ་ཡོད་པའི་སྔོ་ཤིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ལུ་རང་ ཕོ་མོ་གི་ཁམས་ཕྲན་འདི་ ངོ་རྐྱང་སོ་སོ་སྦེ་རང་ བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ ཀེ་བ་ནང་ལྕུག་མ་སྐྱེས་མི་འདི་དཔེ་ཅིག་ཨིན།
སོན་ནང་ལུ་ཡང་ འདོད་སྤྱོད་མིན་པའི་གནད་དོན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འདྲ་བའི་ ལྕུག་གུ་ཚུ་བཏོནམ་ཨིན།
རིགས་སྣ་སོ་སོ་གཉིས་ རིགས་སོན་སྤེལ་བའི་སྐབས་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་མ་འདྲ་བའི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་འཐོན་སྲིད།
སྔོ་ཤིང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ཡང་ སྔོ་ཚལ་གྱི་ཐོག་ལས་དང་ ཡང་ན་ འདོད་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་སོན་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ འདྲ་མཚུངས་སྦེ་བཏོན་ཚུགས།
ཌེན་ཌི་ལོའོན་ཟེར་མི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མེ་ཏོག་འདི་ འདོད་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་སོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཆུམ་དང་ཀར་བཟུམ་གྱི་རྩ་ཚུ་གིས་ འབྲུ་སྣ་དང་རྩ་ དེ་ལས་ མེ་ཏོག་བཟུམ་གྱི་ རིགས་མཚན་དང་ཁམས་ཕྲན་ དེ་ལས་ རྡུལ་རྟེན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ནང་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་འཐོན་ཏེ་འདུག
ཧོན་ཚོད་དང་སྲནམ་དེ་ལས་སྤུ་སྲནམ་དང་སྔོ་དྲེག་ཚུ་ཡང་ སྤྱི་བཏང་ལུ་ སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་གནད་དོན་འདི་ DNA གི་ས་སྒོ་དང་འབྲེལ་མཐུན་འབད་དེ་ཡོད་མི་ དབང་གནོན་གྱི་ཟས་བཅུད་ཀྱིས་ རྒྱུན་བཀོད་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ DNA གི་ས་སྒོ་འདི་གསལ་སྟོན་འབད་ནི་ལས་ བཀག་ཆ་འབདཝ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་འགྱུར་བ་ལ་ལུ་ཅིག་ རིགས་བརྒྱུད་ལས་རང་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ ནད་འབུཔ་གི་ཁམས་ཕྲན་ནང་ འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་ཚུ་ནང་བཟུམ་སྦེ་མེན་པར་ སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཁྱད་པར་མི་འོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ ལྷག་ལུས་ཚུ་གིས་ སྔོ་ཤིང་གསརཔ་ལུ་འགྱུར་ནི་གི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱུ་རུ་འདི་སྡེ་ཚན་སྦེ་ཡོད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཚུ་ཡང་ དབྱེ་ཁག་མ་འདྲཝ་སྦེ་གནས་ཏེ་ ལ་ལུ་ཅིག་ སྔོ་ཤིང་དང་འབྲེལ་བ་མང་སུ་ཅིག་འོངམ་ཨིན་མས།
Charophyteསྡེ་ཚན་ Charophyceaeདང་ ས་གཞི་གུ་གི་ཤིང་ Embryophytaགཉིས་ཀྱིས་ monophyleticསྡེ་ཚན་དང་ ཡང་ན་ Sterptophytina་སྡེ་ཚན་འདི་ ཐོནམ་ཨིན་མས།
ཤིང་ནང་ལུ་ ལྟོ་དང་ཆུ་བསྐྱེལ་མི་ཡོད་མི་ཆ་རྐྱེན་འདི་གིས་ ཧོག་ཀ་ཚུ་གིས་ སྐྱེ་རྒྱུན་ནང་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབྱུང་མི་འདི་ Silurianགི་དུས་སྐབས་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Silurian དང་Devonianགི་སྐབས་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་རང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧོག་ཀ་ལེ་ཤ་ཡོད་ས་ལས་ཐོན་མི་ gametophytesགྱངས་ཁ་ཉུངམ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ sporophyteནང་ལུ་གནས་མི་འདི་ endosporyཟེར་མི་འདི་ཨིན།
ཤིང་གི་སོན་འགོ་དང་པ་འདི་རང་ Devonian Famennianགི་དུས་སྐབས་ལས་ ཤེས་ནུག
སྔོ་ཤིང་གི་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ རླུང་དང་ས་ དེ་ལས་ ཆུ་ནང་ལས་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་དང་ཤ་མུ་གི་རིགས་ དེ་ལས་ གཞན་ལུ་རེ་སྟེ་སྡོད་མི་ཤིང་དང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་ རང་བཞིན་གྱི་རྡུལ་རྟེན་ལེན་ཞིན་ན་ ཁམས་ཕྲན་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
གློག་རྡུལ་དང་གློག་རྫས་ དེ་ལས་ ཆུ་དང་བཞུ་ཁུ་བཟུམ་གྱི་ རྡུལ་རྟེན་སྐྱེལ་འདྲེན་ཚུ་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་ས་སྒོ་ནང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གིས་ སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་དགོ་པའི་རྒྱུ་རྫས་ཚུ་ཡང་ ནཱའི་ཊོ་ཇེན་དང་ ཕོསི་ཕོ་རཱས་ དེ་ལས་ དཀར་རྫས་དང་ ལྕགས་དཀར་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ སཱལ་ཕར་ཚུ་ཨིན་མས།
རྒྱུ་རྫས་འདི་ཚུ་གིས་ ར་ཏོ་དང་ལྕུག་གུ་ཚུ་ ཉི་མའི་འོད་དང་འཐེན་ཤུགས་ལུ་ འགྱོ་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གྱི་cytokinin zeatinའདི་ གེ་ཟ་ལུ་མཐོང་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ purine adenineགི་ ཆ་རྐྱེན་ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་ཚུ་ཡང་ སོན་ཚུ་ ལྕུག་ཀུ་འཐོན་ནི་བཅུག་ནི་ནང་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ སྔོ་ཤིང་གི་སྡོང་བུ་དང་ མེ་ཏོག་ཚུ་ཤར་བཅུག་ནི་ལས་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།
དེ་སྦེ་སླབ་མི་འདི་ཡང་ ཚད་འཛིན་གྱི་གནད་དོན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Phytohormonesགི་གཞན་མི་རིགས་འདི་ jasmonatesཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ འགོ་དང་པ་རང་ Jasminum grandiflorum་ཡོད་སའི་ས་ཁ་ལས་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ཤིང་གུ་རྨ་ཐོན་པའི་སྐབས་ དྲག་གི་ནང་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧོ་དྲེག་བཟུམ་གྱི་རྩྭ་རིགས་ལུ་ ས་དོང་སྤེད་ཚུགས་པའི་ར་ཏོག་མེད་ནི་འདི་གིས་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ photosynthesis་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིམ་ལུགས་རེ་རེ་ནང་ ཁམས་ཕྲན་ཚུ་གིས་ གཞན་མི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་བཟོ་སྟེ་ ལྕུག་གུ་དང་ར་ཏོ་ཚུ་བཏགས་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
ག་དེམ་ཅིག་སྦེ་ རིམ་ལུགས་གཅིག་འདི་ མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ གཞན་མི་འདི་གིས་ ལོག་སྟེ་རང་ སྐྱེསཝ་ཨིན།
ནགས་སྐྱེ་བཟུམ་གྱི་ཤིང་གི་རིགས་ལུ་ ཐོན་སྐྱེད་འདི་ཚུ་ ཆུ་དང་ལྟོ་སྐྱེལ་མི་ཆ་རྐྱེན་གྱིས་ ར་ཏོག་དང་སྤྱི་ཏོག་གི་བར་ན་ལུ་ བསྐྱེལཝ་ཨིན་མས།
འདབ་མ་ཚུ་གིས་ཉི་མའི་དྲོད་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་འོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྡེབ་འབདཝ་ཨིན།
Angiosperms་ཟེར་མི་འདི་ བླམ་བན་ད་བཟུམ་ མེ་ཏོག་ཤར་ཏེ་ འབྲས་བུ་ནང་ལུ་ ནང་རྫས་སོན་ཡོད་པའི་རིགས་ཅིག་ཨིན།
ཤིང་སྣ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་འདོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོག་ལས་དང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་འདོད་སྤྱོད་མིན་པ་དེ་ལས་ལུ་ལུ་ཅིག་གིས་འདོད་སྤྱོད་དང་འདོད་སྤྱོད་མིན་པ་གཉིས་ཆ་རའི་ཐོག་ལས་སྐྱེ་འཕེལ་འགྱོཝ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་དབྱེ་བ་བཟོ་མི་འདི་ཡང་ཚན་རིག་གི་དབྱེ་ཁག་ཅིག་ཨིན།
ཚན་རིག་པ་ཚུ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་དབྱེ་ཁག་བཟོ་ནི་ཨིན་ན་ལུ་ ཡིད་ཆེས་མི་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ DNA གི་གོ་རིམ་ཚུ་ གནས་སྡུད་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ འཕྲལ་ཁམས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་བསྐྱར་ཞིབ་ཚུ་ འདྲུད་བདའ་སྟེ་ཡོད་པའི་ཁར་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ འགྱོ་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ མིང་བཏགས་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ཡང་ International Code of Nomenclature ཟེར་མི་ སྐྱུ་རུ་དང་ཤ་མུ་ དེ་ལས་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ལུ་མིང་བཏགས་མི་ལས་སྡེ་གིས་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ལས་སྡེ་འདི་ཡང་ International Botanical Congress ཟེར་མི་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ བདག་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་ལུ་ ཚན་རིག་གི་མིང་བཏགས་མི་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་དང་རིགས་སྣ་ཚུ་གི་མིང་ཚུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ གཅིག་མཚུངས་སྦེ་འགྱོ་ནི་ནང་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན།
གཅིག་ཁར་བསྡོམས་མི་འདི་ཡང་རིགས་སྣ་གི་མིང་ཅིག་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་སྡེ་ཚན་དང་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན་མི་ phylogeny ཟེར་སླབ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ འབུར་འཐོན་ཅན་གྱི་འདབ་མ་ཡོད་པའི་ ཤིང་དང་ཚལ་མ་ཚུ་ཨིན།
རང་གཤིས་བགོ་སྟེ་ཡོད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འབྲེལ་བ་ངོས་འཛིན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་དང་གཅིག་མཚུངས་སྦེ་ མཐོང་དོ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔའི་རྩང་བཟུམ་གྱི་མ་གཏོགས་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་གི་རིགས་ནང་ལས་སྐྱེ་སྐྱེཝ་ཨིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཏོན་མི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁྱད་པར་འདི་རང་ རིགས་མཚན་འདི་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཧ་གོ་ནི་ནང་ རང་གཤིས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་མེནམ་པར་ རིགས་མཚན་འདི་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་གྲུབ་བྱེད་དང་འཁྲིལཝ་ད་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འབྲེལ་བ་ངོ་མ་རང་ རིགས་སྣ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཤ་མུ་འདི་ སྔོ་ཤིང་དང་མེནམ་པར་ སེམས་ཅན་གྱི་རང་གཤིས་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་མང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦོ་མཐོང་ནུག
ཤིང་སྣ་ཚུ་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ བརྟག་ཞིབ་འབད་མི་འདི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་ཚུ་ལུ་ ཤིང་སྣ་གི་འཕེལ་འགྱུར་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབྱུང་སྟེ་འདུག
དལ་གཞི་ མི་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་འབྱུང་རབས་ཚུ་ལྷབ་ནི་ནང་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དེ་རང་ཡོད་མི་དང་བསྟུན་ ཡོན་ཏན་འདི་ཚུ་ རིགས་སྣ་ལ་ལུ་ཅིག་ ནང་འཁོད་ལས་རང་འཐོན་འཐོནམ་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོད་པའི་ཁར་ སྲོག་ཆགས་རིག་པ་འདི་ Aristotle གི་ངོ་བསྒང་ལུ་ འཐོན་འཐོནམ་ཨིནམ་སྦེ་ ཧ་གོ་སྟེ་འདུག
དེང་སང་གི་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་འདི་ Renaissanceདང་ Carl Linnaeus དེ་ལས་Antonie van Leeuwenhoek དང་ Robert Hooke འདི་བཟུམ་སྦེ་ Charles Darwin དང་ Gregor Mendel གི་ངོ་བསྒང་ལུ་ འཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ France ལུ་ ལོ་ངོ་ ༡༥༠༠༠ དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ བྱག་ཕུག་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ རྟ་དང་ཤཝ་ དེ་ལས་ རི་གླང་གི་རིས་མོ་དང་ པར་བརྐོ་བརྐོཝ་ དེ་ལས་ སྤྲོས་བརྐོ་བརྐོཝ་ཚུ་ གསལ་རི་རི་སྦེ་མཐོང་སྟེ་འདུག
དང་ཕུའི་དུས་ཀྱི་ རི་དྭགས་ཚུ་གི་ཡོན་ཏན་འདི་ སྒོ་ནོར་གསོ་སྐྱོང་གི་ལག་ལེན་དང་ཐབས་ལམ་ དེ་ལས་ ཤ་བདའ་ནི་དང་ཉ་བཟུང་ནི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ Near East དང་ Mesopotamia དེ་ལས་ Egypt ཚུ་ནང་ རི་དྭགས་དང་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ཚུ་ དངོས་སུ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་གི་ཐོག་ལས་ ཤེས་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།
Aristotle གིས་ དུས་རབས་བཞི་པའི་ནང་ སེམས་ཅན་ཚུ་གི་བཟོ་བཀོད་དང་གོང་འཕེལ་ དེ་ལས་ གནས་ལུགས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བལྟ་ནུག
ལོ་ ༤༠༠ གི་ཤུལ་ལས་ Roman གི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ Galen གིས་ སེམས་ཅན་གྱི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ སེམས་ཅན་ཚུ་ གཤག་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ དེ་བསྒང་ མི་གཤག་བཅོས་འབད་ནི་འདི་ བཀག་ཆ་འབད་དེ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
Europeལུ་ Galen གི་ལཱ་ཤུལ་འདི་ དུས་རབས་ ༡༦ པ་ཚུན་ཚོད་རང་ ག་གིས་ཡང་ འགྲན་ཟླ་དང་གདོང་ལེན་ཚུ་ འབད་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ནུག
ཨིན་རུང་ དུས་རབས་ ༡༨ པ་དང་ ༡༩ པ་ དེ་ལས་ ༢༠ པའི་ནང་ ཚན་རིག་གི་ཁྱད་རིག་གི་ཐད་ཁར་ སྲོག་ཆགས་རིག་པ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་འཐོན་ནུག
འདི་བཟུམ་གྱི་འགྱུར་བ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༥༩ ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཐོག་ལུ་ Charles Darwin གི་འདོད་ཚུལ་འདི་འཐོན་པའི་ཤུལ་མ་ མཉམ་སྦྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ Darwin གིས་ རང་བཞིན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་འདི་ གནས་རིམ་མཐོ་ཚད་གསརཔ་ནང་བཀལ་ཏེ་ འགྲེལ་བཤད་ཚུ་རྐྱབ་སྟེ་འདུག
Darwin གིས་ སྲོག་ཆགས་རིག་པ་དང་ གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་ལུ་ ཕྱོགས་གསརཔ་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིག་པ་འདི་ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ རང་བཞིན་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འདོད་ཚུལ་ཟེར་མི་ཅིག་བཟོ་ནུག
དེ་སྦེ་དགོཔ་འཐོན་མི་འདི་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ནི་དང་ ཁོང་རའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་ དེ་ལས་ འབྲེལ་བ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྡེ་ཚན་ཅིག་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོནམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་སྡེ་ཚན་བཟོ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ Darwin གི་གཞི་རྩ་དང་བསྟུན་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་འདུག
Homo དང་ Sapiens གཉིས་བསྡོམས་པའི་སྐབས་ རིགས་སྣ་གི་མིང་ཅིག་བཟོཝ་ཨིན།
དེ་སྦེ་དབྱེ་ཁག་བཟོ་མི་གི་ལམ་ལུགས་ལུ་ Linnaeantaxonomy གི་ལམ་ལུགས་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་གྱི་བཟོ་བཀོད་དང་ལཱ་འགན་གི་སྐོར་ལས་ཧ་གོ་ནི་འདི་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཚན་རིག་ཚུ་ནང་གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
འདི་ཡང་ བཟོ་བཀོད་དང་ལཱ་འགན་འདི་གིས་ མི་དང་སེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས་ནང་ གཟུགས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ཡན་ལག་ཚུ་ ལཱ་ག་དེ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་ན་ལུ་ གཙོ་རིམ་བཟུངམ་ཨིན་མས།
གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་འདི་ སྔོ་ཤིང་གི་གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་དང་ སེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་ཟེར་ དབྱེ་བ་ ༢ སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གཟུགས་ཁམས་རིག་པའི་གཞི་རྩ་ལ་ལུ་ཅིག་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨོམ་འཐུང་མི་གི་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་དང་ འདབ་ཆགས་རིག་པ་ དེ་ལས་ འབུཔ་སྲིན་རིག་པ་བཟུམ་གྱི་ དམིགས་བསལ་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ནང་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཡོད་མི་ཚན་རིག་པ་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ད་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ སྤྱིར་བཏང་གི་དྲི་བ་བཀོད་མི་ཚུ་ལུ་ ལན་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ འ་ནཱི་སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
དམིགས་བསལ་གྱིས་རང་ མི་བརྒྱུད་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་འདོད་ཚུལ་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་ འཕེལ་འགྱུར་དང་སྤྱོད་ལམ་ཚུ་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ ཚ་གྱང་ལང་ནུག
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ རྡུལ་རྟེན་རིག་པ་གི་ཐད་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་རིག་པ་ནང་ ཐབས་ལམ་ཚུ་ དེ་སྦེ་མཉམ་སྡེབ་འབད་ནི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཧེ་མ་དང་ད་རེས་ཡོད་མི་ སྲོག་ཆགས་གཉིས་ཆ་རའི་ཐད་ཁར་ སྣ་མང་དང་འབྲེལ་བ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ལྷབ་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
རིགས་སྣའི་བྱུང་ཚུལ་ཚུ་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་དང་ སྲོག་ཆག་ཚུ་ ག་དེ་འབད་འདུག་ག་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ཡན་ལག་ ༣ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ རིགས་སྣ་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མོ་བཏབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་རིམ་པ་དང་ འཕེལ་འགྱུར་ཁག་ཆེ་ཧིང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སེམས་ཅན་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་དང་ དབྱེ་ཁག་སྦེ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་སྟེ་ཨིན་མས།
སྲོག་ཆགས་དབྱེ་ཁག་ཕྱེ་མི་འདི་ གོང་འཁོད་ཀྱི་དོན་ཚན་(ཀ) ལས་ (ང) ཚུན་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ དེང་སང་གི་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་ནང་ ཁོང་ཆ་མཉམ་རང་ མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན་མས།
ལུ་ལུ་ཅིག་གིས་ ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་རང་ འབྲེལ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་སྦེ་སླ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་བརྒྱུད་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་གི་དབྱེ་བ་འདི་ཡང་ གཞན་མི་ཚན་རིག་པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ མི་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བརྡ་དོན་ཐོ་བཀོད་དང་སྙན་ཞུ་ཅིག་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ནང་ རིགས་སྣ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ གཞི་རྟེན་གྱི་ཚད་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་གི་ཚད་གཞི་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
འདི་མ་ཚད་ འགྱུར་རྡོ་གི་སྐྱེ་འཕེལ་འདི་ བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ ཧེ་མའི་ཚེ་སྲོག་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ ཚན་རིག་པ་ཚུ་གིས་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གོ་བ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་ག་ར་ལུ་ (ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་ཚུ་མ་གཏོགས)་ཆ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མིང་རེ་བཏགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། "ཆ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མིང་།"
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ Boa གི་དམ་འཛིན་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་རིགས་སྣ་ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ འདོད་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བའི་མེད་པའི་སྐྱེ་འཕེལ་འགྱོ་མི་གི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ཡང་ སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་གོ་བ་འདི་ ནུས་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ དབྱེ་ཁག་སྦེ་བཟོ་ཨིན།
རིགས་སྣ་ཚུ་ཡང་ Aristotle གི་ངོ་བསྒང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ དུས་རབས་ ༡༨ པ་ཚུན་ཚོད་རང་ འགྱུར་ལྡོག་མེད་པའི་དབྱེ་ཁག་སྦེ་རང་སྡོད་ནུག
འ་ནི་གོ་བ་འདི་ དུས་རབས་ ༢༠ པ་ཚུན་རང་ རིགས་མཚན་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་མི་རློབས་བརྒྱུད་དེ་ གནས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Ernst Mayr གིས་ སྐྱེ་འཕེལ་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་གཙོ་བོ་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རིགས་སྣ་གཞན་མི་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ བརྟག་ཞིབ་ཚུ་འབད་མ་ཚུགས་པར་འདུག
འ་ནི་ཐབས་ལམ་འདི་ རིགས་སྣ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ནང་ "དང་ཕུའི་" ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཕྲ་འབུཔ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་མཁོའི་ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༧ ལས་ལྷག་སྟེ་ ཅོག་འཐདཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་ བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་ 16Sགི་ RNA དང་འབྲེལ་བའི་ རིགས་མཚན་གྱི་རིམ་པ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་ནང་ རིམ་པ་ཚུ་ གློག་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་རང་འདུག
ཐིག་ཡིག་གི་གནས་སྡུས་ལམ་ལུགས་འདི་ནང་ DNA གི་ཐིག་ཡིག་རིམ་པ་འདང་ རིགས་སྣ་ ༡༩༠༠༠༠ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཤ་མུ་གི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་དང་འཁྲིལ་པ་ཅིན་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ རིགས་སྣ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་པའི་སྐབས་ གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཐབས་ལམ་འདི་ལུ་ ངོས་ལེན་མེདཔ་ད་ འདི་ཡང་ "ttaxonomic inflation" དང་ "taxonomic conservatism" ཟེར་ རིགས་སྣ་འདི་ཚུ་ དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་སྟེ་ རིགས་སྣ་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་རང་ ངོས་འཛིན་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་པ་ཅིན་ IUCNགི་ རབ་ཆད་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་ཐོ་ནང་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཚུད་དེ་ ཉམས་སྲུང་གི་ཁྲིམས་དང་མ་དངུལ་འདི་ཚུ་ཐོབ་ནི་གི་གོ་སྐབས་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་པ་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་ནང་འཁོད་ རིགས་སྣ་ག་ར་རྩིས་འཇོག་འབད་བ་ཅིན་ ཁོང་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་མིང་པར་ རིགས་མཚན་གྱི་མིང་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་དོན་མང་སུ་ཅིག་སྦེ་ཐོབ་མི་དང་བསྟུན་ ཚོད་དཔག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ ཆ་མེད་བཏང་སྟེ་འདུག
དབྱེ་བསལ་བྱ་རིམ་འདི་ ལེ་ཤ་སྦེ་བཟོ་མི་ལུ་ སྡེ་ཚན་སོ་སོ་འགྱེས་ནི་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་གི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཡང་ ནད་འབུཔ་བཟུམ་སྦེ་ འགྱུར་འགྱོ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སོར་གདུབ་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ཁོང་རའི་ནང་འཁོད་ལུ་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ སྐྱེ་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ ཐག་རིང་གི་མི་རློབས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སོར་གདུབ་ཀྱི་རིགས་སྣ་འདི་གིས་ སྐྱེ་འཕེལ་ལུ་བརྟེན་མི་ རིགས་སྣ་ཚུ་ ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ ལོགས་སུ་སྦེ་རང་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱེ་འཕེལ་འདི་མར་ཕབ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་ མཉེན་པའི་རང་བཞིན་འདི་ གཞན་མི་ཕྲ་འབུཔ་དང་གཅིག་ཁར་ བརྗེ་སོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་རིགས་སྣ་གི་གོ་བ་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་ཚུ་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་ རྒྱ་མཚོའི་རྦ་རླབས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རབས་ཆད་འགྱོ་མི་གི་གནད་དོན་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིམ་ལུགས་ལུ་ ཐོ་སྦོམ་སྦེ་རང་ཕོགཔ་ཨིན་མས།
བལྟ་རྟོགས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ རིགས་སྣ་ངོས་འཛིན་དང་དབྱེ་ཁག་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ མཉམ་སྦྲགས་ཀྱི་འབྲེལ་འཛིང་ལས་བརྟེན་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
North America ལུ་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོད་མི་འུགཔ་འདི་གིས་ ཉམས་སྲུང་མ་འབད་མི་ California གི་འུགཔ་དང་གཅིག་ཁར་ རིགས་སོན་སྤེལ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
གནད་དོན་འདི་ འཐུས་མི་ག་ར་གིས་ བརྗེ་སོར་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཚུགས་ནུག
ཁོ་གིས་ གནས་ལུགས་ཀྱི་གནས་རིམ་འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་ བལྟ་རྟོགས་འབད་ཚུགས་པའི་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བཟོ་སྟེ་འདུག
Jean-Baptiste Lamarck གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༠༩ ལུ་ ཁོ་རའི་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་ནང་ རིགས་སྣ་ཚུ་ཡང་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ནད་འབུཔ་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ གནས་རིམ་ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སེང་གེ་དང་གུང་གཉིས་ཆ་རང་ སེང་གེ་གི་རིགས་སྣ་ནང་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་གི་དཔེ་ཅིག་བཀོད་པ་ཅིན་ Hawaii གི་སྐྱེས་ལུང་ཅིག་ཨིན་མི་ Hibiscus ཟེར་མི་ མེ་ཏོག་གི་རིགས་སྣ་འདི་ཨིན་མས།
མིང་ཚུ་ཡང་ International Code of Zoological Nomenclature གི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཏགས་ཞིནམ་ལས་ "ཆ་གནས་" འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་མེནམ་པ་ཅིན་ International Commission on Zoological Nomenclature གི་ལམ་ལུགས་ལས་ འགལ་བ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་རིག་པའི་ནང་ གོ་བ་ཅོག་འཐདཔ་ཚུ་ཡོད་རུང་ ཁ་ཡིག་ཚུ་ སོ་སོ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ རིགས་སྣ་གཅིག་ལུ་ མི་ལེ་ཤ་སྦེ་བཏགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ ཡིག་སྡེབ་ཅིག་འབད་རུང་ཡང་ དོན་དག་སོ་སོ་བཏོན་མི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ རིགས་སྣ་གི་སྡེ་ཚན་ནང་ ཐ་སྙད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་བསྟུན་ ཚན་རིག་གི་མིང་ཚུ་བཏགས་ཆོག་ནི་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཆུ་གཙང་འདབ་རྫབ་ནང་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ རིགས་མ་འདྲཝ་ ༡༡༨༠ དེ་ཅིག་ཡོད་རུང་ ༣༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ རིགས་སྣ་གཅིག་དང་ ༣༦༠ ལུ་ རིགས་སྣ་ ༢ དང་ ༤ གི་བར་ན་ དེ་ལས་ ༢༦༠ ལུ་ རིགས་སྣ་ ༥ ལས་ ༡༠ དང་ ༢༠༠ ལུ་ རིགས་སྣ་ ༡༡ ལས་ ༡༥ གི་བར་ན་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ༢༧ ལུ་ རིགས་སྣ་ ༥༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་ག་ལུ་ མིང་བཏགས་མི་འདི་ ཁྲིམས་འགལ་ཨིན་མས།
བཟའ་ཚང་ནང་ ག་ཚུདཔ་ཨིན་ན་དང་ ག་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་འདི་ གྲོས་འཆར་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
འདི་ལུ་ གན་ཡིག་གཏན་གཏན་ཅིག་མེད་རུང་ རིམ་ལུགས་ཚུ་ནང་ གནས་རིམ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Michael Novacek(སྤྱི་ལོ་༡༩༨༦)རིགས་སྣ་འདི་ཚུ་ གནས་རིམ་ཅིག་ནང་བཙུགས་ནུག
དབྱེ་རིམ་བཟོ་ནི་གི་ཐད་ཁར་ ལམ་ལུགས་ཚུ་བཟོ་སྟེ་མེད་རུང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མོས་མཐུན་འདི་འོང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་རིག་པའི་ནང་ དབྱེ་རིམ་འདི་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་དེ་ཅིག་རང་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལུགས་ཡངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་གནད་དོན་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སྡེ་ཚན་ཚུ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ ལོ་འདབ་འདི་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་མེདཔ་ལུ་བལྟ་སྟེ་ གཅིག་ཁར་བསྡབ་ནི་དང་ ཡང་ན་ སོ་སོ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
Budd དང་ Jensen གི་གོ་བ་དང་འཁྲིལ་པ་ཅིན་ གནས་རིམ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་ སྲོག་ཆགས་ག་ར་གིས་ ཁྱད་ཆོས་ཆ་ཚང་གཅིག་ བརྗེ་སོར་འབད་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ གནད་དོན་འདི་ ཁྱད་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འགྱུར་རྡོ་གི་ཐོ་བཀོད་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ འགྱུར་རྡོ་འདི་ གནས་རིམ་གྱི་དབྱེ་བ་ནང་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་སླབ་ནི་འདི་ ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་བཏོན་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
འོག་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ཐིག་ཁྲམ་འདི་གིས་ "འདྲ་སྙོམས་" བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ Cavalier-Smith གི་ལམ་ལུགས་ལུ་གནས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་གི་སྡེ་ཚན་འདི་ རྡོག་མ་གི་སོན་ཚུ་ ལྤགས་ཀོ་གིས་སྤུར་ཏེ་མེད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱུ་རུ་དང་ཤ་མུ་གི་གནས་ལུགས་འདི་ དང་ཕུའི་སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ ད་རེས་ནངས་པ་ དེ་ཅིག་རང་ ངོས་ལེན་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Carl Linnaeus གིས་ (སྤྱི་ལོ་ ༡༧༠༧–༡༧༧༨) དེང་སང་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཐ་སྙད་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ ད་རེས་ ཐ་སྙད་འདི་ Nomenclature Codes གིས་ རྒྱུན་བཀོད་འབདཝ་ཨིན་མས།
ÉdouardChatton གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༧ ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལས་ "prokaryote" དང་ "eukaryote" ཟེར་མི་ཚིག་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
Robert Whittaker གིས་ ཤ་མུ་གི་དོན་ལུ་ སྡེ་ཚན་ཁ་སྐོང་གཅིག་ བཟོ་སྟེ་འདུག
གཞན་མི་སྡེ་ཚན་ Protista དང་ Monera འདི་ནང་ ཁམས་ཕྲན་གཅིག་འབད་མི་དང་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་སྡེ་ཚན་བསྡུས་བསྡུསཔ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
LynnMargulis བཟུམ་གྱི་ གཞན་མི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ ༥ ནང་ ས་གཞི་གུ་ཡོད་པའི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་ལས་བརྟེན་ སྐྱུ་རུ་དང་ཤ་མུ་གི་སྡེ་ཚན་ནང་ཚུད་མི་རིགས་སྣ་ཚུ་ སྔོ་ཤིང་གི་སྡེ་ཚན་ནང་ལས་ སོ་སོ་སྦེ་བཏོན་ཚུགས་ཏེ་འདུག
མཐའ་མཇུག་རང་ mitochondria གི་ཁམས་ཕྲན་མེད་མི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབྱུང་ནུག
རིགས་སྣ་གི་སྡེ་ཚན་ ༥ ག་ར་ཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཟེར་བཟོ་ནུག
Cavalier-Smith གིས་ Woese དང་ འཕྲལ་ཁམས་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་གིས་ལྷན་ཐབས་འབད་མི་ Eubacteria–Archaebacteria གི་གཞི་རྟེན་འདི་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བས།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ Cavalier-Smith གིས་ གཅིག་དབང་གི་ལམ་ལུགས་དགོཔ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་(ཁོ་གི་མིང་ཚིག་ནང་ལུ་"holophyletic" ) ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་འདུག
ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ གོ་འཕེལ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ Cavalier-Smith གིས་ རིགས་སྣ་ཚུ་གིས་ mitochondria འདི་ ཁམས་ཕྲན་སོ་སོ་ལུ་ འགྱུར་བཏང་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཧ་གོ་ནུག
Carl Woeseགིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་ RNA ལས་བརྟེན་ ཚེ་སྲོག་འདི་ དབྱེ་ཁག་ ༣ སྦེ་བཟོ་སྟེ་ "སྡེ་ཚན་གཙོ་བོ་གསུམ་" དང་ ཡང་ན་ "urkingdom" སྦེ་ སླབ་རུང་ཡང་ བཏུབ་ནི་མས་ཟེར་མནོ་ནུག
འདི་འབདཝ་ལས་ Woese གིས་ Eubacteria དང་ Archaebacteria གི་སྡེ་ཚན་བཟོ་སྟེ་ སྡེ་ཚན་འདི་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་དབྱེ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ རིགས་སྣ་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཅིག་དབང་གི་སྡེ་ཚན་འདི་ ཚུལ་མཐུན་གྱི་གནས་རིམ་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཐབས་ལམ་འདི་ ཧེ་མ་ དངོས་སུ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཚུགས་པར་ཡོད་རུང་ ( "eukaryotic་སྡེ་ཚན་མང་རབ་ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ)ད་རེས་ "eukaryotesའདི་ མང་ཤོས་ཅག་རང་ གཅིག་དབང་འབད་མི་ སྡེ་ཚན་གཙོ་བོར་ནང་ལུ་ དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་ཚུགས་ཏེ་འདུག".
Eukaryotes འདི་ "ཡན་ལག་སྡེ་ཚན་" ༦ སྦེ་བཟོ་ནུག
སྔོ་ཤིང་ཚུ་ཡང་ སེམས་ཅན་དང་ཤ་མུའི་རིགས་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་བ་དེ་ཅིག་རང་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་འགལ་གྱི་གནད་དོན་ ༡༠ འདི་ཡང་ རིགས་སྣ་འདི་ཚུ་གི་གཟུགས་ཁར་ བཅུད་འགྱུར་གྱི་རིམ་ལུགས་འདི་མེདཔ་ལས་ སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་ནུས་པ་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་འགོ་ཐོག་ ༢ འདི་ prokaryotic གི་སྲོག་ཆགས་དང་ ཡང་ན་ ཁམས་ཕྲན་གཅིག་འབད་མི་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁོང་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ཡང་ སྐྱི་ལྤགས་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གནའ་ཤུལ་གྱི་དཔེ་འདི་ཡང་ ཚ་ཁུག་གི་མཐའ་འཁོར་དང་ དྲོད་ཤུགས་མཐོ་ཤོས་སྦེ་ཡོད་པའི་མཐའ་འཁོར་ནང་གནས་མི་ རིགས་སྣ་ཚུ་ཨིན་མས།
Cyanobacteria དང་ mycoplasmas འདི་ ཕྲ་འབུཔ་གི་དཔེ་ཚུ་ཨིན་མས།
འཕེལ་འགྱུར་འདི་ཡང་ རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ མི་རབས་ལས་བརྒྱུད་དེ་ འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
འཕེལ་འགྱུར་འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་གདམ་ཁ་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ གཅིག་མཚུངས་སྦེ་འགྱོ་བཅུག་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་གི་འཕེལ་འགྱུར་འདི་ཡང་ དུས་རབས་ ༡༩ པ་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ Charles Darwin དང་ Alfred Russel Wallace གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་ཤུལ་མ་ Darwin གིས་བྲིས་མི་ On the Origin of Species གི་ཀི་དེབ་ནང་ ཁ་གསལ་སྦེ་རང་འཁོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཐར་འཁྱོལ་ཅན་གྱི་མི་རབས་ཚུ་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཡོད་མི་ ཕ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ཚབ་མ་འབད་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ རང་སོའི་མཐའ་འཁོར་ནང་ སྐྱེས་འཕེལ་འགྱོ་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
འགྱུར་རྡོ་ཚུ་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྡོ་གནག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཕྲ་རབས་འགྱུར་རྡོ་ལས་ ཁམས་ཕྲན་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཚུན་ཚོད་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
དངོས་ཁམས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ རང་བཞིན་གྱི་གནས་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཚུ་ གནས་ཡོད་པའི་ཁུངས་བསྐྱལ་མ་དགོ་པར་ མིག་གིས་མཐོང་མི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན།
Carl Linnaeusགིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༣༥ ལུ་འགོ་བཙུགས་མི་ སྐྱེ་ལྡན་དང་འབྲེལ་བའི་དབྱེ་ཁག་ཚུ་ རིགས་སྣ་གནས་རིམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཚོད་དཔག་གི་འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལཝ་ད་ འགྱུར་ལྡོག་མེདཔ་སྦེ་རང་རྩིསཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་གནས་སྐབས་ཚུ་ རང་བཞིན་མཁས་མཆོག་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་ཤུལ་མ་ རྩ་བ་ལས་རང་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་འདུག
Thomas Robert Malthus གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༩༨ ལུ་ མི་རློབས་གཞི་རྩ་གི་ཐོག་ལུ་ བྲིས་རྩོམ་ཅིག་བྲིས་མི་འདི་གིས་ རྒྱུད་བསྐུལ་དུམ་གྲ་ཅིག་འབད་མི་དང་བསྟུན་ Darwin གིས་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ "སྲོག་ཆགས་ཚུ་གནས་ནི་ནང་ ལཱ་ཁག་བཏང་འོང་" ཟེར་ཨིན་མས།
Darwin གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༨ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ "རང་བཞིན་གདམ་ཁ་" གི་ཐོག་ལུ་ ཁོ་རའི་འདོད་ཚུལ་ཅིག་བཟོ་མི་དང་བསྟུན་ Alfred Russel Wallace གིས་ ཁོ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༥༨ ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཁོ་རའི་འདོད་ཚུལ་ཚུ་བསྐྱལ་བའི་སྐབས་ གནད་དོན་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ "ཀི་དེབ་སྦོམ་" ཅིག་བྲིས་ཏེ་སྡོད་ནུག
འ་ནི་འདི་ མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ Darwin གིས་ ཁོ་རའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ཅིག་བཟོ་ནུག
འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་གི་གནད་དོན་འདི་ ག་དེ་སྦེ་འཐོནམ་ཨིན་ན་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ de Vries གིས་ རིགས་འགྱུར་གྱི་འདོད་ཚུལ་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལས་བརྟེན་ de Vries གི་འདོད་ཚུལ་དང་མཐུན་སྒྲིག་འབད་མི་ Darwin གི་འཕེལ་འགྱུར་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ གནས་སྐབས་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ མ་འགྲིགསཔ་འཐོན་ནུག
James Watson དང་ Francis Crick གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ ལུ་ Rosalind Franklin གི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོག་ལས་ DNA གི་བཟོ་བཀོད་པར་སྐྲུན་འབད་མི་འདི་གིས་ རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལུ་ གཟུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ འགྲེམ་སྟོན་འབད་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་མཁས་མཆོག་ Theodosius Dobzhansky གིས་ "སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ འཕེལ་འགྱུར་འདི་མེདཔ་ཚུན་ཚོད་ གནད་དོན་ག་ཅི་གིས་ཡང་ རིག་པ་དཔྱད་མི་ཚུགས་" ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ གནད་དོན་འདི་ལས་བརྟེན་ འགོ་ཐོག་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་འབྱུང་རབས་ནང་ འབྲེལ་བ་མེདཔ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཁུངས་གསལ་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ཡོད་པའི་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་ཚུ་ བལྟ་རྟོགས་དང་སྔོན་བརྟག་འབད་ཚུགས་ནུག
སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་བཟོ་རྣམ་དང་བྱ་སྤྱོད་ཚུ་ ཆ་ཚང་སྦེ་བཟོ་མི་འདི་ལུ་ མིག་མཐོང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གཟུགས་ཀྱི་པགས་ཀོ་གནགཔོ་འགྱོ་མི་འདི་ཡང་ མི་གི་རིགས་མཚན་དང་ ཉི་མའི་འོད་ཀྱི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ལས་བརྟེན་ཨིནམ་ད་ འ་ནི་པགས་ཀོ་གནགཔོ་འདི་ ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ མི་སྤེལ་ནི་ཨིན་མས།
DNAའདི་ གཞི་མ་འདྲཝ་བཞི་ཡོད་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་རིང་སུ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
DNA གི་རྡུལ་རྟེན་ཆ་ཤས་ཅིག་ དམིགས་བསལ་གྱི་ལག་ལེན་ཅིག་འབད་མི་འདི་ རིགས་མཚན་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ རིགས་མཚན་སོ་སོ་ལུ་ རིམ་པ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྟེ་བ་གི་ས་སྒོ་ནང་ DNA གི་རིམ་པ་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ རིམ་པ་འདི་ལུ་ སྲང་ལམ་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ སྲང་ལམ་དང་རང་གཤིས་ཀྱི་བར་ན་ འདྲ་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ལཱ་འབད་དོ་རུང་ རང་གཤིས་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མགུ་རྙོག་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
DNA methylationརྟགས་བཀལ་ནི་དང་ ནུས་ཤུགས་ལུ་འགྱུར་བའི་བྱ་རིམ་ དེ་ལས་ RNAགིས་ རིགས་མཚན་བཀོད་ནི་དང་ ཇུ་རྩི་གི་ཆ་རྐྱེན་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ཤུལ་བབས་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ཁོང་རའི་མཐའ་འཁོར་ནང་ དུས་རྒྱུན་དང་ བསྐྱར་ལོག་གི་ལས་སྣ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ བཟོ་བཀོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་ཚུ་ རིགས་འགྱུར་དང་རིགས་མཚན་བརྒྱུད་དེ་ འགྱུར་བཅོས་གསརཔ་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ འདྲ་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་པའི་རིགས་སྣ་གི་རིགས་མཚན་འདི་ ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
མི་རློབས་འགྱུར་བ་གྱི་ཆ་ཤེས་སྦོམ་ཤོས་འདི་རང་ རིགས་མཚན་གྱི་འགྱུར་བ་བརྟེན་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འགྱུར་བ་འདི་ཡང་ སྲང་ལམ་འདི་ གཏན་འཁེལ་གྱི་ས་སྒོ་ནང་ལྷོད་པའི་སྐབས་ མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབས་ནང་ལས་ མེདཔ་སྦེ་འགྱོཝ་ནི་དང་ ཡང་ན་ རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲང་ལམ་གྱི་ཚབ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
རིགས་འགྱུར་འདི་འབད་བའི་སྐབས་ རིགས་མཚན་འདི་ལུ་ འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་དང་ ཡང་ན་ རིགས་མཚན་འདི་ལཱ་འབད་ནི་ལས་ སྔོན་འགོག་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གསརཔ་འདི་ འཕེལ་འགྱུར་འགྱོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་འདྲ་ཁ་སྐོང་ཚི་ རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གསརཔ་ཚུ་ཡང་ རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་རིགས་མཚན་ལས་ བརྒྱུད་དེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་གྱི་འདྲ་འདི་ རིགས་འགྱུར་འབད་དེ་ ལཱ་འགན་གསརཔ་ཐོབ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གསརཔ་འཐོན་མི་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཆ་ཤས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ འདྲ་སྦེ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་མ་ འ་ནཱི་དུམ་བུ་ཚུ་ གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ ལཱ་འགན་གསརཔ་ཐོབ་ཨིན་མས།
དེ་སྦེ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་འདི་གིས་ སྲང་ལམ་གྱི་བྱ་རིམ་ལུ་ འགྱུར་བ་མི་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྲང་ལམ་འདི་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ བུ་བརྒྱུད་ཚུ་དརཝ་ཨིན་མས།
འདོད་སྤྱོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་སྣ་གཉིས་ཀྱི་གྲལ་ལས་ གཅིག་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ ཨ་ལུ་འདི་ཆགསཔ་ཨིན་མས།
འདོད་སྤྱོད་སྐྱེས་འཕེལ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཁམས་ཕྲན་ལེ་ཤ་སྦེ་ཡོད་མི་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་ཚུ་གི་བར་ན་ རིགས་མཚན་གནས་སོར་འབད་མི་འདི་གིས་ རིགས་སོན་སྤེལ་བའི་སྲོག་ཆགས་ལུ་ འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ལས་ ཕབས་བཟུམ་གྱི་རིགས་སྣ་ལུ་ རིགས་མཚན་འདི་ ཀེ་ཀེ་སྦེ་གནས་སོར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་གཤིས་སོ་སོ་ཚུ་གིས་ མི་ཚེ་གནས་ཐབས་དང་ སྐྱེས་འཕེལ་གྱི་གནས་ཚད་ཚུ་ སོ་སོ་སྦེ་རང་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ རང་གཤིས་ཚུ་ ཁོང་རའི་དོ་འགྲན་པ་ལས་ ཁེ་ཕན་མངམ་སྦེ་ཡོད་མི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གིས་ ཁེ་ཕན་དེ་ཅིག་རང་མེད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ ཤུལ་མའི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ མང་སུ་ཅིག་སྤེལ་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གདམ་ཁ་གི་དམིགས་དོན་གཙོ་བོ་རང་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་བདེ་ཁམས་ཅིག་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྲོག་ཆགས་གཅིག་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གནས་ཏེ་ སྐྱེས་འཕེལ་ཚུ་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་འབད་ཚུགས་རུང་ ཁོང་རའི་བརྒྱུད་པ་ཚུ་ ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ གནས་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ནང་མེད་པ་ཅིན་ སྲོག་ཆགས་འདི་གིས་ མ་འོངས་པའི་བརྒྱུད་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་ལྷན་ཐབས་འདི་ དེ་ཅིག་རང་མི་འབད་ནི་ཨིནམ་ལས་ བདེ་ཁམས་ཡང་ དེ་ཅིག་རང་མི་འོང་ནི་ཨིན་མས།
བདེ་ཁམས་ཡར་སེང་བཏང་ཚུགས་པའི་ དཔེ་ཚུ་བཀོད་པ་ཅིན་ གནས་ཐབས་དང་འཕེལ་སྐྱེད་ཚུ་ ཡར་སེང་བཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ གདམ་ཁ་གི་ཕྱོགས་འདི་ ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཧེ་མ་ལས་འབྱང་མི་རང་གཤིས་འདི་ ལོག་སྟེ་རང་ གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་འབད་བ་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དང་པ་རང་ ཕྱོགས་ཀྱི་གདམ་ཁ་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་ གྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ རིངམོ་འགྱོ་མི་འདི་ཨིན་མས།
མཇུག་རང་ རྩ་བརྟན་གྱི་གདམ་ཁ་ནང་ མཐར་ཐུག་གི་རང་གཤིས་ཀྱི་གདམ་ཁ་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ བརྩི་མཐོང་དང་སྣ་མང་གི་གནད་དོན་ཚུ་ མར་ཕབ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
དེ་སྦེ་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་ཧ་གོ་མི་འདི་གིས་ ཚན་རིག་པ་ཚུ་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་གདམ་ཁ་ཚུ་རྐྱབ་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབྱུངམ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ལོག་སྟེ་རང་ གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ནི་གི་ཚད་གཞི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཉུང་སུ་ཅིག་ཨིན་མས།
རིགས་བརྒྱུད་ལས་སྤེལ་བའི་སྲང་ལམ་ཚུ་ སྡེ་ཚན་སྦེ་ཡོད་མི་ལུ་ haplotype ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དལ་འགྲོ་འདི་ སྲང་ལམ་ཚུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་མ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབས་ལས་མེདཔ་སྦེ་དང་ ཡང་ན་ གཞན་མི་སྲང་ལམ་ཚུ་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་རང་ ཚབ་མ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྡུལ་རྟེན་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འདོད་ཚུལ་གྱིས་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་འགྱུར་བ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རིགས་མཚན་གྱི་དལ་འགྲོ་ལས་བརྟེན་ རིགས་འགྱུར་བརྟན་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ གནད་དོན་འདི་གི་ཐད་ཁར་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་ཡོད་མི་འདོད་ཚུལ་འདི་ བར་གནས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབས་ཆུང་ཀུ་ནང་གི་རིགས་འགྱུར་འདི་ མི་རློབས་སྦོམ་ནང་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་མེད་ཟེར་ཨིན་མས།
མི་རློབས་ནང་ ངོ་རྐྱང་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་མེན་རུང་ཡང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཤེས་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་སྤེལ་རུང་དང་ ཡང་ན་ མ་སྤེལ་རུང་ཡང་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཐད་ཁར་ འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྡུལ་རྟེན་གྱི་དུས་སྐབས་མ་འཐོནམ་ཚུན་ཚོད་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ནང་འཁོད་ འ་ནཱི་རྒྱབ་འགལ་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་རང་སྡོད་ནུག
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ རིགས་འགྱུར་གྱི་གནད་དོན་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ འཐོན་ཏེ་རང་སྡོད་ནུག
ཁྱད་པར་སོ་སོ་བཙུགས་མི་དང་ ཡང་ན་ བཏོན་བཏང་མི་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦོམ་ཆུང་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་འཕེལ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རིགས་འགྱུར་འགན་ཁུར་གྱི་ཐད་ཁར་ དེང་སང་གི་མནོ་བསམ་བཏང་ཐངས་འདི་གིས་ Haldane དང་ Fisher གི་འདོད་ཚུལ་ལས་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་གིས་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་རང་ ཁོང་རའི་ཉེ་ཚན་ཚུ་ལུ་ གདོང་ཟླ་འབད་དེ་ གདམ་ཁ་ལུ་ ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན་མས།
རྒྱ་ཁྱབ་འཕེལ་འགྱུར་ཟེར་མི་འདི་ རིགས་སྣ་གི་གནས་ཚད་ཀྱི་ལྟག་ལས་ འཕེལ་འགྱུར་འབད་མི་ལུ་གོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འཕེལ་འགྱུར་ཆུང་བ་ཟེར་མི་འདི་ རིགས་སྣ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ འཕེལ་འགྱུར་འབད་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ རྒྱ་ཁྱབ་འཕེལ་འགྱུར་ནང་ རིགས་སྣ་གི་རང་གཤིས་ཡོངས་རྫོགས་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་གི་གོ་བ་བརྡ་ལོག་འདི་ འཕེལ་འགྱུར་ལུ་དམིགས་ཡུལ་དང་ ཡུན་རིང་གི་འཆར་གཞི་ ཡང་ན་ སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་རང་གཤིས་དང་ ཡིད་ཆེས་ཚུ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་རུང་ "འཕེལ་འགྱུར་",འདི་ལུ་ ཡུན་རིང་གི་དམིགས་ཡུལ་མེད་པའི་ཁར་ ཨིན་ཅི་མིན་ཅི་རང་ འཕེལ་འགྱུར་སྦོམ་སྦེ་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་མ་ཚད་ མཐུན་འགྱུར་གྱི་རང་གཤིས་འདི་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་གནས་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
མཐུན་འགྱུར་གྱི་རང་གཤིས་འདི་ སྲོག་ཆགས་གོང་འཕེལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རྣམ་པ་འདི་ལས་བརྟེན་ སྲོག་ཆགས་འདི་ཚུ་གི་གནས་ཐབས་དང་ སྐྱེས་འཕེལ་ཚུ་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་ནང་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་དཔེ་ཅིགཔོ་འདི་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ཚན་རིག་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་ སྐྱུར་ཆུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ནང་ འཕེལ་འགྱུར་འབད་མི་འདི་ཨིན་མས།འདི་ཡང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་ བཞུ་ཁུ་འཕེལ་འགྱུར་འབད་དེ་ ནཱའི་ལཱོན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གིས་མ་དོ་བར་ ས་གཞི་ཚུ་གུ་ཡང་ ཕོཝ་རྒྱགས་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་སྦེ་ ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་ཡོད་པའི་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ཡང་ ལཱ་འགན་ཚུ་ སོ་སོ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཚེ་སྲོག་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་གི་ཐད་ཁར་ འབྲེལ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་མེད་རུང་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་གི་རིགས་མཚན་ལུ་རེ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་རིག་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་ཡང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཉ་གི་མི་ཏོ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཚུགས་པའི་ལུས་མི་གི་ཆ་ཤས་དང་ བྱ་འཕུར་མ་ཚུགས་པར་ལུས་མི་གི་གཤོགཔ་ དེ་ལས་ ཉ་ཧོབ་དང་སྦུལ་ཚུ་ལུ་ དཔྱི་སྨད་རུ་ཏོ་ཡོད་མི་དང་ འདོད་སྤྱོད་བརྒྱུད་དེ་ སྐྱེས་འཕེལ་རང་བཞིན་འདི་ འདོད་སྤྱོད་མིན་པའི་ཐོག་ལས་ སྐྱེས་འཕེལ་འབད་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
དཔེ་ཅིག་འདི་ Africa ལུ་མཐོང་མི་ Holaspisguentheri ཟེར་མི་ ཙི་ཙི་དམརམོ་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ སེར་གུ་ལས་ཕར་གཡིབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ མགུ་ཏོ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ལེབ་ཏེག་ཏེ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ དཔེ་སོ་སོ་ཅིག་འདི་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་གི་མིག་ཏོ་གི་ནང་འཁོད་ བཞུ་ཁུ་ཚུ་བཏོན་ཏེ་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ནུས་པ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་འདི་ཚུ་གིས་ འཕེལ་འགྱུར་འདི་ བཟོ་བཀོད་གསརཔ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཨོམ་འཐུང་མི་གི་སེམསཅན་ཚུ་ལུ་ རྣམ་ཅོ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་འགྱོ་ནི་མེནམ་པར་ གཞན་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ ཟ་ལྟབ་ཀྱི་ནང་ན་ རུ་ཏོ་སྐྱེས་མི་འདི་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ རིགས་སྣ་གཉིས་པའི་ནང་ འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རིགས་སྣ་དང་པའི་ནང་ གནས་ཐབས་གསརཔ་ལུ་ འགྱུར་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྔོ་ཤིང་དང་ཤ་མུ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་མཐུན་སྦོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་གཉིས་ཆ་རང་གིས་ ས་འོག་ལས་ ཁོང་རའི་རྩ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ ཟས་བཅུད་ཚུ་ལེནམ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་གཅིག་པའི་ སྲོག་ཆགས་ཚུགི་བར་ན་ཡང་མཉམ་སྒྲིག་གི་འཕེལ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་གིས་ རིགས་སྣ་འདི་ སྐྱེས་ནིཨིན་ན་དང་ ཤི་ནི་ཨིན་ན་ ཡང་ན་ དེ་སྦེ་རང་སྡོད་ནི་ཨིན་ན་གི་བརྡ་དོན་ཚུ་ལུ་ ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་གི་གོ་བ་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་སྣ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་གོ་བ་ཚུ་ སྣ་མང་སྦེ་ཡོད་རུང་ཡང་ གོ་བ་འདི་ཚུ་ རྩ་བའི་དབྱེ་བ་གསུམ་ནང་ བཙུགས་བཏུབ་ནི་ཨིནམ་ད་ འདུ་ཡང་ རིགས་སོན་ཚུ་ ནང་འཁོད་ལུ་སྤེལ་མི་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ རིགས་མཚན་གྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ ཁྱབ་ཆེ་སུ་སྦེ་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་རུང་ གོ་བ་འདི་ཚུ་ རིགས་སྣ་ལ་ལུ་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་བཏུབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་འཐོན་ཏེ་འདུག
རིགས་མཚན་འདི་ འགོར་ལས་སྦེ་སྤེལཝ་ཨིན་རུང་ རིགས་མཚན་གསརཔ་ལས་བརྟེན་ གཞན་མི་མི་རློབས་ཚུ་ལུ་ཡང་ སྤེལཝ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་གི་ཐད་ཁར་ འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་རིགས་སྣ་ཚུ་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་རང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱི་ནང་འཁོད་ རིགས་སོན་སྤེལ་ནི་ཨིན་རུང་ རིགས་སོན་འདི་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་ཨིནམ་ལས་ རིགས་སྣ་འདི་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་སྟེ་རང་ ལུས་ནི་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་བརྟག་དཔྱད་དང་ རང་བཞིན་གྱི་གནས་ལུགས་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ བལྟ་རྟོགས་འབད་དེ་འདུག
མི་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ allopatric ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་གི་གནད་དོན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་རྣམ་གཉིས་པ་འདི་ ལཱ་བཤལ་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབསས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་སོ་སོ་ཅིག་ནང་ གཞི་ཆགས་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་ ཁྱད་རྣམ་གསུམ་པ་འདི་ parapatric གི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཕའི་རིགས་སྣ་གཅིག་གི་ནང་འཁོད་ མཐའ་འཁོར་ནང་ འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ རིགས་སོན་སྤེལ་མི་འདི་གིས་ མེ་ཏོག་ཤར་ནི་གི་དུས་ཚོད་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མཐའ་མཇུག་ཁར་ སྐྱེས་འཕེལ་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ དཀོན་སུ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་བཀྲམ་སྤེལ་ལས་བརྟེན་ མི་རློབས་ཚུ་གི་ཆ་ཤས་ཚུ་ནང་ ཁྱད་པར་ཞུགས་མི་འདི་ མེདཔ་སྦེ་བཟོ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ སེམས་ཅན་ཚུ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་མེདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་སོན་འདི་ མངལ་སྟོངམ་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ མཐུན་སྒྲིག་ཅན་གྱི་ནང་ལས་ ཕའི་རིགས་སྣ་རེ་ལས་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་འདི་ འོང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཕའི་རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་འདི་ ཧེ་མ་ལས་རང་ཟུང་ཆ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་སྣ་གཅིག་གི་ནང་འཁོད་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་འདི་ གཉིས་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ རིགས་སོན་ཚུ་ སོ་སོ་སྦེ་སྤེལ་ནི་ཨིན་རུང་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་གཉིས་ལས་ ཕྱེད་ཀ་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་གཉིས་སྦེ་མ་འགྱོ་མི་ སྲོག་ཆགས་དང་གཅིག་ཁར་ རིགས་སོན་སྤེལ་བའི་སྐབས་ མཐུན་སྒྲིག་མི་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་ནང་གི་སེམས་ཅན་དང་ ཤིང་སྣ་ཚུ་ ཡུདཔ་ཅིག་ རབས་ཆད་དེ་ཡོད་མི་དང་བསྟུན་ དེ་སྦེ་རབས་ཆད་ནི་འདི་ རིགས་སྣ་ག་ར་ལུ་ འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིནམས།
ཧེ་མ་ འཛམ་གླིང་ནང་སྡོད་མི་ རིགས་སྣ་བརྒྱ་ཆ་ ༩༩ ལྷགཔ་ཅིག་རང་ རབས་ཆད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་རྩིས་བཏོན་ཏེ་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ འཛམ་གླི་ནང་ རིགས་སྣ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་ ༡ དེ་ཅིག་ཡོད་ས་ལས་ སྟོང་ཕྲག་ ༡ གི་ནང་ལས་ བརྒྱ་ཆ་ ༡ རྐྱངམ་ཅིག་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་ནང་ སྲོག་ཆགས་ཡོད་པའི་རྩོད་རྙོག་མེད་མི་གི་གནད་དོན་འདི་ ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་ཕྱྱེད་ད་ ༤ གི་ཧེ་མ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ Eoarchean གི་དུས་སྐབས་ལུ་ཨིན་མས།
Australia གི་ཞིབ་འཇུག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ Stephen Blair Hedges གིས་ "འཛམ་གླིང་ནང་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་ སྐྱེས་འཕེལ་འགྱོ་བ་ཅིན་ འཇིག་རྟེན་ནང་ སྤྱིར་བཏང་གི་གནད་དོན་ཅིག་སྦེ་འཐོན་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།"
ད་རེས་ འཛམ་གླིང་ནང་ རིགས་སྣ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ ས་ཡ་ ༡༠ ལས་ ༡༤ ཚུན་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་རྩིས་བཏོན་ས་ལས་ ས་ཡ་ ༡.༩ ལུ་ མིང་བཏགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ ས་ཡ་ ༡.༦ འདི་ གནས་སྡུས་ལྟེ་བའི་ནང་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ དེ་ཅིག་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་མ་རྐྱབ་པར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ཡང་ འགོ་དང་པ་རང་ གནད་དོན་ ༤ གི་ཐོག་ལས་ ཤེས་རྟོགས་འབྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཚུ་ཡང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་མས།
ད་ལས་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་ཡང་ གནས་རིམ་དང་སྡེ་ཚན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ཡང་ Darwin གིས་འཁོད་མི་དུས་ཚོད་ཚུན་ཚོད་ འགྱོ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ གནད་དོན་འདི་ བཀོ་བཞག་སྟེ་འདུག
རྡོའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ དེང་སང་ཡོད་མི་དང་ རབས་ཆད་འགྱོ་མི་རིགས་སྣ་གཉིས་ཆ་རང་ ག་བསྡུར་འབད་དེ་ རིགས་སྣ་འདི་ཚུ་གི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ ཤེས་རྟོགས་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ སྤྱིར་བཏང་གི་གྲུབ་བྱེད་འདི་ རིགས་སྣ་ཚུ་གི་བར་ན་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་འདྲ་མཚུངས་ཚུ་ལྷབ་སྟེ་ འཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Eukaryotic གི་ཁམས་ཕྲན་འདི་ ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་ ༡.༦ དང་ ༢.༧ གྱི་བར་ན་ འཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Cyanobacterial གི་སྲོག་ཆགས་འཐོན་པའི་ཤུལ་མ་ སྐྱུ་རུ་དང་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ནང་ སྔོ་རྫས་འདི་འཐོན་ནུག
སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་ ཚན་རིག་པ་ཚུ་གིས་ ལོ་ངོ་ས་ཡ་ ༨༠༠ དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ GK-PID ཟེར་མི་ རྡུལ་རྟེན་གཅིག་ལུ་ རིགས་མཚན་ཆུང་ཀུ་ཅིག་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཁམས་ཕྲན་ཅིག་གི་སྲོག་ཆགས་ལས་ ཁམས་ཕྲན་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ སྙན་ཞུ་འབད་དེ་འདུག
འོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྡེབ་ལས་ རླུང་ཁམས་ནང་ སྲོག་རླུང་བསྡུ་སྒྱོམ་འབད་ནི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ Cambrian མགྱོགས་འཕེལ་ཚུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་འདུག
རང་བཞིན་མིན་པའི་གདམ་ཁ་འདི་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་མི་རློབས་ནང་ རྒྱལ་སྤྱི་རང་གཤིས་ཀྱི་གདམ་ཁ་ཅིག་ཨིན་མས།
བརྩི་མཐོང་ཅན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཡོད་མི་ ཟས་བཅུད་ཚུ་ཡང་ རིགས་འགྱུར་དང་གདམ་ཁ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ འཕེལ་འགྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཉ་འདི་གིས་ རིགས་སོན་མཉམ་ཅིག་སྤེལ་ཏེ་ མིག་ཏོ་མཐོང་ཚུགས་པའི་ཉ་ཕྲུག་བཏོན་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་འགྱུར་མ་འདྲཝ་ཚུ་ མི་རློབས་སོ་སོ་ནང་འབད་དེ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
མི་གི་ནད་གཞི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ འགྱུར་ལྡོག་མེདཔ་སྦེ་མེནམ་པར་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ང་བཅས་རང་ ཚེ་སྲོག་གི་འཇོན་ཚད་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་དགོཔ་འཐོན་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོད་མི་དང་བསྟུན་ འཕེལ་གྱུར་གྱི་ཐད་ཁར་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་གནས་ཚད་ཁར་ལས་རང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་ ཧ་གོ་དགོཔ་འདི་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་འཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཀྱི་བཟོ་རིག་ཚུ་ སེ་ལ་ཐབས་སྒྲིག་ནི་གི་དོན་ལུ་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
US བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཚན་རིག་དང་ཆོས་ཀྱི་བར་ན་ སྟབས་མ་བདེཝ་འཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ ད་རེས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་གཅིག་ཁར་ རྒྱབ་འགལ་འགྱོ་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་འདི་གིས་ སྲིད་དོན་དང་མི་དམངས་ཤེས་ཡོན་ལས་ འགལ་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
Scopes Trial གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༥ ལུ་ གྲོས་ཐག་བཅད་མི་འདི་གིས་ America གི་སྐྱེ་ལྡན་སློབ་དེབ་ནང་ དོན་ཚན་འདི་ དཀོན་སུ་ཅིག་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ལུ་ Epperson v. Arkansas གིས་གྲོས་ཐག་ལས་བརྟེན་ གྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ ལོག་ངོ་སྤྲོད་འབད་བའི་ཤུལ་མ་ ཁྲིམས་མཐུན་སྦེ་འགྱོ་ནུག
རང་བཞིན་གྱི་གདམ་འཐུ་འདི་ གནས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་བརྟེན་ གནས་ལུགས་དང་སྐྱེས་འཕེལ་གྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཏེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འགྱུར་བ་འདི་ སྲོག་ཆགས་ག་རའི་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་མཐའ་འཁོར་ནང་ རྡུལ་རྟེན་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་དང་ གཞན་མི་ཁམས་ཕྲན་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ངོ་རྐྱང་དང་མི་རློབས་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ རིགས་སྣ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གྱི་གདམ་འཐུ་དང་ དེང་སང་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གྱི་གདམ་ཁ་འདི་ གནས་རིམ་གྱི་ཐད་ཁར་ ཆ་གནས་ཅན་གྱི་འདོད་ཚུལ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།Darwin གིས་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་བའི་དུས་ཚོད་ཁར་ རིགས་མཚན་གྱི་སྐོར་ལས་ དེང་སང་གི་འདོད་ཚུལ་འདི་ མ་བཟོ་བར་སྡོད་ནུག
སྔར་ལུགས་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་འདི་ ལོག་སྟེ་རང་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ Darwin གི་ཨ་རྒས་ཅིག་ཨིན་མི་ Erasmus Darwinརྩིས་ཏེ་ Pierre Louis Maupertuis དང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ངོ་སྤྲོད་འབད་དེ་འདུག
འདོད་ཚུལ་འདི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ས་ཁམས་དུས་ཚོད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ གོ་བ་སྤེལ་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རིགས་སྣ་ཚུ་གི་བར་ན་ ཁྱད་པར་ཕྱི་ཚུགས་ཏེ་ རིགས་བརྒྱུད་འགྱུར་བ་གི་སྐོར་ལས་ ཤེས་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
དེ་བསྒང་ ཁོ་རང་ "big book ཟེར་མི་ཀི་དེབ་" འདི་ བྲིས་བའི་བསྒང་རང་སྡོད་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཁོ་རའི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ རང་བཞིན་མཁས་མཆོག་ Alfred Russel Wallaceཁོ་རང་གིས་མནོ་མི་གཞི་རྩ་འདི་ Darwinལུ་བཏང་མི་བྲིས་རྩོམ་ནང་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ Charles Lyell ལུ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྤྱན་ཞུ་འབད་ནི་སྦེ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་ ༡༨༦༡ ལོའི་ དེབ་ཐེངས་ ༣ པའི་ནང་ Darwin གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༡༣ ལུ་ William Charles Wells དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༡ ལུ་ Patrick Matthewགིས་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་གི་གནས་སྐབས་ཚུ་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གྲོས་འཆར་འདི་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་མེད་པའི་ཁར་ ཡང་ན་ ཚན་རིག་གི་གསར་པར་སྐྲུན་ནང་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་མེདཔ་ཨིན་མས།
Darwinགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༠་སྤྱི་ཟླ ༩པའི་ནང་ Charles Lyellལུ་བསྐྱལ་མི་ཡི་གུ་ནང་ལུ་ ཁོ་གིས་ "རན་བཞིན་གདམ་ཁ་"ཟེར་བཏགས་མི་འདི་ལུ་ བློ་འགྱོད་ཡོདཔ་ལས་ "རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་"ཟེར་བཏགས་ནི་སྡོད་ནུག་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་གདམ་ཁ་འདི་ ཐབས་བྱུས་ཅིག་འབད་ ཁ་འཆམ་བྱུང་མ་ཚུགས་པའི་གཞི་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྲོག་ལྡན་གྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལས་ དེ་ཅིག་རང་ བཤད་མ་ཚུགས་མི་དང་ འཕེལ་འགྱུར་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ "ལམ་སྟོན་མེད་པའི་" བརྟག་ཞིབ་ཟེར་བཀོད་མི་ དེ་ལས་ བྱུང་རིམ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༢༠པ་འགོ་བཙུགས་མི་དང་འབྲེལ་ Mendelགི་ ཤུལ་འབབ་གི་གྲུབ་མཐའ་དང་ཅིག་ཁར་ འཕེལ་འགྱུར་གྲལ་བཙུགས་འབད་བའི་ཤུལ་ ཚན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་གདམ་ཁའི་བསམ་ཞིབ་ ངོས་ལེན་འབད་ནུག
J.B.S. Haldaneགིས་ རང་བཞིན་གདམ་ཁའི་ "འགྲོ་སོང་" གི་བསམ་ཞིབ་འགོ་བཙུགས་ནགུ
ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་གདམ་ལུ་ "བལྟ་ནི་མེདཔ་ལས་" རིགས་མཚན་བསྒྱུར་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ རིགས་སྣ་ཤུལ་འཛིན་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་མེན་རུང་ སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་ནང་ལུ་ ཁེ་ཕན་འབྱུང་ནི་ཨིན་མས།
སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་ཐད་ཁར་ངོ་རྐྱང་ལུ་ ཤུལ་འབབ་གི་ཁེ་ཕན་ཡོད་པ་ཅིན་ ཧེ་མའི་རིང་བོང་དང་ཕྱདཔ་ད་ རིགས་མཚན་ཨ་ཙི་མཐོ་སུ་སྦེ་འོང་ནི་དང་ ཡང་ན་ སྐྱུ་རུ་འདི་ ཤུལ་མའི་དུས་སྐབས་ནང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གདམ་ཁ་ནང་ལུ་ ཆེད་དུ་དམིགས་ཏེ་ གདམ་ཁ་མེད་རུང་ འ་ནི་གིས་ དགོས་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཟོ་རྣམ་ཚུ་འབྱིནམ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཕྱེམ་ལ་གནགཔོ་ལུ་ ཕྱུ་གུ་གནགཔོ་འཚར་ནི་ག་གོ་སྐབས་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཕྱེམ་ལ་གནགཔོ་འགོ་དང་པ་བཟུང་སྟེ་ ལོ་ངོ་༥༠གི་ནང་ལུ་ Manchesterགི་བཟོ་གྲྭའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ཕྱེམ་ཡུདཔ་ཅིག་ཆ་མཉམ་རང་ གནགཔོ་སྦེ་ཐོན་སོང་ནུག
སྲོག་ལྡན་གཅིག་གིས་ ཁོང་རའི་རིགས་མཚན་གྱི་སྲོག་ལྡན་གཞི་མི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཕྱེད་ཀ་འཚོ་རུང་ ཕྱུ་གུ་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ལོག་ལྟབ་སྦེ་འཚོ་ཚུགས་པ་ཅིན་ རིགས་མཚན་འདི་ ཤུལ་མའི་མི་རབས་ནང་ལུ་ རྒས་ཤོས་ལུ་ མང་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་དོན་ཨིན་མས།
གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ནང་ལུ་ "འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དོ་འགྲན་འབྱུང་པའི་སྐབས་" དང་ "དལ་ཁམས་ཡར་དྲགས་".ཀྱི་བར་ནའི་བསམ་ཞིབ་ལུ་ ཁྱད་པར་བཟོ་དགོཔ་འདི་ཁག་ཆཝ་ཨིན་མས། "
Haldaneགིས་ འ་ནི་བྱ་རིམ་ལུ་ "ཚབ་" དང་ཡང་ན་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ནང་ལུ་ "གཏན་འབེབ་"ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
མི་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་ རིགས་མཚན་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཁེ་ཕན་འདི་ ངོ་མ་རང་ བསྒྱུར་འགྱོར་སྟེ་ཡོད་མི་རིགས་མཚན་འདི་ཡོངས་བསྡོམས་ལུ་ རག་ལས་ནི་ཨིན་མས།
བརྟག་དཔྱད་འདི་ནང་ལུ་ "བདེ་ཁམས་ཡར་དྲག་འདི་" རིགས་སྣ་གསརཔ་གི་ དམིགས་གསལ་གྱིས་ སྨན་མང་བའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ ཕོ་རྒྱགས་ཚུགས་པའི་ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་མི་ལུ་ རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Richard Lenskiགི་འཕྱ་འབུཔ་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ནང་ལུ་བརྟག་ཞིབ་འབད་མི་འདི་ དོ་འགྲན་ཅན་གྱི་མཐའ་འཁོར་ནང་ལུ་ གནས་ཚུགས་པའི་དཔེ་ཅིག་ཨིན་མས།("འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་དོ་འགྲན་བྱུང་པའི་སྐབས་ལུ"\n"བདེ་ཁམས་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི")
བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་བའི་ནམ་དུས་ལུ་ བར་ཆད་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ད་རེས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལས་ ཕྱོགས་གཅིག་ལས་ལྷག་སྟེ་བསྒྱུར་བ་འབྱུངམ་ད་ལུ་ཐོནམ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ གདམ་ཁ་དབྱེ་བ་གཉིས་ལས་བརྒལ་མེདཔ་སྦེ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མ་ཤི་བར་འཚོ་སྟེ་སྡོད་ནི་གི་གདམ་ཁ་དང་ གཞན་མི་འདི་ སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་གདམ་ཁ་ཨིནམ་སྦཻ་བཀོད་ཅི།
སྤུན་ཆ་གདམ་ནི་དང་ རིགས་མཚན་གནས་ཚད་གདམ་ཚུ་གིས་ བྱ་རིམ་འདི་གི་སྐོར་ལས་ ཁ་གསལ་སྦེ་རང་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་གདམ་ཁ་འདི་ སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་གདམ་ཁ་མ་ཡིན་པའི་ སྤུན་ཆ་གདམ་ནི་དང་དོ་འགྲན་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ཕྱུ་གུ་བསད་ནི་བཟུམ་གྱི་ གཞན་མི་རང་གཞན་གྱི་གདམ་ཁ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཉ་བཟུམ་གྱི་རིགས་སྣ་ནང་ལུ་ འཁྲིག་སྦྱོར་གྱི་དོན་ལུ་ ཆ་རོགས་འཛོལ་ནི་གི་གདམ་ཁ་འདི་ ཕོ་གིས་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༢ལུ་ སྲིན་སྨན་བཟོ་བའི་ཤུལ་ལས་ སྨན་འདི་ ཕྲ་འབུཔ་དང་འབྲེལ་བའི་ནད་གཞི་བཅོ་ནི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ བསྒྱུབ་བཅོས་འགྱོ་མི་དང་ རིགས་མཚན་ལོག་སྡོམ་མི་ དེ་ལས་ རིགས་རྒྱུད་ཁམས་ཕྲན་གྱི་གྱངས་ཁ་དང་བཟོ་རྣམ་ དེ་ལས་ ཆེ་ཆུང་དང་གོ་རིམ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ འགྱུར་བ་བྱུང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ གསང་ཨང་མེད་པའི་DNAནང་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབྱུང་མི་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ གནོད་པ་བརྐྱབ་ཨིན་མས།
བསྒྱུར་བ་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་འདི་གིས་ མི་ངོ་རྐྱང་གི་phenotypeལུ་བསྒྱུར་བ་འབྱ྄ང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་འགྱུར་བཅོས་ཀྱིས་ བདེ་ཁམས་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཐོན་པའི་སྐབས་ལུ་ རང་བཞིན་གདམ་ཁ་གིས་ མི་ཚུ་ནང་ཡོད་པའི་ phenotypesདང་ གཞན་མི་རིགས་བཟང་དྲག་ཚུ་གི་ཕྱོགས་ལུ་ འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ རིགས་སྣ་མ་འདྲཝ་གཉིས་སྦྱོར་མི་དི་ སྐྱེ་རྒྱུན་རིམ་འགྱུར་གྱི་ནང་ལུ་ འགལ་བ་ཨིནམ་སྦེ་ Darwinགིས་ཡང་ བཤད་དེ་འདུག
Phenotypeའདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་མཚན་དང་ སྐྱེ་ལྡན་འདི་མཐའ་འཁོར་ག་བཟུམ་ཅིག་ནང་སྡོད་དོ་ག་ འདི་གིས་ ཁྱད་པར་བཟོཝ་ཨིན་མས།
དཔེ་གཅིག་འདི་མི་གི་ཁྲག་སྡེ་ཚན་ABOནང་ལུ་ རིགས་མཚན་allelesགསུམ་གྱིས་ phenotype་སྲུང་མི་འདི་ཨིན།
འ་ནི་བྱ་རིམ་འདི་ alleleཟེར་མི་རིགས་མཚན་བརྟན་པོར་མ་འགྱོ་ཚུན་ཚོད་དང་ མི་རློབས་ཆ་མཉམ་གྱིས་fitter phenotypeཟེར་མི་རིགས་མཚན་རྗཻས་སོར་མ་འབད་ཚུན་ཚོད་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་གནས་ནི་ཨིན་མས།
གདམ་ཁ་གཏན་གཏན་ཅིག་རྐྱབ་མི་འདི་གིས་ ཇུ་རྩི་དང་གོ་རིམ་གྱི་ནང་ལུ་ རིགས་མ་འདྲཝ་ལུ་ ལཱ་འགན་རིགས་མཚན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ གཅིག་སྡོམ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གདམ་ཁའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ སྡོད་སར་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཐབས་མི་འབྱུང་དོ་ཡོད་རུང་ མི་རློབས་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་འདི་ གནས་ཚད་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ བཞག་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ རིགས་མ་འདྲཝ་དང་དཀྲུག་ནི་ཚུ་བབད་བའི་སྐབས་ལུ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ རིགས་མཚན་ཚུ་ ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་འགྱོ་ནི་འདི་གིས་ རིགས་རྒྱུདག་ཚུ་སྤེལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ འགྱུར་བཅོས་གསརཔ་མེད་པར་ དུས་ཡུན་ཧ་ལམ་ཅིག་ལས་ རིགས་མཚན་སྤོ་བའི་གནད་དོན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་སྦེ་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་འདི་ རྩ་མེད་བཏངམ་ཨིན་མས།
བྱ་རིམ་གཉིས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ངོ་མ་འདི་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་བའི་གནས་ཚད་དང་ རང་བཞན་གདམ་ཁའི་ནུས་ཤུགས་ལུ་རག་ལས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་སྤེལ་ཐབས་བྱུང་མི་འདི་ རིགས་མཚན་ཚུ་གི་བར་ནའི་ཐག་རིང་ཐུང་དང་འཁྲིལ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཕྱགས་བཏང་ནི་གི་ཐབས་བྱུས་འདི་ ཤུགས་འབད་རང་ གདམ་ཁ་ཅན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་རིགས་ཚན་ནང་ལུ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབས་ནང་ལུ་ ཆ་རྐྱེན་འདི་ལས་བརྒལ་མེད་ས་ལུ་འབྱུངམ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་འདི་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་སྟེ་འཕྱགས་བཏང་མི་ལས་ ཕྱི་འགྱུར་ཨིན།
ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ Dainel Dennett་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ "Darwinགིས་ རང་བཞིན་གདམ་ཁའི་གྲུབ་མཐའ་བཀོད་མི་འདི་ ཉེན་ཁ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་" ཧོད་ག་ལྷོད་ཚུ་ནང་བཞག་མ་ཚུགས་པའི་ "ཀུན་ཁྱབ་སྐྱུར་རྫས་" བཟུམ་སྦེ་ ཧོད་ནང་ལས་ལུད་འགྱོ་སྟེ་ ག་ཏེ་ཡང་ཁྱབ་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིནམ་སྦེེ་བཀོད་ནུག
གནས་སྟངས་ནི་བཟུམ་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་མ་འདྲཝ་ཨིན་རུང་ ཐོན་སྐྱེད་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ལུ་ དོ་འགྲན་འབྱུང་ནི་ཨིན་མས།
Herbert Spencerདང་Francis Galtonགིས་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་དོན་ལུ་ རང་བཞིན་གདམ་ཁའི་འགྲེལ་བཤད་དང་ རིག་པ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་འདི་དབང་འོག་བཙུགས་ནི་དང་ མི་རིགས་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་ལ་ལུ་ དབང་མཐོ་མི་གི་བདེན་ཁུགས་ཅིག་ལུ་གྱུར་སོང་ནུག
ང་བཅས་རའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་གཞི་འགྱམ་ཅིག་འབད་ མི་རིགས་ཐབས་རིག་གིས་ འ་ནི་"གནད་དོན་ནང་ལུ་ ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ འབད་ཚུགས་ཏེ་འདུག
འཕེལ་འགྱུར་གྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ནང་ལུ་ དཔེ་ཁྱྦ་ཆེ་ཤོས་རང་ Noam CHomsky་དང་ ཤུལ་ལས་Steven Pinker གིས་རྗེས་སུ་བཟུང་མི་ མི་གི་ཀླདཔ་འདི་ རང་བཞིན་སྐད་ཡིག་གི་ཡིག་སྦྱོར་ལུ་ ཤུམ་ཚུད་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་མི་གནད་དོན་འདི་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ དེ་བསྒང་ སྲནམ་གིས་ རིགས་ཚན་འདི་ཚུ་ "ཤུལ་འབབ་སྡེ་ཕྲན་ཚུ་" སོ་སོ་འབད་ཁ་དབྱེ་སྟེ་ ཤུལ་འཛིན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
རིགས་སོན་གྱི་བཀོད་རི་དང་ལྱ་འགན་ དབྱེ་བ་ དེ་ལས་ བཀྲམ་འགྱཽ་མི་ཚུ་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་ནང་འཁོད་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ད་ ་འདི་བཟུམ་སྦེ་ སྲོག་ལྡན་འདི་ཡང་ མི་རློབས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག
རིགས་ཚན་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་ གོང་འཕེལ་ སྤྱོད་ལམ་བསྐུལ་མ་འབད་བའི་ཉམས་མྱོང་གཉིས་སྡོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་ཚན་གྱི་ནང་ལུ་ དེང་སང་གི་ཚན་རིག་འདི་ དུས་རབས་༡༩པའི་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ Augustinian frair Gregor Mendelགི་ ཞིབ་འཇུག་གི་ཤུལ་ལས་འགོ་བཙུགས་ནུག
ཁོ་གི་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་པ་འདི་ Mendelགིས་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་དང་གཅོག་རང་ཐདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ལུ་ གྲབ་མཐའ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༥༩ལུ་ Charles Darwinགིས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ ཕ་མའི་རིགས་ཚན་ནང་ལས་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཤུལ་འཛིན་དོ་ཡོདཔ་སྦཻ་ཨིན་མས།
Mendelགིས་ ཁོ་རའི་ཞིབ་འཚོལ་སྙན་ཞུ་ "Versuche über Pflanzenhybriden" ("Experiments on Plant Hybridization")ཟེར་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ལུ་ Brünnལུ་སྦེ་ Naturforschender Verein ཟེར་མི་ རང་བཞིན་ཞིབ་འཚོལ་ཚོགས་སྡེ་ལུ་གསལ་ཞུ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ སྲནམ་གི་ནང་ལུ་ འབབ་ཤུལ་གྱི་རིམ་པ་ཡོད་མི་འདི་ རྩིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་འབད་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནུག
Mendelགི་ལཱ་ཤུལ་དར་ཁྱབ་བཏང་མི་ William Batesonགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༥ལུ་ རིགས་ཚན་ཟེར་བའི་མིང་ཚིག་འདི་བཏོན་ནུག(Greekགི་མིང་ཚིག་ genesis-γένεσις, "བྱུང་ས"དང་འདི་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ འགོ་དང་པ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༠ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག)
ཤུལ་མའི་ལོ་༡༡གི་རིང་ལུ་ མོ་གིས་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་གྱི་སོན་འདི་ Xམ་གཏོགས་མེདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཕོ་སྐྱེས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ Xདང་Yརིགས་རྒྱུན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་གཉིས་ཆ་ར་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
James Watsonདང་ Francis Crickགིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ལུ་ Rosalind Franklin་དང་Maurice Wilkinsགིས་ གློག་པར་བཏབ་ནི་གི་མཐུན་རྐྱེན་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ DNAགི་བཀོད་རིས་མཐའ་གཏོགས་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ DNAགི་བཟོ་བལྟ་འདི་ ཆང་གི་དམ་སྦྱིས་ཕྱི་ནི་གི་ཅ་ཆས་བཟུམ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
བཟོ་བཀོད་འདི་གིས་ འཕྱེལ་རིམ་གྱི་ཐབས་ཤེས་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་བཤད་པའི་ཁར་ རིགས་འདི་ ཁ་འཕྱེལ་བཏང་ད་པ་ཅིན་ རིགས་ཚན་རྙིངམ་གུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རིགས་གསར་པའི་ཆ་རོགས་གཅིག་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ཚན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ DNAགིསས་ ཇུ་རྩི་བཏོན་ནི་གི་བྱ་རིམ་ཚུ་ ག་དེ་འབད་ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་ན་ ཧ་གོ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་ནུག
རྡུལ་རྟེན་གྱི་འབབབ་ཤུལ་གྱི་སྐོར་ལས་རིག་པ་གསརཔ་ཐོབ་མི་འདི་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་རང་འོང་ཚུགས་ནུག
ཁག་ཆེ་བའི་གོང་འཕེལ་གཅིག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༧ལུ་ Frederick Sangerགིས་ མུ་མཐུད་ཡོད་པའི་DNAགི་གོ་རིམ་འདི་ཨིན་མས།
Mendelགིས་ མེ་ཏོག་གུ་ལུ་ བརྟག་དཔྱད་འབདཝ་ད་ལུ་ སྲནམ་རེ་གི་མེ་ཏོག་གི་ཁ་མདོག་འདི་ རྒྱ་སྨུག་དང་དཀརཔོ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ དཀརཔོ་དང་རྒྱ་སྨུག་གི་བར་ན་ལུ་ ནམ་ཡང་མི་འོང་པས་ཟེར་མཐོང་སྟེ་འདུག
མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ འབབ་ཤུལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་ཚན་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་འདི་ heterozygousཟེར་སྣ་མང་སྦེ་ཨིན་པ་ཅིན་ alleleགཅིག་འདི་ དབང་ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རིགས་ཚན་འདི་གིས་ སློག་ལྡ་གྱི་phenotypeདབང་དུ་བསྡུ་ནི་འདི་གིས་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་alleleཚུ་གི་སྤུས་ཚད་འདི་ མར་ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཕྲལ་འཕྲལ་ "+" བརྡ་མཚན་འདི་ ཨ་རྟག་གི་འགྲོ་ལུགས་སྟོན་ནི་དང་ འགྱུར་ནི་མེད་པའི་alleleགི་རིགས་ཚན་གྱི་དོན་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
རིགས་ཚན་གཉིས་སྡོམ་བཅུག་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་སླབ་ཚུགས་མི་གི་པར་འདི་ Punnett squareཟེར་མི་འདི་ཨིན།
རིགས་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ རང་དབང་མེདཔ་ལས་ རིགས་ཚན་གྱི་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཤུལ་ལས་ རྩོམ་བྲིས་ནང་ལུ་ གྲོས་བསྟུན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་གནད་དོན།
ཨིན་རུང་ རིགས་ཚན་མ་འདྲཝ་གཅིག་གིས་ མེ་ཏོག་ལུ་ ཚོས་གཞི་ག་ར་འོང་ནི་ཨིན་ན་དང་ ཡང་ན་ དཀརཔོ་སྦེ་འོང་ནི་ཨིན་ན་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཆ་རྐྱེན་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ སོ་སོ་མེན་རུང་(དཔེར་ན་ མེ་ཏོག་རྒྱ་སྨུག་དང་ཡང་ན་ དཀརཔོ་བཟུམ) མུ་མཐུད་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་ཨིན།(དཔེར་ན་ མིའི་གཟུགས་རིང་འཐུང་དང་ ཁ་མདོག)
སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་ཚན་གྱིས་ ག་དེ་ཅིག་ལྷན་ཐབས་འབད་དོ་ག་ འདི་ལུ་ རིགས་ཚན་འབབ་ཤུལ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
DNAའདི་ nucleotides་མཐུད་མཐུད་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ adenine (A)དང་cytosine (C) དེ་ལས་guanine (G),དང་thymine (T)ཟེར་ ལྷམ་པ་བཞི་འདུག
ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་འདི་གིས་ གཞི་གཅིག་མེད་པར་ འཕྱེལ་འགྱོ་ཐབས་མེད་ནི་འདི་གིས་ རིགས་ཚན་གྱི་བྱ་རིམ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ག་ནི་ཡང་ འབད་མི་ཚུགས་དོ་ཡོད་རུང་ སྲོག་ཡོད་མི་ཅིག་མེན་ཟེར་ མནོ་ནི་མི་འོང་།
DNAགི་བཟོ་བཀོད་འདི་ ཤུལ་འབབ་གི་དོན་ལུ་འབདཝ་ལས་ DNAའཕྱེལ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ལུ་ རིགས་ཚན་གྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་ཡང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་འགྱོ་ནི་འདི་གིས་ ཁམས་ཕྲན་གསརཔ་ཐོན་ནི་ནང་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་DNAགི་རིགས་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ རིངམོ་སྦེ་འོང་ཡོདཔ་ད་ མིའི་རིགས་ཚན་ཁམས་ཕྲན་སྦོམ་ཤོས་འདི་ དཔེར་ན་ རིང་ཚད་ས་ཡ་༢༤༧དེ་ཅིག་ ཆ་འབད་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་མས།
DNAའདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ རིགས་ཁམས་ཀྱི་ས་བོན་ནང་ལུ་མཐོང་དོ་ཡོད་རུང་ Ruth Sagerགིས་ རིགས་ཁམས་ས་བོན་གྱི་ཕྱི་ཁ་ལུ་ རིགས་ཚན་ཁམས་ཕྲན་མེན་པའི་རིགས་མཐོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Haploid organismཟེར་མི་སྲོག་ལྡན་ནང་ལུ་ རིགས་ཚན་ཁམས་ཕྲན་གྱི་འདྲ་གཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ ཤིང་དང་སེམས་ཀྱི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ རིགས་ཚན་ཁམས་ཕྲན་གཉིས་རེ་དང་་རིགས་ཚན་གྱི་འདྲ་གཉིས་རེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་དང་སེམས་ཅན་ལེ་ཤ་ཅིག་ལུ་རང་Y Chromosomeཟེར་མི་རིགས་ཚན་ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་ ཕོའི་རྣམ་པའི་རིགས་ཚན་ལུ་ ཤུགས་ཐོནམ་ཨིན་མས།
mitosisཟེར་མི་བྱ་རིམ་འདི་ སྐྱེ་རྒྱུན་གྱི་ནང་ལུ་ ཐབས་ལམ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འདོད་སྤྱོད་འབད་དགོཔ་དང་ འདོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཤེས་ཚུ་ཡང་དགོཔ་མེདཔ་ཨིན་མས།
Eukaryotic organismsཟེར་མི་སྲོག་ཆག་གིས་ ཨ་ལུ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྐྱེས་རྒྱུན་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ ཕམ་གཉིས་ལས་རྒྱུད་པའི་ རིགས་ཚན་གཉིས་སྡོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ DNAཆུང་ཀུ་ཅིག་ གཞན་མི་ ཕྲ་འབུཔ་ལུ་སྤེལ་ཏེ་ འཕྱེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་སྦེ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཨ་ལུ་ནང་ལུ་ འཁྲིག་སྦྱོར་འབད་མི་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལས་ རིགས་ཚན་གསརཔ་སྡོམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འགྱུར་བའི་སྐབས་ལུ་ རིགས་རྒྱུད་ཁམས་ཕྲན་རྗེས་སོར་གྱིས་ DNA་དཀྲིང་ནི་འདི་གིས་ allelesཟེར་མི་རིགས་ཚན་འདི་ རིགས་རྒྱུད་ཁམས་ཕྲན་གྱི་བར་ན་ལས་ཕར་ ཕར་ཚུར་བཏོརཝ་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲན་དང་འབྲེལ་བའི་འགྱུར་བའི་གནད་དོན་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༣༡ལུ་ Harriet Creightonདང་ Barbara McClintockགིས་ བལྟ་ནུག
ཐག་རིང་ས་ལུ་ རིགས་ཚན་གྱི་ཤུལ་འབབ་ནང་ལུ་འགྱུར་བ་འགྱོ་ནི་གི་གོ་སྐབས་འདི་ མཐོ་སུ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
amino acidsགི་གོ་རིམ་འདི་གིས་ ཇུ་རྩི་གི་བཀོད་རིས་མ་འདྲཝ་གསུམ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཁོང་རའི་ལཱ་འགན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་མས།
ཟས་བཅུད་ཀྱི་གཞི་བཀོད་འདི་འཕེལ་ནུས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཁྲག་གི་ནང་ལུ་ སྲོག་རླུང་གི་རྣུལ་རྟེན་བཟུང་ནི་དང་སྐྱེལ་ནི་དེ་ལས་ གཏང་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ ཟས་བཅུད་ཁྲག་འབབ་འདི་གིས་ དུམ་གྲ་ཅིག་རྣམ་པ་སོ་སོ་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སི་ཀཱལ་སེལ་ཨེ་ནི་མི་ཡ་ཟེར་མི་འདི་ མི་གི་རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བརྒྱུད་པའི་ཁྲག་གི་ནད་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁྲ་འབབ་ཧི་མོ་གོལོ་བིན་གྱི་β-གོལོ་བིན་གྱི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་ཅིག་ཐོན་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཨེ་མི་ནོ་ཨེ་སིདྲི་ཟེར་མི་གི་གྱུར་བ་འདི་ཐོན་ཏེ་ གྱུར་བ་འདི་གི་སྦེ་ ཁྲག་འབབ་ཧི་མོ་གོལོ་བིན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་གྱུར་བཏང་ཨིན།
རིག་མཚན་གྱི་དཔེ་ཚད་དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་རྒྱུན་རིམ་ལ་ལུ་ཅིག་ ཨར་ཨེན་ཨེ་དཔེ་ཚད་ལུ་གྱུར་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཟས་བཅུད་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ སྒྱུར་མི་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་གྱི་ཨར་ཨེན་ཨེ་དཔེ་ཚད་ཚུ་ལུ་ སྒྲིགས་མཐུན་མ་བཟོ་བའི་ཨར་ཨེན་ཨེ་དཔེ་ཚད་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་གི་དཔེ་ཅིག་འདི་ མཚེ་མ་མཉམ་སྦྱར་འབད་མི་བྱི་ལི་གི་ ཚོན་མདངས་འདི་ཨིན།
ཨིན་རུང་འ་ནི་སྐྱ་གནགཔོ་འདི་ ལས་ཟས་བཅུད་ཐོན་མི་ཚུ་ དྲོག་ཤུགས་ལུ་ ཚོར་ཤུགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ༼འདི་ཡང་ རིགས་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་གི་སྦེ་ དྲོག་ཤུགས་ལུ་ ཚོང་ཤུགས་ཅན་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན།༽ འདི་གི་རྣམ་པ་འདི་ དྲོག་ཤུགས་མཐོ་དྲག་འབད་བའི་རྣམ་པ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ བྱི་ལི་གི་གཟུགས་ཀྱི་དྲོད་ཤུགས་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་ས་ལུ་ ཚོན་མདངས་ཅན་གྱི་སྤུ་གནགཔོ་མི་སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རོ་མཱན་རྒྱལ་རིམ་འདི་ ཤུགས་ཉམས་ཞིནམ་ལས་ དུས་རབ་བར་མའི་དུས་སྐབས་ དུས་རབ་གོང་མ་ ༼༤༠༠ལས་༡༠༠༠ ཨི་སི་ཚུན་༽ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལས་ གིརིགི་ལུགས་ཀྱི་འཆར་སྣང་ཤེས་ཡོན་འདི་ཡང་ མར་ཉམས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་མཚོན་རིག་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་འདི་རྩིས་ཏེ་ཡན་ལག་གཙོ་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་ཚུ་༽ རང་བཞིན་གྱི་སྐོར་ལས་ རྒྱ་ཆེར་སྦེ་ལྷབ་མི་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ ༼དཔེར་ན་ དཔལ་འབྱོར་དང་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་སྤྱི་སྙོམས་རིག་པ་ཚུ་༽ མི་ངོ་རྐྱང་དང་མི་སྡེ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་མི་ ལུགས་ཡང་གི་མཚོན་རིག་ ༼དཔེར་ན་ ཚད་མ་རིག་པ་དང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ དེ་ལས་གྲུབ་མཐའི་གློག་རིག་གི་མཚོན་རིག་༽ རྟགས་མཚན་དང་ཅིག་ཁར་སྒྲིག་ཆ་འབད་མི་ཚུ་ ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྦེ་དབང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་ རིག་པ་གསརཔ་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལས་ ཤེས་འདོད་ཡོད་མི་དང་ དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་གི་འདོད་པའི་སེམས་ཤུགས་ཐོབ་མི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱིས་ འ་ནི་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་ བརྒྱུད་འབྲེལ་འཐབ་ཏེ་ བརྗེ་སོར་འབད་ཚུགས་པའི་ཤེས་ཡོན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག
ཨིན་རུང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཚུ་གི་བར་ན་ རིམ་མཐུན་སྦེ་ར་ དབྱེ་བ་མ་ཕྱེ་པར་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ བདེན་པ་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་གཞན་ དང་གནའ་གཏམ་རིག་པ་ཚུ་དང་ ཁྲིམས་དོན་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་བསྡོམས་རིག་པ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ཉིན་གྲངས་༣༠རེ་འབད་བའི་ ཟླཝ་༡༢དང་ ལོ་གཅིག་གི་མཇུག་ལུ་ ཉིན་གྲངས་༥འབད་མི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཟླ་ཐོ་ ཅིག་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འ་ནི་མི་ཚུ་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོདཔ་མ་ཚད་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་དབྱེ་ཚུགས་མི་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཡང་ཨིན་ "རང་བཞིན་" དང་ "ཆོད་ཡིག་"
ཁྱད་པར་དུ་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་ལད་སྲོལ་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་རིག་པ་འདི་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཨིན། བཅོས་བཟོ་དང་ཡང་ན་འཕྲུལ་རིག་ གིརིག་གི་ཀྲེག་ནི་༽ འདི་ཡང་ཡང་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མི་སྡེའི་གནས་ཚད་དམའ་བའི་ ལག་ཤེསཔ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ འོས་མཚམས་ལྡན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ གིརིག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ལིའུ་སི་པཱསི་དང་ ཁོ་གི་སློབ་ཕྲུག་ གྲི་མོ་ཀིརི་ཀྲསི་གཉིས་ཀྱིས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པེལེ་ཀྲུ་གི་གྲོས་བསྡུར་རྩོམ་ཡིག་ནང་ལུ་ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཐབས་བྱུས་འདི་ རིག་ཚོད་རྩ་བསྐྲད་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་ཐབས་བྱུས་ཅིག་ཨིན། རིག་ཚོད་ལེགས་ཤོམ་འདི་ རྒྱབ་འགལ་དུ་བཙུགས་མི་གི་རིགས་ཚུ་འགོར་ལས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ རྩ་བསྐྲད་བཏང་མི་འདི་གིས་གྲུབ་ཚུགས།
སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གིས་ ལུགས་སྲོལ་རྙིངམོ་གི་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་ལྷབ་ནི་འདི་ ཕོ་ཚོད་གུར་བཀོད་མི་ཅིག་དང་ རང་གི་ནང་ལས་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ནི་ཚུ་ ག་ནི་ཡང་མིན་འདུག་ཟེར་བའི་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཤུལ་མ་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱིས་ འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ ནང་དོན་རིག་པའི་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།དངོས་པོ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་ན་དང་འཁྲིལ་ གཡོ་འགུལ་དང་འགྱུར་བ་འདི་ དངོས་པོ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་སྔོན་ལས་ཡོད་པའི་ འབྱུང་འོས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གིས་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ འགྲོ་བ་མི་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གནས་ཚུགས་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་དངོས་སུ་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་ཚུ་ངོས་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ་ཟེར་ གནན་ཤུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ ཀུན་སྤྱོད་དང་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པ་ཟེར་གཉིས་ལུ་དབྱེ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་རིསི་ཏར་ཅུ་གི་དཔེ་ཚད་འདི་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་ལུ་ མ་གནས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལོ་༥༠༠ལོ་གྲངས་ནང་ བའི་ཛིན་ཀྲའིན་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ ཇོན་ཕི་ལོ་པོ་ནཱསི་གིས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་སློབ་སྟོན་འདི་གི་ སྐྱོན་ཚུ་བལྟ་སྦེ་ དྲི་བ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་དྲི་བ་ཁག་བཞི་གི་སྦེ་ རྒྱུ་མཚན་ཚུ་བཀོད་ཡོདཔ་ "ག་ཅི་འབད་" གནད་དོན་ཚུ་ མཚོན་རིག་གི་ཐོག་ལས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ལུ་ འ་ནི་དྲི་བ་རྣམ་པ་བཞི་གི་ཐོག་ལས་ ལན་བཀོད་དགོཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ངོ་མ་ཚུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་བྱང་ཡོདཔ་དང་ པེལེ་ཀྲུ་གི་རྩོམ་ཡིག་ཀྲའི་མཨིའུ་ཟེར་མི་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ པེལེ་ཀྲུ་ནིག་གི་གྲོས་བསྡུར་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ནང་ དུས་རབ་བར་མའི་ནང་ལུ་ ལེ་ཀྲིན་གྱི་ལྷབ་སྦྱང་འབད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནང་དོན་རིག་པའི་ལཱ་ དག་པ་ཅིག་ཡོད་པའི་གྲལ་ལས་ཅིག་ཨིན་མས།
ནེསི་ཀྲོ་རི་ཡནསི་དང་མོ་ནོ་ཕའི་སའིཏསི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ སི་རིཡག་གི་སྐད་སྒྱུར་ལེ་ཤ་ཅིག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
པི་ ༤༦༥: "ཨིབ་ནོ་ལྷའི་སམ་དང་གཞན་མི་དུས་རབ་བར་མའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྩོམ་ཡིག་ངོ་མའི་ནང་ཚུད་མི་ཚུ་ཤན་ཞུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་རྐྱམ་ཅིག་ ཀེན་ཤཱརམ་གིས་ དེང་སང་གི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་འདི་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་ཟེར་མི་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་འདི་ ཨིབ་ནོ་ལྷའི་སམ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་མི་འདི་ ཞིབ་དཔྱད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།"
ཨ་ཝི་ས་སེན་ན་གི་རིག་ཚད་འདི་ སྨན་རིག་གི་ནང་ལུ་ དཔེ་བསྐྲུན་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ སྨན་རིག་གི་ཚོད་བརྟག་སྦྱང་བ་ཚུ་འབད་ནི་དང་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཚོད་བརྟག་ དེ་ལས་ འདི་གི་ཐོབ་བརྗོད་ལུ་རྒྱབ་སྣོན་འབད་ནི་གི་ ཚོག་བརྟག་འབད་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ སྔོན་ལུགས་གིརིག་གི་རྩོམ་ཡིག་ཚུ་ ཨ་ར་བིག་དང་གིརིག་ལས་སྦེ་ལེ་ཀྲིན་ནང་ལུ་ སྐད་སྒྱུར་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འདི་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ མཚོན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་བསྡུར་རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་འབད་ནི་གི་གོ་སྐབས་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྣང་རིག་གི་ཐོག་ལུ་ ཨ་ལྷ་ཛེན་ཀི་དེབ་ཀྱི་ ཡིག་རྩོམ་གྱི་འདྲ་ཚུ་ ཝི་ཀྲི་ལོ་གི་མཐོང་ཚུལ་ལུ་མཉམ་མཐུན་འབད་མི་ནང་ལུ་ བདེན་ཁུངས་བཀོད་མི་དང་འབརེལ་ སྤྱི་ལོ་༡༢༤༠ལོ་གྲངས་ཀྱི་ཧེ་མ་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ལུ་ ཁྱབ་སྤེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ལེ་ཤ་ཐོན་མི་ཚུ་གི་སྦེ་ དུས་རབ་༡༢པའི་ནང་ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལུགས་འདི་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་དང་ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲ་ལི་ཟམ་གཉིས་མཉམ་བསྡོམས་འབད་དེ་འབྱུང་མི་ཨིསི་ཀོ་ལེསི་ཀྲི་སི་ཟམ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ལུ་ དར་ཁྱབ་འགྱཽ་སྟེ་ མཚོན་རིག་གི་ས་ཆའི་ལྟེ་བ་གསརཔ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤུལ་མ་ པརསི་པེག་ཀྲི་ཟམ་ཟེར་གོ་མི་ དཔེ་ཚད་ཀྱི་འཆར་སྣང་འདི་ ལོག་སྤྱོད་འབད་དེ་ སྟོན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ སྒྱུ་རྩལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ལྷབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་རྒྱུ་ལམ་འདི་གཡོ་འགུལ་ལྟེ་བ་ལས་ཐག་རིང་ས་འབད་ནི་འདི་གིས་ རིངམོ་འགྱོ་བའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་གྲུབ་རྩིས་འདི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོ་གིས་ པི་ཀྲོ་ལི་མེ་དཔེ་ཚད་འདི་ལུ་ཁ་ཟེད་ནི་མེནམ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ཁོ་གིས་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལས་སྦེ་མཐོང་སྣང་གི་འོད་འདི་ ཤེལ་གྱི་སྒོར་སྒོ་འབད་མི་གི་རྒྱབ་ལུ་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག
ཀེབ་ལར་གྱིས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཀྲལ་གྱི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རིག་པ་འདི་ བཀག་ཆ་མ་འབད་བར་ ཁོ་གི་ལཱ་འདི་ སྒོར་སྒོ་འདི་གི་ སྒྲིག་མཐུན་འཚོལཝ་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གེ་ལི་ལིའོ་གིས་ ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་གྱི་གསུང་རབ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ རིག་པ་དམའ་པ་འབད་མི་ཚུ་གི་ངོ་ཚབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། "འཛམ་གླིང་གིལམ་ལུགས་གཙོ་ཅན་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་བསྡུར་" འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཨང་༨པ་འདི་ དམའ་ཕབ་སྦོམ་སྦེ་ར་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲིསི་ཀཱར་ཀྲིསི་གིས་ ངོ་རྐྱང་གི་མནོ་ལུགས་འདི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་སྟེ་ རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལྷབ་ནི་གི་དོན་ལས་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་འདི་མེན་པར་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་སྦེ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་མཚོན་རིག་གསརཔ་འདི་གིས་ ཁོང་ར་ འགྲེལ་བཤད་ཅན་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན། "རང་བཞི་གི་ལམ་ལུགས་"
ཕཱརན་སིསི་བེ་ཀཱུན་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ནང་ལུ་ ལེའིབ་ནིཛ་གིས་ དངོས་པོ་གི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་སྤྱིར་བཏང་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ དངོས་པོ་གི་ དམིགས་བསལ་རྒུ་རྐྱེན་ཅིག་མེད་པར་ ལཱ་འབདཝ་ཨིནམ་སྦེ་ མནོ་བསམ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
བེ་ཀཱུན་གྱི་ཚིག་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ "ངོ་མ་དང་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ ཚོན་རིག་གི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ གསར་བཏོན་གྱི་གསརཔ་དང་ རྒྱུ་ནོར་འབྱོར་པ་ཅན་གྱི་ མི་ཡི་ཚེ་སྲོང་གི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་ཨིན་" ཁོ་གིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ དངོས་མེད་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པ་དང་ཡང་ན་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་འཆར་སྣང་ཚུ་ལུ་འཇུག་ལས་ལས་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ཚུ་གིས་ མི་དགའ་སྐྱིད་ནང་ལུ་ལྷན་ཐབས་དེ་ཅིག་མེདཔ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་ལས་བརྟེན་ཨིན། "ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རླངམ་དང་ ངོ་མཚར་ཅན་དང་ཡང་ན་ ཡིད་སྤྲོའི་འཆར་སྣང་"
གཞན་མི་ཁག་ཆེ་བའི་གོང་འཕེལ་ཅིག་འདི་ གྱངས་ཁ་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ར་ཡོད་པའི་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ མཚོན་རིག་འདི་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་དར་ཁྱབ་གཏང་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཡོངས་གསལ་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མཚོན་རིག་པ་ཧེ་མམ་ཚུ་གི་འབྱུང་རབ་ཐུང་ཀུ་ཚུ་དམ་ཁ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་ – གེ་ལི་ལིའོ་དང་བོ་ཡའེལ་དེ་ལས་ ནིའུ་ཀྲོན་ཚུ་ཨིན་ – འདི་ཡང་ རང་བཞིན་དང་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་ དུས་རྒྱུན་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ མི་སྡེའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ ལམ་སྟོན་དང་ འགན་ལེན་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ཨིན་མས།
ཧུ་མི་དང་ གཞན་མི་ཨིསི་ཀོ་ཀྲིཤི་གི་ཡོངས་གསལ་མནོ་བསམ་བཏང་མི་ཚུ་གིས་གིས་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་ "མི་གི་མཚོན་རིག་" འ་ནི་ཚུ་ འབྱུང་རབ་དང་འབྲེལ་ རྩོམ་རིག་པ་ ཇེམསི་བར་ནེཏ་དང་ ཨེ་དྲམ་ཕིར་གོ་སཱན་ དེ་ལས་ ཇོན་མི་ལཱར་དང་ ཝི་ལིཡམ་རོ་བཱཀྲ་སཱོན་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་ལཱ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་ག་ར་གིས་ དེ་སང་གི་གྱུར་བའི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་གོ་བརྡ་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ སྔོན་ལུགས་དང་ གནའ་དུས་ཀྱི་མི་ཚུ་གིས་ སྤྱོད་ལམ་ག་དེ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན་ནའི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ གཅིག་བསྡོམ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇོན་ཧརསི་ཅཱེལ་དང་ཝི་ལིཡམ་ཝི་ཝེལ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཐབས་ཤེས་འདི་ ལུགས་མཐུན་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་: ཤུལ་མ་འབདཝ་ད་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཟེར་བའི་ཚིག་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གིརི་གོར་མེན་དྲལ་གྱིས་ ལོག་སུ་སྦེ་ ཁོ་གི་རྩོམ་རིག་འདི་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ "ཝར་སུ་ཅི་ཨུ་བར་པི་ལེན་ཟེན་ཧའིབི་རི་གྲེན་" ༼"སྔོ་ཤིང་ཧའིབི་རི་དྲའི་ཛེ་ཤཱན་"༽ སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ལུ་ འདི་གིས་ དེང་སང་གི་རིག་མཚན་འདི་གི་གཞི་རྟེན་ཅིག་སྦེ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་རིམ་བརྒྱུད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཅིག་སྦེ་བསྡུ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནི་ལས་ བཀག་ཆ་འབད་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་མི་གི་ལེགས་ཐོན་ལམ་ལུགས་འདི་ དུས་རབ་༡༩པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ གསར་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་དང་ གློག་པར་འདི་གསར་བཏོན་འབད་ཞིནམ་ལས་ འོད་རླབས་ཁྱབ་སྤེལ་འདི་ གསར་བཏོན་ནི་གི་སེམས་ཤུགས་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ ད་རེས་ཀྱི་དུས་རབ་ནང་གི་གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་ འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་གསར་གཏད་ཚུ་ལག་ལེན་རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་འཐབ་མི་འདི་གིས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼སྣུམ་འཁོར་དང་གནམ་གྲུ་༽ འདི་བཟུམ་འབད་ ཨའི་སི་བི་ཨེམ་ཚུ་དང་ གནམ་སྟོང་ནང་གི་རྒྱུགས་འགྲན་ དེ་ལས་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གོ་མཚོན་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༤ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་གློག་འཛིན་རྒྱབ་ཁུངས་ཀྱི་ འོད་རླབས་འདི་གསར་བཏོན་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ ཨེསི་ཀྲི་དྲི་ཨིསི་ཀྲེགྲ་འདི་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ཇོའོཇི་ལི་མའི་ཀྲིའི་གི་ བིག་བེང་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༢༠པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་མཐུན་གྱི་གློག་ལམ་འདི་ འཕྲུལ་སྐར་བརྒྱུན་ལམ་དང་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་སྟེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ ཡོངས་འབྲེལ་བཏུབ་པའི་འགྲུལ་འཕྲིན་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་འབྲེལ་དང་ འགྲུལ་འཕྲིན་ཐོག་གི་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་དང་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་གཉིས་ཆ་ར་ རྒྱལ་རིང་གི་མཚོན་རིག་ཨིནམ་དང་འདི་ཡང་ འདི་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་འདི་ རྒྱལ་རིང་གི་ཞིབ་བརྟོག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཅོག་ར་འཐདཔ་གི་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་མི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འདི་གི་དུས་ཡུན་ཆ་གནས་འདི་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་ ལྕོག་གྲུབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གཟུགས་གནས་ཀྱི་མཚོན་རིག་འདི་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་ གནམ་རིག་དང་ འཛམ་གླིང་མཚོན་རིག་ཟེར་ ད་རུང་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཐོང་ཚུལ་དང་ ཚོད་དཔག་ དེ་ལས་ སྔོན་མའི་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ མ་ཤེས་པར་ལུས་མི་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ ལམ་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ དེ་ལས་ གྲུབ་མཐའི་གློག་རིག་གི་ མཚོན་རིག་ཚུ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ ལུགས་མཐུན་གྱི་མཚོན་རིག་ཚུ་ སྒྲིག་མཐུན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ཚུ་ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ མཚོན་རིག་གི་གྲངས་སུ་ཚུད་འོང་ག་ཟེར་ བློ་མ་མཐུན་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་བྱུངམ་ཨིན།
བཟོ་རིགས་འདི་ར་ བཟོ་རིག་གི་དམིགས་བསལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཁྱབ་ཚུགསཔ་ཨིནམ་དང་་ འདི་ཡང་ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་མཚོན་རིག་དེ་ལས་ ལག་ལེན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ དངོས་གསལ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ལན་གསལ་བཀོད་མི་ནང་ "ཨ་ལོ་གསར་སྐྱེས་ཀྱི་ལག་ལེན་ག་ཅི་སྨོ?"
འ་ནི་འགྲེལ་བཤད་གསརཔ་འདི་ སྦྱོང་ལཱ་དང་ཡང་ན་བལྟ་བརྟོག་གི་ཐོག་ལས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཚུགས་མི་གི་ཐོག་ལུ་ འོས་མཚམས་ལྡན་པའི་ སྔོན་རྟག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འ་ནི་ཚུ་ ཆ་ཤས་ཅིག་ རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ བལྟ་བརྟོག་གི་ཐོག་ལས་འབད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྒྲིག་ལུགས་ལུ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ཚད་འཛིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ རང་བཞིན་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་གི་བརྟག་དཔྱད་སྦྱོང་ལཱ་ཐོག་ལས་ཡང་འབདཝ་ཨིན། ༼གནམ་རིག་དང་ཡང་ན་ས་ཁམས་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ བལྟ་བརྟོག་གི་མཚོན་རིག་་ཐོག་ལས་དང་ སྔོན་བརྟག་འབད་མི་བལྟ་བརྟོག་འདི་གིས་ ཚད་འཛིན་འབད་མི་སྦྱོང་ལཱ་གི་ས་སྒོ་འདི་ལེན་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིག་ཚོད་འདི་བརྟག་དཔྱད་ནང་ལས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གྲུབ་པ་ཅིན་ འདི་གིས་ མཚོན་རིག་གྲུབ་མཐའ་གི་གཞི་བཀོད་འདི་ལུ་ ངོས་ལེན་གྲུབ་ཨིནམ་དང་ ཚད་མ་གི་ཐོག་ལས་ དོན་དག་འགྲེལ་བཤད་འབད་ན་ དཔེ་སྟོན་དང་ཡང་ན་ རང་བཞིན་རྣམ་པ་གི་སྤྱོད་ལམ་ཚུ་ གསལ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན།
རྩ་ཁམས་ཀྱི་ནང་ལུ་ གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ མཚོན་རིག་གི་གཞི་རྩ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རིག་ཚོད་ཐོག་ལས་ གསལ་བརྗོད་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ སྦྱོང་ལཱ་གི་བརྟག་དཔྱད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་མི་དང་ དྭངས་སེལ་ དེ་ལས་ སྦྱོང་ལཱ་གི་བརྟག་དཔྱད་གྲུབ་འབྲས་དང་མཇུག་བསྡུའི་རྣམ་པ་ཚུ་ རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་མི་གི་ཐོག་ལས་ གྲུབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན་མི་ རྩིས་དཔྱད་འདི་ གནད་སྡུད་ཚུ་ བཅུད་བསྡུ་ནི་དང་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ ཁོང་རའི་སྦྱོང་ལཱ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ སྣ་མང་དང་བློ་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཐོབ་ཚུགས་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ དངོས་མཐོང་མིན་པའི་ཐོག་ལས་ ཁྱད་པར་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ མཚོན་རིག་གི་ཡར་ཐོན་གྲུབ་འབྲས་འདི་གི་འཆར་སྣང་འདི་ གློག་རྫས་ལ་སོགས་པའི་ མ་ཤེས་པའི་ཐོབ་བརྗོད་གཏན་ཏན་ཡོད་མི་དང་འཁིྲིལ་འགྱོཝ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ སློབ་གྲྭ་མ་འདྲཝ་གི་ འཆར་སྣང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ གྲུབ་མཐའ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ སྔོན་རྟག་གྱངས་ཁ་མེདཔ་ཅིག་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཁག་ཆེཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མར་ཕབ་ཀྱི་ཚན་མ་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ངོས་གཏན་གྱི་སྒྲུབ་འབྱེད་ཚུ་ ཤེས་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
གལ་ཆེ་བའི་ ཁུངས་དོན་རིང་ལུགས་འདི་ དུས་རབ་༢༠པའི་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་བྱུས་མ་འདྲ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འགོ་དང་པ་ ཨཱསི་ཀྲི་ལི་ཡན་བིརི་ཀྲིཤི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ཀཱལར་པོབ་པར་གྱིས་ གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
པོབ་པར་གིས་ བདེན་དཔྱད་འབད་བཏུབ་མི་འདི་ བདེན་མེད་བཟོ་ནི་འདི་ མཚོན་རིག་གྲུབ་མཐའ་གི་ ངོ་རྟགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ རྒྱལ་རིང་གི་ཐབས་རྒྱུས་ཅིག་སྦེ་ བདེན་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་ གཏན་འབེབས་ཀྱི་སྦེ་ བརྗེ་སོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐབས་བྱུས་གཞན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཐབས་ལམ་སྒྲིག་ལུགས་འདི་གིས་ གྲུབ་མཐའ་ཚུ་གི་ལག་ལེན་དངོས་གཞི་འདི་ འགྲེལ་བཤད་འབད་ནི་དང་ ལེགས་ཐོན་ཅན་ཚུ་ སྔོན་རྟགས་འབད་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
ཐབས་ལམ་སྒྲིག་ལུགས་འདི་གི་ ཐག་ཉེ་ཤོས་ཅིག་འདི་ ཕན་ཁུངས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རིང་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཚོན་རིག་གྲུབ་མཐའི་ལེགས་ཐོན་གྱི་ཁྱད་ཚད་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ བལྟ་བརྟོག་འབད་འབད་བཏུབ་པའི་དངོས་གཞི་འདི་ བདེན་པ་ཡོདཔ་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན།
མཚོན་དཔེ་རེ་ལུ་ འདི་དང་བསྟུན་པའི་ མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་དྲི་བ་དང་ དམིགས་ཡུལ་ དེ་ལས་ དོན་འགྲུལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ བལྟ་བརྟོག་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ མཚོན་དཔེ་གསརཔ་གི་དམ་ཁ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མ་གཞི་གིས་ འ་ནི་བལྟ་བརྟོག་ཚུ་ ཚོན་དཔེ་རྙིངམོ་གི་རྒྱབ་རྟེན་ལུ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ནང་ལུ་དོན་དག་ངོ་མ་འདི་ར་ རང་བཞིན་དང་ རང་བཞིན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་དགོཔ་དང་ མཚོན་རིག་འདི་ ཐམས་ལམ་གྱི་ཐོག་ལས་ རང་བཞིན་འདི་འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་བཞག་དགོཔ་ཨིན།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ ཕེ་ལི་བི་ལི་ཟམ་གི་བསམ་གཞི་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ གྲུབ་མཐའ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ མཚོན་རིག་བཟུམ་ཅིག་ངེས་གཏན་མེདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་གསརཔ་འདི་གིས་ ང་བཅས་རའི་ཧ་གོ་ཐངས་ནང་ལུ་ འགྱུར་བ་འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་རྐྱངམ་ཅིག་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་འདི་ མཚོན་རིག་གི་ཡན་ལག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་སྦྱོང་ལཱའི་དབྱེད་དཔྱད་མ་འདྲཝ་འབད་མི་ཚུ་ནང་ལས་བརྡ་དོན་ཚུ་རིམ་གི་སྦེ་སྤྱི་བསྡོམས་འབད་མི་ནང་ལས་སྦེ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ མར་བབ་ནི་མེན་པར་ ཡར་མཛེགས་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ བེ་རི་ཨིསི་ཀྲའོཀྲ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ མ་གཞི་གིས་ "ཤེས་ཡོན་རིག་པ་" གི་འགྲུལ་བཤད་འདི་ དོ་འགྲན་ཅིག་སྦེ་ དོགས་ཟན་ཅན་དང་ སྤྲོ་སྟོན་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ རྫུན་པ་འདི་ བདེན་པ་དང་ཅིག་ཁར་ དོ་འགྲན་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་དམིགས་བསལ་གྱིས་ མང་ཤོས་ཅིག་མིག་གི་མཐོང་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་མཚོན་རིག་གི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན།༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་ གཟུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རིག་པ་༽
འདི་ལས་ཚུར་ ངེས་གཏན་ཅན་གྱི་དུས་རིམ་ཚུ་ འགོར་ལས་སྦེ་ ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་གཞི་གིས་དུས་དེབ་ཚུ་ སྐད་ཡིག་༣༩གི་ནང་ལུ་ཨིན་རུང་ ཀ་རིམ་ཟུར་ཤོག་གི་རྩིས་བྲིས་ བརྒྱ་མ་༩༡དེ་ཅིག་ར་ ཨིང་སྐད་ནང་ལུ་སྦེ་དཔར་བསྐྲ྄ན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་དུས་དེབ་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་གསརཔ་དང་ མཚོན་རིག་དང་ཝིའི་ དེ་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀ་དང་འབྲེལ་བའི་མཚོན་རིག་ཚུ་གིས་ ལྷབ་མི་ལ་ས་ཡོད་མི་ཚུ་གི་མཁོ་འདོད་གྲོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གནས་ཁོངས་ནང་ལུ་ གསར་བཏོན་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་བྱུང་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གནས་ཁོངས་ཡོངས་གྲགས་ཚུ་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་མེན་པའི་བཅུད་སྡུད་ཚུ་བྱིན་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཚོང་བསྒྲགས་ལས་འགོ་བཟུང་གཡོ་སྒྱུ་ཚུན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ག་ར་ འ་ནི་དབྱེ་རིམ་ནང་ལུ་ཚུད་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཤེས་ཡོན་ཉག་ཅིག་དང་བཟོ་གྲྭ་ གཞུང་དང་ཁེ་སང་མེད་པའི་ལས་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཀིརིསི་ཀྲེན་ལེདྲ་ ༼༡༨༤༧ལས་༡༩༣༠༽ གིས་ པི་ཨེཅ་དྲི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ འཛུལ་ཡོདཔ་དང་ "སི་ལེེདྲ་" ཀིརིསི་ཀྲེན་ "ཀི་ཀྲི་" ལེདྲ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༨༢ལུ་ དགོས་མཁོ་འདི་ གྲུབ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ མོ་གི་ཤེས་ཡོན་ལག་ཁྱེར་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ལུ་ ཚད་མའི་ཨཱལ་ཇིབ་ར་གི་ཚེ་གཡོག་ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་༼ངེས་བཏེན་གྱི་བཀོད་ཁྲམ་ནང་བལྟ་༽ ཚོས་གཞི་གི་མཐོང་ཚུལ་དང་ སེམས་ཁམས་རིག་པ།
དུས་རབ་༢༠པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་བཙུགས་ནི་དང་ གཙུག་སྡེ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་གི་ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་འདི་ རྩ་མེད་བཏང་ཞིནམ་ལས་ ཨམ་སྲུ་མཚོན་རིག་མཁས་པ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ གན་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་ གནས་ཏེ་ར་ཡོདཔ་དང་ དུས་རབ་༢༡པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་པ་གསརཔ་ཕྱེད་ཀ་ལྷགཔ་ཅིག་ར་ཨམ་སྲུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་པི་ཨེཅ་དྲི་འདི་ཡང་ བརྒྱ་ཅ་༨༠དེ་ཅིག་ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ལུ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
འཐུས་མི་འབད་འཛུལ་ནི་འདི་ ག་ར་གི་གོ་སྐབས་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ མཚོན་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་དག་ཅིག་ཚང་དགོཔ་དང་ ཡང་ན་ བཙག་འཐུ་གི་ནང་ལས་ གཟེངས་བསྟོད་ཐོབ་མི་ཅིག་དགོཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་སྲིད་བྱུས་འདི་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ མངའ་ཁོངས་ཅིག་དང་སྒྲིག་ཆ་འབདཝ་ཨིན།
འོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རབ་དང་ལྡན་པའི་དཔེ་ཚུ་ཡང་ ལོ་སྟོང་གཉིས་ལྷག་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྒྱལ་རབ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་མངའ་སྡེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་གྲུབ་ཡོད་མི་ རྒྱ་ནག་ལུ་ཡོད་པའི་ གེརེཏ་ཝཱལ་ཨོཕ་ཅའི་ན་དང་ སཱན་ཤུ་ཨའོ་ ༼དུས་རབ་༧པ་༽ གིས་ ཆུ་སྤྱོད་རིག་པའི་བཟོ་རིགས་ཐོག་ལས་གྲུབ་མི་ ཡང་རྩེ་གཙང་ཆུ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ གཱརན་ཀེ་ནཱལ་ཚུ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་བྱ་རིམ་ གཞུང་དང་ལས་འཛིན་ཡང་ན་ གཞི་ཚོགས་ཚུ་གིས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་མི་ནང་ མ་དངུལ་ཚུ་ ཉུང་དྲག་སྦེ་ གོ་བཀྲམ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོན་གྲྭ་ལས་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ མ་དངུལ་གོ་བཀྲམ་འདི་མཐོ་དྲག་སྦེ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ མང་ཤོས་ཅིག་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་དང་ འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་འདི་ སྲིད་འབྲེལ་དང་ དོན་གཏོགས་འབད་མི་འདི་གིས་ བློ་རིག་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འགྱོ་མི་དང་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིད་ཆེས་ལུ་ཉེན་ཁ་སྐྱེལ་ནི་ དེ་ལས་ དེང་སང་དུས་ཀྱི་ཧེ་མའི་ རང་དོན་མནོ་ལུགས་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ཁེ་ཕན་གི་འདྲོག་སྣང་ལ་སོགས་པའི་གནད་དོན་ཚུ་ངོས་བཟུང་འབད་འོང་།
སྦྱོང་ལཱ་ཚོད་བརྟག་འདི་ རིག་ཚོད་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ཡང་ན་དགའ་པ་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ བྱ་རིམ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན།
སྦྱོང་ལཱ་ཚོན་བརྟག་འདི་གིས་ སྐུགས་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་འབྲེལ་གཏོགས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་མང་ཁོང་ར་ལྷབ་སྦྱང་འབད་མི་དངོས་པོ་དུས་ཚོད་མང་ཤོས་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་འབྲེལ་གཏོགས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ངོ་མ་ལུ་ སྦྱང་ལཱ་ཚོད་བརྟག་གི་ནང་ལུ་ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་ཚུ་གི་གནོད་པ་ཚུ་ རང་དབང་ཅན་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་ཅན་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ མར་ཕབ་འབད་ནི་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་མི་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ སྦྱོང་ལཱ་བརྟག་དཔྱད་འདི་ ད་རེས་ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ འདི་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ཡང་ན་བཀག་ཆ་འབད་ནི་གི་ རིག་ཚོད་གསརཔ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་པ་ཅིན་ འདི་གི་གྲུབ་འབརས་འདི་གིས་ རིག་ཚོད་འདི་ལུ་ རྒྱབ་སྣོན་དང་ཡང་ན་བཀག་ཆ་འབདཝ་ཨིན།
སྨན་རིག་དང་མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་ སློབ་མཚན་མང་ཤོས་ག་རའི་ནང་གི་ སྦྱོང་ལཱི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཞིབ་དཔྱད་གནས་མི་འདི་ མ་འདྲཝ་སོ་སོ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
ཞིབ་འཇུག་ཁག་ཅིག་གིས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་ འདྲ་ངོ་སོ་སོ་མི་ཐོན་ནི་ཨིནམ་དང་ ཨིན་རུང་ ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་བའི་འཆར་སྣང་དང་ བདུན་འགྱུར་དབྱེ་དཔྱད་བརྒྱུད་དེ་ ལོག་སུ་སྦེ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ཤར་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཐབས་ལམ་འདི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ང་བཅས་ཀྱིས་ རང་གི་སེམས་ཁར་ལུ་ངོམས་ཚུགས་པའི་བདེན་པ་གྲུབ་ནི་དང་ འགོར་ལས་སྦེ་ ངེས་པར་དུ་འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིན་པའི་གནས་ཚད་ཅིག་ཁར་ལྷོད་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ སྐྱོན་བརྗོད་དང་ཉེན་བརྡ་གི་ཐོག་ལས་ ང་བཅས་ཀྱིས་བདེན་པ་ཚུ་ ངོས་ལེན་མེདཔ་སྦེ་ཡལ་འགྱོ་ནི་དང་ དོག་པ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཚུ་གསལ་ཚུགས་ནི་གི་དགོས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱོན་བརྗོད་ངོས་ལེན་གྱི་བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ མི་འདི་ཁོ་ར་གིས་ རང་གི་མནོ་བསམ་དང་བསྟུན་པའི་འཆར་སྣང་འདི་ངེས་པར་གྲུབ་ནི་འབད་མི་འདི་ བརྗེད་ནི་མི་འོང་ "ཕྱོགས་ལྷུང་" དང་ "དགོངས་ཡང་"—དང་ཁོ་ར་གིས་རིག་ཚོད་གྲུབ་ནི་འདི་ལུ་ སྐྱོད་བརྗོད་འབད་དགོཔ་ཨིན།
བེ་ཀོན་གྱིས་ བལྟ་བརྟོག་ལོག་ཅི་ར་འོང་ནི་གི་དང་ཡང་ན་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་ལུ་བློ་གཏད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གེ་ལེ་ལིའོ་ག་ལི་ལའི་ ༼༡༥༦༤་ལས་༡༦༤༢༽ གིས་ བུད་དེ་འོང་མི་ཕུང་པོ་ཅིག་གི་མགྱོགས་ཚད་འདི་ཐད་ཀར་དུ་འཇལ་ནི་དང་ འདི་དང་བསྟུན་པའི་གྲུབ་འབྲས་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ དུས་ཚོད་འདི་ཐད་ཀར་དུ་སྦེ་འཇལ་ཏེ་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གནས་རིམ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ༼དཔེར་ན་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་ཡང་ན་སྲིད་འབྲེལ་གྱི་མཚོན་རིག་༽སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་ངོ་མ་འདི་གི་ཐམས་ཤེས་འདི་ མི་སྡེའི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ དབྱེ་བ་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་འདི་ སྨྱོ་རྫས་ཀྱི་དོན་ལས་ ཁྲིམས་བཤེར་འབད་མི་འདི་ཨིན།
དཔེ་ཚད་ཀྱི་འདྲ་དཔེ་ཐེབས་ཡོད་མི་འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ སྤྱིར་སྙོམས་སྦེ་བཏོན་དགོཔ་དང་ ཡང་ན་ འདྲ་དཔེ་གཅིགཔོ་འདི་ གཏན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེད་པར་ གཞན་མི་འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་སྦེ་ཐོན་སོང་པ་ཅིན་ སྦྱོང་ལཱའི་དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ཡང་ནོར་བ་སྦེ་བརྩི་ནི་ཨིན། ༼དཔེ་ཚད་འདི་གི་དོན་ལས་ བརྟག་དཔྱད་བྱ་རིམ་གྱི་ལམ་རིམ་ཚུ་ འཛོལ་བའི་ཐོག་ལས་ ལུས་སོངཔ་ཡང་འོང་༽
ལོག་པའི་ཚན་འཛིན་ཐོག་ལས་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ཡང་ལོག་པ་སྦེ་ཐོན་ནི་ཨིན་མས།
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ར་ ལོག་པའི་ཚད་འཛིན་གྱི་རྩིས་བཅུད་འདི་ "རྒྱབ་ཁུངས་" དཔེ་ཚད་བརྟག་དཔྱད་གྲུབ་འབྲས་ནང་ལས་ རྩིས་ཕབ་ནི་གི་ རྩིས་བཅུད་སྦེ་བྲཙི་འོང་།
སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ ༼སློབ་ཕྲུག་ལུ་༽ ཟས་བཅུད་ག་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་མ་ཤེས་པའི་ ཁུ་བ་གི་དཔེ་ཚད་བྱིན་འོང་།
སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཟས་བཅུད་ཀྱི་ལྷད་སྦྱོར་ཡོད་མི་ དཔེ་ཚད་ཚུ་ལུ་ ངེས་གཏན་གྱི་ཚད་འཛིན་ཚུ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
ལྕགས་རྫས་བརྟག་དཔྱད་འདི་ དངོས་གཞི་གི་ལྕགས་རྫས་བརྟག་དཔྱད་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ འོད་རླབས་པར་རིས་ཀྱིས་ དཔེ་ཚད་ནང་ལུ་ ཟས་བཅུད་ག་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་འཇལ་ནི་དང་ འདི་ཡང་ ཟས་བཅུད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་དང་འདི་ནང་ལུ་སླ་བསྲེ་མི་ཚོས་གཞི་འདི་གི་རྡུལ་ཕྲ་ཚུ་གི་སྦེ་ ཚོས་གཞི་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་བྱུངམ་ཨིན་ན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དགོཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་གི་ཐད་ཁར་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པའི་ དཔེ་ཚད་གཉིས་དང་འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་སྡེ་ཚན་སྦེ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ འགོ་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན། འ་ནི་འབདཝ་ད་ འཇལ་ཚད་འདི་ སྡེ་ཚན་ནང་འཁོད་ལུ་ འདྲན་འདྲ་འོང་དགོཔ་དང་ སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ བརྩི་མཐོང་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་འབད་བ་ཅིན་ ངོས་ལེན་འདི་ཡང་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་ཐོབ་འོང་།
འདྲ་མཉམ་འབད་མི་སྡེ་ཚན་ཚུ་བཟོ་ཚར་ཞིནམ་ལས་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ སོ་སོ་སྦེ་བཞག་ནི་གི་ རེ་བ་ཡོད་མི་འདི་རྐཡངམ་ཅིག་སོ་སོ་སཤྦེ་བཞག་ནི་མ་གཏོགས་ གཞན་མི་ག་ར་ཅོག་ཐདཔ་སྦེ་བརྩི་འཇོག་འབད་དགོཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ མཁས་བླང་པ་ཚུ་ལུ་ བརྩི་མཐོང་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་སྦེ་ གནོད་པ་ག་ཅི་བཟུམ་བྱུང་རུང་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་གི་ ངེས་གཏན་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོ་ལུ་ འདི་གི་ནང་ལས་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་མི་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦེ་མེན།
འ་ནི་རིག་ཚོད་འདི་གིས་ གནད་དོན་ཚུ་འགྲེལ་བཤད་འབད་དང་ ཡང་ན་ དང་ལེན་འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་སྔོན་རྟགས་འབད་ནི་གི་དོན་དག་ཚུ་ བསམ་ཚུལ་བཀོདཔ་ཨིན།
རིག་ཚོད་སྟོང་པ་འདི་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ འདི་ནང་ལུ་ འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་དགོཔ་དང་ཡང་ན་ དོན་དག་དབྱེ་དཔྱད་འབད་མི་ཚུ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ རིག་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་རྟགས་ཀྱི་དབང་ཤུགས་མེདཔ་ཨིན།
ཁུག་ཚད་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ ལམ་ལུགས་ཀྱི་དོན་ལས་ གནས་སྡུད་བསྡུ་གསོག་འབད་མི་ཚུ་གིས་ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ལྷན་ཐབས་འབད་དེ་ འགྱུར་ལྡོག་ལ་ལུ་ཅིག་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ གནོད་དེ་ར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ འ་ནི་འགྱུར་ལྡོག་ཚུ་གི་བར་ན་འབྲེལ་བ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ རང་བཞིན་གྱི་སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་མཐུན་འབྲེལ་འདི་ ཚད་འཛིན་འབད་བའི་སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་སྦེ་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་རིག་གི་ནང་ལུ་ རིག་ཚོད་འདི་བརྟག་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ར་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན་ "སྐར་མ་ཚུ་འདི་ ཆུ་གི་སྦེ་བསྒང་ཡོད་མི་ས་སྨུག་ཚུ་ཨིན་" ཆུ་ཡོད་པའི་ས་སྨུག་སྦོམ་ཚུ་ལས་འགོ་བཙུགས་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཏེ་ ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་དག་པ་ཅིག་བསྒུག་པའི་ཤུལ་མ་ སྐར་མ་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ས་ཁོངས་ནང་སྦེ་ར་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་སྦེ་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་དང་འཕྱདཔ་ད་ ཕྱི་ཡི་ཁུངས་དག་ཏོག་ཏོ་མཐོ་དྲག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་གི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ལུ་ གཞི་རྩ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ག་ཐོབ་སྦེ་སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་དང་ ཡང་ན་གནད་སྡུད་གསརཔ་བསྡུ་སྟེ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ རིག་ཚོད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་བཀོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ ༼དཔེར་ན་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ ཡང་ན་མི་སྡེའི་ལམ་ལུགས་༽འདི་ནང་ལུ་ འབོར་ཚད་ཧ་གོ་མ་ཚུགས་མི་དང་ཡང་ན་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་ འགྱུར་ལྡོག་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རིམ་བྲལ་མེད་པའི་དངོས་ཅན་ཚུ་ གསལ་བཏོན་མི་ གནས་སྡུད་རིག་པའི་དཔེ་ཚད་ཅིག་མེད་པའི་བསྒང་ལས་ གནས་སྡུད་དབྱེ་དཔྱད་འདི་ མནོ་ཐངས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་འདི་ལུ་ བློ་གཏདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱུ་མ་དཀར་རྒྱུ་གི་ཀེན་སར་གི་ཐོག་ལུ་ ནད་ཡམས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མེ་ཏོག་ཧོན་ཚོད་ཟ་མི་འདི་གིས་ ཕན་ཐོག་ཡོད་པའི་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་འབདཝ་ད་ ཁེ་ཕན་མེདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རིམ་བྲལ་མེད་པའི་བརྟག་དཔྱད་ཅིག་གི་དོན་ལས་ སྤྱིར་སྙོམས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་ཅིག་ངེས་པར་དུ་འབྱུང་པའི་རེ་བ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ རིམ་བྲལ་མེད་པའི་བརྟག་དཔྱད་འདི་གིས་ སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་སྡེ་ཚན་ལུ་ སྤྱིར་སྙོམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཐག་ཉེ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྦུག་གི་ཚད་ལྡན་གྲུབ་མཐའ་དང་ མར་ཀོབ་ཀྱི་ འདྲ་མཉམ་མེད་མི་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
སྦྱོང་ལཱའི་བརྟག་དཔྱད་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་དོན་དག་མེདཔ་སྦེ་བྱུང་བཅུག་མི་གི་གནས་སྟངས་འདི་སྣངས་ཐབས་ལུ་ སྨན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྨན་རིགས་ཀྱི་ལས་རིམ་འགོ་འདྲེན་ —ཡུ་ཨེསི་ཀྱི་ཟ་སྤྱོད་དང་སྨན་རིགས་བདག་སྐྱོང་གི་ཆ་འཇོག་ —ངོས་འཛིན་འབད་ཚུགས་པའི་ འབོར་ཚད་དང་ ངེས་མེད་ཚུ་བལྟ་ནི།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་འ་ནི་འདི་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་ལས་འགལ་བ་ཡང་ཨིན་ ༼འཕྲལ་འཕྲལ་ཁྲིམས་འགལ་༽ གནས་ཚད་མེད་མི་དང་ ཡང་ན་ གནོད་པ་ཅན་གྱི་སྨན་བཅོས་འབད་མི་འདི་གི་གནོད་པ་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ རིམ་བྲལ་མེད་པའི་དབྱེ་དཔྱད་ཚུ་འབད་ནི་ལུ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་ཚུ་ཡང་ མི་གི་འཕྲོད་བསྟེན་ནང་ལུ་ དུག་རྫས་བཙུགས་མི་གི་གནོད་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
དངོས་ཁམས་རིག་པའི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་ནང་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་མགྱོགས་ཚད་སེང་ཆས་དང་ ཡང་ན་ནང་སྟོང་ཁང་མིག་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ ལྕགས་རིགས་རིག་པའི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ ལྕགས་དབྱིབས་བཟོ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ལྕགས་འདི་ཚུ་ཡང་དག་བཟོ་ནི་ ཡང་ན་ ཤུགས་ཚད་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་འོངམ་ཨིན།
གཞི་ཚན་སོ་སོ་གི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ཡང་ གཞན་མི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་འོང་།
བརྟག་དཔྱད་ཁང་འདི་ མཁས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་བའི་ ས་སྒོ་ཨིན་ཟེར་བའི་མནོ་ཐངས་ཅིག་ཡོད་མི་དང་འབྲེལ་ འདི་གི་ཐ་སྙད་ "བརྟག་དཔྱད་ཁང་" སྣུམ་འཁོར་བཅོ་ཁང་གི་ས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ ད་ལྟོ་ངོ་མ་འབད་ར་ཡོད་པའི་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ མི་ཚུ་མི་སྡེ་དང་འབརེལ་བའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ལཱ་བད་ནི་གི་དོན་ལས་འཛོམས་སའི་ས་སྒོ་དང་ ཡང་ན་ མཉམ་འབརེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ལཱ་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བརྗེ་སོར་འབད་ནི་གི་ས་སྒོ་ཚུ་ལུ་ཡང་གོཝ་ཨིན།
འ་ནི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཟེར་མི་ཚུ་ཡང་ པའི་ཐ་གོ་རཱསི་གིས་ སྒྲ་དང་སྐད་ཀྱི་གདངས་དབྱངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་དང་ ་ཐགསཔ་གི་དར་གསིག་ཐོག་ལུ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ལས་ཡོད་མི་ ས་ཡི་འོག་གི་ ཨཱལ་ཀེ་མི་ཀཱལ་བརྟག་དཔྱད་ཁང་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ལོའི་ནང་ སྟེས་དབང་གིས་སྦེ་འཚོལ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་ གནོད་ཉེན་ཚུ་ཡང་ དུག་དང་ འབུ་ཉེན་ཅན་གྱི་བྱེད་རྐྱེན་ འཚིགཔ་འཇམ་པའི་འགེག་རྫས་དང་ འོད་ཤུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྫས་ སྤར་མི་གི་འཕྲུལ་རིག་དང་ དྲོད་ཤུགས་ཆེ་བ་ དེ་ལས་ དྲག་འོད་དང་ ཤུགས་ཆེ་བའི་རྡོ་ཁབ་ལེན་ ཡང་གློག་ཤུགས་ཆེ་བ་ཚུ་ཨིན།
ཡུ་ཨུསི་ཀྱི་ལཱ་གཡོག་གི་ཉེན་སྲུང་དང་ འཕྲོད་བསྟེན་བདག་སྐྱོང་ ༼ཨོ་ཨེསི་ཨེཆ་ཨེ་༽གིས་ ལཱ་འབད་སའི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་གཞི་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་བཞིན་དུ་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ལས་བརྟེན་པའི་གནོད་ཉེན་གྱི་ གནས་ཚད་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལཱ་འབད་སའི་ས་ཁོངས་དང་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་ རྫས་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་འཆར་གཞི་འདི་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ གནས་ཚད་དགོཔ་དང་ ད་རེས་ཀྱི་ཉེན་སྲུང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ འཕྲོད་བསྟེན་དང་མཐའ་འཁོར་གྱི་སྦྱང་བ་ འདི་བཟུམ་འབད་ གནོད་ཉེན་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ཚུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
ད་རུང་ འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ དམིགས་ཡུལ་འདི་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ མི་གཞན་ཅིག་གིས་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་འདི་ཡང་ཁགེ་ཆེཝ་ཨིན་ "ཕྱི་ཡི་བསྐྱར་ཞིབ་" འདི་གིས་ ས་གནས་ནང་ལུ་གསརཔ་སྦེ་བལྟ་ཞིབ་འབདཝ་ད་ དཀའ་ངལ་ཐང་བཏང་བཞག་མི་དང་ སྤྱོད་ལམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མ་འཚོར་བར་ལུས་མི་ཚུ་ག་ར་བལྟ་ཚུགསཔ་ཨིན།
བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ སྦྱོང་བརྡར་འདི་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ ཁོང་ར་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་པའི་དོན་ཚན་ཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ བདུན་ཕྲག་ཅིག་ནང་ཉིནམ་ཅིག་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་གི་ལས་རིམ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ གཞན་མི་ནང་ཁོང་རའི་སྡེ་ཚན་ལུ་བྱིན་ཡོད་མི་སྡེ་ཚན་གྱི་ལས་འགུལ་འདི་གུར་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།
ལོ་ཀེ་ཀྲར་ཟེར་མི་འདི་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་ལཱ་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་འགན་ཁུར་འདི་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལཱ་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་ག་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ ངོ་རྒྱན་རེ་བཏག་ཡོད་མི་གུར་ལས་ བརྣ་མཚན་འོང་མི་འདི་གི་སྦེ་ ཤེས་ཚུགསཔ་ཨིན།
མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་གི་སློབ་སྦྱོང་ཐོག་ལས་སྦེ་ ཤེས་གཏོག་ཅིག་འདི་ མི་ངོ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལས་ སློབ་ཁང་རེ་ནང་ ༼ཞིབ་འཚོལ་པ་ བདག་སྐྱོང་པ་༽ ཡོད་མི་ཚུ་ལས་ ཐོབ་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་སོ་སོ་ཚུ་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལཱ་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཐབས་ཐངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་བལྟ་སྟེ་ ལས་སྡེ་འདི་འདི་ནང་ལུ་ ཁོང་གི་གོ་གནས་ག་ཅི་ཨིན་ན་ཧ་གོ་ཚུགསཔ་ཨིན།
འ་ནི་མི་སྡེའི་གནས་རིམ་འདི་གི་ གནད་ཁུངས་འདི་ར་ འ་ནི་ལོ་ཀེ་ཀྲར་ཟེར་མི་བལྟ་བརྟོག་པ་འདི་གིས་ ལཱ་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་དང་ ཁོང་གི་བདག་དབང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཁོང་གི་བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་མས།
མི་སྡེའི་གནས་རིམ་འདི་ཡང་ འཕྲུལ་རིགས་ལུ་བལྟ་སྟེ་ བསམ་སྤྱོད་སྐྱེད་མི་དང་འཁྲིལ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ཐཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བསུ་ལེན་པ་འདི་གིས་ ཉི་མ་ ལཱ་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་ ག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་ལས་ ངོ་རྒྱན་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ལཱ་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ ཐོབ་ལམ་དང་ རང་འགན་ གུས་ཞབས་དང་ ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ཡང་གི་གོ་གནས་རིམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་བའི་སྐབས་ མ་བཏུབ་ཅིག་སྦེ་འཚོརཝ་ཨིན་མས།
གོ་ཡང་པའི་དབང་དུ་བཏང་པ་ཅིན་ རང་བཞིན་འདི་ གཟུགས་དང་དངོས་པའི་འཛམ་གླིང་དང་ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་ཅིག་ཨིན། "
མ་གཞི་གིས་ ང་བཅས་མི་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་རུང་ མི་གི་ལས་སྣ་ཚུ་ གཞན་མི་རང་བཞིན་གྱི་ལེགས་ཐོན་ཚུ་ དབྱེ་རིམ་སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་ར་ཧ་གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རང་བཞིན་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་ ཕྱི་གཟུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ བསམ་ཚུལ་ངོ་མ་གི་རྒྱ་སྐྱེད་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་གྲལ་ལས་ཅིག་ཨིན། འ་ནི་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཚིག་གི་ལག་ལེན་ངོ་མ་ཅིག་ལས་བརྟེན་ཏེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ༼འདི་བསྒང་འ་ནི་ཚིག་འདི་ལུ་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཧི་ར་ཀིལི་ཀྲསི་༽ འདི་ལས་ཚུལ་འགོར་ལས་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་གྱི་ནུས་སྟོབས་འཆར་སྣང་འདི་ པིརི་སོ་ཀེརེ་ཀྲིགསི་གི་དུས་སྐབས་དང་ཉཐག་ཉེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་མཚུགས་སུ་འ་ནི་འདི་ལོག་སྟེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཅཱལསི་དྲར་ཝིན་གྱི་ཤུལ་མ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ དེ་སྦེ་གོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ "རང་བཞིན་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་" ཡང་ན་མི་མེད་ལུང་སྟོང་—རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ཚུ་དང་རྡོ་ ནགས་ཚལ་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མི་གིས་བར་འཛུལ་འབད་རུང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་གནོད་པ་མ་འབྱུང་མི་གི་དངོས་པོ་ཚུ་དང་ ཡང་ན་ མི་ཚུ་གིས་བར་འཛུལ་འབད་རུང་ གནས་ཏེ་ར་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན།
འདི་ནང་གི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་ཚུ་ཡང་ པོ་ལར་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་སྦོམ་གཉིས་དང་ ཚ་དྲོད་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ དེ་ལས་ བར་ཐིག་གི་གནས་ལས་འགོ་བཟུང་ སབ་ཀྲོ་པི་ཀཱལ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་ལྷག་ལུས་ཚུ་ གླིང་ཆེན་དང་མཚོ་གླིང་ཚུ་ཨིནམ་དང་ མི་སྡོད་མི་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་ན་ལུ་ སྤུ་འགྱིར་དྲག་སྦེ་ར་སྡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཆུ་ཤོག་གི་བང་རིམ་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ སྦུག་ནང་ལུ་ ལྕགས་ཀྱི་སྦེ་བསུབ་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ རྡོ་ཁབ་ལེན་གྱི་རྣམ་པ་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྡོ་ཡོད་སའི་ས་སྒོ་ཚུ་དང་པ་ར་ ཐོག་ཁར་ལུ་ ས་འདི་ཚུ་ཆགས་ཏེ་སྦེ་སྤུབས་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ཐོག་ལས་ཡོད་མི་རྡོ་ཚུ་ནང་ཡང་ འཛུལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ས་གི་ནང་ལས་མེ་རླུང་ཐོན་མི་དང་ མེ་རུད་ཚུ་ཐོན་མི་འདི་གིས་ དུས་དང་ཕུག་གི་ གནས་ཁམས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གླིང་ཆེན་ལུ་འགྱུར་ དེ་ལས་འདི་བཅག་སྟེ་ ལོག་སྟེ་ར་འཛམ་གླིང་གི་ཁ་ཐོག་འདི་ མི་ལོ་ས་ཡ་བརྒྱ་ལས་བཅས་པའི་ཧེ་མ་ལས་ གྲུབ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཅིག་ཁར་བསྡོམ་སྟེ་ གླིང་ཆེན་སྦོམ་ལུ་ཡང་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནིའུ་པོརོ་ཀྲི་རོ་ཛོའིག་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ འཛམ་གླིང་ས་ཆ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གྱང་ཤུགས་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ ཁྱེགས་ཕུང་དང་ ཁྱེགས་ལེབ་ཀྱི་འོག་ལུ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་མཇུག་ར་ མང་ཤོས་ཅིག་ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་དུས་འདི་ ལོ་ངོ་ས་ཡ་༦༦དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྐར་མདའ་གདོང་ཐུག་འབྱུང་སྟེ་སྦེ་ འཕུར་ཚུགསཔ་མེན་པའི་ དྲའི་ནོ་སོར་དང་གཞན་མི་ ཕོ་བཤུད་སེམས་ཅན་སྦོམ་ཚུ་ག་ར་ཡལ་འགྱོ་སྟེ་ གཞན་མི་ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆ་གི་རིགས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་འགོར་ལས་སྦེ་ འགརོ་བ་མི་ཡི་སྐལ་པ་འདི་ཆགས་ཏེ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་དང་གཞན་མི་གོང་འཕེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ མི་ཚུ་གིས་ ཧེ་མའི་སྲོག་ཆ་ཚུ་བཟུམ་འབད་མེན་པར་ འཛམ་གླིང་ལུ་རང་བཞིན་དང་གཞན་མི་སྐྱེ་ལྡན་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་གནོད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་གི་གནམ་གཤིས་ལུ་ཡང་གནོད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རླུང་གི་བང་རིམ་སྲབ་ཤོག་ཤོ་ཅིག་གིས་འཛམ་གླིང་སྤུབས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་རང་བཞིན་འཐེན་ཤུགས་འདི་གི་སྦེ་ བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨོ་ཛོན་བང་རིམ་འདི་གིས་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་འོད་རླབས་ ཨཱལ་ཀྲ་ཝིའིཨོ་ལེཀྲ་ཟེར་མཐོང་ནི་མེད་པའི་འོད་འདི་ ཁ་ཐོག་ལུ་རེག་ནི་ལས་ བཀག་ནི་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན།
ས་ཁར་གནས་པའི་གནམ་གཤིས་འདི་ གནས་ཁམས་ཀྱི་ཁ་སྨད་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ དྲོད་ཚད་འདི་ཁ་བཀྲམ་སྟེ་སྤེལ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
རྒྱ་མཚོའི་རླབས་དང་ གནས་ཁམས་ཀྱི་སྦེ་ དྲོད་ཚད་འདི་ ལོག་སྟེ་ཁ་བཀྲམ་སྟེ་མ་བྱིན་པ་ཅིན་ ཀྲོ་པིག་གི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཚ་ཏོག་ཏོ་དང་ པོ་ལར་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་བསིལ་དྲག་འོང་ནི་ཨིན་མས།
ཁ་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་སྦེ་ དུས་དང་བསྟུན་པའི་གནམ་གཤིས་ཚུ་གྲུབ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་རུང་ ཚར་ཅིག་གུར་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་དང་ འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་གནས་མི་ སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ཡང་གནོད་ནི་ཨིན་མས།
འབྱུང་རབ་ཀྱི་གནས་ཐོ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ འཁྱེག་གི་བསྐལ་པ་བརྩི་སྟེ་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བའི་གནོད་པ་ སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཨི་ཀོའི་ཀྲར་ལུ་ ཀྲོ་པི་ཀཱལ་གནམ་གཤིས་ལས་འགོ་བཟུང་ བྱང་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་པཱོལ་ཚུ་ནང་ལུ་ པོ་ལར་གྱི་གནམ་གཤིས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ག་ར་ འཛམ་གླིང་འདི་ ཁོ་རའི་ རྒྱུ་ལབ་གུར་ འགྱིར་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་ བརྒྱ་ཆ་༧༡འདི་ ཆུ་གི་ཁྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་མཚོ་གི་ལུང་ཕྱོགས་ཆུང་ཀུ་རེ་ མཚོ་དང་ མཚོ་ཁུག་ དེ་ལས་ མཚོ་ཡི་མཐའ་དང་གཞན་མི་མིང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀྲའི་ཀྲན་མཚོ་འདི་ནང་ལུ་ གཙང་ཆུ་འབབ་ཨིན་ན་མེན་ན་མ་ཤེས་ཏེ་འབད་རུང་ ཀྲའི་ཀྲན་མཚོ་གི་ཁ་ཐོག་འདི་ གཙང་ཆུའི་གཤམ་གི་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མི་གི་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ཆུ་ཡི་ཕུང་པོ་ མཛེས་རྒྱན་གྱི་དོན་ལས་བཟོ་ཡོད་མི་ཆུ་གི་ལྡུམ་ར་དང་ ཚོང་འབྲེལ་དོན་ལུ་ཉ་གསོ་དོ་ཡོད་མི་ ཉ་གསོ་སྐྱོང་གི་རྫིང་ འདི་བཟུམ་འབད་ ཚ་དྲོད་གསོག་འཇོག་གི་དོན་ལས་བཟོ་ཡོད་མི་ སོ་ལར་རྫིང་ཚུ་ལུ་ ཆུ་རྫིང་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ ཆུ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ལུ་ མིང་གཞན་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ རོང་ཆུ་དང་ ལུང་ཆུ་ འབབ་ཆུ་དང་ རྒྱུག་ཆུ་དེ་ལས་ ཆུ་ཆུང་ཚུ་ཨིནམ་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཆུ་ལུ་མིང་བཏགས་ནི་ལུ་ ལམ་ལུགས་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་དང་ འགྲུབ་ཚུལ་འདི་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་སྦེ་ ཐག་གཏོགཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་གི་ ལྟེ་བ་འདི་གི་ འཆར་སྣང་འདི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ གཞན་མི་ཆ་ཤས་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་འདི་ཨིན།
སྲོག་ཟེར་མི་འདི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གི་ ཁྱད་ཆོས་རྣམ་པའི་ གནས་སྟངས་ཅིག་ར་ཨིན།
ཨིན་རུང་ སྲོག་ཟེར་མི་གི་ངེས་ཚིག་ག་རའི་ནང་ལུ་ འ་ནི་ཚུ་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་མི་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གོ་ཡང་པའི་ས་གཞི་རིག་པའི་བསམ་གཞི་ལས་ བ་ཡོསི་ཕི་ཡར་འདི་ རྡོ་གི་རིམ་པའི་ ༼རྡོ་༽ ཆ་ཤས་དང་ཆུ་གི་རིམ་པ་༼ཆུ་༽ གནམ་སྣང་རླུང་གི་རིམ་པ་ ༼རླུང་༽ ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེབ་བ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ འཛམ་གླིང་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ག་ར་ཚུད་མི་དང་ ཁོང་གི་འབྲེལ་མཐུན་ཚུ་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ད་རེས་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ སྔོ་ཤིང་དང་སེམས་ཅན་གི་རིགས་སྣ་ས་ཡ་གཉིས་ལྷགཔ་ཅིག་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་ཡོད་པའི་རིགས་སྣ་གི་གྱངས་ཁ་ངོ་མ་འདི་ ས་ཡ་ལེ་ཤ་ཅིག་ལས་འགོ་བཟུང་ས་ཡ་༥༠ལྷགཔ་ཅིག་ཡང་འོང་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ གཞན་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་གི་དོ་འགྲན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གནས་མ་ཚུགས་པའི་ རིགས་སྣ་ཚུ་ཡལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་གཞི་རྟེན་རྣམ་པ་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ འོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྡེབ་ཟེར་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་གིས་ ཉི་འོད་ལུ་བརྟེན་པའི་རླངསམ་དང་ཆུ་ཚུ་ལེན་ཏེ་ འཚོ་རླུང་གཙང་མ་ལུ་འགྱུར་བཏང་མི་འདི་གིས་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རྣམ་པ་འདི་སྣ་མང་སྦེ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྲ་འབུཔ་ཟེར་མི་ཚུ་ ཁམས་ཕྲན་གཅིག་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ ང་བོཅས་ར་མིག་གིས་མཐོང་མ་ཚུགས་པའི་ཆུང་ཀུ་ སྤྱིར་བཏང་ཕྲ་མཐོང་ཆེ་ཤེལ་གྱི་མཐོང་མི་ཚུ་ཨིན།
ཁོང་གི་སྐྱེ་འཕེལ་འདི་ མགྱོགས་དྲག་དང་ མང་སུ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
འདི་ལས་ཚུར་ པེལེན་ཀྲི་ཚུ་ འབྲེལ་བ་མེད་པའི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ནང་ལུ་ཚུད་མི་འདི་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཧ་གོ་སྟེ་ ཕང་གི་དང་གཞན་མི་ཨཱལ་གི་གི་སྡེ་ཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་ གཞན་མི་གླིང་ཅིག་ནང་ལུ་བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་ཤིང་སྣ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་དག་དང་འཁྲིལ་ ཕོ་སིལ་ཤིང་སྣ་ཟེར་ ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ལས་ཀྱི་སྔོ་ཤིང་གི་ལུས་ཤུལ་ཚུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན།
ཤིང་སྣ་མ་འདྲཝ་ལ་ལུ་ཅིག་ "ས་གནས་ནང་གི་ཤིང་སྣ་ངོ་མ་" ངོ་མ་འདབ་བ་ཅིན་ དུས་རབ་ལས་བཅས་ཏེ་ཧེ་མ་ ལུང་ཕྱོགས་དང་ཡང་ན་གླིང་ཆེན་ཅིག་ནང་ལས་སོ་སོ་ནང་ལུ་ གནས་སྤོ་སྟེ་འགྱོ་མི་ མི་ཚུ་གིས་ ངོ་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ས་གནས་ཀྱི་སིང་སྣ་དང་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་ཤིང་སྣ་ཅིག་སྦེ་ངོ་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སེམས་ཅན་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་པའི་བསྒང་ལས་ རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་སྦེ་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གཞན་མི་ཚུ་ལས་ ཐ་དད་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ སྔོ་ཤིང་དང་ཨཱལ་གི་ དེ་ལས་ཕང་གི་ཚུ་ལུ་ སེལ་ཝཱལ་མེདཔ་ལས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་བཅོས་མེད་ཀྱི་ ནང་ནའི་ ཟས་བཞུ་ནི་གི་ས་སྒོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ལུ་ ཞིབ་འཇུག་ཅིག་དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཨེན་ཐོརོ་པོ་ཇེ་ནེ་ཀྲིག་མཱསི་ཟེར་ ༼མི་གིས་བཟོ་མི་རྒྱུ་ཆ་༽ ཚུ་འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གྱིབ་ཤོག་རྐྱངམ་ཅིག་གི་ར་ འབོར་ཚད་འདི་ ས་དང་ཆུ་ཡི་ཁམས་ག་རའི་ནང་ཡོད་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལས་ལྷག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་ ང་བཅས་ར་མི་ཡི་ཡར་ཐོན་གོང་འཕེལ་གནས་སྟངས་འདི་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འདི་དང་ འབྲེལ་འཐུད་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ཚུ་གིས་ སྔོ་ཤིང་དང་སེམས་ཅན་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡལ་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་འཁོད་ལུ་ རིགས་སྣ་ས་ཡ་གཅིག་དེ་ཅིག་ ཡལ་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཉེན་ཁ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་གོང་ཚད་འདི་ལུ་འགྱུར་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ལུ་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ཡང་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞུང་ཚུ་གིས་ འ་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་གནོད་ཚུ་ བཀག་འཛིན་མ་འབད་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤ་བདའ་ནི་དང་ཉ་བཟུང་ནི་ལ་སོགས་པའི་ ལས་སྣ་ལ་ལུ་ཅིག་ མི་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ མི་ཚེ་སྐྱོང་ནི་དང་ སྤྲོ་བའི་དོན་ལུ་གཉིས་ཆ་ར་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་ རིས་མོ་དང་པར་རིས་ རྩོམ་ཡིག་དང་ གཞན་མི་རྩོམ་རིགས་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་འདི་གི་མཛེས་ཆ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་ཏེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་ ཚལ་མ་གི་རིགས་འདི་ འཛམ་གླིང་འབྱུང་རབ་ནང་གི་དུས་བསྐལ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ གནད་དོན་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཡ་མཚན་ཅན་ཚུ་ པི་སཱལམསི་དང་ བུག་ཨོཕ་ཇོབ་ཀྱི་ནང་ལུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཚལ་མའི་སྐོར་རིས་མི་གི་ནང་སྦེ་བཀོད་ནི་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠༠ལོ་གྲངས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་དམིགས་བསལ་གྱིས་ རོ་མཱན་ཀྲིག་མུབ་མེནཀྲི་གི་ལཱ་ཚུ་ནང་ལུ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཁག་ཆེ་བའི་གཞི་རྩའི་མཚོན་རིག་འདི་སྤྱི་བཏང་ལུ་ "དངོས་ཁམས་རིག་པ་"—འདི་གི་མིང་འདི་ དོན་དག་དང་འཁྲིལ་ཧ་གོ་ནི་གུར་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། "རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་"
འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་གི་ མཐོང་གསལ་ཅན་གྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ འབོར་ཚད་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༤དང་ཚག་༩རྐྱངམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
མཐོང་གསལ་ཆེ་བའི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནང་འཁོད་ལུ་ དངོས་རྫས་དང་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོད་པའི་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་ རྗེས་སུ་འཇུག་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཁམས་དང་ བར་སྣང་ཁམས་ཀྱི་བར་ན་ མཚམས་སོ་སོ་ཅིག་མེདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གནས་ཁམས་འདི་ མཐོ་ཚད་ཡར་ཡར་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ ཤུགས་ཕབ་འགྱོཝ་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ རླུང་དང་ པཱལསི་མ་ ཐལཝ་དི་ སྐར་མདའ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་གཞི་གིས་ སོ་ལར་སིསི་ཀྲམ་ནང་་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་རུང་ བདེན་ཁུངས་ཚུ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཐག་ཉེ་ཧིང་ཅིག་ཁར་ པཱལཱ་ནེཀྲ་མརསི་ལུ་ཡང་ ཁ་ཐོག་ལུ་ ཆུ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
མརསི་གུར་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ངོ་མ་འབད་ར་གནས་ཚུགསཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ས་ཡི་འོག་ལུ་ ཆུ་འདི་མ་པ་ལས་གནས་ཚུགས་མི་ནང་ ཆགས་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཞིབ་རྟོག་འདི་ ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་ནང་ལས་ བརྡ་དོན་ཚུ་ མཁོ་སྒྲུབ་འབད་ནི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན།
འཇལ་ཚད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ དུས་ཚོད་དང་ས་གནས་སོ་སོ་ དེ་ལས་ མི་སོ་སོ་ཚུ་གིས་ ཞིབ་རྟོག་འབད་མི་ཚུ་ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་དང་ ག་བསྡུར་འབད་ནི་ལུ་ གོ་སྐབས་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ཚད་འཇལ་ནི་གི་ནང་ལུ་ ཞིབ་རྟོག་གྱངས་ཁ་རྐྱབ་མི་དང་འདྲ་མཉམ་སྦེ་ གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ འཇལ་ཚད་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
མི་ཚུ་ལུ་ ཞིབ་རྟོག་གི་འབད་ནི་གི་ནུས་སྟོབས་འདི་ གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལས་ མཚོན་རིག་གི་འཇལ་ཚད་ཅ་ཆས་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ འཇལ་ཚད་དང་ ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་ བྱང་ཤེལ་དང་ ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་ ཚ་དྲོད་མི་ཀྲར་དང་ པར་ཆས་ དེ་ལས་ གླུ་སྒྲོམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ད་རུང་ འཚོར་སྣང་གི་སྦེ་གོ་བ་ལེན་མ་ཚུགས་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ རྟགས་མཚན་བཏོན་མི་ གློག་ཚད་མི་ཀྲར་དང་ ཨིསི་པེག་ཀྲོ་མི་ཀྲར་ ཨིན་ཕཱརར་པར་ཆས་དང་ ཨོསི་སི་ལོསི་ཀོབ་ ཨིན་ཀྲར་ཕེ་རོ་མི་ཀྲར་དང་གྱི་ཇར་ཀཱའུན་ཀྲར་དང་ རེ་དྲིའོ་ལེན་འཕྲུལ་ཚུ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ སྣུམ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་རླུང་འདི་ ནང་ན་གི་རླུང་ཨ་ཙི་ཅིག་ཕྱི་ཁར་མ་བཏོན་པ་ ཨེབ་ཤུགས་འདི་ཞིབ་དཔྱད་རྐྱབ་ར་མི་ཚུགས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མཚེ་མ་འབད་མི་གཉིས་ལས་ གཅིག་འདི་ འོད་ཀྱི་ཤུགས་ཚད་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ བལྟ་བསྐོར་ནང་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་ཁྱིམ་ནང་ལུ་ ཁྱིམ་ནང་ར་སྡོད་མི་འདི་དང་འཕྱདཔ་ད་ གཞོནམ་ཐལ་ཏེ་ལོག་འོང་ནི།
འཕྲུལ་བཟོཔ་ཚད་ འཕྲུལ་བཟོཔ་ཚད་ཀྱི་ནང་ལུ་ དངོས་པོ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་འབད་ནི་དང་ ལམ་ལུགས་འདི་འགྱུར་བཅོས་མ་འབད་བར་ ལམ་ལུགས་ཞིབ་རྟོག་འབད་ནི་གི་འོས་འབབ་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ "ཞིབ་རྟོག་འབད་མི་" ལམ་ལུགས་ཞིབ་རྟོག་འབད་མི་ཆ་ཤས་ཅིག་གི་གྲངས་སུ་བརྩི་དགོཔ་ཨིན།
ང་བཅས་ར་མི་གི་སྣང་ཚོར་འདི་མགུ་རྙོག་དྲགས་ དྲན་འཚོར་མེད་པའི་བྱ་རིམ་ནང་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ནང་ན་འོང་མི་གི་གནས་སྡུད་ཚུ་དྲན་པ་ཚོར་ཏེ་ སེམས་ཁར་བཞག་ཚུགས་ནི་དང་ གཞན་མི་ཚུ་སེམས་ཁར་ལས་བརྗེད་ནི།
ཤུལ་མ་ལས་རིམ་ཚུ་སེམས་ཁར་དྲནམ་ད་ དྲན་པ་གི་བར་སྣང་འདི་ བཀང་ནི་དང་ "ཨིནམ་སྲིད་པ་" སེམས་ཀྱིས་གནས་སྡུད་བཟོ་མི་འདི་ དཔེ་ཚད་ཀྱི་ནང་ལུ་ཚུད་ནི་གི་དོན་ལས་དང་ འ་ནི་ལུ་ བསྐྱར་བཟོའི་དྲན་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སེམས་ཁམས་རིག་པ་གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་ བདེན་མཐའི་ཕྱོགས་ལྷུང་ཟེར་སླབ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཞིབ་རྟོག་འབད་མི་ཅིག་གིས་ཕམ་ཅིག་གིས་ཨ་ལོ་དྲང་ས་མཐོང་ནི་དང་ འདི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ དེ་སབེ་དྲང་མི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཨིན་ན་ཟོགཔ་ཨིན་ན་ ཞིབ་རྟོག་འབད་འོང་།
ཞིབ་འཚོལ་འདི་ "ཤེས་ཡོན་ཡར་འཕེལ་གྱི་དོན་ལས་ གསར་བཏོད་དང་ ལུ་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ལཱ་ཅིག་འབད་མི་འདི་ཨིན།"
ལག་ཆས་ཀྱི་ཆ་གནས་འདི་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ བྱ་རིམ་ཡང་ན་ ཞིབ་དཔྱད་དང་ ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་གིས་ ཧེ་མའི་ལས་འགུལ་ཚུ་དང་ ལས་འགུལ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཚུ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་འདྲ་པར་སྦེ་ཐོན་འོང་།
འ་ནི་དངོས་གཟུགས་འདི་ སྤྱོད་ལམ་གྱི་ གཞི་རྩའི་ཐོན་ཁུངས་ཅིག་ཨིན།
ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་ལཱ་ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ཚན་ཐོག་ལུ་ ཐད་ཀར་དུ་དང་ ཐད་ཀར་དུ་མེན་པའི་ཐོག་ལས་ ཞིབ་རྟོག་འབད་ནི་འདི་ཚུདཔ་ཨིན་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་དང་ ཡང་ན་ས་ཁོངས་ནི་ལུ་ ཐབས་ལམ་དང་གྲུབ་འབྲས་དེ་ལས་ ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་མཇུག་བསྡུ་ལས་རིམ་ ཡང་ན་ ཧེ་མའི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་སྦེ་ དནོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དགོཔ་ཨིན།
རྩོམ་རིགས་ཅིག་དུས་དེབ་ནང་ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁྱད་ཚད་ཁག་ཆེཝ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ ངོ་མ་གི་རྣམ་པ་འདི་ཅིག་ཨིནམ་དང་དང་ འདི་ཡང་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོག་ལས་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་གིས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་ལུ་ མཚོན་རིག་གི་བརྡ་དོན་དང་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་བྱིནམ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ཁོང་རའི་སློབ་ཚན་དང་ ལག་ལེན་གྱི་རྣམ་པ་དང་འཁྲིལ་ དབྱེ་ཁག་མ་འདྲཝ་ནང་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས།
འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མང་ཤོས་ཅིག་ དྲི་བ་ཅིག་གི་ལན་ཐད་ཀར་ནུ་མ་འཚོལ་བར་ འདི་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཚུ་དང་ཁ་གསལ་ཚུ་བལྟཝ་ཨིན།
འབྱུང་རབ་ཀྱི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ལུགས་མཐུན་སྦེ་ དོན་ཚན་ཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་དེ་ ཧེ་མའི་རྩིས་ཁྲ་དང་འཁྲིལ་ འབྱུང་རབ་འདི་བྲི་ནི་གི་དོན་ལས་ འབྱུང་ཁུངས་ངོ་མ་དང་ གཞན་མི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ཡང་ དོན་ཚན་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ཤེས་ཡོན་འདི་གི་ཁག་ཆེ་ཧིང་དང་ འབྲེལ་མཐུད་འབད་དེ་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་དགོཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་བལྟ་ཞིནམ་ལས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ སྔོན་དཔག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ རིག་ཚོད་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ ཞིབ་རྟོག་དང་ཅིག་ཁར་ རིག་ཚོད་སོ་སོ་ཅིག་ཡང་གནས་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་ཁུངས་གཏུག་ཅན་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་ ཞིབ་རྟོག་གི་ འཛོལ་མེད་རྣམ་པ་འདི་ ལེགས་འགྱུར་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ རིག་ཚོད་འདི་གིས་ སྔོན་དཔག་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་མི་བྱིནམ་འོང་།
སྒྱུ་རྩལ་ཅན་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ཨིསི་ཀྲོག་ཧོམ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཞབས་ཁྲ་དང་སཱར་ཀཱསི་གི་སློབ་གྲྭ་གིས་ གཤམ་གསལ་གྱི་རྣམ་པ་ལུ་སྦེ་ འགྲེལ་བཤད་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན་ – "སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ཡང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་གཞི་ནང་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་དེ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ཞིན་ན་ ཤེས་ཡོན་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་གིས་ ལག་རྩལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གསལ་བཀོད་ཚུ་འབད་དེ་ ཤེས་ཡོན་དང་ཧ་གོ་ཐངས་ཚུ་ ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་དམིགས་ཡུལ་ཨིན་མས།
ལག་ཤེས་མཁས་པ་ ཧ་ཀཱན་ཏོ་པཱལ་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་ནང་ལུ་ "གཞན་མི་ཁྱད་གཞི་ཚུ་ལས་ལྷགཔ་སྦེ་ ཐོན་འབྲས་ཆེ་བའི་བརྡ་སྦྱོར་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཐབས་ལམ་གསརཔ་དང་ རེ་འདོད་མེད་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ཨིན་མས།"
རྒྱབ་ཁུངས་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ནང་ལུ་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ས་ཆ་རིག་པ་དང་ ཡང་ན་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་གི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
རྩོམ་རིག་གི་བསྐྱར་ཞིབ་འདི་གིས་ ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་ལས་ བདེན་ཁུངས་བྱིན་མི་ ཧེ་མའི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་མི་དང་ འཛོལ་བ་ཐོན་མི་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དྲི་བ་ཚུ་ཡང་ རིག་ཚོད་དང་ཆ་མཚུངས་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དེ་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་རིང་གི་ཞིབ་འཚོལ་ཟེར་མི་འདི་ གྲལ་གཏོགས་འབད་དེ་ རྩིས་དཔྱད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཞིནམ་ལས་ གནས་སྡུད་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་ དོན་འགྲེལ་རྐྱབ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ གོང་འོག་ཕྱི་ལོག་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་འབྲེལ་མཐུད་རྐྱབ་ཏེ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་དེ་འདི་ལས་ "ཡར་" སྦེ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་ རྩོམ་རིག་བསྐྱར་ཞིབ་ལ་སོགས་པའི་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི།
སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ འཚོལ་དཔྱད་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ཤུལ་མའི་འབོར་ཚད་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་རིག་ཚོད་འདི་གི་གཞི་རྟེན་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འབོར་ཚད་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ནང་དོན་རིག་པ་དང་ གྲུབ་མཐའི་ངེ་བདེན་ལུགས་དང་ འབྲེལ་མཐུད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབོར་ཚད་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ གྲུབ་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་རིག་ཚོད་བརྟག་དཔྱད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ སྤྲོ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་་འདི་གི་འབོར་ཚད་འདི་ ཚད་རྩིས་བཐོན་ཚུགས་མི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་མི་རློབས་དང་ཆ་མཚུངས་ ཁྱད་སྙོམས་སྦེ་བརྩི་ནི་ཨིན་པ་ཅིན་ ཞིབ་འཚོལ་པ་འདི་གིས་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་འདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ དཔེ་ཚད་འདི་བཙུགས་ནི་ཨིན།
གལ་གནད་ཆུང་བའི་གནས་སྡུད་ཟེར་མི་འདི་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་ ལོག་སྟེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་པའི་ མི་རྩིས་ཀྱི་གནས་སྡུད་བཟུམ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་གནས་སྡུད་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་ཐབས་ལམ་འདི་གི་ཁེ་ཕན་འདི་ ཐབས་ལམ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ འབད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
རྒྱལ་རིང་མེན་པའི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ རྒྱལ་རིང་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་ གདམ་ཁའི་ཞིབ་འཚོལ་ཅིག་མེན་པའི་ཁར་ འ་ནི་འདི་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཐབས་བྱུས་འདི་རྩ་བརྟན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ག་རའི་ནང་ལུ་ ཤོ་མཚུངས་སྦེ་མེད་པའི་ཁར་ འདི་ལུ་གདོང་ལེན་ག་དེ་སྦེ་འབད་ནི་ཨིན་ན་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་ཡོད་པའི་ཐམས་བྱུས་ཅིག་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
ཐབས་བྱུས་མེད་དེ་ར་འབད་རུང་ བྱ་སྟབས་མ་བདེ་བའི་ དོན་ཚན་ཚུ་ནང་ལུ་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ལུ་ ལག་ལེན་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་ཟེར་ཨིནམ་དང་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་འདི་ ལག་ལེན་ཞུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་གི་སྦེ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གྲུབ་མཐའི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་འདི་ ཞིབ་འཛོལ་ངོ་མའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་འདི་ སྨན་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་ནང་ལུ་ གཞི་རྩ་ཅིག་སབེ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་གྲོས་གཞི་འདི་ཡང་ ཧེལ་སིན་ཀི་གི་ ༡༩༦༤གི་གསལ་བསྒྲགས་ནང་ལུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མེ་ཏ་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ཕྱོགས་ལྷུང་བརྟག་དཔྱད་དང་ ཐབས་ལམ་གྱི་སྐྱོན་ དེ་ལས་ གཞན་མི་འཛོལ་བ་དང་ ལྕོགས་གྲུབ་མེད་མི་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ཞིབ་འཚོལ་ཅིག་ཨིན།
མཐའ་འཁོར་གྱི་ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ ཟུར་བཏོན་འབད་ནི་དང་ སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ སློབ་སྟོན་གྱི་ དཔར་བསྐྲུན་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ག་བསྡུར་གྱི་སྲིད་འབྲེལ་ནང་ལུ་ ནུབ་ཕྱཽགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་ མང་སུ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་དང་ ཀེ་ནེ་གྲ་ ཨཱསི་ཀྲེ་ལི་ཡ་དང་ ནིའུ་ཚི་ལེན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ཨིན།
གོ་སྐབས་ཆུང་ཀུ་སྦེ་བཞག་སྟེ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བརྩི་ནི་ལུ་ མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་དང་ འདི་ཡང་ གྲུབ་འབརས་འདི་གི་ གཞན་མི་མི་རློབས་དང་ ཡང་ན་ལུང་ཕྱོགས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་བཏུབ་ནི་ཨིན་མས།
ལེགས་ཤོམ་འབད་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་མི་གི་བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ གནད་དོན་ཅིག་པའི་གནས་སྟངས་ནང་གི་མཁས་པ་ ཞུན་དག་པ་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་ཆ་རོགས་ཅིག་གིས་ མཁས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ཅིག་གསར་བཏོན་འབད་མི་ནང་ ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་པར་ བསྐྱར་ཞིབ་ཅིག་བྱིན་དགོཔ་སྦེ་སླབ་མི་དང་ འདི་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ འཐུས་སྤྲོད་མ་དགོ་པར་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ འབདཝ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་མི་རིགས་ཨིན་མི་ མི་སྡེ་འདི་གིས་ སྡེ་ཚན་འདི་ལུ་ཁེ་རྒྱོང་ཡོད་པའི་བརྡ་དོད་ཚུ་ཐོབ་ནི་འདི་ མཐུན་ལམ་དང་འཁྲིལ་འགྱོ་འོང་ཟེར་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
ལམ་ལུགས་འདི་ ས་སྒོ་དང་འཁྲིལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ རྟག་བུ་ར་འགྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མང་ཤོས་ཅིག་འགོར་ལས་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ གནས་སྡུད་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ནང་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་དང་འདི་ཡང་ གསལ་ཏོག་ཏོ་འབད་ར་ ཞིབ་འཚོལ་རྩོམ་ཡིག་དང་ སློབ་ཡོན་ཚུ་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ཤེས་ཡོན་དང་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཅིག་སྦེ་ལེན་མི་ ཤོག་གུ་གི་ཐོག་ལས་དང་ གློག་ཡིག་གི་ཐོག་ལས་འབད་མི་རྩོམ་རིག་ཚུ་ དོན་ཚན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
གློག་རིག་གི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དཔེ་སྟོན་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་པ་གོང་མ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ༼སྡེ་ཚན་འགོ་འཁྲིདཔ་ལ་སོགས་པ་༽ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་ མ་དངུལ་གྲོགས་རམ་གྱི་དོན་ལས་བཙུགས་ཏེ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ཐམས་ལམ་འདི་ དུས་རབ་༡༧པ་དེ་ཅིག་ལས་མཚོན་རིག་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ འདི་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ཚུ་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་ རྒྱལ་རིང་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན། ༼ཧེ་མའི་དུས་རབ་ནང་ལུ་ དངོས་སུ་སྦྱང་བ་འབད་མི་ དག་ཅིག་ལས་འགལ་མེདཔ་༽
འ་ནི་ཚུ་མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་གྱི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མཚོན་རིག་ཚོང་ལས་ཚུ་ག་ར་ལུ་ འགབ་ཚུགས་པའི་ ངེས་གཏན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ཨིན།
རིག་ཚོད་ཟེར་མི་འདི་ དྲི་བ་ཚུ་གི་ལན་ཚུ་འཚོལ་བའི་སྐབས་ལུ་ཐོབ་མི་གི་ ཡོན་ཏན་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཕོ་ཚོད་དཔག་ནི་འདི་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཐབས་ལམ་གྱི་ཐབས་གཞི་བཀོད་ཐངས་ནང་ལུ་ དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་སྙད་ "མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་" དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ མཚོན་རིག་གི་གཙུག་སྡེ་གོང་འཕེལ་ཚུ་འགྱོ་སྟེ་ ཐ་སྙད་མིང་ཚིག་ཚུ་གི་སྦེ་མཚོན་རིག་དང་དང་མཚོན་རིག་མེན་མི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་མཚམས་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་བའི་དུས་ཚོད་ཁར་ལུ་ ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ "མཚོན་རིག་མཁས་པ་" དང་ "མཚོན་རིག་གི་རྫུས་མིང་" ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལོའི་གཱའུཆ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལོའི་ཀྲོའུ་གཉིས་ཀྱིས་ ཕི་ཡེ་ར་བེན་གྱིས་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་མི་འདི་ལུ་ ངོས་ལེན་མེདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དཀའ་ངལ་བསལ་མི་དང་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་ཚུ་ དྲི་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཁོང་ར་ནང་ན་ལས་ སྤྱང་དྲག་སྦེ་དགོཔ་ཨིན།
ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ རོ་བཱཀྲི་ནོ་ལ་དང་ ཧོ་ཝཏ་སཱན་ཀེ་གཉིས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ལུ་རྩོམ་བྲི་འབད་མི་ཁོང་གི་ཀི་དེབ་ མཚོན་རིག་ཐབས་ལམ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཟེར་མི་འདི་ནང་ལུ་བཀོད་མི་ནང་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ལུ་གྲོས་བསྡུར་འདི་འཕྲོ་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཕེ་ཡེ་ར་བེན་འདི་ ཐབས་ལམ་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་བའི་མིང་ཐོབ་མི་དང་འབ ྲེལ་ ཐམས་ལམ་གྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ལུ་ཅིག་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ འ་ནི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ཐབས་ཤེས་ཆེ་བའི་ཐོག་ལས་ བདེན་ཁུངས་གཟང་ནི་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་ནང་ལུ་ ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཡོད་མི་འདི་ རྒྱླ་རིང་གི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ ཕྱིར་བཏོན་དང་སྲིད་འབྲེལ་ཡང་ན་ ཆོས་དོན་གྱི་ལྟ་བ་དང་ ལམ་སྲོལ་ལུ་ཡིད་འབབ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་མི་དང་ མནོ་ལུགས་ཡང་ན་ད་རེས་ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་གིས་ བདེན་ཁུངས་ལུ་གསལ་བཏོན་འབད་ནི་གི་ ཐབས་ལམ་རྐྱངམ་ཅིག་བཏོནམ་ཨིནམ་སྦེ་ཐོབ་བརྗོད་བཀོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ལས་འགོ་བཟུང་ བརྟག་ཞིབ་ཚུ་ ཕཱརེན་སིས་བེ་ཀུན་གིས་གོ་བརྡ་སྤེལ་ཏེ་ གེམ་བཱ་ཏིསི་ཏ་དྲེ་ལ་པོར་ཏ་དང་ ཇོ་ཧ་ནིསི་ཀེབ་ལར་ དེ་ལས་ གེ་ལི་ལིའོ་གེ་ལི་ལི་ཚུ་གིས་ འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་གཞན་མི་གི་དྲི་དཔྱད་ནང་ལུ་ མཚོན་རིག་འདི་ ༼མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ་༽ ཧེ་མའི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་གུར་གྲུབ་ཏེ་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་དོན་ཚན་གུར་ལུ་ གོ་རྟོགས་ལེན་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་དཔོ་སྟོན་འདི་ མཚོན་རིག་གི་གཞི་སྒྱུར་འདི་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན། "
ཕོ་ཚོད་ཅིག་འདི་ སྨན་རིགས་གསརཔ་ཅིག་གིས་ སྨན་རིག་གི་སྨན་བཅོས་བལྟ་བརྟོག་ནང་ལུ་བཟུམ་འབད་ འ་ནི་མི་སྡེ་ནང་གི་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གི་ནད་གཞི་འདི་དྲག་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་སྔོན་དཔག་འདི་ རེ་བ་སྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་པའི་ བརྟག་དཔྱད་འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ཨིན།
རེ་བ་སྐྱེད་མི་དང་ གྲུབ་འབྲས་ངོ་མ་གི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་གིས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་གི་གནས་སྡུད་གྲུབ་འབྲས་འདི་ལུ་ ཚོད་དཔག་ག་འདི་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གསལ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན་ནའི་བདའ་སྟོནམ་ཨིན།
བརྟག་དཔྱད་འདི་གི་ རྙོག་འཛིང་དང་འཁྲིལ་ དྲི་བ་ཚུ་ལུ་བློ་སྟོབས་ཅན་སྦེ་ལན་སླབ་ནི་ལུ་ སྒྲུབ་བྱེད་ལངམ་སྦེ་བསྡུ་དགོཔ་དང་ ཡང་ན་ དམིགས་བསལ་ཆེན་དུ་དམིགས་ཏེ་བཀོད་མི་དྲི་བ་ཚུ་ལུ་ ལན་སྐོར་ཏེ་སྦེ་སླབ་ནི་དང་ ལན་ཚུ་གོ་བ་ཡང་ཏོག་ཏོ་སྦེ་སླབ་ནི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ བསྐྱར་བརྗོད་ཀྱི་བྱ་རིམ་ཚུ་དགོཔ་ཨིན།
ཕོལོ་རེནསི་བེལ་གིས་ མོ་གི་པི་ཨེཆ་དྲི་ཐི་སིསི་ནང་ལུ་ ༼༡༩༣༩༽ དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་གློག་པར་འོད་དབྱེ་གི་རྣམ་པ་གི་སྐོར་ལས་བཀོད་མི་འདི་ ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་༼མ་གཞི་དེ་ཅིག་ལེགས་ཤོམ་མེད་རུང་༽ "པར་༥༡" ཨིན་རུང་ འ་ནི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་འདི་གིས་ བར་ཆད་རྐྱྦ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢སྤྱི་ཟླ་༦པ་ — ཝཏ་སཱོན་གྱིས་ འོད་དབྱེ་གི་རྣམ་པ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ ཧི་ལིགསི་འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་ཚུ་སྟོན་ཏེ་ གློག་པར་གྱི་ཀྲི་ཨེམ་ཝི་པར་ཚུ་ མཐོང་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། "
འ་ནི་ཚོད་དཔག་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རྣམ་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་དཀའ་ངལ་ལས་ རྣམ་པ་སོ་སོ་སྦེ་ར་ཨིན་མས།
དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ ཧི་ལེགསི་མེན།"
དཔོ་འབད་བ་ཅིན་ ཧི་ལེགསི་གི་ སྒལ་ཚིགས་གི་གྱངས་ཁ་ ༼ཀིརིག་གིས་གྱིས་ཁ་༢ཡོད་པའི་དོག་པ་ཨིན་རུང་ ཝཏ་སཱོན་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ་པའི་ཉེན་བརྡ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་༽ གཞི་རྟེན་གྱི་ཆ་འདི་གི་གནས་ས་༼སྒལ་ཚིག་གི་ནང་ན་དང་ཡང་ན་སྒལ་ཚིག་གི་ཕྱི་ཁར་༽ ལ་སོགས་པ་ཚུ།
ཨིན་རུང་ ཝིལ་ཀིནསི་གིས་ ཕེརེང་ལིན་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་ནི་སྦེ་ཁ་ཟེད་ཡོདཔ་ཨིན། "
ཁོ་དང་ཀིརིག་གིས་ དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ བརྡ་དོན་འདི་དང་ཅིག་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཅཱར་གཱཕ་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཁོང་ར་གི་དཔེ་སྟོན་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གྲུབ་འབྲས་རྩ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་དང་ ཧ་ལས་སི་སི་ཅིག་ཐོན་ནི་གི་དོན་ལས་ གཞན་མི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ཡང་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ ཁོང་ར་དང་འདྲ་མཚུངས་འབད་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ འ་ནི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཁོང་རའི་ལཱ་གི་དོན་ལས་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པ་ཅིན་ཨིན་མས།
ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་མི་འདི་གིས་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ཐད་ཀར་དུ་ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་མི་འདི་གི་བསམ་འཆར་དང་ བརྟག་དཔྱད་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྱོ་མི་འདི་ར་ཨིན། ༼ཞིབ་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་༽
འ་ནི་ཐབས་ལམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་དང་ བྱ་རིམ་ལག་ལེན་ཐངས་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ བརྟག་དཔྱད་མཚོན་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
གོང་ལས་བཀོད་མི་གཞི་རྩ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཤེས་རིག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ "མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་"
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨེནིསི་ཀྲའིན་གིས་ དམིགས་བསལ་དང་སྤྱིར་བཏང་གི་ རི་ལེ་ཀྲི་ཝི་ཀྲི་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ བརྩམ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཁོ་གིས་ ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ལུ་ དགག་པ་མ་རྐྱབ་པ་སྦེ་ འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཙོར་ཚད་དང་འཁྲིལ་བའི་ འཇལ་ཚད་དང་རྩིས་ཁྲ་ཚུ་ ལམ་ལུགས་དང་མཐུནམ་སྦེ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བསྡུ་ལེན་འབད་མི་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ རྫུས་མའི་མཚོན་རིག་ ཨཱལ་ཀི་མི་བཟུམ་དང་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་དང་ ཡང་ན་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་བཟུམ་གྱི་མཚོན་རིག་ཚུ་ཨིན།
འབོར་ཚད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ ངེས་པ་མེད་མི་འདི་ སེམས་ཁར་བཞག་སྟེ་ འདི་དང་བསྟུན་པའི་ གཞན་མི་ངེས་ཏིག་མེད་མི་ཚུ་ རྩིས་རྐྱབ་དགོཔ་ཨིན།
དངོས་པོ་གི་ལག་ལེན་འགྲུལ་བཤད་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ གནས་ཚད་དང་ཅིག་ཁར་ ག་བསྡུར་རྐྱབ་མི་འདི་ལུ་ རག་ལསཔ་ཨིནམ་དང་ ལག་ལེན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ "སྤུངས་ཚོགས་" འདི་གིས་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ལུ་རག་ལས་ནི་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཕཱརནསི་གི་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་བཞག་སྟེ་ཡོད་མི་ པེལེ་ཀྲི་ནམ་ཨི་རི་གྲིཡམ་ ཀི་ལོ་ག་རམ་དམིགས་བསལ་ཅིག།
མཚོན་རིག་གི་འབོར་ཚད་འདི་ འཇལ་ཚད་ཀྱི་སྦེ་ ངེས་གཞན་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ ཤུལ་མ་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ ལཱ་དང་ཅིག་ཁར་ བརྒྱུན་འབྲེལ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ སྔོན་ལུགས་སྦུང་གི་འཇལ་ཚད་ཅིག་སྦེ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཅཱལ་གྲིན་དང་རྒྱ་གར་ པར་ཤིཡན་དང་ གིརིག་ ཨ་ར་བིག་དང་ ཡུ་རོ་པིན་གྱི་ གནམ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ འཛམ་གླིང་གི་ གཡོ་འགུལ་འདི་ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་ལུ་འཇལ་ནི་ལཱ་འབད་དེ་ར་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་འགོར་ཡོདཔ་ཨིན།
མར་ཀུ་རི་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་བའི་ཁྱད་པར་འདི་ ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གྱི་ཁྱད་པར་མཐོང་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འ་ནི་བརྟ་བརྟོག་འདི་ ཨཱལ་བརཀྲི་ཨེནསི་ཀྲའིན་གི་ སྤྱི་བཏང་རི་ལོ་ཀྲི་བི་ཀྲི་གྲུབ་མཐའ་གི་བལྟ་བརྟོག་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ ཁོང་ར་ལུ་ ཐོན་ཁུངས་ག་ཅི་ཡོདཔ་ཅིག་ག་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་ར་གི་གསར་བཀོད་དང་ གཞན་མི་ས་ཁོངས་ནང་ལས་འཆར་སྣང་ བསམ་ཚུལ་དོན་དག་བཀོད་ནི་ བེ་ཡི་སིའན་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན། ཞིབ་འཇུག་ལུ་ཡོད་མི་ ལེགས་ཐོན་ཚུ་གི་གོ་བ་འགྲུལ་བཤད་བཀོད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཤེས་གཏོག་ཡོད་པའི་བདེན་པ་ཚུ་ལུ་འཇུག་ནི་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལུ་ འདྲི་གཏུག་འབད་ནི་ལུ་ འ་ནི་ཚིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ ཨིན་རུང་ འ་ནི་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ལག་ལལེན་འཐབ་ནི་ཡང་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་ ཚོད་དཔག་བཀོད་མི་ལུ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་མ་ཤེསཔ་སྦེ་བཞག་དགོཔ་འདི་ག་ནི་བ་ཁག་ཆེཝ་ཨིན།
ཚད་དཔག་བཀོད་ནི་ཚུ་ བལྟ་བརྟོག་དང་ ཡང་ན་ཉམས་མྱོང་གིས་ ལྷོད་མ་ཚུགསཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ རིག་ཚོད་འདི་ བརྟག་དཔྱད་འབད་མ་ཚུགསཔ་ཅིག་དང་ དམ་དམ་སྦེ་ར་འབད་བ་ཅིན་ མཚོན་རིག་མེན་མི་ཅིག་ལུ་སྦེ་གནས་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་ གློག་པར་འོད་དབྱེ་གི་ བཟོ་རྣམ་འདི་ 'x གི་དབྱིབས་ནང་སྦེ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དབྱེ་དཔྱད་ཚུ་ འཛོལ་བ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ གལ་ཅན་གྱི་དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦོ་བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་མེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ དཔེ་ཚད་ལེ་ཤ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་ཡང་ན་ཞིབ་རྟོག་ ཡང་ན་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ནང་ལུ་གནས་སྟེ་སྡོད་མི་ མི་རློབས་ དེ་ལས་ ག་ཅི་ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཨིན་ན་དང་ ག་ཅི་ར་ ཅོག་ཐདཔ་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ལུ་བལྟ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
རྒྱུ་རྐྱེན་དབྱེ་ཞིབ་འབད་མི་འདི་ ཚོར་སྣང་གི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱཻན་འཚོལ་ནི་གི་ ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན།
ནིའུ་ཡོག་ལས་ྶབེ་ པེ་རིསི་ལུ་ གནམ་གྲུ་ནང་འཛུལ་འགྱོ་མི་འདི་ཡང་ བརྟག་དཔྱད་ར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གནམ་གྲུ་འདི་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ འཕུར་འགྲུལ་རིག་པའི་རྣམ་པ་ག་ཅི་བཟུམ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཕེརེང་ལིན་གྱིས་ དུས་འཕྲལ་ལས་ར་ ཆུ་གི་གནད་དོན་དང་འབརེལ་བ་ཡོད་མི་གི་ནང་ལུ་ སྐྱོན་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རིག་ཚོད་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་བཟོ་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ གནས་སྟངས་འདི་གི་དོན་ལས་འབད་མི་ དོན་ཚན་འདི་ ལོག་སྟེ་ར་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་དགོཔ་ཐོན་ནི་ཨིན་མས།
གཞན་མི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ གནས་ཚད་ག་དེ་ཅིག་ཁར་ལྷོདཔ་ཅིག་ བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ འཛུལ་ནི་ར་ཨིན་མས།
བརྟག་དཔྱད་དང་ གྲབ་མཐའི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ མཚོན་རིག་མཁས་པའི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ལོག་སྟེ་བཏོན་དགོཔ་ཨིན་མས།
འགྲེལ་བཤད་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པ་ཅིན་ ཚེ་དཔག་འདི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ གནམ་ས་མེད་ཕན་ཁུངས་ཅན་ལུ་འགྱོ་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ འདི་གི་གཞན་མི་གདམ་ཁ་ལས་ལྷག་པའི་ སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་ འགྲེལ་བཤད་འཕྲོ་མཐུད་དེ་རྐྱབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་གི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་མི་དང་འཁྲིལ་ མི་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་ཡང་ མཚོན་རིག་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ག་དེ་ཅིག་ཚུན་ཚོད་ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་ག་ཚུན་ཚོད་ར་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་མཐོང་པ་ཅིན་ གྲུབ་མཐའ་གསརཔ་ཅིག་གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི་དང་ ཡང་ན་ ༼ཡོངས་གྲགས་ལུ་༽ སྒྲུབ་བྱེད་གསརཔ་ཅིག་འགྲུལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཧེ་མའི་གྲུབ་མཐའ་གུར་ལུ་ བཟོ་བཅོས་འབད་མི་འདི་གིས་ར་བཏུབ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅས་ཏེ་ འཛམ་གླིང་འདི་ མཚོན་རིག་གི་བལྟ་བརྟོག་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་གསརཔ་ཚུ་ ཧེ་མའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་དང་འཕྱད་ད་ མང་སུ་ཅིག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཆ་ཚང་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཧེ་མ་གི་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ མང་སུ་ཅིག་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་འབད་ ཧེ་མའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ གྲུབ་མཐའ་གསརཔ་ཚུ་གིས་ བལྟ་བརྟོག་མང་སུ་ཅིག་གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ གནས་ཚད་མཐོ་དྲག་སྦེ་གྲུབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
བཟོ་བཀོད་ཚུ་ག་ར་མཇུག་བསྡུ་བསམ་འཆར་གྱི་ལམ་ལུགས་ ཁ་གསལ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་དང་ མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་ག་ར་ སྒྲིག་མི་ཚུ་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་སྦེ་འགྱོ་མི་ཚུ་ལུ་ དཀའ་སྡུག་ལས་བཟོད་ཚུགས་པའི་ ནུས་པ་བྱིནམ་ཨིན།"
འདི་གི་མཐར་འཁྱོལ་གྲུབ་འབྲས་འདི་གིས་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི་ཨིན་རུང་ འདི་བཟུམ་འཕྲལ་འཕྲལ་ཅིག་ལས་མི་འབྱུང་ནི་ཨིན་མས།
པརའི་ཨོ་རི་གི་ཐབས་ལམ་ – འདི་གིས་ ཤོ་མཐུན་འདི་ཁྲོ་གཏུམ་ཉུང་སུ་ཅིག་སྦེ་ གོང་འཕེལ་བཏང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ ཁ་སླབ་ཀྱི་ནང་ལུ་ཐོན་ཏེ་ མཐོང་ཚུལ་འདི་ལུ་ ག་བསྡུར་འབད་དེ་བསམ་འཆར་འདི་ བྲོཝ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་ མཐའ་སྐྱོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། "དོན་དག་དང་འཁྲིལ་ངོས་ལེན་འབད་ཚུགསཔ།"
འ་ནི་འདི་ འགྲོ་ཡུལ་ཐག་རིང་ས་དང་ཡང་ན་བོ་ལོག་ཁར་ བདེན་པ་འདི་ ཁྱོད་ཡང་ན་ང་ཡང་ན་ མཐའ་མེད་པའི་མི་སྡེ།
བཙན་ཁྲིད་ཀྱི་ནང་ལས་སྦེ་ པཱིརསི་གིས་ འགན་སྤྲོད་ནི་འདི་ གོ་བ་ལེན་ནི་ཅིག་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ བརྟག་དཔྱད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཚད་སྙྗོམས་ཀྱི་བདེན་པ་འདི་ རིག་ཚོད་ཅིག་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེད་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡང་ལས་ཡང་དུ་ར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་སྒྲ་སྒྲིག་འབད་མི་ སེམས་འདི་གིས་ཡང་ འཛོལ་བ་སྦེ་ ཕོ་ཚོད་དཔགཔ་ཨིན།
པིརསི་ཅཱལསི་ཨེས་ ༼༡༩༠༢༽ ཀར་ནི་གི་ལག་ལེན་ MS L75.329330 བལྟ་ Draft D of Memoir ༢༧ལས་ "དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གསར་བཏོད་འབད་ནི་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ནམ་ཅིག་གི་ཚེས་ ངེས་པར་དུ་བྱུང་ནི་ཨིན་མི་གི་ལས་རིམ་འདི་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་འབད་དགོཔ་དང་ འདི་ཡང་གསར་བཏོད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ རང་གི་རང་གནམ་མེད་ས་མེད་ དཀའཝ་མ་དཔྱདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན།
དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གསར་བཏོད་རིག་པ་གི་དྲི་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་དང་ དྲི་བ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་གི་ བཙན་ཁྲིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་བརྩི་འཇོག་འདི་གིས་ མཐའ་སྐྱོང་འབད་དགོཔ་ཨིན།"
རིག་ཚོད་འདི་ བཙན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ལས་ སེམས་ཁམས་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་ལུ་སྣ་འཁྲིད་འབད་ཚུགས་པའི་ དངོས་སྦྱོང་གི་བརྡ་སྟོན་ཅིག་དགོཔ་དང་ འདི་ཡང་ མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཁོང་ར་ཡང་མཚོན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་ནང་ལུ་འཛུལ་དགོཔ་ཨིན།
ཨོནསི་ཀྲའིན་ཨཱལ་བཱརཀྲ་ ༼༡༩༣༦་དང་༡༩༥༦༽ ཅིག་གིས་སླབ་དོ་འོང་ "འཛམ་གླིང་གི་བརྟག་པར་གནས་པའི་རྣམ་རྟོག་འདི་ འདི་གི་ གོ་དོ་རྟོགས་ཚུགས་མ་ཚུགསཔ་འདི་ཨིན།"
ཐབས་ཤེས་རིག་པའི་གཤིས་ལུགས་ལས་ བསམ་ཚུལ་སྐྱེད་མི་འདི་གིས་ མཚོན་རིག་འདི་གནས་ནི་གི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་གི་སྦྱང་བ་ཐོག་ལུ་ ཁོ་གི་ཞིབ་རྟོག་འདི་ ངོ་མ་ར་སྤྱི་སྙོམས་ལུ་འཇུག་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ མཚོན་རིག་འདི་ག་དེ་སྦེ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་སླབ་ནི་མེདཔ་དང་ ཡང་ན་ འ་ནི་འདི་ དུས་ཚོད་གཞན་ཅིག་དང་ ལམ་སྲོལ་གཞན་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ཡང་ སྦྱང་བ་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ལེའུ་དང་པ་འདི་བཏོན་ཞིནམ་ལས་ གཱོལ་གི་གི་རྩ་བ་འདི་དང་ ཐབས་རིག་ལུ་གནོད་པ་ཅིག་སྦེ་ འགོ་དང་པ་བཀག་ཆ་འབད་མི་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་དང་ བཱ་རཱ་ཧཱི་དང་ཀེབ་ལར་གྱིས་ ནམ་ལངས་འདི་བལྟ་སྟེ་ "ཁྱད་པར་" མཐོང་མི་གི་སྐོར་ལས་གྲོས་བསྡུར་དང་ འདི་ཡང་སེམས་ཀྱི་མནོ་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཅོག་འཐདཔ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ ཉིམ་འདི་ཤརཝ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཡང་ན་ མཚོན་རིག་གི་ལམ་ལུགས་ག་བཟུམ་ཅིག་ཡོད་རུང་ འདི་ཚུ་གི་སྒྲིག་གཞི་ལས་འགལ་མི་འདི་གིས་ མཚོན་རིག་གི་ཡར་འཕེལ་ལུ་ ཕན་གནོད་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་ ལོ་རྒྱུས་ཐོན་རིམ་སྦེ་ཤེས་ཚུགས།
དེང་སང་གི་ལུགས་ལུ་མ་འགྱུར་བའི་ཧེ་མ་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ཚུ་ ཁོང་ར་ཡ་ རྙོག་འཛིང་གི་གཞི་དོན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་དང་ཨང་རྩི་རིག་པ་གཉིས་ཆ་ར་གི་དཔེ་བཀོད་ཚུ་ རིམ་མཐུན་སྦེ་འོང་དགོཔ་མ་ཚད་ སོར་གྱུར་འབད་བཏུབ་སྦེ་དགོ་ནི་ཨིན་མས། ༼བདེན་མེད་བཟོ་ཚུགསཔ།༽
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ དུས་ཚོད་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་བསམ་གཞི་འདི་ མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དོན་ཚན་གྱི་དོན་ལས་ མ་འགྱུར་བརྟན་པ་སྦེ་གནས་མི་འདི་ རྟགས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨི་གི་ནི་ཝིག་ནར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ ཕོ་ཚོད་མེད་པའི་ཕན་ནུས་ཅན་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་རྟགས་མ་ཐོབ་མི་ སེམས་ཁམས་མཁས་མཆོག་ཅིག་གི་དོན་ལས་ དཔའ་ཉམས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།
བདེན་ཁུངས་དང་དགག་པ་གི་ནང་ལུ་ ལ་ཀ་ཀྲོསི་གིས་ བདེན་ཁུངས་འཚོལ་ནི་དང་ ཕོ་ཚོད་དཔག་ནི་གི་དཔེ་བཏོན་ནི་གི་གཞི་རྟེན་ལམ་ལུགས་ལེ་ཤ་ཅིག་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཁ་རྗེ་ཅན་ཨིན་ཟེར་མི་གི་དོན་དག་འདི་ གསལ་བཀོད་འབད་འོང་།
མཧ་ཝ་ ཨེན་ཇེ་: ལོ་རེནསི་ཨིརལ་བམ་འགན་རོགས།
འ་ནི་འདི་ ན་སིམ་ནི་ཀོ་ལཱསི་ཏ་ལིབ་ཀྱིས་བཀོད་མི་འདི་ཨིན་ "ཉམས་ཉེན་ཅན་གྱི་གདོང་ལེན་" ཞབས་དཔྱད་འབད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་ལ་ལུ་ཅིག་ ང་བཅས་ར་མི་གི་འཛོལ་བ་དང་ མི་གི་ཕྱོགས་ལྷུང་ དེ་ལས་ གོ་རིམ་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཉམས་ཉེན་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ བཀག་ཚུགས་མི་དང་ཡང་ན་ལཱ་ཁག་ཅིག་ཨིན་རུང་ འདི་བཟུམ་གོ་རིམ་མེད་མི་འདི་གིས་ གནད་དོན་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ཕན་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དཔྱད་རིག་མེད་པའི་གྲུབ་འབྲས་འདི་གི་སྦེ་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ ཁོང་གི་ཐབས་ལམ་ནང་ལུ་ འཛོལ་བ་ཨིན་མས་ཟེར་མནོ་མི་ཚུ་ བཅོ་ཁ་རྐྱབ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ མཚོན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་དང་འཁྲིལ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ངོས་ལེན་འབད་མི་ རང་བཞིན་གྱི་འཛམ་གླིང་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་གི་ འགྲེལ་བཤད་གསལ་བཀོད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་བལྟ་བརྟོག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་གི་ རྣམ་པ་དང་ འཇལ་ཚད་དེ་ལས་ དཔྱད་ཞིབ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལེགས་ཤོམ་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་གཞི་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་མི་ མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་གིས་ དམ་དམ་སྦེ་ར་ནན་ཞིབ་འབད་དང་ མཚོན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་འདི་ ཆོས་གཟུགས་སུ་བཀོད་ནི་གི་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཨིསི་ཀྲི་ཕཱན་ཇེ་གཱོལདྲ་གིས་བྲི་མི་ནང་ "བདེན་པ་དང་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ དབྱེ་བ་སོ་སོ་ཨིནམ་མ་གཏོགས་ ཐེམ་སྐས་ལྟ་བུའི་ རིམ་ཐོན་གྱི་གོ་རིམ་ཡར་མཛེགས་མི་གི་གྲངས་སུ་མི་ཚུད་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་གི་དོན་དག་འདི་ ༼འཕྲལ་འཕྲལ་ར་གྲུབ་མཐའ་འདི་ བཅུད་བསྡུས་འདི་ལུ་འབྲེལ་འཐབ་ཨིནམ་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན་༽ མཚོན་རིག་གི་སྒྲིག་ལུགས་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་བཟུམ་འབད་ འ་ནི་འདི་ ཉམས་ཆུང་གི་རྣམ་པའི་ཐོག་ལས་ གྲུབ་མཐའ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལས་ ཁྱད་པ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རྒྱུན་གྱི་སླབ་ལུགས་ནང་ལུ་ གྲུཙ་མཐའ་འདི་གིས་ བདེན་ཁུངས་མ་བསྐྱལ་མི་དང་ ཕོ་ཚོད་ཐོག་ལས་འཆར་སྣང་བཀོད་མི་ཚུ་ ངོ་བཏོན་འབད་བའི་ འགྲུལ་བཤད་ཅིག་ལུ་བརྡ་སྟོན་ནི་ཨིནམ་དང་ མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ར་ ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་མི་གི་དོན་འགྲུལ་འདི་ བཀོདཔ་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་ལ་ལུ་ཅིག་ རྨང་གཞི་ལས་ར་ སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་གཞི་ཚུད་དེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ འགྱུར་འགྱོ་ནི་གི་རྣམ་པ་ར་མེདཔ་ཨིན་ ༼དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ འཕེལ་འགྱ྄ར་དང་ རྒྱུ་སྐར་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ ཁམས་ཕྱན་གྲུབ་མཐའ་ པེལེཏི་ཀྲེག་ཀྲོ་ནིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ དེ་ལས་ ནད་རིགས་ཀྱི་ནད་འབུཔ་གྲུབ་མཐའ་ལ་སོགས་པའི་ མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ཨིན།༽
མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ བདེན་པ་མེད་པའི་ སྔོན་དཔག་སྐྱེད་ནི་ལུ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མཚོན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ག་ར་གི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ ངེས་ཚིག་བརྗོད་ནི་འདི་ བདེན་པ་མེད་མི་དང་ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་བཏུབ་པའི་ སྔོན་དཔག་སྐྱེད་ནི་གི་ ལྕོགས་གྲུབ་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ གཞི་ཚོགས་ཅིག་གི་སྦེ་མེན་པར་ རང་དབང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ འདི་བ་ལྷགཔ་ཅིག་ཨིན་ "གྲུབ་མཐའ་ཅིག་"
འ་ནི་འདི་གིས་ རིག་ཚོད་ཀྱི་དོན་ལུ་དང་ ཡང་ན་ འདི་གི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་ སྒྲུབ་བྱེད་བཏོནམ་ཨིན།
འ་ནི་གི་དོན་ལས་ སྒྲུབ་བྱེད་ལངམ་སྦེ་བསྡུ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མགུ་འཐོམ་སི་སི་སྦེ་འོང་ནི་ཨིནམ་ལས་ འདི་གིས་ ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་ཅིག་འགོར་འོང་།
སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ནུས་སྟོབས་འདི་ མཚོན་རིག་གི་མི་སྡེ་གིས་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ཨིནམ་དང་ ཁག་ཆེ་བའི་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་འདི་ རང་དབང་གི་སྡེ་ཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ཡང་ འདྲ་དཔེ་སྦེ་འབད་ནི་ཨིན།
རྫས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ སྐྱུར་རྫས་ལུ་བརྟེན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ སྐྱུར་རྫས་དང་འདི་གི་གཞི་བརྟེན་ཁྱད་རྣམ་གཞན་ག་ཅི་ར་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཚུ་གསལ་བཀོད་འབད་མི་ གྲུབ་མཐའ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ འ་ནི་ཚུ་ རྫས་ཁམས་ཚུ་གི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ སྔོན་དཔག་འབད་ནི་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་འདི་ངོས་ལེན་འབད་ནི་ལུ་ འདི་གི་སྔོན་དཔག་ཚུ་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ར་བརྟག་དཔྱད་འབད་དགོཔ་ཅིག་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ལུ་ སྒྲུབ་བྱེད་ན་སྒྲིང་སྒྲིང་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ལངམ་སྦེ་ར་ རྒྱབ་གནོན་འབད་དེ་ཡོད་པ་ཅིན་འདི་གི་ར་བཏུབ་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་གི་ནང་ལུ་ ཐབས་དང་གནས་སྐབས་ཚུ་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་དང་ཡང་ན་སྦོམ་སྦེ་ར་ འགྱུར་བཅོས་འབད་དགོཔ་ཐོན་ནི་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ གྲུབ་མཐའ་གི་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་གཞི་བཀོད་ནང་འཁོད་ལུ་ འོས་མཚམས་ལྡན་པའི་དོན་འགྲེལ་འབད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་པ་ཅིན་ འགྱུར་བཅོས་འབད་མི་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་གི་ནང་ལུ་ བཟོ་བཅོས་དང་གཞན་མི་དོན་འགྲུལ་ཚུ་ལུ་ གྲུབ་འབྲས་གསརཔ་གི་དོན་ལས་ རྒྱུ་མཚན་ལངམ་སྦེ་མེད་པ་ཅིན་ གྲུབ་མཐའ་གསརཔ་འདི་བཟོ་དགོཔ་འོང་།
འདི་ཡང་ གཞན་མི་ལེགས་ཐོན་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ དོན་འགྲེལ་དྲག་ཤོས་ཅིག་དང་ གཞན་མི་སྐབས་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ སྔོན་དཔག་གི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་སྦེ་ བདེན་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འགྱུར་བཅོས་འབད་བའི་ཤུལ་མ་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོད་མི་ གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ ལེགས་ཐོན་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་མངམ་སྦེ་དོན་འགྲེལ་འབད་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ལུ་ སྔོན་དཔག་གི་ནུས་སྟོབས་ཡང་མཐོ་དྲག་སྦེ་འོང་ནི་ཨིན་མས། ༼འདི་གིས་མ་འབད་བ་ཅིན་ འགྱུར་བཅོས་འདི་ཆ་འཇོག་མི་འབད་༽ འ་ནི་དོན་འགྲུལ་གསརཔ་འདི་ ལོག་སྟེ་ཚབ་བཙུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ བཙུགས་ནི་ཨིན་མས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གློག་མེ་དང་ རྡོ་ཁབ་ལེན་ཟེར་ མེག་ནི་ཀྲི་ཟམ་གཉིས་འདི་ གནད་གཞི་གཅིག་ལས་ རྣམ་པ་གཉིས་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ལུ་ ཨི་ལེག་ཀྲོ་མེག་ནི་ཀྲི་ཟམ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཉིམ་གི་དོན་ལས་ ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མང་ རྡུལ་ཕྲན་ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གི་བཞུ་སྦྱོར་འདི་ གསར་གཏོད་འབད་ཞིནམ་ལས་ གྲོས་མཐུན་འགྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱི་འཐེན་ཤུགས་གྲུབ་མཐའ་ འོད་འཕྲོའི་རྣམ་པ་འདི་ བཏོན་བཏང་མི་ལུ་ ཨེནསི་ཀྲའིན་གྱིས་བཀོད་མི་ནང་ དུས་ཚོད་ཡར་སེང་འབད་མི་དང་ དངོས་པོ་ཅིག་གཡོ་འགུལ་ནང་ཡོད་མི་གི་ རིང་ཚད་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་འདི་ གཡོ་འགུལ་མེདཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་དངོས་པོ་འདི་གིས་ མགྱོགས་ཚད་སྤྱིར་སྙོམས་སྦེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་ཚུ་གིས་ འཇལ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཕྱོགས་དང་ཅིག་ཁར་ མགྱོགས་ཚད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨེནསི་ཀྲའིན་གྱིས་ གཡོ་འགུལ་ནང་འབད་རུང་ཡང་ན་ མགྱོགས་ཚད་ན་འབད་རུང་ ཁྲམ་གཞི་གི་ཁུངས་གཏུག་ག་རའི་ནང་ འགྱུར་དོག་མེད་པའི་གཞི་རྩ་འདི་ སྤྱི་བཏང་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ནང་འཁོད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནང་ལུ་ བུངས་མེད་པའི་ནུས་ཤུགས་ཀྱིས་ཡང་ འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་གཡོ་འགུལ་ཐོན་ནི་དང་ "གུག་པ་" དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་ "ཕྱི་ངོས་" ༤གྲི་གི་ས་སྒོ་གི་དུས་ཚོད་ཚུ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ མཚོན་རིག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ རང་བཞིན་འདི་གིས་ག་དེ་སྦེ་སྤྱོད་པ་བཏོནམ་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་གི་ འགྲུལ་བཤད་ཀྱི་རྩིས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་གོ་དོན་ཕྱི་འགྱུར་ཅིག་འདི་ མཚོན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ གནད་སྡུད་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ལངམ་སྦེ་བསྡུ་གསོག་འབད་ཞིནམ་ལས་ མཚོན་རིག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནི་ཨིན་པའི་ གཞི་རྟཻན་གྱི་འཆར་སྣང་ཅིག་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་གཉིས་ཆ་ར་ དོ་མཉམ་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་བཏོན་ཏེ་ བདེན་པ་མེདཔ་བཟོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚད་མ་རིག་པའི་གོ་རིམ་དང་པ་འདི་ ལུགས་མཐུན་སྐད་ཡིག་གི་དཔེ་ཅིག་ཡང་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་ཚུ་གིས་ དོན་འགྲེལ་འབད་མི་རིག་ཚོད་འདི་ ཤེས་ཚོར་གྱི་ཐོག་ལས་ འཐད་ཀར་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་མ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ༼དཔེར་ན་ རྡུལ་ཕྲན་དང་ རེ་དྲའོ་ཝེབ་༽ གྲུབ་མཐའི་བསམ་གཞི་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་འོང་།
བརྗོད་ཕྲན་ "གྲུབ་མཐའ་གི་བསམ་ཚུལ་ཐོབ་མི་ཚུ་" འདི་ འ་ནི་ཐབས་ལམ་འདི་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
དཔེ་ཚད་འདི་འདི་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་སྐད་ཡིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ གྲུབ་མཐའ་འདི་ར་དཔེ་ཚད་ཨིན། ༼ཡང་ན་དཔེ་ཚད་ཅོག་ར་འཐདཔ་འབད་མི་ཚུ་བསྡུ་ནི་༽ དཔེ་ཚད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་འདི་མེན་པ།
ཚད་གཞི་གི་དཔེ་ཚད་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་འཐུན་ཤུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་གིས་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ གནས་ཕྱོགས་དང་མགྱོགས་ཚད་འདི་ ག་དེ་སྦེ་འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན་ན་བཏོནམ་ཨིན།
ཐད་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ "དོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་" འདི་གི་ དཔེ་ཚད་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ངོ་མ་གི་ཚབ་སྦེ་ ག་དེ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན་ན་ལུ་ ཁུངས་གཏུག་འབདཝ་ཨིན།
བཟོ་རིག་གི་ལྷབ་སྦྱང་འདི་གིས་ "ཨང་རྩིས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་" དང་ "དངོས་གཟུགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་" གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཁྱད་པར་ཕྱེཝ་ཨིན། འདི་ཡང་ དངོས་གཟུགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་ཟད་འགྲོ་འདི་ དང་པ་ར་ གློག་རིག་ཀཱམ་པུས་ཀྲར་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ལག་ཆས་ལསོགས་པའི་ གློག་རིག་གི་མཉེན་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཨང་རྩིས་ཐོག་གི་དཔེ་ཚད་བཟོ་མི་འདི་གིས་ མར་ཕབ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
རྒྱལ་རིང་བདེན་བཤད་ག་རའི་ནང་ལུ་ བསམ་ཚུལ་ལ་ལུ་ཅིག་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ༼དཔེར་ན་ ངོ་མ་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ལུ་ བསམ་ཚུལ་སྐྱེད་ནི་༽
འ་ནི་འདི་ གྲུབ་མཐའ་གིས་ ཚོད་དཔག་ཐད་ཁར་དུ་འབད་མི་འདི་བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་དང་ཅོག་ར་ཐདཔ་སྦེ་འཉམ་ཏོང་ཏོ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འགོ་ཐོག་ར་ ཐད་ཀར་དུ་ཚོད་དཔག་འབད་ཚུགས་མི་དང་ ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་བའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཧ་ལམ་ཅིག་བདེན་པ་སྦེ་ཚོད་དཔག་འབད་ཚུགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ཨིན།
ཚོད་དཔག་འདི་ཁུངས་ལྡན་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ སྔོན་དཔག་འདི་ཐད་ཀར་དུ་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ ཚོད་དཔག་འདི་ཁུངས་ལྡན་ཅིག་མེད་པ་ཅིན་ གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ སྔོན་དཔག་འདི་ཐད་ཀར་དུ་འབད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཨོགསི་ཕོརགྲ་ཨིང་ལིཤ་ཚིག་མཛོད་ ༼ཨོ་ཨི་གྲི་༽ དང་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་གི་ ཝི་ཀི་ཤ་ན་རི་གིས་ འདི་གི་ལེ་ཀྲིན་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་ བསམ་ཚུལ་ཅིག་ཨིན་པའི་རྟགས་བཏོནམ་ཨིན། ༼"ངོས་ལེན་ རང་དོན་ལུ་ལེན་ནི་ ཆ་གནས་ འཕྱོག་ནི་"༽ འདི་ཚུ་ འབྲེལ་ཚིག་ཨིན་ ༼"ཚུན་ ཕྱོགས་ལུ་ ལུ་"༽ དང་སུ་མི་རི་ ༼འབག་ནི་༽
ཚིག་འདི་ ངོ་མ་ལུ་ ཆོས་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ "ཡར་ཞིང་ཁམས་ནང་ལུ་ལེན་ནི་" དམིགས་བསལ་གྱི་ "ཝར་ཇིན་མེ་རི་ཞིང་ཁམས་ནང་ལུ་བསུ་བ་འབད་མང་དང་ ངན་ལྷད་ལས་བརྟེན་ ཕུང་པོ་འདི་ཉེན་སྲུང་འབད་དེ་བཞག་མི་" ༼༡༢༩༧ སི་ཨི༽ ཨིན་རུང་འ་ནི་འདི་ འདྲི་གཏུག་ཁོ་ན་གི་དོན་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ "ཚོགས་པ་གི་ནང་ལུ་ ལེན་མི་" ཡང་ན་ "མཉམ་མཐུན་གྱི་ནང་ལུ་ ཆ་གནས་"
ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་སྔོན་དཔག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཨིན་པ་ཅིན་རྐྱངམ་ཅིག་ གཏན་ཁེལ་གྱི་དོན་ལས་རྩིས་རྐྱབ་དགོཔ་དང་ དྲི་བ་ནང་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ མ་བཏུབ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་རྐྱངམ་ཅིག་ ང་བཅས་ཀྱིས་ གྲུབ་མཐའ་ལུ་དགག་པ་རྐྱབ་མི་གི་བྱུང་རིམ་ཅིག་དང་ གྲུབ་མཐའ་དང་ཅིག་ཁར་ དོ་འགྲན་མེད་པའི་བྱུང་རིམ་ཅིག་རེ་བ་སྐྱེད་སྐྱེདཔ་འོང་།
སེམས་ཁར་འཆར་བའི་བྱུང་རིམ་ག་ཅི་འབད་རུང་ཅིག་གིས་ འགག་པ་རྐྱབ་མ་ཚུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ མཚོན་རིག་མིན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཨིན།
ངེས་པར་དུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་བཏུབ་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལ་ལུ་ཅིག་ རྫུན་མ་སྦེ་མཐོང་སྟེ་འབད་རུང་ འདི་ལུ་ དགའ་མི་ཚུ་གིས་ ངེས་ལེན་འབད་བཏུབ་ཨིན་—དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གི་ཤུལ་མའི་ཡར་འདྲེན་འདི་ འགོ་བཙུགས་དགོཔ་དང་ ༼བདེན་པའི་ཤུལ་མ་༽ ལྷན་ཐབས་ཀྱི་རིག་ཚོད་ལ་ལུ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ ཚོད་དཔག་ ཡང་ན་ གྲུབ་མཐའའི་ཤུལ་མམ་གྱི་ཡར་འདྲེན་འདི་ དགག་པ་རྐྱབ་མ་དགོ་པར་ ལོག་སྟེ་ར་ འགྲེལ་བཤད་འབད་ནི་འདི་ཨིན།
པོབ་པར་གྱིས་ འ་ནི་སླབ་ཐངས་འདི་ སྐྱུས་བསྡུ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གྲུབ་མཐའ་གི་ མཚོན་རིག་གནས་ཚད་འདི་གི་ ཁྱད་ཚད་ལྟེ་བ་སྦེ་སླབ་ཏེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། "བདེན་པ་མེདཔ་བཟོ་ནི་གི་དང་ ཡང་ན་ དགའ་པ་རྐྱབ་ནི་གི་ ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་"
མཚོན་རིག་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ འབྱུང་རབ་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ གྲུབ་མཐའ་འདི་བདེན་པ་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་ཚུགས་པའི་ཚན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བའི་ པོབ་པར་གྱི་དོན་འགྲེལ་འདི་ འཛོལ་བ་ཨིནམ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཕི་ལིབ་ཀིད་ཆར་གྱིས་ པོབ་པར་གྱི་འཆར་སྣང་འདི་དམ་དམ་སྦེ་ར་ངོས་ལེན་འབད་བ་ཅིན་ "གྲུབ་མཐའ་" སྤྱི་ལོ་༡༧༨༡ལུ་ ཡུ་རེ་ནཱིསི་འདི་འགོ་དང་པ་གསར་འཚོལ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་འདི་ "བདེན་པ་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་བཟོཝ་འོང་" ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་གནམ་མཁའི་འཕྲུལ་རིག།
འཕེལ་སྐྱེད་: "མཚོན་རིག་གི་གྲུམ་མཐའ་སྦོམ་ ནིའུ་ཀྲོན་གྱི་བཟུམ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་གི་ ས་སྒོ་གསརཔ་སྒོ་ཕྱེ་མི།
དུས་ནམ་ར་འབད་རུང་ འདི་གིས་ ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ལན་སླབ་ཚུགས་མི་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ དྲི་བ་མངམ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པོབ་པར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་རྩིས་ཏེ་ གྲུབ་མཐའ་གཞན་ཚུ་གི་དོན་འགྲེལ་ཚུ་བཟུམ་འབད་ ཀིད་ཅཱར་གྱིས་ གྲུབ་མཐའ་ནང་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་གི་གནད་ཁུངས་ཡོད་པའི་ སླབ་ཐངས་ཚུ་འོང་དགོཔ་སྦུ་ ཁ་གསལ་བཤད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ འ་ནི་འདི་ ཡིག་ཐོག་ལུ་ བཀོད་དེ་ཡོད་རུང་ འ་ནི་འདི་ གྲུབ་མཐའ་ངོ་མ་ཅིག་དང་ འ་ནི་འདི་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནས་ཚིག་ནང་ལུ་ འཐད་ཀར་དུ་ བཀོད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ཨེ་ལིག་ཀྲོ་མེག་ནི་ཀྲིག་གྲུབ་མཐའ་གི་ དམིགས་བསལ་རྩིས་རིག་རྣམ་པ་འདི་ "ཨེ་ལིག་ཀྲོ་མེག་ནི་ཀྲི་ཟམ་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་" ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ རིམ་མཐུན་གྱི་གནས་ཚད་ལུ་ བསམ་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ འདི་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ ལོག་སྟེ་བཏོན་ཚུགས་པའི་ སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་ཨིན་མས།
ཤུལ་མ་གི་འདི་གི་དཔེ་འདི་ འོད་རླབས་ཀྱི་ གདོང་ལེན་གནས་ཤུགས་འདི་འོང་ནི་མས།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་འདི་ སྤྲོ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ཡར་འཕེལ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ མཚོན་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་ མི་ངོམ་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
དུས་སྐབས་སོ་སོ་གི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ ༼དང་ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱི་ཧེ་མ་ རང་བཞིན་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ རང་བཞིན་གྱི་འབྱུང་རབ་མཁས་པ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་པའི་སློབ་སྦྱོང་པ་དང་ བཟོ་རིག་མཁས་པ་དང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ མཚོན་རིག་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་མི་ཚུ་༽ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ ས་གནས་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ མི་སྡེའི་འགན་ལུགས་དང་ ཀུན་སྤྱིད་རྣམ་གཞག་གི་གཞི་རྩ་དེ་ལས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ ལེགས་སྤྱོད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་དང་འབྲེལ་ དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་ ཁོང་ལས་རེ་བ་འདི་ཡང་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིསི་ལ་མིག་གསེར་གྱི་དུས་སྐབས་ནང་གི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ ཡོན་ཏན་སྣ་མང་སྦེ་ཤེས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ དི་ཡང་ དེང་སང་གི་མཚོན་རིག་མཐུན་རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་གཞག་ཚུ་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཚད་མ་རིག་མ་ངོ་མ་ཟེར་མི་འདི་ ག་ར་སྟོང་པ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ ཆ་བཞག་ནི་གི་ གྲོས་འཆར་འདི་འོང་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲིསི་ཀར་ཀྲིསི་འདི་ དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་སྲོལ་བཙུགས་མི་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ འཕྲུལ་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་བཟོ་མི་དང་ སེམས་ཅན་ཚུ་གི་གཡོ་འགུལ་དང་སྣང་ཚོར་ཚུ་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་གི་ གཟེངས་ཐོན་བསམ་འཆར་བཟོ་མི་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་ལུ་ བཟོ་བསྒྲིགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་བྱིན་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འོད་དང་ སྣང་རིག་གི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ སྦལཔ་གི་སྒལ་ཚིགས་གུར་ གློག་ནུས་བསྐྱལ་མི་འདི་གིས་ སྦླཔ་གི་གཟུགས་ག་རའི་ནང་ལུ་ ཤ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕྲལ་འཚུབ་ཐོན་ནི་ཨིན་མི་འདི་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལ་ཛ་རོ་ཨིསི་པ་ལཱན་ཛ་ནི་འདི་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གཟུགས་ཁམས་རིག་པ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྒྱུར་ནུས་ཅན་དང་མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མི་ག་འདི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཨིན་ན་དང་ ག་འདི་ མཚོད་རིག་མཁས་པ་མེན་ན་ངེ་གཏན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལུགས་མཐུན་གྱི་བྱ་རིམ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་ལན་ནང་ལུ་ལན་སླབ་མི་ ཕྱེད་ཀ་ལྷགཔ་ཅིག་དེ་ཅིག་གིས་ ཤེས་ཡོན་ཉག་ཅིག་གི་ནང་ལུ་འཕྲོ་མཐུན་ནི་སྦེ་སླབ་ཡོདཔ་དང་ ཆ་ཤས་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་དང་ གཞུང་གི་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་ ཁེ་སང་མེད་པའི་མཐའ་འཁོར་ལས་སྡེ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལཱ་འབད་ནི་གི་རེ་བ་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་ དངོས་གནས་འདི་ལུ་ ཤེས་འདོད་སྦོམ་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མཚོན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་འདི་ མི་ཚུ་གི་གསོ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ རྒྱླ་ཡོངས་ འཛམ་གླིང་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་ རེ་འདོད་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ འཇིག་རྟེན་རིག་པ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དམིགས་བསལ་གྱིས་ རྡུལ་ཕྲན་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ མི་ཡི་ཇི་ནོམ་ལས་འགུལ་ཚུ་ཨིན་མས།
གྱངས་ཁ་ལས་བཅས་པ་ཅིན་ ཨམ་སྲུ་དང་འཕྱདཔ་དང་ ཕོ་རྒས་དཔྱ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ རིག་ཚོད་ཚུ་ཡང་ སུ་པཱར་ནོ་བྷ་མགྱོགས་འཕེལ་དང་ ག་མ་རེ་གག་པ་ ཀོཨ་སར་དང་ བེལེ་ཛར་ དེ་ལས་ ཀོསི་མིག་མའི་ཀོརོ་ཝེབ་ཀྱི་ རྒྱབ་རྟཻན་འོད་འཕྲོ་ཚུ་ཨིན།
གནམ་རིག་འདི་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ མཚོན་རིག་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་རིག་ནང་ལུ་ རྒྱུ་སྐར་སོགས་ཀྱི་གནས་ས་དང་གཡོ་ས་ལྟ་ནི་དང་ ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་གྱི་གཡོ་འགུལ་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་ལྟ་བརྟོག་དེ་ལས་ ཟླ་ཐོ་བཟོ་ནི་ལ་སོགས་པའི་ ལས་རྣམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་སྐར་གྱི་ལྟ་བརྟོག་འདི་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་གི་ལྟ་བརྟོག་ནང་ལས་ གནད་སྡུད་ཚུ་ བསྒྲུབ་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
འ་ནི་ལཱ་གཞི་གཉིས་ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
ཚིག་མཛོད་ཀྱི་དོན་འགྲུལ་དམ་དམ་ལུ་གཞི་བཞག་པ་ཅིན་ "གནམ་རིག་" ཁུངས་རྟེན་ "འཛམ་གླིང་གནས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱི་ལུ་དངོས་པོ་དང་ གནས་སྟངས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་དང་ འདི་ཚུ་གི་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་རྫས་ཁམས་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་" དེའི་སྐབས་ "རྩི་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་" གནམ་རིག་དང་འབྲེལ་གཏུག་འབད་བའི་ཡང་ལག་ལུ་ "སྤྱོད་ལམ་དང་ ཕྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ དེ་ལས་ གནམ་མཁའི་དངོས་པོ་དང་ ལེགས་ཐོན་གྱི་ མཁས་རིག་གི་བྱ་རིམ་ཚུ་ཨིན།"
ལཱ་གཞི་གི་རིགས་ གནམ་རིག་གི་རྒྱུ་སྐར་དང་དངོས་པོ་ཚུ་གི་གནས་ས་དང་གཡོ་ས་ལྟ་ནི་འདི་ རྩིས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ཡང་ཨིན་པའི་ཁར་ གནམ་རིག་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་སྣང་འཆར་ཚུ་ལས་ བསམ་གཞི་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ འཛམ་གླིང་གི་གཡོ་འགུལ་གྱི་སྐོར་ལས་ གྲུབ་ཡོདཔ་དང་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་ ཉིམ་དང་ཟླཝ་ དེ་ལས་འཛམ་གླིང་ཚུ་གི་ རང་གཤིས་ཚུ་འདི་ ནང་དོན་རིག་པའི་ཐོག་ལས་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱིས་ཁག་ཆེ་མི་ ཐོག་མའི་གོང་འཕེལ་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ མཚོན་རིག་གི་གནམ་རིག་འགོ་བཙུགས་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ གཞན་མི་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་གནམ་རིག་གི་ལུགས་སྲོལ་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ བེ་བི་ལོ་ནིའན་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
གིརིག་གི་གནམ་རིག་འདི་ གནམ་མཁའི་ལེགས་ཐོན་ཅན་གྱི་ དངོས་གཟུགས་འགྲེལ་བཤད་ལས་སྦེ་ ཁུངས་ལྡན་ཅིག་འཚོལ་མི་ལས་སྦེ་ ཁྱད་ཆོས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧི་པ་ཀཱསི་གིས་ རྒྱུ་སྐར་༡༠༢༠གི་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ ཐོ་གཞུང་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ བྱང་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་གི་ སྐར་ཚོམ་མིང་ཅན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ གིརིག་གི་གནམ་རིག་ནང་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
གི་ཡོག་ཝོན་ཕོ་ཡག་བ་ ༼༡༤༢༣ལས་༡༤༦༡༽ དང་ རི་ཇིའི་མཱན་ཀྲ་ནཱསི་ ༼༡༤༣༦ལས་ ༡༤༧༦༽ གཉིས་ཀྱིས་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་དེ་ཅིག་གི་ཤུལ་མ་ ཀོ་པར་ནི་ཀཱསི་གོང་འཕེལ་གྱི་ཧི་ལིའོ་སེན་ཀྲིག་གི་དཔེ་ཚད་འདི་གི་ གནམ་རིག་གི་ཡར་འཕེལ་རྩ་ཅན་བཟོ་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༩༦༤ལུ་ ནང་འཁོད་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ སྐར་ཚོམ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨཱན་གྲོ་མི་དྲ་སྐར་ཚོམ་འདི་ པར་ཤི་ཡན་མུསི་ལིམ་ གནམ་རིག་མཁས་པ་ Abd al-Rahman al-Sufi གིས་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ ཕིགསི་ཨིསི་ཀྲརསི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བསྒང་ གནམ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཨ་ར་བིག་གི་མིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ ངོ་བཏོན་འབད་དེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ སྐར་མ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གི་མིང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སོང་ཧའི་གི་འབྱུང་རབ་མཁས་པ་ མ་མུད་ཀ་ཏི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༨༣ལུ་ སྐར་མདའ་མང་འབབ་ཅིག་ ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེབ་ལར་འདི་ ཉིམ་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ རྒྱུ་སྐར་ཚུ་གི་གཡོ་འགུལ་ ཁ་གསལ་སྦེ་ཐད་ཀར་དུ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཚུགས་པའི་ ལམ་ལུགས་ཅིག་བརྩམ་མི་འགོ་དང་པ་ཨིན་མས།
ཨིང་ལིཤ་གི་གནམ་རིག་མཁས་པ་ ཇོན་ཕཱལམ་ཨིསི་ཀྲིདྲ་གིས་ སྐར་མ་༣༠༠༠ལྷགཔ་ཅིག་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ སྐར་མ་ཐོ་བཀོད་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་འདི་ ནི་ཀོ་ལཱསི་ལུའུསི་དྲི་ལ་ཀཱི་ལི་གིས་ བཀོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ལཱ་ཚུ་ ཇོ་སེབ་ལུའུསི་ལག་རང་གེ་དང་ པའི་རི་སི་མོན་ལ་པེལེསི་གཉིས་ཀྱིས་ ལྷག་པར་དུ་ ཡང་དག་པ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱུ་སྐར་དང་ཟླཝ་གི་བུངས་ཚད་ཚུ་ ཁོང་རའི་འགྱུར་བ་འདི་ལས་ ཚད་རྩིས་བཏོན་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐར་མ་ཚུ་ འཛམ་གླིང་གི་ཉིམ་དང་ཆ་འདྲཝ་སྦེ་ ཁུངས་བསྐྱལ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཚ་དྲོད་དང་ བུངས་ཚད་ དེ་ལས་ སྦོམ་ཆུང་གི་འཐད་ཁར་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
གྲུབ་མཐའ་ལས་བརྟེན་པའི་གནམ་རིག་འདི་གིས་ བེལེཀ་ཧོལ་དང་ ནིའུ་ཀྲོན་སྐར་མ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ འཆར་སྣང་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ འདི་བཟུམ་མའི་རྟ་བརྟོག་གི་རིག་ཚོད་ ཀོའ་སར་དང་ པཱལ་སར་ དེ་ལས་ བེལེ་ཛར་དང་ རེ་དྲའོ་གི་རྒྱུ་སྐར་ཚུ་ རྒྱ་མཚན་བཀོད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྟ་བརྟོག་གི་གནམ་རིག་འདི་ ལྟ་བརྟོག་ཚུ་འབད་མི་ ཨི་ལེག་ཀྲོ་མེག་ནི་ཀྲིག་གི་འོད་རླབས་འདི་གི་ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ཨིན་མས།
རེ་དྲིའེ་ཝེབསི་ལ་ལུ་ཅིག་ གནམ་རིག་གི་དངོས་པོ་ནང་ལས་ འཐད་ཀར་དུ་བྱུངམ་ཨིན་རུང་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་ཐོན་རླུང་གི་ཐོན་འབྲས་ མང་ཤོས་ཅིག་ རེ་དྲིའོ་ཐོན་རླུང་མཐོང་མི་འདི་ གློག་རྫས་ཚུ་གིས་ མེག་ནི་ཀྲིག་ས་སྒོ་གི་ རྒྱུ་ལམ་བསྐོར་མི་ སིན་ཀོརོ་ཀྲོན་འོད་འཕྲོ་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཝའིདྲ་ཕིལདྲ་ཨིན་ཕཱརདྲ་སཱར་བེ་ཨེགསི་པོལོ་རཱར་ ༼ཝའིསི་༽ གི་ནང་ལས་ལྟ་བརྟོག་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གེ་ལེག་ཀྲིག་པོརོ་ཀྲོ་ཨིསི་ཀྲར་ཚུ་ ཁོང་རའི་སྐར་ཚོམ་ལས་ ངོ་བཏོན་འབད་ནི་ལུ་ ནུས་སྟོབས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྟ་བརྟོག་གི་པར་ཚུ་ཡང་ ངོ་མ་ལུ་ ལགཔ་གི་སྦེ་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉེན་ཅན་འོད་ཀྱི་གནམ་རིག་འདི་ དྲོད་ཚད་འོད་འཕྲོ་གི་ཞིབ་འཇུག་དང་ ལྷ་འདྲེའི་ཐོན་རླུང་གི་ཐིག་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ལུ་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཧོཀྲ་བུལུ་ཨིསི་ཀྲར་༼ཨོ་བི་ཨིསི་ཀྲར་༽ ཚུ་ འ་ནི་ཝེབ་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་འོད་མདངས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ག་མ་ཟེར་མི་འོད་ཟེར་འདི་ ཀོམཔི་ཀྲོན་ག་མ་རེ་ཨོབ་ཟར་བེ་ཀྲོ་རི་བཟུམ་གྱི་ འཕྲུལ་སྐར་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཐད་ཀར་དུ་མཐོང་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱང་ཤེལ་ ཨེཀྲ་མོསི་ཕི་རིག་ཅི་རེན་ཀོབ་ཀྲེ་ལིསི་ཀོབ་གི་ཐོག་ལས་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན།
འཐེན་ཤུགས་རྦ་རླབས་ཀྱི་གནམ་རིག་འདི་ ཐག་རིང་ལུ་ཡོད་པའི་ དངོས་པོ་སྦོམ་ཅིག་གི་ ལྟ་བརྟོག་གནད་སྡུད་ཚུ་བསྡུ་ནི་གི་ འཐེན་ཤུགས་རྦ་རླབས་ལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་ལུ་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་མི་ ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་ གནམ་རིག་གི་ལཱ་གཞི་ཅིག་ཨིན།
འབྱུང་རབས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ གནམ་མཁའི་འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཉིམ་དང་ཟླཝ་དེ་ལས་རྒྱུ་སྐར་ཚུ་གི་གནས་སའི་ཤེས་ཡོན་འཐད་ཀར་དུ་ཤེས་དགོཔ་འདི་ ག་ནི་བ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ༼གནམ་མཁའི་འགྲུལ་སྐྱོད་ལུ་ལམ་སྟོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གནམ་མཁའི་དངོས་པོ་ཚུ་གི་ལག་ལེན་༽ ཟླ་ཐོ་བཟོ་ནི་ལུ་ཡང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་སྐར་མ་ཚུ་གི་ འདྲ་མཉམ་སྐར་ཚོམ་ཅན་སྦེ་འཇལ་མི་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐམས་འདི་གི་གནས་ཚད་འཇལ་ནི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ ཐབས་རིག་འདི་གི་དོན་ལས་ ག་ནི་བ་ཁག་ཆེ་བའི་ གཞི་རྟེན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནི་ཨིན་མས།
བྱ་རིམ་ཅིག་གི་ དབྱེ་དཔྱད་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ག་ཅི་ར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱ་ཆེ་བའི་མཐོང་གསལ་བྱིན་ནི་ལུ་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
དཔེ་ཚད་ཅིག་གི་སྦེ་ སྔོན་དཔག་འབད་མི་ རིག་ཚོད་ཀྱི་ ལྟ་བརྟོག་འདི་གིས་ གནམ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ གདམ་ཁ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ནང་ལས་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་གི་གོ་སྐབས་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ མི་མཐུན་པའི་དཔེ་ཚད་འདི་ རིག་ཚོད་གསལ་བཀོད་འབད་ཚུགས་མི་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ ཤོ་མ་མཚུངས་པའི་ གནད་སྡུད་འདི་གི་སྦེ་ དཔེ་ཚད་འདི་ རྩ་བ་ལས་ར་ སྤང་བཅུག་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྩིས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་འདི་ དོན་ཚན་གོ་ཡངས་གྲགས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྩིས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་དང་ཨེ་ལིག་ཀྲོ་མེག་ནི་ཀྲི་ཟམ་ རྩིས་དཔྱད་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་དང་ ཐར་མོ་གྲའི་ན་མིག་ ཀཱོན་ཀྲམ་འཕྲུལ་རིག་དང་ རི་ལེ་ཀྲི་ཝི་ཀྲི་ རྡུལ་ཕྲན་དང་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་ ཨེ་ཀྲོ་མིག་དང་ མོ་ལི་ཀུར་ལར་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ "རྩིས་ཀྱི་རྫས་ཁམས་རིག་པ་" ཉི་མའི་ཁྱིམ་འཁོར་དང་ སྐར་མ་ཚུ་གི་སྦུག་གི་བརྒྱུད་ལམ་གཉིས་ཆ་རའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས།
དེ་ལས་ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ཟེར་མི་ཚིག་འདི་ཡང་ ཅོག་ར་འཐདཔ་ཨིན།
འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་གི་བཟོ་བཀོད་སྦོམ་ཚུ་ལྟ་བརྟོག་འབད་མི་དང་ དངོས་གཟུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རིག་པ་གི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ ག་དེ་སྦེ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་དང་ འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཚུ་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
དངོས་པོའི་གནས་རིམ་བཟོ་བཀོད་འདི་གིས་ བར་སྣང་གི་ནང་ལུ་ བུངས་གི་སྟུག་ཚད་འདི་ འགྱུར་ལྡོག་མེད་པར་གྲུབ་ནི་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན།
འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ འབར་སྐུད་ནང་ལུ་སྤུངས་ཏེ་ བར་ན་ལུ་ ས་སྟོང་བཞགཔ་ཨིན་མས།
དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་གི་ གནད་དོན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་སྐོར་ལས་ ལྷབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
མཐའན་མཇུག་ཁར་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་གི་ བཟོ་བཀོད་གནས་ཚད་ཆེ་བ་འདི་ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཤུལ་མ་གི་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
མིག་གི་སྦེ་གསལ་བཀོད་འབད་དོ་བཟུམ་འབད་ སྒོང་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྐར་ཚོམ་ལུ་ ཕར་ཚུར་བྱེལ་ཏེ་ སྒོང་དབྱིབས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒོང་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྐར་ཚོམ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ གེ་ལེན་ཀྲིག་ཚོགས་ཀྱི་སྦུག་ལུ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ སྐར་ཚོམ་སྦོམ་ཚུ་ཅིག་ཁར་སྡོམ་ཏེ་སྦེ་ གྲུབ་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
འཚུབ་འགྱུར་ཅན་གྱི་སྐར་ཚོམ་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ སྐར་མ་རྙིངམོ་ཚུ་གི་འོད་འཀོར་ཚུ་གིས་ བསྒོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐར་ཚོམ་ཚུ་ལས་བཞི་དཔྱ་གཅིག་ག་ར་ དབྱིབས་ངེས་པ་མེདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ སྐར་ཚོམ་ཚུ་གི་དབྱིབས་མ་འདྲཝ་སབེ་འོང་དགོ་མི་འདི་ཡང་ འཐེན་ཤུགས་དང་འབྲེལ་ཐབས་འབད་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས།
རེ་དྲིའོ་སྐར་ཚོམ་འདི་ སྐར་ཚོམ་ངར་དྲག་ཅིག་དང་ རོ་དྲིའོ་ཆ་ཤས་ཀྱི་འོད་རླབས་ནང་ལུ་ འོད་མདངས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ རླུང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་གི་ བཟོ་བཀོད་གནས་ཚད་ཆེ་བ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ སྐར་ཚོམ་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་དང་ ཅིག་ཚོགས་ཀྱི་སྦེ་ ངོ་བཏོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མིལ་ཀི་ཝེ་གི་སྦུག་ལུ་འདི་ དབྱིབས་ནར་ལེབ་སྦེ་ ཕྱི་ཁར་ཐོན་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་འདི་ལུ་ལྟེ་བ་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འདི་ དོང་གནགཔོ་སྦོམ་ཅིག་སྦུག་ན་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲབ་འཁོར་འདི་ འོད་འཁོར་དང་ སྐར་མའི་སྤུངས་ཚོགས་གཉིས་པ་ དེ་ལས་ གོལོབུ་ལར་ཀཱལསི་ཀྲར་ཟེར་མི་ སྐར་མ་ཚུ་གིས་ བསྐོར་ར་རྐྱྦ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཚོགས་འཛོམས་པའི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་འགྱུར་ཏེ་ ལེ་ཤ་ཅིག་ཁར་ཚོགས་པའི་བསྒང་ལས་ བརྡིབ་འགྱོཝ་ཨིན། ༼འཙོར་ཚད་འདི་ ཇིནསི་ལེངཏ་གི་སྦེ་ ངེས་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་༽ གདོད་མའི་སྐར་མ་ཚོགས་ནི།
འ་ནི་སྤུངས་ཚོགས་འདི་ རིམ་གྱི་སྦེ་ ཁ་ཕྱེལ་འགྱོ་སྟེ་སྐར་མ་ཚུ་ མིལ་ཀི་ཝེ་གི་སྤུངས་ཚོགས་ནང་ལུ་བསྡོམ་ཨིན།
སྐར་མ་གྱངས་ཁ་༧ལས་༡༨གི་བར་ན་ཅིག་ཁར་སྤུངས་ཏེ་ ཐལམ་དང་རླུང་གི་ནང་ལུ་སྤུངས་ཞིནམ་ལས་ འདི་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ས་སྨུག་སྦོམ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཆུ་དང་ཧི་ལི་ཡམ་ལས་ལྗིད་ཅན་འབད་མི་ཆ་ཤས་ཚུ་གི་སྦེ་ སྐར་མ་ཚུ་གི་སྦུག་ལུ་ ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་འགྱུརཝ་ཨིན།
དུས་ཚོད་རིམ་སྦེ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ འ་ནི་ཆུ་འདི་ ཧི་ལི་ཡམ་ལུ་འགྱུར་འགྱོཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་ སྐར་མ་ཚུ་ རིམ་གྱི་སྦེ་འཕེལ་ཏེ་འགྱོཝ་ཨིན།
ཕྱི་ཁ་གི་བང་རིམ་འདི་ ཕྱི་བསྐྲད་བཏང་པའི་བསྒང་ལས་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྐར་མ་གི་སྤྱིན་འདི་ཚོགསཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ སཱན་ཨིསི་པོཏ་ཨང་གྲངས་གི་ནང་ལུ་ ལོ་༡༡རིང་གི་གཡོ་འགུལ་ཨིན།
ཉིམ་འདི་ཡང་ འོད་མདངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་རིམ་གྱི་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་འགྱུར་ཁྱད་བྱུངམ་ཨིན།
འ་ནི་བང་རིམ་འདི་གི་ལྟག་ལུ་ སྲབ་ཤོག་ཤོ་འབད་བའི་ཕྱོགས་ ཀོརོ་མོསི་ཕིའི་ཡར་ཟེར་མི་འདི་འོངམ་ཨིན།
དེ་ལས་ལྟེ་བ་གི་ལྟག་ལུ་འདི་ འོད་རླབས་ཀྱི་ས་སྒོ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལས་ འོད་རླབས་ཀྱི་སྦེ་བརྒྱུད་དེ་ པཱལསི་མ་གིས་ནུས་ཤུགས་ཕཱལསི་ལུ་ བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།
པཱལསི་མ་རྡུལ་ཕྲན་གི་ ཉིན་གློག་རླུང་འདི་ རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ ཉིམ་ལས་སྦེ་ ཕྱི་ཁར་ཁ་ཐུག་ཐོན་ཏེ་ ཉི་མའི་ཁྱིམ་སྒོར་གྱི་ཕྱི་ཁར་ལྷོད་དེ་ ཧེ་ལིའོ་པཱསི་ནང་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་ཀར་ཚུ་ཡང་ ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་༤དང་ཚག་༦དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ ཉིན་གྱི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྲབ་འཁོར་ཅིག་སབེ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་སྐར་ཚུ་འཕྲོ་འཐུད་དེ་ར་ ཡར་འདྲེན་ཏེ་དང་ཡང་ན་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་ འདི་ལྷག་ལུས་འདི་ སྟོར་གཤིག་སྦོམ་སྦེ་བྱུང་པའི་དུས་སྐབས་ལུ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྒྲུབ་བྱེད་མ་ཤོས་ཅིག་ཟླཝ་གི་ནང་ན་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བྱ་རིམ་འདི་གིས་ རྡོ་དང་ཡང་ན་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཚོགསཔ་ཨིནམ་དང་ ཱདི་ཡང་ ས་སྙིང་གི་འཁོར་རིམ་དང་ ཕྱི་ལྤགས་སྲ་ཀྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་སྐར་ལ་ལུ་ཅིག་དང་ ཟླཝ་འདི་གིས་ ས་ཁམས་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་རིམ་ མེ་རུད་དང་ ཀྲེག་ཀྲོ་ནིག་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ བྱུང་ནི་ལང་པའི་ དྲོད་བསྡུ་གསོག་འབདཝ་ཨིན།
རྩིས་ཀྱི་གནས་སྡུད་འདི་ རྩིས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ གནས་སྡུད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་གཞི་ཅིག་དང་ ལྟ་བརྟོག་ལས་བརྟེན་པའི་ རྩིས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་གནས་སྡུད་ལེ་ཤ་ཅིག་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་མི་ལུ་ཨིན་མས།
འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རྫས་ཁམས་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ དངོས་པོ་ཚུ་གི་ འབྱུང་ཁུངས་དང་ ལྫས་ཁམས་ཀྱི་སྤྱི་སྙོམས་ནང་ལུ་ འདི་གི་འགྱུར་ལྡོག་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཉི་མའི་ཁྱིམ་འཁོར་ནང་འཁོད་ལུ་མཐོང་པའི་ རྫས་རིག་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
གནམ་རིག་གི་སྡེ་ཚན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ས་གནས་ག་རའི་ནང་ཡོདཔ་དང་ སྡེ་ཚན་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ར་ ཁོང་རའི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ མེ་སི་ཨར་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཚུ་ག་ར་བལྟ་ནི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ བལྟ་བརྟོག་གི་ལས་རིམ་ཆ་ཚང་སྦེ་ར་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ ཆ་རོགས་འབད་ནི་གི་ལས་རིམ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼དངོས་པོ་༡༡༠༽ ཡང་ན་ ཧར་ཤེལ་༤༠༠ཐོ་གཞུང་གི་ ནུབ་མོའི་གནམ་ལྟ་བུ་གི་སྤྲོ་སྣང་།
སྤྲོ་བའི་ཟུར་ལཱ་བད་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལཱ་ཚུ་ མཐོང་གསལ་ཡོད་པའི་ རླབས་ཀྱི་ཐག་ཚད་ཁར་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ མཐའ་ཆུང་ཉུང་བ་ཅིག་གིས་ འོད་རླབས་ལས་མ་མཐོང་པའི་ རླབས་ཀྱི་ཐག་ཚད་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟུར་ལཱ་འབད་མི་གནམ་རིག་མཁས་པ་དག་ཅིག་གིས་ རང་གི་ཁྱིམ་ནང་སྦེ་བཟོ་མི་ རྒྱང་ཤེལ་དང་ཡང་ན་ རེ་དྲིའོ་གི་རྒྱང་ཤེལ་ ངོ་མ་ལུ་ གནམ་རིག་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་བཟོ་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་ ཟུར་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ཡང་ ཡོད་མི་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼དཔེར་ན་ ཝཱན་མཱའིལ་རྒྱང་ཤེལ་༽
འ་ནི་ཚུ་གི་ལན་རྐྱབ་ནི་གི་དོན་ལས་ གནད་དོན་གསརཔ་ཅིག་བཟོ་དགོཔ་དང་ ནམ་མཁའ་དང་འབྲེལ་པའི་ལག་ཆས་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དགོཔ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷག་པར་དུ་ གྲུབ་མཐའདི་ལམ་དང་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་གསརཔ་སྦེ་ར་བཟོ་དགོཔ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐར་མ་དང་རྒྱུ་སྐར་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་གྲུབ་སྒྲུབ་ཨིན་ན་ རྟིང་གཟབ་དྲག་སྦེ་ཧ་གོ་དགོཔ་འདུག
དེ་སྦེ་ཨིན་པ་ཅིན་ ཕར་མི་འགལ་ཚིག་གི་འགྲེལ་བཤད་ག་དེ་སྦེ་སྨོ?
དངོས་རྫས་གནགཔོ་དང་ ནུས་ཤུགས་གནགཔོ་གི་ རང་གཤིས་འདི་ག་ཅི་སྨོ?
སྐར་ཚོམ་འགོ་དང་པ་འདི་ ག་དེ་སྦེ་ འབྱུང་བྱུངམ་སྨོ?
ཧེ་མ་ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་མི་ རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་འདི་ ནང་འཁོད་སྒྲིག་མཐུན་གྱི་ མཚོན་རིག་ལཱ་གཞི་ཅིག་སྦེ་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་གནས་པའི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གི་ འབྱུང་ཁུངས་དང་ འགོ་དང་པའི་འཕེལ་འགྱུར་ དེ་ལས་ཁྱབ་སྤེལ་དང་ མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ལྷབ་མི་གི་ མཚོན་རིག་གི་ལཱ་གཞི་ཅིག་ཨིན།
སྲོག་ལྡན་ཚུ་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ ཐོག་མའི་འཕེལ་འགྱུར་རིམ་པ་གཉིས་འདི་ རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་མ་ཚུགས་པའི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་རྫས་ཁམས་རིག་པ་འདི་ མི་ལོ་ཐེར་འབུམ་༡༣དང་ཚག་༨དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ བིག་བེང་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་བྱུང་སྟེ་དུས་ཡུན་གངམ་མ་འགྱོཝ་ཅིག་ཁར་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་གྲུབ་ཏེ་ མི་ལོ་ས་ཡ་༡༠ལས་༡༧གི་བར་ན་རྐྱངམ་ཅིག་འགྱོ་སྟེ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་འགྱུར་ཚུགསཔ་ཅིག་ཁར་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་ མི་ཚུ་གིས་གནས་ཏེ་སྡོད་ཚུགས་མི་གི་ས་སྒོ་འདི་ འཛམ་གླིང་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན།
ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ འཛམ་གླིང་གི་རྟགས་མ་ཐོབ་མི་ ཇོ་ཤུ་ཝ་ལེ་གྲར་བཱརག་གིས་ མིང་ཚིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཟེ་ནོ་བའིཨོ་ལོ་ཇི་ཟོར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་གོ་དོན་ཅིག་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ "ཕྱི་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་བའི་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་" འཛམ་གླིང་ལས་འདས་པའི་ས་ཁར་གནས་པ་དང་ ཡང་ན་འཛམ་གླིང་ནང་གནས་པའི་ འབྱུང་ཁུངས་ཨིན་རུང་།
མཚོན་རིག་འདྲི་དཔྱད་ཀྱི་གཙོ་གཞུང་ལས་ཕྱི་ཁར་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་རུང་ རྩི་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་འདི་ སྒྲིག་མཐུན་གྱི་ལྷབ་སྦྱང་འབད་ནི་གི་ལཱ་གཞི་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ལུ་ ན་ས་གིས་ ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ལུ་ འགོ་དང་པ་མ་དངུལ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལུ་ ན་ས་གིས་ ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ལས་རིམ་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་འདི་ ད་རེས་ ན་ས་གི་རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ ཆ་ཤས་ངོ་མ་བཞི་གི་གྲལ་ལས་ཅིག་ཨིན་མས།
རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་གནམ་རིག་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ སྡུག་དྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་ལུ་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ནི་གི་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ལྕོག་གྲུབ་ཡོད་མི་སྦོམ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ གསར་བཏོད་འབད་མི་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་ འཛམ་གླིང་ནང་ཁ་སྐོང་ལུ་གནས་པའི་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་ནི་གི་འོས་འབབ་འདུག་ཟེར་བའི་ འཆར་སྣང་ཚུ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ རྒྱུ་སྐར་མཱརསི་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་ནི་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ དམིགས་ལཱ་འདི་ ཝི་ཀིང་ལས་རིན་དང་ བིཨ་གཱལ་༢་འཚོལ་ཞིབ་འདི་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཕོ་ནིགསི་ལེན་དྲར་གིས་ མཱརསི་ལུ་སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགས་ནི་ཨིན་ན་གི་ ད་ལྟོ་དང་འདས་པའི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཚུ་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་ནང་ལུ་ ཆུ་འདི་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་གི་ ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ཡང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡སྤྱི་ཟླ་༡༡པའི་ནང་ ན་ས་གིས་ ཀིའུ་རོ་སི་ཀྲི་རོ་བར་འདི་འབག་སྟེ་ མཱརསི་མཚོན་རིག་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་དམིགས་ལཱ་འདི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢སྤྱི་ཟླ་༨པའི་ནང་ མཱརསི་གི་ གེ་ལེ་ཀེརེ་ཀྲར་ལུ་ཆགས་ནུག
ཅིག་འདི་ ཧ་གོ་བཞིན་དུ་བསམ་ཚུལ་སྐྱེད་མི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ག་ར་བཟུམ་འབད་ སྐར་ཚོམ་ནང་གི་སྲོག་ལྡན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཀཱར་བོན་ཀེ་མིསི་ཀྲིསི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
ཀཱར་བོན་ཨེ་ཀྲོམ་ཚུ་གིས་ འཐད་ཀར་དུ་ གཞན་མི་ཀཱར་བོན་ཨེ་ཀྲོམ་ཚུ་དང་བསྡོམ་ཏེ་ ཀྱུས་རིངམོ་དང་སྣ་མང་གི་རྡུལ་རྟེན་འདི་གྲུབ་ཨིན་མས།
བསམ་ཚུལ་གསུམ་པ་འདི་ རྒྱུ་སྐར་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ཆགས་ནི་གི་འོས་འབབ་འདི་ཡར་སེང་འབད་ནི་ལུ་ ཉིམ་བཟུམ་འབད་མི་ སྐར་མ་གི་རྒྱུ་ལམ་བསྐོར་མི་ རྒྱུ་སྐར་ཚུ་ལུ་དམིགས་གཏད་སྐྱེདཔ་ཨིན།
འདི་གི་མཐའ་སྐྱོང་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་འབོར་ཚད་འདི་ཕྱི་ཡི་རྒྱུ་སྐར་ལུ་ གཞི་བཞག་མི་འདི་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཅ་ཆས་ཚུ་ ཆ་གནས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ན་ས་གི་འཛམ་གླིང་ནང་གནས་པའི་རྒྱུ་སྐར་འཚོལ་ཞིབ་དང་ ཨི་ཨེསི་ཨེ་གི་ གྲར་ཝིན་ལས་རིམ་ཨིན་རུང་ གཉིས་ཆ་ར་ ཆ་མེད་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲེརེག་གིས་ངོ་མ་ལུ་ གིརིན་བེངཀ་གྲོས་འཛོམས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ གྲོས་གཞི་ཅིག་སྦེ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཐབས་ལུ་ སྙོམ་རྩིས་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ ཐབས་གཞི་འདི་གི་ འཇུག་ཐངས་ལ་ལུ་ཅིག་ ཐད་ཀར་དུ་དང་ མཐུན་འབྲེལ་དུ་ འཇམ་སམ་ཡང་ན་ མཚོན་རིག་རྫུས་མའི་གྲོས་བསྡུར་ནང་ལས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གནས་སྟངས་ག་ཅི་བཟུམ་ནང་ཡང་གནས་ཚུགས་པའི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ གསར་བཏོད་འབད་ཞིནམ་ལས་ མཐའ་མའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་གནས་ཚུགས་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་གནས་རིམ་ནང་གི་ གནས་རིམ་བཞི་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ནི་གི་འོས་འབབ་དང་ མི་ཡི་འབྲེལ་གཏོགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གསར་འཚོལ་ དེ་ལས་ མི་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་སྐར་འདི་ དབང་བཟུང་འབད་མི་དང་ འཛམ་གླིང་ལས་འདས་པའི་ས་གནས་ནང་ ཡལ་འགྱོ་མི་དང་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་གསར་འཚོལ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
རྒྱ་མཚོའི་བརྟིང་ལུ་ ཉི་མའི་འོད་མ་ཕོག་སྟེ་འབད་རུང་ ཆུ་ཡི་ཁ་ལས་མར་འོང་མི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་ལོང་སྤྱོད་ནི་དང་ ཡང་ན་ སེམས་ཅན་ཚུ་ཟ་སྟེ་ཟས་བཅུད་ཐོབ་མི་གི་སྦེ་ གནས་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཀེ་མོ་སིན་ཐི་སིསི་འདི་གིས་ སྲོག་ལྡན་སྦེ་གནས་ནི་གི་དོན་ལས་ ཉིམ་འདི་ར་དགོཔ་ཟེར་མེདཔ་སྦེ་གསལ་བསྟོན་འབད་དེ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་འདི་ ཡར་འཕོལ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྲོག་ལྡན་སྦེ་གནས་ནི་གི་དོན་ལས་ ཆུ་དང་ནུས་ཚད་ཀྱི་རྒྱུ་རྫས་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨ་མིར་ཨེ་ལིག་ཟེན་གྲརགྱིས་ སྲོག་ལྡན་ལས་འགུལ་གྱི་དོན་ལས་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ གྲིའི་ནོ་ཀོ་ཀཱསི་ རེ་དྲིའོ་དུ་རཱན་ བ་སི་ལཱསི་སབ་ཀྲི་ལིསི་ ཡིསིཀྲ་ས་ཅ་རོ་མེ་སིསི་སི་རི་ཉི་སིའི་ ཨ་ར་བི་གྲོབ་སིསི་ཐ་ལིཡ་ན་གི་སོན་ ༼བྱི་རྩི་རྣམ་ཅོག་༽ དེ་ལས་ སྒལ་མེད་སྲོག་ཆ་ ཏར་དཱི་གེརེདྲི།
ཇུ་པི་ཀྲར་གྱི་ཟླཝ་ ཡུ་རོ་པ་དང་ སེ་ཀྲའོན་གྱི་ཟླཝ་ཨེན་སི་ལེ་གྲཱསི་ཚུ་ ཉོ་མའི་ཁྱིམ་སྒོར་ནང་ལུ་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ས་གནས་ནང་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ཆགས་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ནང་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ཆུ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཡོད་མི་དང་ ཚ་དྲོད་ཤུགས་ཅན་གྱི་སྦེ་ ཆུ་འདི་གནས་ཚུགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འཇིག་ལས་ཐོན་པའི་ཐལཝ་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་ ཁྱབ་གདལ་འགྱོ་སྟེ་ སྣ་མང་གི་རང་བཞིན་བསྡོམ་ཏེ་ ༼"ཆགས་སྲེད་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་གཟུགས་ཚུ་ དྲི་མངར་བའི་ཨེ་ལི་ཕེ་ཀྲིག་བཟོ་བཀོད་དང་སླ་བསྲེ་བ་"༽ འ་ནི་འདི་ སྐར་མ་གི་སྦེ་ རང་བཞིན་དུ་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ར་བཟོ་ཚུགས།
པི་ཨེ་ཨེཆ་ཨེསི་འདི་ བིག་བེང་གྲུབ་མཐའ་གི་ཤུལ་ལས་ར་ བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ འཇིགས་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྐར་མ་གསརཔ་དང་ ཕྱི་ཡི་རྒྱུ་སྐར་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབྱེ་དཔྱད་རྩིས་ཀྱི་སྐྱེས་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ སྐར་མདའ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ གནམ་སྟོང་གི་དངོས་པོ་ངོ་མ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་ས་ཡི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི།
རྒྱ་ཚད་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྐྱེས་ལྡན་གནས་སྟངས་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་གྱི་དུས་སྐབས་ལས་ལྷག་སྟེ་ འཇིག་རྟེན་ནང་གནས་པའི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལུ་ ཚ་འགྱལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྱད་པར་དུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་འདི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་རྫས་ཁམས་རིག་པ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་ཁམས་རིག་པ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་ས་ཆའི་རྫས་ཁམས་རིག་པ་ཚུ་ཨིན།
ནུབ་ཕྱོགས་ཨཱསི་ཀྲི་ལི་ཡ་གི་ས་གནས་ པིལ་བ་ར་དང་ ཨེན་ཀྲར་ཀྲི་ཀ་ལུ་ཡོད་པའི་ མེག་མུར་དྲོ་གྲའི་ཝེ་ལི་ལ་སོགས་པའི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ལུང་ཕྱོགས་ལ་ལུ་ཅིག་ ས་ཁམས་ཀྱི་སྦེ་མཱརསི་གི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་དང་རིགས་མཚུངས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ལས་ འདི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ མཱརསི་ལུ་ དུས་ཧེ་མའི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ འཚོལ་ནི་ལུ་ ལྷམ་ཟུར་ཅིག་བྱིན་པའི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལུང་ཕྱོགས་ག་སྟེ་ར་འབད་རུང་ ཁ་གསལ་ན་མེན་དེ་འབད་རུང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གི་གཞི་རྟེན་འགྱུར་ལྡོག་གི་རྣམ་པ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་བཟུམ་འབད་ར་འོང་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གྱི་ཨེ་ཀྲོམ་དང་ཀཱར་བོན་ དེ་ལས་སི་ལི་ཀོན་ཚུ་ལས་ གཉིས་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་འབག་ཚུགས་པའི་སྦོམ་ཚད་བཏུབ་མི་ རྡུལ་རྟེན་ཚུ་གི་ སྲོག་ཤིང་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།
ཉིམ་གྱི་ཁྲིམ་འཁོར་འདི་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགས་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་མི་བཞང་ཡང་ རྒྱ་སྐར་མཱརསི་དང་ ཇོ་ཝིའན་ཟླཝ་ ཡུ་རོ་པ་ དེ་ལས་ སེ་ཀྲོན་གྱི་ཟླཝ་ ཀྲའི་ཀྲན་དང་ ཨེན་སི་ལེ་གྲཱསི་ཚུ་ཨིན།
མཱརསི་ལུ་ དྲོད་ཤུགས་དམའ་ཤོས་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ གནོན་ཤུགས་དམའ་ཤོས་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ འདི་ནང་གི་ཁུ་བའི་ཆུ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཚྭ་ཁུ་འོང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༣སྤྱི་ཟླ་༡༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༡གི་ཚེས་ ན་ས་གིས་ ཡུ་རོ་པ་ལུ་ འཁྱེག་གི་སྦེ་སྲ་ཀྲག་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ནང་ "འདམ་པ་བཟུམ་འབད་བའི་ ས་གཏེར་" ༼དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཕའི་ལོ་སི་ལི་ཀེཀྲ་༽ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཡོད་པའི་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་ས་གཏེར་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ འ་ནི་ཁུ་བ་འབད་མི་ཧའི་གྲོ་ཀཱར་བོན་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ཡོད་མི་ལས་ སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་ ཆུ་གི་ཚབ་ལུ་གནས་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
རྒྱ་སྐར་གྱི་ནང་ལུ་ གནས་ཚུགས་ནི་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་བྱིན་མི་གི་ ཤེས་རྟོགས་ཡོད་པའི་ དངོས་གཟུགས་འགྱུར་ལྡོག་གི་བྱ་རིམ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
མཱརསི་ལས་ སྐར་མདའ་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཡ་མ་ཏོ་༠༠༠༥༩༣འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལོའི་ནང་ འཛམ་གླིང་ནང་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡སྤྱི་ཟླ་༣པའི་སྤྱི་ཚེས་༥ལུ་ མཱར་ཤཱལ་ཨིསི་པེསི་ཕཱའིཀྲ་སེན་ཀྲར་ནང་གི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ རི་ཅཱརདྲ་བི་ཧོ་བར་གིས་ སི་ཨེས་༡ཀར་བོ་ནེ་སིའསི་སྐར་མདའ་ནང་ལུ་ སི་ཡ་ནོ་བེག་ཀྲི་རི་ཡ་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ མའི་ཀོརོ་ཕོ་སིལ་མཐོང་ཡོད་པའི་སྐོར་ འཇིག་རྟེན་རིག་པའི་ དུས་དེབ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བརྡ་བརྒྱུད་ངོ་མ་ཚུ་གིས་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉིམ་གྱི་ཁྱིམ་སྒོར་ནང་འཁོད་ལུ་ པཱརཆ་ལོ་རེཀྲེསི་ཚུ་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡང་དམིགས་བསལ་གྱིས་ མཱརསི་ལུ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ལེགས་བཅོས་འབད་མི་དང་ བརྡ་དཔྱད་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཡར་སེང་འབད་མི་འདི་གིས་ དོག་པ་སྤ྄་ཙམ་ར་མེད་པར་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་ལམ་ལུགས་མང་སུ་ཅིག་གསར་འཚོལ་ྲུབ་ནི་དང་ ང་བཅས་ར་ན་ལུ་ཡོད་མི་བཟུམ་ཡང་མངམ་སྦེ་གསར་འཚོལ་གྲུབ་པའི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ར་ གནམ་སྟོང་རྒྱུན་འབྲེལ་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་གནས་ཚུགས་མི་དང་ ཡར་འཕེལ་གྱི་ནུས་ཚད་རྒྱུ་སྐྱོང་འབད་ཚུགས་པའི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ ཤེས་རྟོགས་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་གནོན་ཤུགས་འདི་གིས་ གནམ་སྟོང་གི་གནས་སྟངས་སྐྱོང་དྲག་གི་ནང་ལུ་ཡང་གནས་ཚུགས་ནི་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་དང་ འ་ནི་འཕེལ་འགྱུར་འདི་གིས་ བརྟ་རྟགས་རིམ་སྟོན་ལག་ལེན་ལས་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྲོག་ལྡན་གྱི་ལག་ལེན་ཚུ་བཀག་འཛིན་འབད་ནི་ཨིན་མས།
ཁམས་ཕྲད་འདི་ཡར་འཕེལ་འགྱོཝ་འགྱོ་ས་ར་སྡོད་མི་དང་འབྲེལ་ རིགས་སོན་འདི་གྲུབ་མི་འདི་གིས་ མཐའ་འཁོར་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་རྩུབ་དྲག་སྦེ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ འདི་ནང་ལུ་གནས་ཚུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལེན་གྲར་གཉིསཔོ་འདི་ ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་མཱརསི་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ ས་སྒོ་སོ་སོ་ཁག་གཉིས་ནང་ལུ་ བརྟག་དཔྱད་ཅག་ར་འཐདཔ་སྦེ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། ཝི་ཀིང་༡གིས་ ཨི་ཀོའི་ཀོར་གྱི་བོ་ལོག་ཁར་དང་ ཝི་ཀིང་༢འདི་གིས་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གནམ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཡལ་འགྱོ་ནི་ཟེར་མི་འདི་ སིམ་འགྱོ་ནི་དང་ ཐལཝ་དང་རླངམ་ཚུ་གི་སྦེ་ ཨེ་ལེག་ཀྲོ་མེག་ནེ་ཀྲིག་འོད་རླབས་འདི་ གནམ་རིག་གི་དངོས་པོ་དང་ བལྟ་བརྟོག་པ་གི་བར་ན་ཁ་སྟོར་ཏེ་བཏང་དོ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན།
མིལ་ཀི་ཝེ་གི་ཁོད་སྙོམ་རྩ་བར་དང་ འཛམ་གླིང་ལས་ པཱར་སེགསི་སྟོང་ཕྲག་དག་པ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོད་མི་སྐར་མ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ཡལ་འགྱོ་ནི་ཟེར་མི་འདི་ མིག་མཐོང་གི་བསྐྱར་བྱུང་གི་གནས་ཚད་འདི་ ༼ཕོ་ཀྲོ་མེ་ཀྲིག་ལམ་ལུགས་༽ ཀི་ལོ་པར་སེགསི་༡་ལུ་ མེག་ནི་ཅུགྲ་༡དང་ཚག་༨རེ་འོངམ་ཨིན།
དམར་མདངས་འདི་ འོད་ཀྱི་འབད་ གནས་སྟངས་བར་རིམ་ནང་ལུ་ ཐལཝ་དང་གཞན་མི་དངོས་པོ་ཚུ་ ཕར་ཚུར་ཁ་སྟོར་བཏང་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕོ་ཀྲོ་མེ་ཀྲིརིག་ལམ་ལུགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ ༼པཱསི་བེནདྲ་༽ འོད་འདི་གི་འོད་ཚད་བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་འདི་གིས་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་དང་ གཞན་མི་འཛམ་གླིང་ནང་གནས་པའི་ རློན་གཤེར་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ བསལ་བཙག་འབདཝ་ཨིན།
གོ་ཡངས་དྲག་སྦེ་བཀོད་པ་ཅིན་ ནང་འཁོད་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཡལ་འགྱོ་ནི་འདི་ རླབས་ཀྱི་ཐག་ཚད་ཐུང་ཀུ་གི་ནང་ལུ་ ཤུགས་ཆེ་སུ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ ཨིསི་པེག་ཀྲོསི་ཀོ་པི་གི་ནང་ལས་ ཐབས་ལམ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་སྦེ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ལུ་ ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་ཚཐ་འདི་ ཧ་ལམ་ཅིག་མཐོ་དྲག་སྦེ་ར་འོང་ནི་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐག་རིང་ཚད་འདི་ ཐོ་བཀོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ སྐར་མ་གི་གནས་སྡུད་ལུ་སྤོ་ནི་འདི་ སྤརོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ ༼འདི་གི་ནང་ལས་ བསལ་བཙག་དང་ཡང་ན་ པཱསི་བེནདྲེ་ཀེ་ཨེསི་འདི་ གནས་ཚད་དང་ལྡནམ་སྦེ་འོང་༽འདི་ནང་ལུ་ འགྱུར་ལྡོག་དང་ ཡལ་འགྱོ་མི་གི་གནས་ཚད་འདི་ཧ་ལམ་དམའ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་འོང་ནི་དང་ ཨར་༼ཀེ་ཨེསི་༽: ༠.༤༩±༠.༠༢ དང་ ༠.༥༢༨±༠.༠༡༥ ཚུ་ རང་དབང་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཁྱད་རྣམ་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལོ་གྲངས་ལུ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་གི་འབྱུང་ཁུངས་འདི་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ཧ་མ་གོ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེསི་ཨེམ་སི་ལུ་ འགྱུར་ལྡོག་འདི་མང་སུ་ཅིག་ ༢༡༧༥ཨེ་དེ་ཅིག་མཐོང་ཡོདཔ་དང་ སྐར་མ་ཚུ་གྲུབ་སའི་མངའ་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཡུ་ཝི་ཡལ་འགྱོ་མི་གི་ཚད་འདི་ཤུགས་ཆེ་སུ་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་འབད་ ཙག་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ ཨེལ་ཀྲ་ཝའིཨོ་ལེཀྲ་ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་ཚད་འདི་ བར་མཚམས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨེལ་ཨེམ་སི་དང་ཨེསི་ཨེམ་སི་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་ཚད་འདི་ མིལ་ཀི་ཝེ་ལུ་མཐོང་མི་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ མིལ་ཀི་ཝེ་ལུ་ ཡལ་འགྱོ་མི་གི་ཚད་མཐོང་མི་འདི་ ཨེས་ཨེམ་སི་གི་ཕྱི་ལྤགས་ ཨེལཨེམ་སི་༢པ་འདི་དང་ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨེསི་ཨེམ་སི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བཱར་གྱི་སྦེ་ དོན་འགྲུལ་གསརཔ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་གནས་སྟངས་འདི་ལུ་ ཆ་ཤས་ངོ་མ་གསུམ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ རླུང་གི་རྡུལ་རྟེན་གྱི་སྦེ་ཁ་སྟོར་བཏང་མི་རེ་ལེ་དང་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྦེ་ཁ་སྟོར་བཏང་མི་ དེ་ལས་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་སྦེ་སིམ་ལེན་འབད་མི་ཚུ་ཨིན།
དེ་སྦེ་ཡལ་འགྱོ་མི་གི་ཚད་འདི་ བལྟ་བརྟོག་འབད་མི་གི་ དགུང་ལུ་ དམའ་ཤོས་དང་ གནམ་མཚམས་ཀེ་ཀེ་ལུ་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲེརེག་གི་སྙོམ་རྩིས་འདི་གིས་ འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ ས་སྒོ་ག་སྟེ་ལུ་ཡང་ མི་ཡང་སྲོག་དང་ཆ་མཚུངས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་འདི་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ ད་རེས་ཡོད་མི་དང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྲུང་རབ་ཀྱི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ཡོདཔ་མེདཔ་འཚོལ་ནི་ལུ་ ཤུམ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ བློ་རིག་ཅན་གྱི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་འཚོལ་ནི་འདི་ རྒྱ་ཆུང་སུ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ མཚོན་རིག་གི་བཅོས་མ་འདི་གིས་ མཚོན་རིག་གི་བསམ་འཆར་ཚུ་དང་བརྒྱུན་འབྲེལ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འོས་འབབ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ སེམས་ཁར་འཆར་ དེ་ལས་ མི་མང་གི་སྤྲོ་བ་འདི་ འཇིགས་ལས་འདས་པའི་སྲོག་ལྡན་གྱི་གོ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ ཀཱརལ་ཨ་གཱན་དང་ ཨིསི་ཀྲི་ཕྱན་ཧཱའོ་ཀིང་དེ་ལས་ ཡིད་ཆེས་རུང་པའི་མི་ངོམ་ ཝིནསི་ཀྲོན་ཅཱར་ཅིལ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ བཀོད་དེ་ཡོད་མི་འ་ནི་གྲོས་བསྡུར་དང་འཁྲིལཔ་ད་ འཛམ་གླིང་ལས་ལྷག་སྟེ་ ས་སྒོ་གཞན་ཅིག་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་མི་ཚུགས་ཟེར་སླབ་ནི་འདི་ མི་རུང་བ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག
སྲོག་འདི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནང་གི་ས་སྒོ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ རང་དབང་ཅན་སྦེ་ འབྱུང་བྱུངམ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་གྱི་གནས་རིམ་ག་རའི་ནང་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་མེདཔ་བཟོ་ནི་དང་ མཉམ་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བཞག་ནི་ དེ་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྒྱུན་སྐྱོང་སྦེ་གནས་ཏེ་སྡོད་ནི་གི་ཐབས་རིག་ཚུ་མ་པ་ལས་འོངམ་ཨིན།
དྲི་ཅན་རྫས་རླངས་ལུ་བརྟེན་པའི་སྲོག་ལྡན་ ༼ཆུ་ལས་ལྷག་པའི་༽ འདི་ གནས་མི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་སྦེ་བསམ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་གིས་ འ་ནི་བཞུ་རྫས་འདི་ཆུ་བཟུམ་ཅིག་ར་འདི་ འོས་འབབ་ལྡན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན།
སྲོག་ལྡན་གྱི་དངོས་རྫས་བརྒྱ་ཆ་༩༥དེ་ཅིག་ ནག་རྫས་དང་ ཆུ་རླུང་ ནཱའི་ཀྲོ་ཇེན་དང་ འོད་རྫས་ སྲོག་རླུང་དང་སཱལ་ཕར་ལ་སོགས་པའི་ འབྱུང་བ་༦གི་ཐོག་ལས་གྲུབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་འདི་ལུ་ གཞན་མི་ནག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ རྫས་ཁམས་ཀྱི་རིགས་༤དང་མཉམ་སྡོམ་ཀྱི་དོན་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ འཇོན་ཐང་ཡོདཔ་ཨིན།
ན་ས་གི་༢༠༡༥ལོའི་ རྩིས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཐབས་རིག་དང་འཁྲིལཔ་ད་ "གཞན་མི་འཛམ་གླིང་གི་སྲོག་ལྡན་འདི་ནང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ཚུད་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ག་སྟེ་ལུ་འབད་རུང་ སྲོག་ལྡན་ལམ་ལུགས་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ ཕྲ་འབུཔ་རིག་པའི་སྲོག་ལྡན་འདི་གྲུབ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨོ་རི་གཱོན་མངའ་སྡེའི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལས་ གྲིབ་ནག་རྫས་བལྟ་བརྟོག་སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་མི་ རིག་ཀཱོལ་ཝེལ་གྱིས་ བི་བི་སི་ལུ་སླབ་མི་ནང་ "ང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ གཞན་མི་རྒྱུ་སྐར་ཚུ་དང་ཟླཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར་སླབ་ནི་འདི་ འོས་འབབ་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོ་འདུག་ཟེར་མནོཝ་མས། ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཡང་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་ཚུ་ ཉི་མའི་འོད་ལས་ཐག་རིང་ས་འབད་རུང་ ས་ཡི་བརྟིང་ལུ་ཡོད་པའི་རྡོ་ཚུ་ལས་ ནུས་སྟོབས་ཐོབ་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཏེ་སྡོད་ཚུགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།"
སྲོག་ལྡན་ཚུ་ག་སྟེ་ཡང་གནས་ཚུགས་ཟེར་བའི་གྲུབ་མཐའ་གི་རིག་ཚོད་འདི་གིས་ ཉི་མའི་ཁྱིམ་སྒོར་ནང་གི་ས་སྒོ་ག་སྟེ་ལུ་འབད་རུང་ སྲོག་ལྡན་གནས་མི་ཚུ་ལུ་ འབྱུང་ཁུངས་འདི་ ཅིག་མཚུངས་སྦེ་འོང་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ ཇོནསི་ཇེ་ཀོབ་བེར་ཛི་ལཱསི་༼༡༨༣༤༽ དང་ ཀེལ་ཝིན་༼༡༨༧༡ དེ་ལས་ ཧཱར་མཱན་ཝོན་ཧེལམ་ཧོལཛ་༼༡༨༧༩༽ ལ་སོགས་པའི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ ལོག་སྟེ་ར་དེང་སང་གི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ཡར་དྲག་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ཤུལ་ལས་ ས་ཝཱན་ཀྲི་ཨར་རེ་ནཱསི་༼༡༩༠༣༽ གིས་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དོན་ཚན་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ མཚན་རིག་གི་དྲི་བ་ཐོག་མ་ཅིག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༧༨ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་མཚོན་རིག་གི་རྩོམ་ཡིག་ནང་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། "ཟླཝ་གི་ནང་ན་སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཚུགས་ག?"
ཟླཝ་གི་སྦུག་ན་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཚ་དྲོད་ལྡན་ཏོག་ཏོ་དང་ གནོན་ཤུགས་ཅན་འབད་བའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ཆུ་འདི་ གནས་ཏེ་ར་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཱརསི་ལུ་ ཚ་དྲོད་ལྡན་ཏོག་ཏོ་དང་ ཧེ་མ་ལས་ཆུ་འདི་ཚུ་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐམ་ཏེ་ཡོད་པའི་ཆུ་ཡི་འགྲམ་དང་ འཁྱེག་ མེ་རུད་ དེ་ལས་ ཆུ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་བཏོན་མི་ ས་གཏེར་ཚུ་ག་ར་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རླངམ་འདི་ འཁྱེག་གི་མེ་རུད་ནང་ལས་ བྱུང་ཡོདཔ་བཟུམ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ ཁ་ཐོག་ལུ་ཡོད་མི་འཁྱེག་ཚུ་ རླངས་རླུང་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན། ༼གཟུགས་ཅན་ཅིག་ལས་རླངས་རླུང་ལུ་འགྱུར་མི་གི་བྱ་རིམ་༽
ཡུ་རོ་པ་ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་འོད་འདི་གིས་ ཁ་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་འཁྱེག་ལུ་ཕོག་སྟེ་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་སྲོག་རླུང་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སྲོག་ལྡན་ཆུང་ཕྲ་ཚུ་གནས་ཚུགས་པའི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༣སྤྱི་ཟླ་༡༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༡གི་ཚེས་ ན་ས་གིས་ ཡུ་རོ་པ་ལུ་ འཁྱེག་གི་སྦེ་སྲ་ཀྲག་ཡོད་པའི་ས་སྒོ་ནང་ "འདམ་པ་བཟུམ་འབད་བའི་ ས་གཏེར་" ༼དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཕའི་ལོ་སི་ལི་ཀེཀྲ་༽ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཡོད་པའི་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་ས་གཏེར་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་བཟུམ་འབད་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ མཱརསི་ལུ་ ཕྲ་འབིཔ་གི་སྲོག་ལྡན་འདི་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་ སྒྲུབ་བྱེད་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ལུ་ རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་སྙན་ཞུ་ནང་ལུ་བཀོད་མི་ནང་ ཕྲ་འབུཔ་ཆུང་བ་བཟུམ་འབད་མི་འདི་ མཱརསི་གི་རྡོ་གུར་ལས་བྱུང་མི་ སྐར་མདའ་ ALH84001 ནང་ལུ་ ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ན་ས་གི་འགོ་དཔོན་ཚུ་གིས་ ན་ས་འདི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་མི་ལས་ ཟུར་ཏེ་སྦེ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཨིསི་ཀྲོ་ཀར་གྱིས་ མོ་རའི་ཁུངས་སྐྱེལ་མི་འདི་ཡང་ ལོག་སྟེ་རྒྱབ་སྲུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ མཚོན་རིག་གི་ལག་ཆས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ མཱརསི་ལུ་ ཧེ་མ་དང་ད་རེས་ སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་འཇོན་ཐང་འདི་ ཡར་གྲགས་འགྱོ་མི་དང་ ཁོང་གི་སྐར་མ་ཚུ་གི་ཉེན་འདབས་ལུ་ རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་འཛམ་གླིང་ཆུང་ཀུ་འདི་ནང་ལས་ འོད་བྱུང་མི་འདི་ བསལ་ནི་འདི་ ཉིན་གློག་གི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་མི་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ ཨིསི་པེག་ཀྲོསི་ཀོ་པིག་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་པའི་ཧེ་མ་ལས་ བསལ་དགོཔ་འདི་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡སྤྱི་ཟླ་༨པའི་ནང་ ན་ས་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་མཐོང་མི་སྐར་མདའ་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ གྲི་ཨེན་ཨེ་དང་ ཨཱར་ཨེན་ཨེ་གི་ ཆ་ཤས་ཚུ་བསམ་ཚུལ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། ༼གྲི་ཨེན་ཨེ་གི་ཅ་ཤས་ཨེ་གྲི་ནཱའིན་དང་ གུ་ཝ་ནཱའིན་ དེ་ལས་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རྡུལ་རྟེན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་༽ སྲོག་ལྡན་གྱི་རྣམ་པ་གྲུབ་ནི་འདི་ ང་བཅས་ར་གིས་ཤེས་དོ་བཟུམ་འབད་ ཕྱི་འི་གནམ་མཁའ་ལུ་གྲུབ་ནི་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢སྤྱི་ཟླ་༨པའི་ནང་དང་ ཀོ་པེན་ཧེ་གཱན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ གནམ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གི་གྲོས་འཛོམས་འགོ་དང་པ་ཚོགས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཐག་རིང་གི་སྐར་མའི་ལམ་ལུགས་ནི་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མངར་ཆའི་རྡུལ་རྟེན་དང་ གཱལའི་ཀོ་ལཱལ་གྲི་ཧའི་གྲི་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེབ་ལར་གྱི་གནམ་སྟོང་རྒྱང་ཤེལ་གྱིས་ཡང་ རྒྱ་སྐར་སྟོང་ཕྲག་དག་པ་ཅིག་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་གི་ནང་ལས་ བྲྒྱ་ཆ་༡༡དེ་ཅིག་ རྫུན་མ་ཨིནམ་བཟུམ་འབད་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ན་ས་གི་ཕྱི་ཡི་རྒྱུ་སྐར་གཏན་མཛོད་ནང་ལུ་ རྒྱུ་སྐར་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་ ཇུ་པི་ཀྲར་ལས་ ཚར་༢༩དེ་ཅིག་སྦོམ་མི་ DENIS-P J082303.1-491201 b འདི་ཨིནམ་དང་ མ་གཞི་གིས་ རྒྱུ་སྐར་གྱི་དོན་འགྲེལ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ འ་ནི་འདི་ རྒྱུ་སྐར་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྦོམ་དྲག་ར་དྲག་ནི་འདི་གིས་ བཱརའོན་གྲཝཕོ་འོང་ནི་ཨིན་མས་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་སྐར་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཅིག་འདི་ སྲོག་རླུང་ཡོད་པའི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཡོད་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་རླུང་རླབས་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་འབྲེལ་འཛིན་ཅན་ཅིག་འབད་ནི་འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རྒྱུན་རིམ་སྦེ་ ཁ་གསོ་འབད་ནི་མེད་པ་ཅིན་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ གནས་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་སྐར་མ་ཐེར་འབུམ་སྦེ་ཡོད་ས་ལས་ གཅིག་གི་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགས་པའི་ རྒྱུ་སྐར་ཡོདཔ་སྦེ་ཆ་བཞག་སྟེ་འབད་རུང་ སྔོན་རྟོགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་རྒྱུ་སྐར་ལམ་ལུགས་ཐེར་འབུམ་༦དང་ཚག་༢༥དེ་ཅིག་ནང་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགསཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཕྱི་ཡི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནང་ མི་ཚུ་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་ཐོ་བཀོད་ཐོག་མ་འདི་ ཇེ་ནི་ཟམ་གྱི་ དང་ཕུའི་ཡིག་ཆ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་སུསི་ལིམ་གྱི་རྩོམ་བྲི་པ་ ཕག་ཁ་ཨཱལ་དིན་ཨཱལ་ར་ཛི་དང་ མུ་ཧ་མཱད་ཨཱལ་བ་ཀིར་གིས་ ཀོཝ་རཱན་གྱི་གཞི་བརྟེན་ལུ་བཞག་སྟེ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་མང་གནས་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་ལུ་ དངོས་གཟུགས་ཅན་གྱངས་ཁ་མ་ཆོདཔ་ཅིག་ཡོད་མི་གི་ནང་ལས་ འཛམ་གླིང་རྐྱངམ་ཅིག་རྒྱུ་སྐར་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་བྱུང་པ་ཅིན་ ཕྱི་ཡི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྲོག་ལྡན་གནས་པའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ མཚོན་རིག་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ དོན་ཚན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་གི་གསར་བཏོད་ཚུ་ཡར་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོད་མི་དང་འབྲེལ་ ཕྱི་ཡི་འཛམ་གླིང་འདི་གནས་པའི་སྐོར་ལས་ཀྱི་འཆར་སྣང་འདི་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་གནས་ནི་གི་ འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཱརསི་ལུ་ སྲོག་ལྡན་གནས་ཚུགས་པའི་བསམ་གཞི་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བིརི་ཀྲིཤ་གི་རྩོམ་བྲི་པ་ ཨེཆ་ཇི་ཉེལསི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༧ལུ་ དཱི་ཝར་ཨོཕ་དཱི་ཝརལསི་ཟེར་མི་ སྲུང་རྩོམ་འདི་བྲི་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ མཱརསི་ལས་ མི་མ་ཡིན་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་སྐར་སྐམ་མི་ནང་ལས་ ཐོན་ཏེ་ དབང་བཟུང་འབད་མི་གི་ལོ་རྒྱུས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྱི་ཡི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་ལུགས་འདི་གི་ཡིད་ཆེས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྫུས་མའི་མཚོན་རིག་དང་ གྱོས་ཅན་གྱི་གྲིབ་མཐའ་དེ་ལས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་གཏམ་རྒྱུས་ ལྷག་པར་དུ་ "ས་ཁོངས་༥༡་" སྐད་གྲགས་ཅན་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཝརགྲ་དང་བཱརའོན་ལི་ཚུ་ རྒྱུ་སྐར་གཞན་མི་ཚུ་ནང་ འཕེལ་འགྱུར་གྱི་བསམ་གཞི་བཀོད་མི་ལུ་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ ༼དྲི་ཨེན་ཨེ་དང་ནག་རྫས་ལ་སོགས་པ་༽ ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས།
འཇིག་རྟེན་གཞན་གྱི་མི་ཚུ་ ང་བཅས་འབད་སར་འོང་པ་ཅིན་ ཀོ་ལོབ་བཱསི་ཀྱིས་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ལྷོད་དོ་བཟུམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་ཁུངས་ངོ་མ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་མ་བྱུངམ་ཨིན་མས།" ཁོ་གིས་བཤད་ཅི།
ཀོསི་པར་གིས་ཡང་ རྒྱུ་སྐར་རིམ་ལུགས་འདི་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་ལམ་སྟོན་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་ ལན་གསལ་བཀོད་མི་དང་འཁྲིལཔ་ད་འདི་ནང་ལུ་ "སྒྲུབ་བྱེད་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ མི་དམང་གི་མིག་ཁར་ལས་ གཡིབ་བཞག་སྟེ་ཨིན་ཟེར་མི་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་ནི་ལུ་ ངོས་ལེན་ཅན་གྱི་བྲྡ་དོན་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།"
ཐོག་ཁར་: འོད་ཚད་སོ་སོ་ཚུ་ནང་ལས་ཀྱི་འོད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས།
ཀོ་མེཀྲ་བོ་རེ་ལི་ཟེར་མི་སྐར་མ་ འདི་གི་ཚོས་གཞི་འདི་གིས་ འདི་གི་འོད་མདངས་འདི་ འོད་ཚད་ཁག་མ་འདྲཝ་གསུམ་གྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་བཏོནམ་ཨིན། ༼གཡས་ཕྱོགས་༽
འཇལ་ཚད་འདི་ ལོ་ག་རི་དམ་ཟེར་མི་ རྩིས་རྐྱབ་ཐང་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ འོད་ཚད་ཅིག་གི་གནས་རིམ་འདི་གིས་ འོད་མདངས་འདི་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ འདི་གི་ཆ་རྐྱེན་འདི་རུཏ་༡༠༠ལས་ལྔ་པ་ལུ་དང་ ཡང་ན་ རྩིས་སྙོམས་ལུ་ ༢དང་ཚག་༥༡༢ལུ་ཨིན་མས།
གནམ་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འོད་ཚད་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་ཁག་གཉིས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མངོན་གསལ་འོད་ཚད་དང་ ཡོངས་རྫོགས་འོད་ཚད་ཟེར་མི་གཉིས་ཨིན།
ཡོངས་རྫོགས་འོད་ཚད་འདི་གིས་ དངོས་གཞི་ཅིག་གིས་བཏོན་མི་ མཉམ་ལྡན་གྱི་ འོད་མདངས་འདི་ དོན་འགྲུལ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་ལས་ཐག་རིང་ཐུང་ཚད་ཅིག་ཁར་བཀོད་དེ་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ མངོན་གསལ་འོད་ཚད་དང་ འདྲ་མཉམ་ཨིན་པའི་ དོན་འགྲུལ་འབདཝ་ཨིན། སྐར་མ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ པཱར་སེགསི་༡༠།
རྒྱང་ཤེལ་ཀྲེ་ལིསི་ཀོབ་འདི་བཟོ་མི་འདི་གིས་ འ་ནི་འབོར་ཚད་སྦོམ་ཚུ་ འཁྲུལ་སྣང་ཅིག་སྦེ་བཏོན་ཡོདཔ་དང་ —རྒྱང་ཤེལ་གྱི་ནང་ལས་ སྐར་མ་ཚུ་ཆུང་ཀུ་འབད་མཐོངམ་ཨིན།
རྩིས་བཅུད་འདི་མང་སུ་ནེ་གེ་ཀྲིབ་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ དངོས་གཟུགས་འདི་ མང་སུ་ཅིག་འོད་མདངས་ཅན་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན།
འོད་ཚད་༡་དང་ཚག་༥ལས་ ༢དང་ཚག་༥གི་བར་ན་འབད་མི་ སྐར་མ་ཚུ་ལུ་ འོད་ཚད་གཉིས་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན། འོད་ཚད་༡དང་ཚག་༥་ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོད་པའི་སྐར་མ་༢༠དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ འོད་ཚད་དང་པ་འབད་མི་སྐར་མ་ཨིན། ༼འོད་མདངས་ཅན་གྱི་སྐར་མ་ཚུ་གི་ཐོ་འདི་བལྟ་༽
ཉི་མའི་ཁྱིམ་སྒོར་གྱི་དངོས་གཟུགས་ཚུ་གི་ཡོངས་རྫོགས་འོད་ཚད་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ༡ཨེ་ཡུ་གི་ཐག་རིང་ཐུང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བཀོདཔ་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་འཇམ་སམ་འདི་ར་ གཞི་རྟེན་ལག་ཆས་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ཨིན།
འདི་གིས་དཔལ་འབྱོར་ཡར་དྲགས་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ༼ད་རེས་ནངས་པའི་འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་རྩིས་ཏེ་༽ འདི་གིས་ དལ་ཁོམ་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ ཡར་འཕར་བཏང་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་དཔེ་ཚུ་ཡང་ མི་བཟོ་བཀོད་ཐོན་ཁུངསགི་ཐད་ཁར་ཇོན་ཐང་ཅན་ལུ་འགྱུར་བའི་མནོ་ལུགས་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་དང་ སྐྱེ་ལྡན་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ཨིན།
ཚིག་འདི་གི་དོན་དག་འདི་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ ཐོརསི་ཀྲིན་ཝེབ་ལིན་ལས་འགོ་བཟུང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ མི་སྡེའི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཇར་མཱན་གྱི་བསམ་གཞི་ཀྲེག་ནིག་འདི་ "འཕྲུལ་རིག་ལུ་"སྐད་སྒྱུར་འབད་ཞིནམ་ལས་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༧ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ སྤྱི་སྙོམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ རིགྲ་བེའན་གིས་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན། "འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ལག་ཆས་ག་ར་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ ཐབ་ཆས་དང་མཚོན་ཆ་ འཇལ་ཆས་དང་སྡོད་ཁྱིམ་ བགོ་ལ་དང་ བརྒྱུད་འབྲེལ་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཅ་ཆས་དང་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་རིག་རྩལ་ཚུ་ག་ར་ཚུདཔ་ཨིན།"
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཤེས་ཡོན་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཡུ་རོ་པིན་གྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་ལས་ བརྙ་ལེན་འབད་ཡོདཔ་དང་ "ཐབས་རིག་" འདི་ཡང་ རང་དོན་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཐོག་ལུ་འབད་མི་ ཕོའོ་ཀཱལཏ་གི་ལཱ་ནང་ལུ་བཟུམ་འབད་ འཕྲུལ་རིག་གི་དོན་དག་འདི་ ལག་ཆས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས། ༼ཀྲེག་ནིག་དཱི་སོའི་༽
ཁག་ཆེ་བའི་དངོས་པོ་ཚུ་ གསར་བཏོད་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་" དང་ "འཕྲུལ་ཆས་དང་ ཅ་ཆས་ཅིག་ དེ་ལས་ ཐབས་རིག་ལ་སོགས་པ་ཚུ།
ཚིག་འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ལཱ་གཞི་ཅིག་ལུ་ བརྡ་སྟོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ འཕྲུལ་རིག་མཐོ་བ་ཅིག་ལུ་ཁུངས་བརྟེན་འབད་ནི་ ཡང་ན་ སྤྱིར་བཏང་འཕྲུལ་རིག་ཅིག་ལུ་མེན་པར་ ཉོ་སྤྱོད་པའི་གློག་རིག་ཚུ་ལུ་བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་ལག་ལེན་གྱི་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ དངོས་གཞི་འཛམ་གླིང་གི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ལག་ཆས་དང་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ལུ་ ཁུངས་བརྟེན་འབདཝ་ཨིན།
གྲབ་ལེུ་བེརེ་འིན་ཨོར་ཐར་གྱིས་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ ཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ གོ་ཡངས་དྲགས་སྦེ་ དོན་འགྲེལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། "མི་གི་དགོས་མཁོ་ཚུ་གྲུབ་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་"
ཚིག་གཞན་མི་ཅིག་དང་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་པའི་སྐབས་ལུ་ "སྨན་རིག་གི་འཕྲུལ་རིག་" ཡང་ན་ "གནམ་སྟོང་གི་འཕྲུལ་རིག་" འདི་གིས་ རང་སོའི་གནས་གཞི་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་དང་ ལག་ཆས་ཚུ་གི་གནས་ཚད་དང་འཁྲིལ་འགྱོཝ་ཨིན། "
འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ མཚོན་རིག་ དེ་ལས་ མི་ཚེའི་ཁེ་ཕན་ལུ་ བཟོ་རིག་ཚུ་གི་ལག་ལེན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འགྱོཝ་ཨིན།
བཟོ་རིག་ཟེར་མི་འདི་ མི་གི་དངོས་གཞི་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ རང་བཞིན་གི་རིག་ཚོད་ཚུ་འཚོལ་ཞིབ་འབད་དེ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་དང་ ལག་ཆས་ཚུ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ ལམ་ལུགས་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་ དམིགས་ཡུལ་དང་ལྡན་པའི་བྱ་རིམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ༼དུས་རྒྱུན་མེན་པ་༽ མཚོན་རིག་གི་ནང་ལས་ གྲུབ་འབྲས་དང་ཐབས་རིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མཚོན་རིག་གིས་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་ལག་ཆས་དང་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གློག་མེ་གི་རྒྱུས་ལམ་སྤེལ་མི་གི་ནང་ལུ་ གློག་རྫས་རྒྱུན་སྤེལ་འགྱོ་མི་གི་ཞིབ་འཇུག་འབད་འོང་།
མཚོན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་ངོ་མ་གི་སྐོར་ལས་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་དང་ འབྱུང་རབ་མཁས་པ་ དེ་ལས་ སྲིད་བྱུས་བརྩམ་མི་ཚུ་གིས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གྲོས་བསྡུར་འདི་གིས་ གཞི་བརྟེན་དང་ ལག་ལེན་གྱི་མཚོན་རིག་ལུ་ མ་དངུལ་བཏང་ནི་གི་ནང་བརྡ་དོན་སྤེལ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནི་ཨིན་མས།
ཐོག་མའི་མི་རིགས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི་སྲོག་ལྡན་རྐང་གཉིསམོ་གི་རིགས་མཚན་ལས་ བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་གི་ཀླདཔ་འདི་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ དེང་སང་གི་མི་རིགས་ལས་ གསུམ་དཔྱ་གཅིག་ཡང་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧུམ་ཏང་ཏ་འབད་མི་རྡོ་གི་སྟྭ་རེ་འདི་ ནགས་ཚལ་ཚུ་བསལ་ཞིནམ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་འབད་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ར་ གོང་འཕེལ་རྒྱ་ཆེ་དྲག་སྦེ་འགྱོ་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
དང་ཕུའི་དུས་ལུ་ རླུང་གི་ནུས་ཤུགས་འདི་ གྲུབ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ ཐོ་བཀོད་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ལོ་སྟོང་༨པའི་བི་སི་ཨི་ལུ་ ནའིལ་གཙང་ཆུ་ནང་གྲུབ་བཏང་མི་འདི་ གོ་ཐོག་གི་ཐོ་བཀོད་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
གནའ་ཤུལ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་བཀོད་མི་ནང་ འཁོར་ལོ་འདི་ ༤༠༠༠བི་སི་ཨི་དེ་ཅིག་ཁར་ རང་དབང་ཅན་སྦེ་ ཧ་ལམ་དུས་མཚུངས་སུ་ མི་སོ་པོ་ཀྲ་མི་ཡ་ ༼ད་རེས་ནངས་པ་ཨི་རག་༽ དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཀའུ་ཀ་སཱསི་ ༼མེ་ཀོབ་ལམ་ལུགས་༽ དེ་ལས་ དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཚུ་ནང་ལུ་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཤིང་གི་འཁོར་ལོ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་ སིལོ་ཝེ་ནིཡ་གི་ ལུ་བི་ཡ་ན་འདམ་རྫབ་ནང་ལུ་ མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དང་ཕུག་གི་དུས་ལུ་ མི་སོ་པོ་ཀྲ་མི་ཡ་གི་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ རྫ་འཁོར་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ གསར་བཏོད་འབད་འབདཝ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།
འཁོར་ལོ་གཉིས་འབད་མི་ཤིང་རྟ་འགོ་དང་པ་འདི་ ཀྲ་བོའིསི་གི་རྣམ་པ་ལས་སྦེ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་འགོ་དང་པ་ ༣༠༠༠བི་སི་ཨི་དེ་ཅིག་ཁར་ མི་སོ་པོ་ཀྲ་མི་ཡ་དང་ ཨི་རཱན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་དང་ཆ་འདྲཝ་འབད་མི་ ཁྲུས་གཞོང་ཅིག་ ས་གནས་ནོ་སཱསི་ཟེར་ས་ལུ་ ས་ཡི་འོག་ལས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
རོམ་ལུ་ བཙོང་དུང་གཙོ་ཅན་འདི་ ཀོལོ་ཀ་མེག་སི་མ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་འདི་ དུས་རབ་༦པ་བི་སི་ཨི་ལུ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་བར་མའི་དུས་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ཡང་ འཇམ་སམ་འབད་མི་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ༼དབྱུག་མདའ་དང་ གཅུས་གཟེར་ དེ་ལས་ འདྲེན་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ཚུ་༽ འདི་ཚུ་བསྡོམ་ཞིནམ་ལས་ དོ་འཁོར་ལག་འདྲུད་དང་ རླུང་འཁོར་ དེ་ལས་ ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ དཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ མཚོན་རིག་གི་བསམ་གཞི་དང་ལག་ལེན་ཚུ་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༨པའི་ནང་ ཡུ་ནའི་ཀྲེཏ་ཀིང་གྲོམ་ལས་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོད་མི་ བཟོ་གྲྭའི་ཡར་འཕེལ་གྱི་དུས་འདི་ འཕྲུལ་རིག་གསར་བཏོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་དམིགས་བསལ་གྱིས་ སོ་ནམ་དང་ བཟོ་གྲྭ་ ས་གཏེར་དང་ དེ་ལས་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རིག་པ་དང་ རླངསམ་གི་ནུས་ཤུགས་འདི་གསར་བཏོད་འབད་མི་འདི་གིས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་ འདི་བཟུམ་འབད་ བཟོ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ འཕེལ་ཆེར་སྦེ་ དར་ཁྱད་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཚད་ཡར་འཕེལ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཐོག་ཚད་མང་བའི་ཁྱིམ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་ར་རྒྱུན་འབྲེལ་འཐབ་ནི་དང་ ཟ་འཐུང་སྐྱེལ་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ སྣུམ་འཁོར་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ལུ་ གསར་བཏོད་ལེ་ཤ་ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་འདི་གི་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་ཨིན་ཀྲར་ནེཏ་གི་ཞབས་ཏོག་འདི་ཐོན་ཏེ་ འདི་གི་འབད་ ད་རེས་ནངས་པའི་ བརྡ་དོན་གྱི་དུས་སྐབས་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྣ་འཛིངས་ཀྱི་བཟོ་བསྐྲུན་དང་ བཟོ་བཀོད་གྱི་འཕྲུལ་རིག་གི་སྦེ་ ཚོགས་སྡེ་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གསརཔ་ལ་ལུ་ཅིག་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་གྲྭའི་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་ར་ ལག་ཆས་མགུ་རྙོག་དྲག་འབད་མི་གི་ དུས་རིམ་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་ལུ་ བལྟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་རིགས་ཡར་འཕེལ་གྱི་མཐས་པ་ཚུ་གིས་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་གི་ཐད་མཚམས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ མི་གི་གནས་སྟངས་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་བསལ་དགོ་པའི་ དཀའ་ངལ་གཞན་མི་ཅིག་ཨིན་མས།
ཁོང་གིས་བཀོད་མི་ནང་ འདི་བཟུམ་གྱི་མི་སྡེ་གི་ ཟུར་ཐབས་མེད་པའི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ རང་དབང་དང་ སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ཚུ་ ཤོལ་བཞག་སྟེ་ ལྷག་པར་དུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཚད་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དགོཔ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
ཁོ་གིས་ ང་བཅས་ར་ཁུངས་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་ ཐབས་མེད་པར་ འཕྲུལ་རིག་ཅིག་གུར་ར་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དགོཔ་མེད་ཟེར་བའི་ འཕྲུལ་རིག་གི་ བཅུད་དོན་ཅིག་གསལ་བཏོན་འབད་ནི་གི་རེ་བ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ར་བྱུང་སྟེ་འབད་རུང་ བྱ་ཐབས་ར་མེད་པར་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དགོཔ་ཨིན་ན་ གསལ་བཏོན་འབད་ནི་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་རིག་ལུ་ སྐྱོ་སྣང་ཅན་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དཀའ་སྡུག་ཅན་གྱི་སྔོན་ལུགས་རྩོམ་རིག་སྦེ་ཆ་བཞག་མི་ ཨཱལ་གྲོསི་ཧགསི་ལེ་གི་ བེརེབ་ནིའུ་ཝོལགྲ་དང་ ཨེན་ཐོརོ་ནི་བར་གིསི་གི་ ཨ་ཀོལོག་ཝརག་ཨོ་རེནཇ་ དེ་ལས་ ཇོརཇི་ཨོར་ཝེལས་གི་ ནའིན་ཀྲིན་ཨེ་ཀྲི་ཕོར་ཚུ་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ ནིལ་པོསིཏ་མེན་གྱིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་མི་སྡེ་ནང་ལས་ མི་སྡེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ལག་ཆས་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ ཁོ་གིས་ "ཀྲེག་ནོ་པོ་ལིསི་" ཟེར་བཀོད་མི་ མི་སྡེ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ ལྟ་བ་འདི་གིས་ དབང་ཤུགས་འབད་མི་དང་ མཚོན་རིག་གི་འཕེལ་འགྱུར་ཕྱིར་བཏོན་འབད་མི་ ཡང་ན་ གཞན་མི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྦྱང་བ་དང་ གཞི་རྩ་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་འཆར་སྣང་ཚུ་ ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་འབད་ ནི་ཀོ་ལསི་ཀོམ་པིརི་གྲིསི་གིས་ཡང་ འཕརུལ་རིག་གསརཔ་གི་ཉེན་ཁ་གི་སྐོར་ལས་ བྲི་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་དང་ ཕྲ་རིས་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ བཅོས་མའི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ འཕྲུལ་གྱི་མི་བཟོ་ནི་ལ་སོགས་པའི་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་འཕྲུལ་རིག་གི་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་མིན་གཏམ་ཅན་ཅིག་འདི་ ཧུ་བཱཀྲི་གྲེ་ཕཱསི་ཨིནམ་དང་ ཁོ་གིས་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་དང་ ཀཱམ་པུས་ཀྲར་གྱིས་ ད་ལྟོ་ག་ཅི་འབད་མ་ཚུགསཔ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཟེར་བའི་ ཀི་དེབ་ཚུ་བྲི་ཡོདཔ་ཨིན།
འཆར་དངུལ་དང་སྲིད་བྱུས་གཙོ་རིམ་ལྟེ་བའི་ནང་གི་ རྒན་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཇཱརགྲི་བཱརན་ཨིསི་ཀྲེན་གྱིས་ ཁོ་གི་རྩོམ་ཡིག་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་ཆ་ལག་ལེན་གྱི་བསམ་གཞི་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་མི་དང་ གོ་ཡངས་དྲགས་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་གོང་འཕེལ་འདི་གིས་ ལཱ་འབད་མི་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་མང་སུ་ཐོན་མི་ལུ་ དྲི་བ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ ཁོ་རའི་གནད་དོན་འདི་ རྒྱབ་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གྲོས་གླེང་ངོ་མ་ཁག་གཉིས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ བསྐྱར་ཟློས་ཀྱི་ལཱ་གཡོག་ཚུ་ལུ་ ཉེན་ཁ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གལ་གནད་ཆེ་བའི་ལཱ་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཚབ་དང་ ལག་ཐོག་གི་ལཱ་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས། "བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་དབྱེ་དཔྱད་དང་ སྤྱིར་བཏང་གི་མནོ་ལུགས་ཚུ་དགོཔ་ཨིན་" འདི་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་འབད་བ་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧ་གིསི་གིས་བཀོད་མི་ནང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་བློ་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། "འཕྲུལ་རིག་འདི་ མི་གི་བློ་རིག་འདི་དགོ་པའི་ གསར་སྐྲུན་གྱི་བྱ་རིམ་ཅིག་ཨིན།"
ཁོང་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་འཕྲུལ་རིག་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགསཔ་སྦེ་ མནོ་བསམ་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནི་བསམ་ཚུལ་འདི་ལུ་ ཧིང་སང་ས་འབད་ར་ དྲི་བཀོད་འབད་དགོཔ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐབས་ཤེས་རིག་པ་འདི་ མི་སྡེའི་གནད་དོན་ག་ར་བསལ་ཚུགས་པའི་ ལྟ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་འཕྲུལ་རིག་གི་བཀྲིན་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡོངས་འབྲེལ་ཨིན་ཀྲར་ནེཏ་གི་བཀྲིན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
བེན་ཇ་མིན་ཨཱར་ཀོ་ཧིན་དང་ ཇི་ཝིན་ཨོ་ཀྲིང་གར་གྱིས་ཡང་ འཕྲུལ་རིག་གི་སྣ་མང་གནོད་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞི་བརྟེན་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ མི་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ གཞན་མི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ཚུ་གི་དོན་ལས་ཡང་ཁྱད་རྣམ་ཅིག་ཨིན་མས།
ལག་ཆས་ཚུ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་མི་འདི་ ཧེ་མ་ རིགས་མཚན་ཅིག་པའི་མི་ཚུ་གི་ ཁྱད་གཞི་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལོའི་ནང་ མ་འོངས་ལུང་བསྟན་གྱི་མཁས་པ་རེ་ཀུརཛ་ཝེལ་གྱིས་ འཕྲུལ་རིག་གི་མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ ལྡབ་ལོག་ཅིག་འོང་ཟེར་ སྔོན་དཔག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། "ཇི་ཨེན་ཨཱར་ཡར་འཕེལ་" འདི་ཚུ་ཡང་ རིགས་མཚན་དང་ ཕྲ་བའི་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་གྱི་མི་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་གསུམ་གྱི་གྲལ་ལས་ འཕྲུལ་གྱི་མི་བཟོ་མི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
མི་ཚུ་གིས་ ཇི་ཨེན་ཨཱར་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་དམིགས་ཡུལ་འདི་གྲུབ་ནི་ལུ་ གོམ་རིམ་དང་པ་འདི་ སྤོ་ཚར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལ་ལུ་ཅིག་གིས་བཀོད་མི་ནང་ འཕྲུལ་གྱི་མི་བཟོ་མི་གི་མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ མི་བ་ལྷག་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་མིན་པའི་རིག་པ་འདི་ ཡར་འཕེལ་འགྱོ་འོང་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ འཆར་གཞི་བལྩམ་ཡོད་པའི་མཁོ་ཟད་དང་ ཆ་མཚུངས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ འཆར་གཞི་བརྩམ་ཡོད་པའི་མཁོ་ཟད་འདི་ "རྟགས་གཞི་སྟོན་པའི་ཐབས་རིག་ཅིག་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
མི་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་གི་སྐོར་ལས་ ཧ་ལམ་ཅིག་ཧ་གོ་མི་དང་འབྲེལ་ རིགས་མཚན་འདི་ཡང་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་འདི་ མི་ཚུ་ ནད་རིགས་ལ་ལུ་ཅིག་ལས་ བཀག་ཐུབ་ཡར་སེང་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ མ་པ་ལས་ར་ཐོབ་ནི་མེད་པའི་བཀག་ཐུབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་མནོ་བསམ་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ལེ་ནོ་བོཀྲ་འཕྲུལ་རིག་འདི་གིས་ མི་ཚུ་ལུ་ རྡུལ་རྟེན་དང་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གནས་ཚད་ལས་ར་ དངོས་པོ་ཚུ་ གཡོ་བཅོས་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་པའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་གི་སྐབས་དོན་ནང་ལུ་ མཁོ་མེད་པའི་ "འཕྲུལ་ཨམ་" དམག་སྡེའི་འཕྲུལ་ཆས་ལུ་གོཝ་ཨིན་ འདི་ཡང་ དམག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ རྔམ་འཕྲུལ་ ༼དཔེར་ན་ གྲུབ་ཐོག་ལས་གནམ་གྲུ་འཕུར་བཅུག་མི་གི་འཕྲུལ་༽
དང་ཕུག་གི་འཕྲུལ་ཆས་འཇམ་སམ་འབད་མི་དྲུགཔོ་འདི་ སྔོན་ལུགས་ནི་ཡར་ཨིསིཀྲ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
དབྱུག་མདའ་ཟེར་མི་ཐབས་འཕྲུལ་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ ལོ་ངོ་༥༠༠༠དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ ནི་ཡར་ཨིསིཀྲ་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་བསྒང་ཚད་མཉམ་འཇལ་ཚད་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ སྔོན་ལུགས་ཨི་ཇིབ་ཤཱན་གྱི་འཕྲུལ་རིག་ནང་ལུ་ དངོས་པོ་སྦོམ་ཚུ་ ཕུད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཇམ་སམ་འབད་མི་འཕྲུལ་ཆས་མཇུག་ཅིག་གསར་བཏོད་འབད་མི་ གཅུས་གཟེར་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ ནིའོ་ཨེསི་སི་རི་ཡན་གྱི་དུས་སྐབས་ ༼༩༡༡་ལས་༦༠༩༽་བི་སི་གི་ལུ་ མི་སོ་པོ་ཀྲ་མི་ཡ་ལུ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕ་རོ་ཝ་གི་འགོ་དཔོན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཇོ་སར་གྱིས་ པི་ར་མིདྲ་ཨོཕ་ཇོ་སར་འདི་ བཀོད་བཀོད་འབད་དེ་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལཱ་འདི་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ ༼ཐེས་སྐས་པི་ར་མིདྲ་༽ ༢༦༠༣ལས་༢༦༡༡བི་སི་གི་བར་ ཨི་ཇིབཀྲ་གི་ས་གནས་ ས་ཀ་ར་ལུ།
ཀུ་ཤི་ཀྲི་གི་ཕ་བརྒྱུད་གོང་མ་ཚུ་གིས་ ༣༧༠༠ལས་༣༢༥༠བི་སི་གི་བར་ ལི་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ ཨེསི་པིའོས་འདི་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་དང་ བུལུ་མི་རིསི་དང་བཱལསི་ཕར་ནེནསི་ཚུ་ཡང་ ཀུཤི་ལུ་སྦེ་ དུས་རབ་༧པ་བི་སི་ལུ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨར་ཀི་མིགྲསི་གི་གསར་བཏོད་ལ་ལུ་ཅིག་དང་ ཨེན་ཀྲ་ཀེ་ཐི་ར་འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་ འཐེན་སོ་མ་འདྲཝ་གི་རིག་པ་མགུ་བདེ་དྲག་སྦེ་ར་དགོཔ་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ནང་ལུ་གྲུབ་མཐའ་གི་གཞི་རྩ་གཉིསཔོ་འདི་གིས་ བཟོ་གྲྭ་ཡར་འཕེལ་གྱི་གི་ནང་ལུ་ རེ་ལི་གི་འཐེན་སོ་བཟོ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ འཕྲུལ་གྱི་མི་བཟོ་ནི་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ལཱ་གཞི་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཁྱབ་ཆེ་དྲག་སྦེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕང་འཁོར་འདི་ཇེ་ནི་འཁོར་རིམ་གྱི་གནས་སྐབས་ནང་ལུ་ གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་དུས་རབ་༡༨པའི་ནང་ བཟོ་གྲྭའི་འཕེལ་འགྱུར་འགོ་དང་པའི་སྐབས་ གོང་འཕེལ་གྱི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་ གློག་རིག་གི་ལས་རིམ་ཐོག་ལས་ བང་རྔ་དཀྲོག་མི་འདི་རྩིས་ཏེ་ སྙན་ཆ་དཀྲོག་མི་འཕྲུལ་གྱི་མི་༤གསལ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་གིས་ རོལ་དབྱངས་མ་འདྲཝ་དང་ བང་རྔ་གི་རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་དཀྲོག་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཁྱད་རིག་གི་ལཱ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ལག་སྦྱོང་གི་དངོས་གཞི་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ར་མེདཔ་སྦེ་ ཡིད་ཆེས་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
བཟོ་གྲྭའི་འགྱུར་འཕེལ་གྱི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ལུ་ བཟོ་རིག་གི་ལཱ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ར་ གཡུཡར་ཆེན་བསལ་ནི་གི་ལཱ་འདི་སྡོད་ནུག
ཁོ་ འཕྲུལ་རིག་གི་བཟོ་རིག་པ་ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཆེ་བསྟོད་ཅན་གྱི་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་སྦེ་ཡང་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིསི་མི་ཀྲོན་གྱིས་ ནིའུ་ཀོ་མེན་རླངས་ཤུགས་འཕྲུལ་གྱི་གི་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ལེགས་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ ཆུ་འཐེན་འཕྲུལ་འཁོར་གུར་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ གསར་བཏོད་པ་ སེ་མུའིལ་མོར་ལེན་གིས་ ཐོ་མཱསི་ས་ཝི་རི་གིས་ལྷག་མི་ རླངསམ་གི་ཆུ་འཐེན་འཕྲུལ་འཁོར་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ ཝོགསི་ཧཱོལ་ཨོར་དྲི་ནེནསི་ཡིག་ཚང་ལུ་སྦེ་ བརྗེད་ཐོ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༧༡༢ལུ་ འགོ་དང་པ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་ སྲུབ་མདའི་རླངསམ་གི་འཕྲུལ་འཁོར་འདི་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་མི་ ལྕགས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་མི་ ཐོ་མཱསི་ནིའུ་ཀོ་མེན་ལུ་ མཚོན་རིག་གི་སྦྱོང་བརྡར་དང་ཤེས་ཡོན་ལ་སོགས་པ་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་གསར་བཏོད་འདི་གིས་ ལྕགས་ཀྱི་གོང་ཚད་འདི་མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྟ་གི་རེ་ལི་ལམ་དང་ ལྕགས་ཀྱི་ཟམ་པ་ཚུ་ ལག་ལེན་དངོས་བསྟར་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
གནོད་ཤུགས་ཆེ་བའི་རླངསམ་གི་འཕྲུལ་འཁོར་བཟོ་མི་འདི་གིས་ རླངསམ་གི་འཕྲུལ་འཁོར་ཚུ་གི་ལྗིད་ཚད་སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་ནུས་སྟོབས་འདི་གིས་ རླངསམ་གི་གྲུབ་དང་ རེ་ལིའི་འཕྲུལ་ཨམ་ཚུ་ ལག་ལེན་དངོས་བསྟར་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་གྲྭའི་ཡར་འཕེལ་འདི་གིས་ ལྕགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ཡོད་པའི་ འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ལུ་མཁོ་འདོད་སྐྱེད་མི་གི་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་འཕྲུལ་གྱི་ཡན་ལག་ཅ་ཆས་ལེ་ཤ་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་རིགས་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིག་ཚུ་ དུས་རབ་༡༩པ་གི་འགོ་ཐོག་བར་ཕྱེད་ལུ་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༨༥༠ལུ་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་མི་རྩིས་ཐོ་བཀོད་ཀྱི་སྐབས་ ལཱ་གཡོག་གི་ཐོ་བཀོད་འབདཝ་ད་ "བཟོ་རིག་པ་" འདི་བསྒང་འགོ་དང་པ་ ༢༠༠༠ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༠ལུ་ ཞི་བའི་དང་ས་གཏེར་ འཕྲུལ་རིག་དང་ གློག་རིག་གི་བཟོ་རིག་པ་ ༦༠༠༠ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༠༠ལོ་གྲངས་གི་ གློག་མེ་གི་བཟོ་རིག་གི་གཞི་འགྱམ་འདི་ནང་ ཨ་ལིསི་སཱན་གྲོ་ཝོལ་ཀྲ་དང་ མའའི་ཀཱལ་ཕ་ར་གྲེ་ དེ་ལས་ ཇོརཇི་ཨོམ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་གི་ དབྱེ་དཔྱད་སློབ་སྦྱོང་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༡༦ལུ་ གློག་མེ་གི་ ལྕགས་འཕྲིན་སྟོང་ལེན་འཕྲུལ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༧༢ལུ་ གློག་མེ་གི་སྣུམ་འཁོར་ཚུ་གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཁའ་འགྲུལ་རིག་པའི་བཟོ་རིག་འདི་གིས་ གནམ་གྲུ་བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་འབད་ནི་དང་ བར་སྣང་སྟོང་ཆ་གི་བཟོ་རིག་འདི་དེང་སང་གི་ཚིག་ཅིག་སྦེ་ འདི་ནང་ལུ་ གནམ་འཁོར་བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་ལས་འགོ་བཟུང་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
འབྱུང་རབ་དང་བསྟུནམ་ད་ མཚོ་དམག་གི་བཟོ་རིག་དང་ ས་གཏེར་གྱི་བཟོ་རིག་འདི་ ཡན་ལག་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བཟོ་རིག་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཁོང་རའི་ཚེ་གཡོག་ཅིག་ནང་ལུ་ རིག་པ་གསརཔ་ཚུ་སྦྱང་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཏེ་ར་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཐད་ལས་གྲུབ་འབྲས་ཅན་གྱི་ཐོན་འབྲས་ཅིག་བཟོ་ནི་འདི་ ལངམ་སྦེ་མེདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཁྱད་ཚད་ཚང་དགོཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇེན་རིཆ་ཨཱལ་ཚུ་ལཱར་གྱིས་ བདག་དབང་གི་ཐོག་ལུ་ གནས་སྡུད་ལེ་ཤ་ཅིག་བསྡུ་བའི་མཐའ་མ་ བདེ་སྒྲིག་བཟོ་ནི་འདི་ རང་གི་ནང་ནའི་སེམས་ལུ་ཡོདཔ་སྦེ་ བསམ་ཚུལ་བརྗོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ "གནས་ཚད་དམའ་བ་" བཟོ་རིག་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ མཐོ་བའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ བཟོ་བཀོད་དྲག་ཤོས་ཅིག་དང་ འདི་གིས་ རྒྱབ་འགལ་སྦེ་ཐོན་ཏེ་དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ཚུ་ རྩ་བརྟན་ལས་མེདཔ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་འདི་གིས་ ཐོན་འབྲས་ཚུ་གིས་ རེ་བ་སྐྱེད་དོ་བཟུམ་འབད་ར་ ལཱ་འབད་ནི་ལུ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་ཨིན་མས།
ཚོང་འབྲེལ་ལག་ལེན་གྱི་མཉེན་ཆས་ཚུ་བཟུམ་འབད་ར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་བཟོ་རིག་གི་ནང་ལུ་ གློག་རིག་ལས་བརྟེན་པའི་འཇུག་ཐངས་ལག་ལེན་ ༼གློག་རིག་ལས་བརྟེན་པའི་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་༽ ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་བཟོ་རིག་པ་ཚུ་ལུ་ 3D གི་དཔེ་ཚད་དང་ 2D གི་པར་རིས་ཚུ་ དེ་ལས་ ཁོང་རའི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་བཟོ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་བརྡ་དོན་ཚུ་བལྟ་ནི་དང་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ནི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་གནས་སྡུད་འཛིན་སྐྱོང་གི་མཉེན་ཆས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
བཟོ་རིག་གི་རང་གཤིས་འདི་ མི་སྡེ་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ མི་ཡི་སྤྱོད་ལམ་ཚུ་དང་ ནང་འཁོད་འབྲེལ་མཐུན་ཡོདཔ་ཨིན།
བཟོ་རིག་གི་ལས་འགུལ་ཚུ་ནང་ རྙོག་འཛིང་ཡང་ཐོན་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
བཟོ་རིག་འདི་ གསར་བཏོད་དང་ མི་ཡི་གོང་འཕེལ་ལུ་ ལམ་འཁྲིད་འབད་མི་གཙོ་ཅན་ཅིག་ཨིན།
འདི་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནོད་པ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་གིས་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ཡང་ཐོན་ནི་ཨིན་མས།
མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ཡང་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་ འཕྲུལ་ཆས་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་དཔེ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་ལ་སོགས་པའི་ བཟོ་རིག་གི་ལཱ་ཚུ་ཡང་ འབད་དགོཔ་ཨིན།
དང་པ་ར་ འདི་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་མི་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ཡང་ན་ རྫས་ཁམས་རིག་པའི་གཞི་བརྟེན་ཚུ་ནང་ལུ་ འབྲེལ་ཐབས་འབད་དགོཔ་དང་ ཨིན་རུང་ དཀའ་ངལ་འདི་ཚུ་ཡང་ ལམ་ལུགས་ངེས་གཏན་གྱི་ཐོག་ལས་ གསལ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོག་མ་གི་འདི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གཞི་རྩ་ཚུ་ཧ་གོ་ནང་ལུ་ བརྩོན་ནི་དང་ ཤུལ་མ་གི་འདི་གིས་ འདི་ནང་ལུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་རྣམ་གཞག་ཚུ་འཇལ་ཏེ་ འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཚད་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་ལུ་ ཁ་སྐོང་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་ངེས་པར་དུ་དགོཔ་ཨིན།
འདི་གི་དཔེ་ཅིག་འདི་ གནམ་གྲུ་གི་ནང་ལུ་ འཕུར་འགྲུལ་རིག་པ་དོན་འགྲེལ་འབད་ནི་དང་ འདི་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཚོད་དཔག་བཏོན་ནི་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལས་དང་ ཡང་ན་ མགུ་རྙོག་ཅན་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ནང་ལུ་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་རྩིས་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ འདི་བཟུམ་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་དགོཔ་ཨིན།
བཟོ་རིག་པ་ཚུ་གིས་གསར་བཏོད་དང་ རིག་པ་གསརཔ་བཏོན་ནི་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་འདི་ངོ་མ་བཟུམ་ཅིག་དང་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་ཅིག་སབེ་དགོཔ་ལས་ འདི་ནང་ལུ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་དང་ རྒྱ་ཁྱོན་ དེ་ལས་ གནས་སྡུད་གི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་སྦེ་དགོཔ་ཨིན།
དེ་འབདཉ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཁོང་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ལྷབ་སྦྱང་འབདཝ་ཨིན།
དེང་སང་གི་སྨན་རིག་འདི་གིས་ གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་བཅོས་མའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་སྦེ་ཚབ་བཙུགས་ཏེ་ གཟུགས་ཀྱི་ལཱ་འགན་ལེ་ཤ་ཅིག་ཚབ་བཟོ་བཏུབ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་འབད་ མི་གི་གཟུགས་འདི་ བཅོས་མའི་ཅ་ཆས་ཚུ་གི་སྦེ་ཡང་ལཱ་འབད་བཏུབ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཀླདཔ་ཚབ་བཙུགས་ནི་དང་ མགྱོགས་ཚད་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན།
ལཱ་གཞི་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ དངོས་གཞི་འཛམ་གླིང་གི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ལུ་ ཐབས་ཤེས་བཏོནམ་ཨིན།
བཟོ་རིག་འཛིན་སྐྱོང་དང་ཡང་ན་ "འཛིན་སྐྱོང་བཟོ་རིག་" འདི་ བཟོ་རིག་གི་སྦྱང་བ་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་གི་བཟོ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ དམིགས་བསལ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
འགྱུར་བ་འཛིན་སྐྱོང་གི་ནང་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་གཙོ་བོར་ཅིག་སྦེ་ལྷབ་མི་ བཟོ་རིག་པ་ཚུ་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་ལས་སྡེ་གི་སེམས་ཁམས་དང་འབྲེལ་བའི་གཞི་རྩ་དང་ ཐབས་ལམ་ཚུ་ལུ་འཇུག་པའི་ ཤེས་ཡོན་བརྟིང་གཟབ་པ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་ ༼ཨེ་ཨའི་༽ འདི་ མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་བཏོན་མི་རང་བཞིན་གྱི་བློ་རིག་ལུ་ རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གི་་སྦེ་གསལ་བཏོན་འབད་མི་ བློ་རིག་འདི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
བཅས་མའི་བློ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་གིས་ འདི་གི་མི་ཚེ་ཅིག་ནང་ ཀླདཔ་གི་དཔེ་བཟུམ་འབད་ནི་དང་ མི་གི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་གི་དཔེ་ཚད་བཟོ་ནི་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཚད་མ་རིག་པ་ ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་ གནས་སྡུད་སྦོམ་ སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་ལུ་ ལད་སྲོལ་འཇུག་ལ་སོགས་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཐབས་རིག་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཆ་མེད་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་གི་རང་ལུགས་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་ཡང་ དོན་བདག་བཀོད་ནི་ ཤེས་ཡོན་རིག་པ་བཀོད་ནི་ འཆར་གཞི་བརྩམ་ནི་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་ནི་ རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཡིག་འགྱུར་ལུགས་འབད་ནི་ རྟོགས་པ་བཀོད་ནི་ དེ་ལས་ དངོས་པོ་ཚུ་ གཡོ་འགུལ་འབད་ནི་དང་ གཡོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་འཇོན་ཐང་ཚུ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་འདི་གིས་ གློག་རིག་གི་མཚོན་རིག་དང་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་ སྐད་ཡིག་མཁས་པ་དང་ གནད་དོན་གཞན་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་ འདྲ་མཉམ་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ལྷབ་སྦྱང་དང་ ཡང་ན་ "ལུགས་མཐུན་" དོན་དག་བཀོད་ནི་འདི་ སྙིང་མའི་རང་བཞིན་དུ་ སེམས་ཁམས་མཁས་པ་དང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ལས་སྦེ་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན།
ཅཱརཆ་ཀྲར་ནིང་གི་ཞིབ་འཚོལ་རྩོམ་ཡིག་ མཉམ་ཆུང་གོ་ལས་ རྩ་ཁམས་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་ གསར་བཏོད་འབད་མི་དང་ཅིག་ཁར་ བརྡ་དོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་ ཡོངས་འབྲེལ་རིག་ཚུ་གི་སྦེ་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ གློག་ཆས་ཀྱི་ཀླདཔ་ཡང་བཟོ་ཚུགས་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ མནོ་བསམ་བཏང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་ཀྲེན་གྲིསི་ཨེ་ལིན་ནི་ཝེལ་ ༼སི་ཨེམ་ཡུ་༽ དང་ ཧར་བཱཀྲ་སི་མོན་ ༼སི་ཨེམ་ཡུ་༽ ཇོན་མེ་ཀར་ཐི་ ༼ཨེམ་ཨའི་ཀྲི་༽ དང་ མར་ཝིན་མིནསི་ཀེ་ ༼ཨེམ་ཨའི་ཀྲི་༽ དེ་ལས་ ཨཱར་ཐཱར་སེ་མཱུལ་ ༼ཨའི་བི་ཨེམ་༽ ཚུ་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་ཞིབ་འཚོལ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་དང་ འགོ་འཛིན་པ་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ཚུ་ མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ལུ་རེ་བ་ལེགས་ཤོམ་སྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཧཱར་བཱརཀྲི་སིན་མཱོན་གྱིས་སྔོན་དཔག་མི་ནང་ "འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གིས་ད་ལས་ཕར་ལོ་ངོ་༢༠དེ་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ མི་གིས་འབད་མི་ལཱ་ཚུ་ག་ར་འབད་ཚུགསཔ་སྦེ་ཨིན་མས།"
ལཱ་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་འགོར་ལས་སྦེ་འགྱོ་མི་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ལུ་ སཱར་ཇེམསི་ལའིཀྲ་ཧིལ་གྱིས་བཀོད་བརྗོད་འབད་མི་གི་ལན་དང་ ཡུ་ཨེསི་ཀོང་གེརེསི་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ ཐོན་འབྲས་ཆེ་བའི་ལས་འགུལ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཟད་འགྲོ་བཏང་ནི་སྦེ་ གནོན་ཤུགས་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ ཡུ་ཨེསི་དང་བིརི་ཀྲིཤི་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཐོག་ལུ་ དོན་གསལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་འདི་བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༥དེ་ཅིག་ལས་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཚོང་ལམ་འདི་ དྲོ་ལར་ཐེབ་འབུམ་ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢དེ་ཅིག་ལས་ གློག་རིག་མགྱོགས་དྲག་དང་ ཨེལ་གོ་རིད་མིག་གི་རྒྱ་སྐྱེད་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ལྷབ་སྦྱང་དང་སྣང་ཚོར་གྱི་ གནས་སྡུད་ཚུ་ རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ ཡར་དྲག་བཏང་མི་འདི་གིས་ གནས་སྡུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་མི་འདི་གིས་ འཁྲུལ་མེད་ཀྱི་གནས་ཚད་འདི་ དབང་གནོན་འབད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ཅིག་གི་ཅིག་ལུ་ བརྒྱུད་འབྲེལ་འཐབ་ནི་ལུ་དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ ལཱ་གཞི་འོག་མ་འདི་དང་ དོ་འགྲན་འབད་ནི་ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་འདི་གཙུག་སྡེ་གསུམ་གྱི་ནང་ལུ་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཀཱར་ནི་གི་མི་ལོན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ ཨིསི་ཀྲེན་ཕོརཀྲ་ དེ་ལས་ ཨེམ་ཨའི་ཀྲི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ གཤམ་གསལ་བཀོད་དོ་བཟུམ་འབད་ གཙུག་སྡེ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གིས་ རང་སོའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་ར་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ཁོང་གི་ལཱ་འདི་ལུ་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གཟུགས་རྣམ་བཀོད་པ་དང་ གནས་པ་ སྤྱོད་ལམ་ལུ་གཞི་བརྟེན་ ཡང་ན་ གོང་འཕེལ་ལ་སོགས་པའི་ མིང་ལེ་ཤ་ཅིག་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྐད་ཡིག་བརྗེ་སོར་འདི་གི་སྦེ་ ལཱ་གཞི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གཞི་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནི་གི་ གོ་སྐབས་མཐོ་དྲག་སྦེ་ར་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན། ༼དཔེར་ན་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་༽
ད་རེས་ནངས་པའི་དུས་ལུ་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབརས་ཚུ་ མང་ཤོས་ར་ དམ་དམ་སྦེ་ར་ ཚད་འཇལ་བཏུབ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ༼ལཱ་ཁག་གི་ཐོག་ལས་༽ ལོག་སྟེ་བཏོན་བཏུབ་སྦེ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་དོན་འགྲེལ་སྦོམ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་ལུ་ མི་ལང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བདེན་ཁུངས་བསྐྱལ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་ལུ་ཉམས་མྱོང་ "མཉམ་མཐུན་གྱི་མགྱོགས་འཕེལ་" དཀའ་ངལ་འདི་ཆེ་སུ་ཆེ་སུ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ འ་ནི་ཚུ་གི་མགྱོགས་འཕེལ་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དངོས་པོ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ སྤྱི་རིག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་ལུ་གཞི་བརྟེན་འབད་མི་འདི་ནང་ལུ་ དངོས་པོ་དང་ རྒྱུ་དངོས་ དབྱེ་རིགས་དང་དངོས་པོ་ཚུ་གི་བར་ནའི་མཐུན་འབྲེལ་ གནས་སྟངས་དང་ལས་རིམ་ གནས་ཚད་དང་དུས་ཚོད་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ ཤེས་ཡོན་གྱི་སྐོར་ལས་ཤེས་ཡོན་ ༼མི་གཞན་ཅིག་གིས་ཤེས་མི་གི་སྐོར་ལས་ ང་བཅས་ཀྱིས་ཤེས་མི་༽ དང་ གཞན་མི་ཞིབ་འཚོལ་ཉུང་སུ་འབད་མི་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བྱ་ཅིག་གིས་ བློ་སླབ་འོང་པ་ཅིན་ མི་ཚུ་གིས་ སེམས་ཅན་ཅིག་གིས་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་ཏེ་ འཕུར་འགྱོ་མི་ འགོ་དང་པ་ཅིག་སྦེ་ པར་རིས་བཀོད་ནི་ཨིན་མས།
བཅུད་དོན་ཚད་མ་རིག་པའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཧ་ལམ་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ར་ བདེན་པ་དང་འཛོལ་བ་ཟེར་མེདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་རིག་ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་ ༼དཔེར་ན་སི་ཝའི་སི་༽ ཤེས་ཡོན་གཞི་འགྱམ་ཆ་ཚང་ཅིག་བཟོ་ནི་ལུ་དཔའ་བཅམ་མི་ ཞིབ་འཚོལ་ལས་འགུལ་ལུ་ ཆོས་ཉིད་རིག་པའི་བཟོ་རིག་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་དགོ་ནི་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གིས་ དུས་མཚུངས་ཅིག་ལུ་ མགུ་རྙོག་དྲག་གི་གཞི་རྩ་ཅིག་འདི་ ལགཔ་གི་སྦེ་ར་བཟོ་བཀོད་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས།
ཁོང་ལུ་ མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ སེམས་ཁར་འཆར་ནི་གི་ཐབས་ལམ་དགོཔ་དང་ —འཚམ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་འདི་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ འདི་ལུ་ ཁོང་གི་དང་ལེན་འདི་གིས་ འགྱུར་བ་ག་བཟུམ་ཅིག་འབག་འོང་ཚུགས་ག་ སྔོན་འབད་ཚུགས་དགོཔ་དང་ —དམ་ཁ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ ལག་ལེན་ཡར་སེང་འབད་དེ་ ༼ཡང་ན་ "ཁྱད་བཅུད་"༽ དམ་ཁ་རྐྱབ་ཚུགསཔ་སྦེ་དགོཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དེ་ སྔོན་དཔག་འབད་ཚུགསཔ་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ འདི་གི་སྔོན་དཔག་ཚུ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་ འདི་གི་དབྱི་ཞིབ་གྲུབ་འབརས་དང་འཁྲིལ་ ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་མི་གི་ ལས་སྡེ་ཅིག་དགོཔ་སྦེ་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་དབྱེ་འདི་ ག་ཅི་འབད་རུང་ཅིག་ དབྱེ་བ་ག་ཅི་གི་ནང་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ལས་རིམ་འདི་ནང་ལུ་ དབྱེ་རིམ་ཁག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ དངོས་པོ་ཚུ་གི་དཔེ་ལ་ཤ་ཅིག་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ བྱུང་མི་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་ཨིན་མས།
རྩིས་བཏོན་ལྷབ་སྦྱང་གི་གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་མི་ཚུ་ རྩིས་བཏོན་མགུ་རྙོག་དྲགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་དང་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ༼ གནས་སྡུད་ག་དེ་ཅིག་དགོཔ་ཨིན་ན་༽ ཡང་ན་ གཞན་མི་ཡར་དྲགས་བཏང་ནི་གི་བསམ་ཚུལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་ཨིན་མས།
ད་རེས་ནངས་པའི་ཐབས་ལམ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཡིག་རིག་གི་ཚིག་སྦྱོར་ངོ་ཚོད་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ བསྐྱར་འབྱུང་གི་ཚིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། "
དེང་སང་གི་གནས་སྡུད་ཨེན་ཨེལ་པི་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ འ་ནི་ཐབས་རིག་ཚུ་ག་ར་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ གཞན་མི་ཚུ་ཡང་བསྡོམ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཤོག་ལེབ་དང་ ཡང་ན་ དོན་མཚམས་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་པའི་ ཏན་འབེབ་ཅིག་གྲུབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་མ་བའིལ་འཕྲུལ་མི་ཅིག་ལུ་ ཆུང་ཀུ་དང་འགྱུར་བ་མེད་པ་ དེ་ལས་ མཐོང་གསལ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ཅིག་སྤྲོད་པ་ཅིན་ འདི་གི་གནས་ས་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་བཀོད་ཚུགས་ནི་དང་ མཐའ་འཁོར་འདི་ཡང་ སབ་ཁྲ་བཀོད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ཕན་ནུས་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ ༼ཨེན་གྲོསི་ཀོ་པི་གི་ནང་༽ ནདཔ་འདི་གི་ནང་ན་ དབུག་བཏང་མི་གི་གཟུགས་འདི་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་ལས་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ལ་ལུ་ཅིག་ སྤྱིར་བཏང་ཁ་སླབ་དོ་བཟུམ་འབད་ར་ སླབ་ཚུགས་པའི་ལས་རིམ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ དགོད་བྲོ་གི་ཐོག་ལས་ཡང་འབད་ཚུགསཔ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་ འདི་གི་སྦེ་ མི་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ སེམས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་འདི་ལུ་ ཞིབ་ཚོར་ལེགས་ཤོམ་བྱུང་ནི་དང་ ཡང་ན་ མི་དང་གློག་རིག་གི་བར་ན་འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཉམ་ཆུང་དང་ མཛེས་མཉམ་ཅན་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བློ་རིག་གི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཚུགས་ག་ ༼ཚད་མ་དང་ཡང་ན་ ཡར་འཕེལ་བཏང་ནི་ལྟ་བུ་༽?
ཡང་ན་ ང་བཅས་ལུ་ "འོས་མཚམས་ལྡན་པའི་" ཐབས་རིག་ཅིག་བྱིན་ཚུགས་མི་ ཨཱལ་གོ་རི་དམ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་ན་ ༼དཔེར་ན་ འབྱུང་སྲིད་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་༽ དེ་འབདཝ་ད་ མི་གི་རིག་ཤེས་ཀྱི་སྦེ་བཟོ་མི་ འཛོལ་བ་བཟུམ་འབད་ ལོག་སྟེ་ར་བཟོ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིསི་ཀྲཱགྲ་ར་སིལ་དང་ པི་ཀྲར་ནོར་ཝིག་གིས་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ "བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་རིག་ཚོད་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་མེདཔ་སྣང་དག་ར་མི་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ —ལས་རིམ་འདི་ར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ལཱ་འབད་བ་ཅིན་ ངོ་རྫུས་བཟོ་མི་གི་བློ་རིག་ཨིན་ན་དང་ ཡང་ན་ བློ་རིག་ངོ་མ་ཨིན་ན་ སྣང་དག་ར་མི་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།"
བློ་རིག་གསརཔ་འདི་གིས་ མགྱོགས་འཕེལ་སྦེ་ ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་དང་ ཧ་ལས་སི་སི་སྦེ་ མི་ཡི་བློ་རིག་འདི་ལས་བརྒལ་འགྱོ་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་ཆས་ལག་ལེན་དང་ ལཱ་གཡོག་སྤྲོད་ནི་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་འདི་ མགུ་འཐོམ་སི་སི་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉེན་ཁ་གི་ཐོག་ལུ་ རང་གི་མནོ་བསམ་ལྟར་དུ་ ཚད་རྩིས་བཏོན་མི་ནང་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མའི་ཀཱལ་ཨོསི་བཱོན་དང་ ཀཱརལ་བེ་ནི་གྲིག་ཕེརེ་ གིས་ ཡུ་ཨེསི་གི་ལཱ་གཡོག་བརྒྱ་ཆ་༤༧ལུ་འོས་འབབ་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་ལེན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ "ཉེན་ཁ་ཆེ་སུ་" ཡོདཔ་སྦེ་རྩིས་བཏོན་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ ཨོ་ཨི་སི་གྲི་གི་སྙན་ཞུ་འདི་གིས་ ཡུ་ཨེསི་གི་ལཱ་གཡོག་བརྒྱ་ཆ་༩ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ "ཉེན་ཁ་ཆེ་སུ་"ཡོདཔ་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུན་རིང་གི་དོན་ལས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་གསརཔ་དང་ཅིག་ཁར་ ལཱ་འགན་ཚུ་ཡར་སེང་འབད་དེ་ སྲུང་སྐྱོབ་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ མར་ཕབ་འབད་ནི་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ ནིག་བོསི་ཀྲོམ་གིས་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ མཆོག་གྱུར་བློ་རིག་ཅན་ཟེར་མི་འདི་ནང་ལུ་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་འདི་གིས་ མི་ལུ་ཉེན་ཁ་བྱུང་འོང་ཟེར་གྲོས་བསྡུར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་བོསི་ཀྲོམ་གིས་ ཡར་འཕེལ་ཅན་གྱི་བཅོས་མའི་བློ་རིག་ནང་ལུ་ འགྲོ་བ་མི་གི་གཞི་རྩ་ཚུ་ ཆ་ཚང་སྦེ་ བསྐྱལ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་འོང་ནི་ཨིན་པའི་སྐོར་ལས་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཨིསི་ཀྲའཀྲི་ཇེ་ར་སིལ་གྱིས་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་ འགྲོ་བ་མི་དང་ག་བསྡུར་ཟེར་མི་འདི་ནང་ལུ་ བོསི་ཀྲོམ་གྱི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་བཀོད་མི་ཚུ་ལུ་ ལན་ལོག་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཏན་ཏན་མེད་མི་དང་ འགྲོ་བ་མི་གི་ཁྱད་པར་ལུ་གཙོ་བོར་བརྟེན་ཏེ་ ཁེ་ཕན་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་ཆ་བཟོ་ནི་དང་ འདི་ཡང་ ཤུགས་སྣོན་ལྷབ་སྦྱང་འདི་འབྲེལ་བཙུགས་འབད་དེ་བཟོ་ནི་གི་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་བློ་རིག་ནང་འཁོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚུ་གི་བསམ་འཆར་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དག་པ་ཅིག་ལུ་ཚ་འགྱལ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ ཉེན་སྲུང་གི་ཐད་ཁར་ལུ་ ཚ་འགྱལ་མེད་མི་དང་ཅིག་ཁར་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་མི་བཟུམ་ཅིག་ར་འོང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕེསི་བུག་གི་བཀོད་ཁྱབ་གཙོ་འཛིན་འགོ་དཔོན་ མཱརག་ཛུ་ཀར་བཱརག་གིས་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་འདི་གིས་ "ཕན་ཁུངས་ཆེན་བའི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ཕྱིར་བཏོན་འབད་འོང་ཟེར་" ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ནད་གཞི་ཚུ་ལས་ དྲག་ནི་དང་ རང་དབང་གི་སྣུམ་འཁོར་ཚུ་གི་ཉེན་སྲུང་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
མཱགསི་གིས་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་བཟོ་མི་ གྲིབ་མཱའིགྲ་དང་ ཝི་ཀ་རིའསི་ལ་སོགས་པའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ མ་དངུལ་རྒྱྦ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ "འདི་ཡང་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ནང་ལུ་ག་ཅི་ར་འབདཝ་ཨིན་ན་ བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་གནད་དོན་ཚུ་གི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ཡང་ འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་ བཅོས་མའི་ གཤིས་བཟང་ དེ་ལས་ མཐུན་འབྲེལ་ཆེ་བའི་བཅོས་མའི་བློ་རིག་དང་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་དབང་ཆའི་གཞི་བཀོད་བཟོ་ནི་གི་གྲོས་བསྡུར་ཚུ་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་ཆས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཁ་སྐོང་བཙུགས་དགོ་པའི་ དུས་ཚོད་རན་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་གི་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་འདི་ རང་དབང་གི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ ཚ་འགྱལ་མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཚུ་མེད་པའི་ རང་དབང་གི་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་འདི་ འཕྲུལ་གྱི་བློ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་ཁ་གི་རྩ་བ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་པའི་གྲོས་བསྡུར་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
མི་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་ཆས་དང་འཕྲུལ་མི་ཚུ་གིས་ ང་བཅས་ལུ་ལེགས་ཤོམ་འབད་འོང་ཟེར་མི་འདི་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་མི་འོང་ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ང་བཅས་རའི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ལས་སྦེ་བྱུང་ཡོད་མི་ སྤྱོད་ལམ་བཟང་པོའི་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གིས་ སྙིང་རྗེ་སྐྱེད་འོང་ཟེར་བའི་མནོ་བསམ་བཏང་ནི་ལུ་ དོན་དག་ར་མེདཔ་ཨིན་མས། ༼འདི་ཚུ་བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ནང་ལུ་མི་འོང་༽
འདི་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ནི་གི་གྲོས་འཆར་ཅིག་འདི་ དང་པ་ར་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་ཚུ་དང་པ་ར་ སྤྱིར་བཏང་གི་བློ་རིག་ཅན་དང་ མཐུན་འབྲེལ་ཅན་འོང་དགོཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་དགོཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ རིམ་གྱི་སྦེ་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་བཟོ་བཅོས་འབད་ཚུགས་འོང་།
ང་གིས་འབད་བ་ཅིན་ གཞི་རྩའི་འཛོལ་བ་བྱུང་མི་འདི་གིས་ གནས་སྟངས་ངོ་མ་ལུ་ ཚ་འགྱལ་ཕོག་མི་འདི་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ངོ་མ་སྦེ་གོང་འཕེལ་བྱུང་གི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་མི་ཚུགས་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ བཅོས་མའི་བློ་རིག་གི་ནང་ལུ་ ཚབས་ཆེན་དང་མགུ་རྙོག་ཅན་དང་ ཚོར་བ་ཅན་གྱི་ བློ་རིག་ཅིག་བཟོ་ནི་གི་ཚ་འགྱལ་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།"
བཅོས་མའི་བློ་རིག་བཟོ་ནི་ལུ་སེམས་ཤུགས་བྱིན་ནི་དང་ འདི་དང་འབྲེལ་བའི་ ཉེན་ཁ་ཚུ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལམ་ལུགས་འདི་ ངེས་པར་དུ་དགོཔ་སྦེ་ ཆ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ལཱ་གི་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་གནད་དོན་འདི་ མ་རི་ཤེ་ལེ་གི་ ཕེརེང་ཀིནད་ཀྲེན་ལས་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མི་གིས་བཟོ་མི་འདི་གིས་ བཟོ་མི་འདི་ལུ་ར་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨའི་སེག་ཨ་སི་མོབ་ཀྱིས་ ཁོ་གི་ཀི་དེབ་དང་ སྲུང་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ འཕྲུལ་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཁྲིམས་ལུགས་གསུམ་ ངོ་སྤྲོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་དམིགས་བསལ་ཅིག་འདི་ "མཱལ་ཀྲི་ཝེག་" བློ་རིག་དྲག་ཤོས་ཡོད་པའི་གློག་རིག་མིང་ཅོག་ར་འཐདཔ་འབད་མི་གི་སྐྱོར་ལས་རིམ་འཐོན་འདི་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ལུ་ རིས་མོ་མཁསཔ་ ཧ་ཇི་མི་སོ་ར་ཡ་མ་གི་ འཕྲུལ་མི་ སེག་སི་རོ་བོ་གི་རིམ་འཐོན་ཚུ་ ཚོན་བཏང་སྟེ་ མི་ངོ་མ་བཟུམ་འབད་ར་ ཤ་ཤེད་ཅན་ ལྕགས་ཀྱི་ལྤགས་ཀོ་ ཡོདཔ་སྦེ་ ཇ་པཱན་ལུ་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ "དཱི་གཱའི་ནོའིགྲ་" ཀི་དེབ་འདི་རྗེས་སུ་འཛིན་ཏེ་ འདི་ཡང་ཡང་ ཇོརཇི་ལུ་ཀཱསི་དང་གཞན་མི་གསར་སྐྲུན་འབད་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གློག་བརྙན་བཟོ་མི་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཤན་ཞུགས་ཡང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ནང་ལུ་ གནད་དོན་རྒྱ་སྦོམ་ཨིནམ་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་དང་ བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས་དང་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ རྫས་ཐམས་རིག་པའི་ཚོགས་པ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་འདི་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ སྲོག་ལྡན་གྱི་མཚོན་རིག་དང་ དངོས་པོ་དང་སྲོག་ལྡན་ སྨན་རིགས་དང་ལོ་ཐོག་དེ་ལས་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་གཞི་རྩ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནི་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་སྲོག་ལྡན་དང་ལམ་ལུགས་དེ་ལས་བྱ་རིམ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་་ནི་ཅིག་ལུ་དོན་འགྲེལ་འབདཝ་ཨིན་མས།
སྐྱེ་ལྡན་བཟོ་རིག་འདི་ བཟོ་རིག་གི་གཞི་རྩ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་རིག་ཚུ་ རྩ་ཕྲན་དང་ ཁམས་ཕྲན་ དེ་ལས་རྡུལ་རྟེན་ཚུ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཐོག་མའི་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་བརྒྱུད་དེ་ སོ་ནམ་ལཱ་འབད་མི་འགོ་དང་པ་ཚུ་གིས་ འདམ་ཁ་རྐྱབ་ཏེ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མཐུན་པའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་དེ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་ལུ་ལང་པའི་ ཟ་འཐུང་བཏོན་ཚུགས་ནི་ལུ་ ཐོན་ཤུགས་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཐོབ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་བྱ་རིམ་འདི་ ཧེ་མའི་དུས་ལུ་ བཱིར་ཧལ་ནི་གི་ནང་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བྱ་རིམ་ནང་ལུ་ བྲུ་གི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ མངར་རྩིས་འདི་ཐོན་ཏེ་ཨི་ཐ་ནོལ་བཟུམ་གྱི་ ཆང་རིགས་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་གཞི་གིས་ ཧལ་ནི་གི་བྱ་རིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༥༧ལུ་ ལུ་ཝིསི་པཱསི་ཀྲུར་ཀྱི་ལཱ་འདི་མ་ཐོན་ཚུན་ཚོད་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ཧ་མ་གོ་སྟེ་ར་འབད་རུང་ འ་ནི་འདི་ ཟ་འཐུང་གི་ཐོན་ཁུངས་ཅིག་ རྣམ་པ་སོ་སོ་ལུ་འགྱུར་ནི་གི་དོན་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་རྣམ་པ་འདི་གིས་ གྲར་ཝིན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ རང་བཞིན་གྱི་དམ་ཁ་འདི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༨ལུ་ ཨེ་ལི་ཟེན་གྲར་ཕིལི་མིང་གིས་ འབུཔ་སྨན་གྱི་རིགས་ཅིག་ཨིན་མི་ པེ་ནི་སི་ལིན་ཟེར་མི་འདི་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མོསི་ཕིཀྲ་ ༼ལྕགས་ བཙའ་ཐལ་ ཉེ་གློག་ལེན་འཕྲུལ་གི་ལཱ་གཞི་ འཇོན་ཐང་གི་གློག་ཤུགས་ཚད་འཛིན་༽ འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ལུ་ མོ་ཧ་མཱདཱ་ཨེམ་ཨ་ཏ་ལ་དང་ དཱ་འོན་ཀཱང་གཉིས་ཀྱིས་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
བའི་ཨོ་ཕིཏ་འགོ་དང་པ་འདི་ གློག་རྡུལ་ཚོར་ཤུགས་ཅན་གྱི་ལཱ་གཞི་ འཇོན་ཐང་གློག་ཤུགས་ཚད་འཛིན་ ༼ཨིསི་ཕིཏ༽ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ལུ་ པིཀྲ་བཱརགི་བེལགྲ་གིས་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠་ལོ་གྲངས་ལས་ རླངས་རླུང་ཚོར་འཕྲུལ་ཕིཏ་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་བའིཨོ་ཕིཀྲསི་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ༼ཇི་ཨེ་ཨེསི་ཨེཕ་ཨི་ཀྲི་༽ གནོན་ཤུགས་ཚོར་འཕྲུལ་ཕིཏ་ ༼པེརེསི་ཕིཏ་༽ རྫས་ཁམས་ལཱ་གཞི་འཛིན་ཐང་གློག་ཤུགས་ཚད་འཛིན་ ༼ཀེམ་ཕིཏ་༽ རྒྱབ་སྣོན་ཨིསི་ཕིཏ་ ༼རི་ཕིཏ་༽ཨིན་ཛའིམ་འགྱུར་བཅོས་ཕིཏ་ ༼ཨེན་ཕིཏ་༽ དང་ ནད་བཀག་འགྱུར་བཅོས་ཀྱི་ཕིཏ་ ༼ཨའི་ཨེམ་ཕིཏ་༽
སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་ལས་སྡེ་གི་དོན་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་སྣུམ་ལུ་མཁོ་འདོད་སྐྱེད་མི་དོན་མི་འདི་གནས་ཚུལ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ནུས་ཤུགས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ཨི་ཐ་ནོལ་ལག་ལེན་འདི་གི་སྦེ་ ཡུ་ཨེས་ལུ་ པེ་ཀྲོལ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ཚད་འདི་མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༣༠ལས་ ས་སྣུམ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༣༠དེ་ཅིག་གིས་མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
ཀྲི་སི་ཨི་ རྫས་ཁམས་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་ ༼༨༡༦༽ ༢༦ལས་༣༡
གཞན་མི་དཔེ་ཅིག་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་སོ་སོ་ཅིག་ནང་རྫས་ཁམས་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ ༼ཡང་ན་མེད་རུང་༽ རིགས་མཚན་འགྱུར་བའི་སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནི་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ནི་འདི་ཨིན།
ཕྱོགངས་གཞན་ཅིག་ལས་བལྟ་བ་ཅིན་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་གི་ལག་ལེན་ལ་ལུ་ཅིག་འདི་ ཕྱགས་སྙིགས་འདི་ཚུ་མེདཔ་བཟོ་ནི་དང་མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་སྲོག་ལྡན་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་མ་ཚད་ སྟོབས་སྐྱེད་དྭངས་མི་དང་ ལྕུག་མ་ ཁམས་ཕྲན་ ནུས་གཟུགས་ སི་ཨར་ཨེན་ཨེ་ དེ་ལས་ སྐྱོན་བཟུང་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་དགོཔ་ཨིན།
ལག་ལེན་ཅིག་འདི་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་སྐྱོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ལུ་མཐུན་འགྱུར་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཡར་འཕེལ་ཅན་གྱི་སོན་རིགས་ཚུ་བཟོ་ནི་དང་ འདི་ཡང་ རིག་པ་གསརཔ་བཏོན་ནི་དང་ སོ་ནམ་གྱི་ཐབས་རིག་བཏོན་ནི་ དེ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་སྨན་རིག་གི་དོན་དག་གཙོ་བོ་ར་ སྨན་གྱི་བཅོ་ཐབས་ལམ་ལུགས་འདི་ ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་ ཐབས་རིག་ཅིག་གོང་འཕེལ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ནདཔ་འདི་གི་རིགས་མཚན་འདི་བལྟ་ཞིནམ་ལས་ གནོད་ཉུ་སུ་ཕན་པ་མང་སུ་འོང་ནི་སྦེ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་འདི་ ད་རེས་ཡོད་པའི་སྨན་རིགས་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་དང་ཁེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ།
རིགས་མཚན་རྟགས་དཔྱད་འདི་གི་ཐོག་ལས་ རིགས་བརྒྱུད་ལས་སྤེལ་བའི་ནད་རིགས་ཚུ་ཐོབ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ རིགས་མཚན་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐབས་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཨ་ལུ་གི་རིགས་མཚན་བརྒྱ་ཆ་འདི་ཤེས་ནི་ལུ་ཡང་ཕན་ཐོགཔ་ཨིན། ༼ཨའི་དང་ཨ་པ་གི་རིགས་མཚན་༽ ཡང་ན་སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མི་གི་དང་ཕུ་གི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ཤེས་ཚུགས།
བརྟག་དཔྱད་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རིགས་བརྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་གྱི་ནང་ལུ་ འགྱུར་བ་འདི་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་གི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཟས་བཅུད་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སོ་ནམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་སྟེ་ མ་འོངས་ཟ་འའཐུང་ཉེན་སྲུང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ ལོ་ཐོག་གི་ས་ཞིང་བརྒྱ་ཆ་༡༠དེ་ཅིག་གི་ནང་ ཇི་ཨེམ་ལོ་ཐོག་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཐབས་རིགས་འདི་གིས་ ལོ་ཐོག་གི་རིགས་གསརཔ་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཟ་འཐུང་གི་རིགས་མཚན་བཟོ་རྣམ་འདི་ཡང་ ཧེ་མའི་ཐབས་ལམ་ དམ་ཁའི་རིགས་བརྒྱུད་སྤེལ་མི་དང་ བཟོ་འགྱུར་གྱི་རིགས་སྤེལ་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་དགོཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ ལོ་ཐོག་གི་ནད་རིགས་ཚུ་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ནི་འདི་ ཡར་སེང་འབད་དེ་ འཚོ་བཅུད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་མི་སེར་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ ཇི་ཨེམ་ཟ་འཐུང་འདི་ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་ཨིན་ཟེར་བའི་མནོ་ལུགས་ཧ་གོ་ནི་འདི་ ལཱ་ཁག་བཏང་ནི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ཇི་ཨེམ་ལོ་ཐོག་ཚུ་ གནད་དོན་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་ བཀག་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཚ་འགྱལ་དང་ ཇི་ཨེམ་ལོ་ཐོག་ལས་ཐོན་པའི་ཟ་འཐུང་ཚུ་ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོད་ག་མེད་ག་ དེ་ལས་ ཇི་ཨེམ་ལོ་ཐོག་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཟ་འཐུང་གི་དགོས་མཁོ་ཚུ་གྲུབ་ནི་ལུ་དགོ་ག་མི་དགོ་ག་དང་ འ་ནི་ལོ་ཐོག་གི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱ་འོག་ལུ་ཚུདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་དང་འབྲེལ་བའི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་བར་ན་ ཇི་ཨེམ་ཨོ་གི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཁྱད་མང་ཤོས་ཅིག་ ཡུ་ཨེས་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་བར་ན་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ནང་འཁོད་ལུ་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནི་གི་གནང་བ་དང་ ནང་འདྲེན་འབད་དེ་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་གནང་བ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཁྱད་པར་ཕྱེཔ་ཨིན།
ཞུ་ཡི་ཐོ་བཀོད་ཚར་ཅིག་གྲུབ་ཞིནམ་ལས་ ལོ་ལྔ་གི་རིང་ལུ་མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ལོག་སྟེ་ར་དོ་འགྲན་གྱི་ཐོག་ལས་ བསྐྱར་གསོ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
རིགས་མཚུངས་ཅིག་བཟོ་ནི་ཟེར་མི་འདི་ རང་བཞིན་དང་བཅོས་མའི་ཐོག་ལས་ དྲི་ཨེན་ཨེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ རང་སོའི་སྲོག་ལྡན་ཅོག་ར་ཅིགཔ་དང་ ཡང་ན་ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཅིག་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་བྱ་རིམ་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་བརྟག་དཔྱད་དང་ སྦྱོང་ལཱ་གི་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ རིགས་མཚན་ཆུང་བ་ལག་པའི་རྫུབ་མོ་གི་པར་བཏོན་ནི་ལས་འགོ་བཟུང་ ཆེ་བ་ཟས་བཅུད་ཐཅན་སྐྱེད་བཟོ་ནི་ཚུན་ཚོད་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འགོ་དང་པ་ར་ འོས་འབབ་ལྡན་པའི་དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་སྦོམ་ཆུང་ཅིག་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁེ་ཕན་ཅན་གྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་དབྱེ་ཕྱེ་སྟེ་བཞག་དགོཔ་ཨིན།
བསྡམ་སྐྱུད་འབད་ཚར་བའི་ཤུལ་ལས་ ཁེ་ཕན་ཅན་གྱི་བརྟག་དཔྱད་རིམ་པ་འདི་ ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་འགྱུར་འགྱོ་འོང་།
རིགས་མཚན་གྱི་ཅིག་མཚུངས་བཟོ་ནི་གི་རིམ་པའི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ཀྲི་ཤུ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་རིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་གིས་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་རིམ་པ་ཚུ་ འབྲེལ་གཏོགས་འོངམ་ཨིན། ༼རྒྱ་རྫི་གི་རིམ་པ་༽
འ་ནི་བྱ་རིམ་འདི་ལུ་ "ཞིབ་འཚོལ་གྱི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོཤས་" ཡང་ན་ "ཐབས་རིགས་ཐོག་གི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་"ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།
ཕྱི་གཟུགས་སྨན་བཅོས་ཐོག་གི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འདི་ གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཕྲན་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ གུ་རམ་གྱི་ནད་གཞི་དང་ ཨཱལ་ཛའི་མར་ཟེར་མི་ནད་གཞི་ུ་ལས་དྲག་ནི་ལུ་རེ་བ་སྐྱེད་དེ་འབད་མི་འདགི་གི་ཐོག་ལས་གྲུབ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཨེསི་སི་ཨེན་ཀྲི་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ་མི་འདི་གཙོ་བོ་ར་ སོ་མེ་ཀྲིག་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཐོབ་ཏེ་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་ གསོག་འཇོག་འབད་དེ་བཞག་ཚུགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨན་མས།
ཨོའོ་སི་ཀྲི་གིས་ སོ་མ་ཀྲིག་ཁམས་ཕྲན་གྱི་རྡུལ་བྲན་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ སྒྲིག་མཐུན་འབད་དེ་ འདི་དང་ཅོག་ཐདཔ་སྦེ་ ཐིག་ལེ་ཁམས་ཕྲན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལུ་ཡང་དེ་སྦེ་ར་འབད་དགོཔ་ཨིན།
སོ་མ་ཀྲིག་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ དུས་འཕྲལ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་རུང་བཏུབ་ནི་དང་ དེ་མེན་པ་ ཤུལ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལས་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་ གསོག་འཇོག་འབད་དེ་བཞག་རུང་བཏུབ་ཨིན།
འདི་གིས་ཁམས་ཕྲན་གཅིག་འབད་མི་ སྒོང་ཕྲུག་འདི་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གྲུབ་ཚར་མི་སྒོང་ཕྲུག་འདི་ དངོས་ལེན་ཅན་གྱི་རིགས་མཚན་ལེན་མི་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་གྱི་འཐད་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བ་དང་ལུག་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན།
ཁེ་ཕན་གཞན་མི་ཅིག་འདི་ ཨེས་སི་ཨེན་ཀྲི་འདི་ རབ་ཆད་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ཚུ་ རིགས་མཚན་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ རབ་ཆད་ནི་མེདཔ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིགས་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྒོང་ཕྲུག་ཚུ་གི་ནང་ལས་ གསུམ་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ ཁྱུ་གུ་བཚའ་ནི་ཚུན་ཚོད་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་གིས་ སྦོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༤ལས་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ ༡༠གི་ནང་ལས་ ༧དང་༨ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལུ་ ཀོ་རི་ཡན་གྱི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མི་ སོའམ་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་གིས་ ཉིནམ་ཅིག་ནང་ལུ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་སྒོང་ཕྲུག་༥༠༠དེ་རེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚན་མ་མེད་པའི་སྐྱེ་འཕེལ་ལམ་ལུགས་འདི་ སྔོ་ཤིང་དང་འབུཔ་སྲིན་གྱི་རིགས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རིགས་མཚན་མང་ཤོས་ཅིག་གི་དོན་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་བྱུང་པའི་ རིག་ཚོད་ཅིག་ཨིན་མས།
དཔེ་བཟུམ་ཅིག་འབད་བཀོད་པ་ཅིན་ ཡུ་རོ་པིན་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ གེརེཔསི་འདི་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ལོ་སྟོང་༢ལྷགཔ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ལས་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཤིང་དང་ཤིང་ཆུང་ འབྲུམ་ཤིང་ ནག་སྐྱེ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱིས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལས་བཏུབ་སྦེ་ཨན་མས།
སྔོ་ཤིང་གི་ནང་ལུ་པེ་ཐོ་རིགས་མཚན་ཟེར་མི་འདི་ སྒོང་རྡོ་འདི་སྐྱེ་སོན་མ་སྦྱོརམ་ལས་ སྒོང་ཕྲུག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཆ་ཤས་བྱ་རིམ་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་དབྱེ་བ་སོ་སོ་སྦེ་མེདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སོ་མ་ཀྲིག་ཁམས་ཕྲན་གྱི་ དྲི་ཨེན་ཨེ་རྡུལ་ཕྲན་ནང་ལུ་ འགྱུར་ནུས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
བཅོས་མའི་སྒོང་ཕྲུག་ཁ་རྒྱས་མི་དང་ཡང་ན་ སྒོང་ཕྲུག་གཉིས་ཅིག་ཁར་ཡོད་མི་གི་ཐབས་རིགས་འདི་ སྒོང་ཕྲུག་ཅིག་གི་ནང་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་གཉིས་སྦེ་ཐོན་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གཞན་མི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་སབེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲོ་ལེ་གི་སྒོང་ཕྲུག་འདི་ ཁམས་ཕྲན་འབག་སྟེ་ ལུག་གི་མངལ་ནང་ལུ་བཙུགས་མི་ལས་སྦེ་ གྲུབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མོ་འདི་ ཨིསི་ཀོཏ་ལེན་གྱི་རོསི་ལིན་སྤྱེལ་ཁང་ནང་ལུ་སྦེ་ བིརི་ཀྲིཤི་གི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ སཱར་ཨའིན་ཝིལ་མུཏ་དང་ ཀེའིཏ་ཀེམཔ་བེལ་གཉིས་ཀྱིས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་དང་ མོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ལུ་སྐྱེལ་ཞིནམ་ལས་ ལོ་༦གི་རིང་ལུ་སྡོད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་ཤི་ནུག
གྲོ་ལི་འདི་ མི་ནམངས་ལུ་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་དགོ་མ་འདི་ར་ རིགས་མཚན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ སྦོམ་འགྱོ་ཚར་མི་ཅིག་གི་ཁམས་ཕྲན་འབད་རུང་ འདི་བཏོན་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ བཟོ་བའི་བསྒང་ལས་ ལོག་སྟེ་ར་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་གསརཔ་སྦེ་ར་ཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆ་ལུ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འགོ་དང་པ་འདི་ལུ་ ༼ལུག་ཅིག་ཨིན་མི་གྲོ་ལེ་གི་གྲུབ་འབྲས་༽ གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་ མངལ་སྒོང་༢༧༧སྐྱེ་བཅོས་འབད་མི་ལས་ སྒོང་ཕྲུག་༢༩འགྱུར་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལས་ ལུག་གསུམ་བཚའ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་གཉིས་ཤི་སྟེ་ ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་གཞི་གིས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ སྦལཔ་ལུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ སྦལཔ་ལོ་ན་མངམ་འགྱོ་མི་ཅིག་གི་སོ་མ་ཀྲིག་ཁམས་ཕྲན་འདི་བཏོན་ཏེ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འདི་ འབད་འབདཝ་ར་མེོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ གྲོ་ལེ་འདི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་སྡེ་མཚན་འགོ་འཁྲིད་འབད་མི་ ཨའིན་ཝིལ་མུཏ་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ གྲོ་ལེ་མགྱོགས་པ་ཤི་མི་འདི་ དབུག་གཏོང་ལེན་གྱི་གནོད་པ་བྱུང་སྟེ་ཤི་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་ནང་ལུ་དཀའ་ངལ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་མེན་ཟེར་ བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་ཝེཏ་གི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ Chaylakhyan, དང་Veprencev, དེ་ལས་ Sviridova, དང་ Nikitin ཚུ་གིས་ བྱི་ཙི་ "མ་ཤ་" རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་ཐོག་ལས་བཟོ་མི་འདི་གིས་ ཅིག་མཚུངས་འབད་བའི་མཚེ་མ་སྐྱེ་ནི་གི་ གོ་སྐབས་ཡོདཔ་ཨིན།
རོ་ཁྱི་ ཨཕ་གཱལ་གྱི་རོ་ཁྱི་གི་རིགས་ཕོ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨིསི་ནུ་པི་འདི་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ངོ་ཁྱི་འགོ་དང་པ་ཨིན་མས། ༼༢༠༠༥༽
འདི་བཟུམ་འབད་ཆུ་ཡི་མ་ཧེ་ སམ་རུ་པ་འདི་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བོཅོས་འབད་མི་ མ་ཧེ་འགོ་དང་པ་ཨིན་མས།
རྔ་རྨོ་ ༼༢༠༠༩༽ ཨིན་ཇེཟ་འདི་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་རྔ་རྨོ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
ར་ ༼༢༠༠༡༽ནུབ་བྱང་ཨེ་ཨེན་ཨེཕ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ར་རྒས་ཤོས་ཕོ་ཁི་ཁམས་ཕྲན་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ར་ འགོ་དང་པ་གྲུབ་འབྲས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧ལུ་ རྒྱ་ནག་ལུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་སྙན་ཞུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རྐངམ་ནགཔོ་འབད་མི་ཕེ་རིཏ་ ༼༢༠༢༠༽ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ལུ་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་ ཝི་ལ་ཟེར་མི་མོ་ཅིག་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རིགས་འཛིན་མི་སྲོག་ལྡན་ཅིག་ག་ཡང་མ་བཞག་པར་ ༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ནང་ཤི་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོག་ལས་ མངལ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་པའི་མཚེ་མ་ཐོན་མི་ལུ་གོཝ་མེན།
ད་ལྟོ་གི་གནས་སྟངས་ན་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ མི་གི་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་ རེ་བ་ཅིག་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོང་གི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་གི་སྦེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་ཅིག་དགོ་པའི་སྐོར་ལས་ གྲོས་བསྡུར་བྱུང་དགོཔ་སྦེ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་བསམ་འཆར་ཚུ་ག་ར་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དྲི་བ་ཚུ་ ཆོས་འབྲེལ་གྱི་མནོ་ལུགས་ཚུ་ལུ་ཡང་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འདི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ འཕྲུལ་རིག་འདི་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སབེ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་མེདཔ་ལས་ ལོག་སྤྱོད་འབད་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་སྦེ་ཚ་འགྱལ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ༼ཡན་ལན་དང་ཁམ་ཕྲན་ལེན་སའི་མི་འདི་གི་ རིགས་བརྒྱུད་ཚུན་ལུ་སྐྱེལ་ནི་༽ འདི་མ་ཚད་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ མི་འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་མི་སྡེ་དང་ལྷག་པར་དུ་ བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་ག་དེ་སྦེ་འབད་འོང་ག་ཟེར་བའི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ "གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ལས་རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་"འདི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
དེ་སྦེ་གྲུབ་འབྲས་ལེགས་ཤོམ་ཐོན་མི་འདི་གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་རིག་འདི་ ༼རིགས་མཚན་གཞན་མི་ཅིག་གི་ཨའི་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་༽ རབ་ཆད་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་རིགས་མཚན་ཚུ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ལུ་ ཨཱསི་ཀྲི་ལི་ཡན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནང་གི་ རིགས་མཚན་མཁས་པ་གིས་ ཁོང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ ཐའི་ལ་སིན་ ༼ཏཱསི་མ་ནི་ཡན་སྟག་༽ གི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ ལོ་༦༥དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ རབ་ཆད་པའི་བསྒང་ པོ་ལི་མི་རཱསི་རིམ་སྒྲིག་ལན་ལོག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བཟོ་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་འགོ་དང་པ་ རབ་ཆད་དེ་ཡོད་མི་སེམས་ཅན་ པའི་རི་ནིཡན་ཨའི་བེགསི་འདི་ ཨ་ར་གཱོལ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཟ་སྤྱོད་འཕྲུལ་རིག་དང་ཞིབ་འཚོལ་ལྟེ་བའི་ནང་ལུ་སྦེ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༡ལུ་ པགས་ཀོ་གི་དཔེ་ཚད་ཅིག་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་བཞག་ཡོད་མི་ནང་ལས་ རྡུལ་ཕྲད་འདི་ལེན་ཏེ་ སྒོ་ནོར་ར་གི་ཁམས་ཕྲན་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Когда вернутся мамонты ༼"ཧེ་མ་གི་ཧ་ཅང་གིས་སྦོམ་མའི་གླིངམོ་ཆེ་གི་རིགས་ཚུ་ལོག་འོང་པ་ཅིན་"༽, སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥སྤྱི་ཟླ༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༥ ༼སླལ་གསོ་༢༠༡༥སྤྱི་ཟླ་༩པའི་སྤྱི་ཚེས་༦༽ དཀའ་ངལ་གཞན་མི་ཅིག་འདི་ འ་ནི་ལོག་སྟེ་བཟོ་མི་ ཧ་ཅང་གིས་སྦོམ་མའི་གླངམོ་ཆེ་གི་རིགས་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་གནས་ཚུགས་ཟེར་མི་འདི་ཨིན་ ལྡད་རྐྱབ་སེམས་ཅན་ཚུ་ ཟས་བཞུ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁོང་གི་ཕོཝ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ མའི་ཀོརོ་བའིའོ་ཀྲ་ཟེར་མི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ གཞན་མི་རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་བཚའ་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ མོ་མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་ལོ་ན་རྒས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ལུག་ཅིག་གི་དོན་ལས་ ལོ་༦ལངམ་ད་ཤི་མི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཧ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ མངལ་ཆགས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་མེདཔ་ཐལ་མི་དང་ ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལུ་ཤི་གི་ཚད་འདི་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་མངལ་ཆགས་མི་ ཡང་ན་ ཕན་གྲོགས་ཀྱི་གོ་ལས་མངལ་ཆགས་མི་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་ཐོག་ལས་འབད་མི་ནང་ལུ་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་བསམ་གཞི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མི་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་སྐོར་ལས་ མཚོན་རིག་གི་བཅོས་སྒྲུང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་སྒྲུང་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ དྲི་ཨེན་ཨེ་ཡང་ན་ཀྲི་ཤུ་གི་དཔེ་ཚད་ནང་ལས་ ཁམས་ཕྲན་ལེན་མི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བཅོས་མའི་མངལ་ནང་ལུ་བཞག་སྟེ་ མི་གི་སྒོང་ཕྲུག་འདི་འགོར་ལས་སྦེ་སྦོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་བཅོས་མའི་སྒྲུང་གི་གློག་བརྙན་ དཱི་མེ་ཀྲིགསི་དང་ ཨིསི་ཀྲར་ཝར་ལེའུ་༢པ་ཚུ་ནང་ལུ་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ མི་ཚུ་གིས་ གནོདཔ་སྐྱེལ་མི་དང་ བཟོ་བཅོས་ཀྱི་སྨད་སྐྱེ་ཚུ་ འཕྲུལ་རིག་གི་ཀྲེག་ཚུ་ནང་ལུ་ ལེ་ཤ་སྦེ་སྟབས་ཅིག་ཁར་བཟོ་བའི་ལགས་སྲོལ་ཚུ་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྱངས་ཁ་འདི་ཡང་ རྒྱང་མཐོང་གི་དོན་ལས་སྦེ་ ཀཱར་ཡལ་ཅཱར་ཅིལ་གིས་ ངོས་བཟུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བི་བི་སི་དང་ཨེཆ་བི་ཨོ་གློག་བརྙན་གྱི་ མཉམ་མཐུན་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
མོ་འདི་ ལོ་༩གི་ཧེ་མ་འགྱོང་མི་ མོ་དང་མ་པ་ལས་མ་འདྲ་མི་ མོ་རའི་ཨའི་འདི་གིས་ མོ་ལུ་ དགའ་བ་དང་རྩེ་བ་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་ཟེར་བའི་ དོག་པ་ཆགས་ཏེ་ར་ སྦོམ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ལུ་ ཨི་ར་ལི་ཝིན་གི་བཅོས་སྒྲུང་ བཱརཱ་ཛིལ་ལས་བུ་སྲུ་ཚུ་ཟེར་མི་འདི་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ལུ་ འདི་གི་གློག་བརྙན་འདི་བཟོཝ་ད་ ཇོ་སེཕ་མེན་གི་ལི་གིས་ ཨེ་དྲོཕ་ཧིཀྲ་ལར་གྱི་འདྲ་དཔེ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Doctor Who གི་ནང་ལུ་ འཇིག་རྟེན་སོ་སོ་གི་མི་ཚུ་གིས་ དམག་གི་གོ་ལ་གི་ཐོག་ལུ་ འཐབ་འཛིང་འབད་མི་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༣ལོའི་ ཐོན་རིམ་སྲུང་འདི་ནང་ དམག་རྐྱབ་ནི་བཟུམ་འབད་མི་ སོན་ཏ་རཱནསི་འདི་ ངོ་སྤྲོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ "དཱི་ཀྲའིམ་ཝ་རིའར་"
རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་དམག་མི་གི་བསམ་གཞི་ དམག་གི་དོན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་འདི་ ལོག་སྟེ་བལྟ་ཡོདཔ་དང་ "དྲོག་ཀྲར་གྱི་བུམོ་" ༼༢༠༠༨༽འདི་བསྒང་ དྲོག་ཀྲར་གྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ དམག་རྐྱབ་མི་མོ་ ཇེ་ནི་ཟེར་མི་འདི་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལའི་ནང་ ཀ་ཛུ་ཨི་ཤི་གུ་རོ་གི་བཅོས་སྒྲུང་ Never Let Me Go དང་ ༢༠༡༠ལོ་ལུ་འདི་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་ འབྱུང་རབ་ནང་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ རིགས་མཚུགས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་མི་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་སྐྱེས་མི་ མི་ཚུ་ལུ་ གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་གྲོགས་རམ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་སབེ་ར་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ རང་གི་རང་ཧ་གོ་མི་ མི་ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་ཤེས་རྟོགས་ཡོདཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་སྒྲིང་Cloud Atlas དང་འདི་གི་གློག་བརྙན་འདི་ནང་ལུ་ སྲུང་གི་གཞི་ངོ་མ་འདི་ བཅོས་མའི་ཐོག་ལས་གསོ་མི་ས་ཡ་ལས་བཅས་མི་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་གོཅིག་འབད་མི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ སོན་མི་༤༥༡འདི་གི་སྐོར་ལས་ཨིནམ་དང་ "ཀྲོག་གི་མངལ་མ་" སྐྱེ་བའི་བསྒང་ལས་ར་ཞབས་ཏོག་ཞུ་ནི་གི་ལས་དབང་།
གློག་བརྙན་ཡུ་ཨེསི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠གི་ཧེ་མ་ ཡུ་ཨེསི་གཞུང་གིས་ ཆོས་ལུགས་ཅིག་པ་དང་རིགས་ཅིག་པའི་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་གཞན་ཅིག་ཡོད་མི་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ ཡུ་ཨེསི་ངུ་མི་ཁུངས་ཚུ་ག་ར་གི་དཔེ་ཚད་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་་རེས་ནངས་པའི་དུས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རིགས་མཚུངས་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོད་མི་ མི་ཚུ་གིས་ཧང་ཏོང་མར་གནོད་སྐྱེལ་ཏེ་ རིགས་མཚན་ཧེ་མ་ལས་ངོ་བཏོན་མེད་པའི་རིགས་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་ཚུ་ རིགས་ཅོག་ཅིགཔ་འབད་མི་གི་ནང་འཁོད་ལུ་དང་ རིགས་མ་ཅིག་པའི་མི་ ༼རིགས་སླ་བསྲེ་བའི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་༽ ཚུ་དང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་གི་མི་དང་ཅིག་ སྤོ་སོར་འབདཝ་ཨིན་མས།
རིག་མཚན་གྱི་བཟོ་རིག་པ་འདི་གིས་ སྲོག་ལྡན་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་བཙུགས་ནི་ཨིན་མི་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་བཞག་དགོཔ་དང་ དེ་ལས་ གོང་འཕེལ་བཏང་མི་དང་ འདི་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་མི་གི་ལུང་ཕྱོགས་ དེ་ལས་འདམ་འཐུ་འབད་ནི་ཨིན་མི་ཚུ་ གཞན་མི་རིགས་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་དགོཔ་ཨིན་མས།
ཧཱར་བཱཀྲི་བོ་ཡར་དང་ ཨིསི་ཀྲེན་ལི་ཀོ་ཧིན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༣ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་འགོ་དང་པ་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྲིན་སྨན་ཀ་ན་མའི་སིན་ལུ་ ལྡོག་ཐབས་འབད་ཚུགས་མི་ ཕྲ་འབུཔ་ཅིག་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སེམས་ཅན་ འགོ་དང་པ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ གོལོ་ཕིཤི་ ༼༢༠༠༣༽ ཨིནམ་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སེམས་ཅན་ འགོ་དང་པ་ཟ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལས་ ངོས་ལེན་གྲུབ་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལོའི་ ཨེ་ཀོཝ་ཨེདྲི་བཱན་ཀྲེཇི་སཱལ་མོན་འདི་ཨིན་མས།
ཕང་གི་འདི་ དམིགས་ཡུལ་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྐྱེད་དེ་ བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྨན་ཁབ་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ནད་འབུཔ་ཝའི་རཱསི་ཚུ་ནང་ལས་ ཝའི་རུ་ལེནཀྲི་རིགས་མཚན་ཚུ་བཏོན་ནི་གི་གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྔོ་དུག་ལུ་བཟོད་བསྲན་འབད་ཚུགསཔ་དང་ འབུཔ་རིགས་ཚུ་ལས་ལྡོག་ཚུགས་མི་གི་རྣམ་པ་ལུ་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་གིས་ སེམས་ཅན་ཚུ་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་ནི་ལུ་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གནས་ཚད་ནང་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྒོ་ནོར་གྱི་རིགས་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ སྦོམ་ཚད་ཡར་འཕར་དང་ ཤ་གི་སྤུས་ཚད་ སོམ་གྱི་རྣམ་པ་ ནད་རིགས་ལུ་ལྡོག་ཚུགས་མི་ དེ་ལས་ གནས་སྟངས་ག་རའི་ནང་ལུ་གནས་ཚུགས་ནི་ལ་སོགས་པའི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁག་ཆེ་ཧིང་ཚུ་ ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཅོས་འབདཝ་ཨིན་མས།
མ་གཞི་མི་གི་རིགས་མཚན་ལམ་ལུགས་འདི་ ད་ལྟོ་ཡང་གསརཔ་ཅིག་སྦེ་ར་གནས་ཏེ་ཡོད་རུང་ འདི་ཚུ་ རིགས་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོད་མི་ ནད་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་ སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་ཚ་འགྱལ་ཚུ་ཡང་ དམིགས་ཡུལ་དང་ ཁྲིམས་ལུགས་འཛིན་སྐྱོང་གི་དབང་འཛིན་ལས་བརྟེན་པའི་དཀའ་ངལ་ འདི་ཚུ་ཡང་ རིགས་མཚན་མེན་པའི་ཟ་འཐུང་ཚུ་ལུ་བཙོག་ཞུགས་འབད་ནི་དང་ ཟ་སྤྱོད་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ཚད་འཛིན་ དེ་ལས་ ཚེ་གི་བདག་དབང་དང་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་བདག་དབང་ལ་སོགས་པའི་ ཚ་འགྱལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་ལུ་ ཐབས་ལམ་གྱི་གདོང་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་ ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་་ལམ་ཚུ་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་གི་དོན་འགྲེལ་གོ་ཡང་དྲག་འདི་ཡང་ འདམ་ཁའི་ཐོག་ལས་རིགས་བརྒྱུད་སྤེལ་ནི་དང་ གཞན་མི་བཅོས་མའི་འདམ་ཁ་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།"
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བྲུ་གི་ལོ་ཐོག་འདི་ ཆ་ཚང་སྦེ་ར་སྤྱི་ལོ་༡༩༣༠ལུ་ ཆ་ཚང་འབད་ར་ འདི་གི་མཚན་མ་ཚུ་བཏོན་ནི་ལུ་ཐབས་རིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
དེང་སང་གི་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་འདི་ ལྷག་པར་དུ་འགྲུལ་བཤད་ "དྲི་ཨེན་ཨེ་དང་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་ནང་ལུ་ ནིའུ་ཀིལིག་ཨེ་སིདྲ་ཐད་ཀར་དུ་བཙུགས་མི་དང་ ཡང་ན་ ཨོར་ག་ནིལ་དང་ཡང་ན་ ཁམས་ཕྲན་འདི་སྙོམ་སྒྲིག་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་འབད་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཝི་ཀྲོ་ནིའུ་ཀིལིག་ཨེ་སིདྲ་གི་ཐབས་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ཨིན།"
དོན་འགྲེལ་འདི་གིས་ ཐོན་སྐྱེ་འདི་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ བྱ་རིམ་འདི་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ ཇི་ནོ་དང་ཕི་ནོ་ཀྲའིཔ་དང་ཅིག་མཚུངས་འབད་མི་གི་ ཇི་ཨེམ་ཨོ་ཨེསི་དང་ GMOS མེན་མི་ཚུ་འོང་ནི་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
བྱ་རིམ་གསརཔ་ཚུ་བཟོ་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ འདི་གིས་ དཀའ་ངལ་ཡང་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་བྱུངམ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིགས་པ་ཚུ་གིས་ སྲོག་ལྡན་ཅིག་ནང་ལུ་བཙུགས་ནི་ཨིན་མི་གི་རིགས་མཚན་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་བཞག་དགོཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ རིགས་མཚན་འདི་ གོང་འཕེལ་བཏང་མི་དང་ འདི་ལུ་ངོས་ལེན་འབད་མི་གི་ལུང་ཕྱོགས་ དེ་ལས་འདམ་འཐུ་འབད་ནི་ཨིན་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་རིགས་མཚན་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་མཉམ་བསྡོམ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་ ཁབ་ཆུང་གི་སྦེ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ རྡུལ་ཕྲན་ནང་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་བརྒྱུད་དེ་སྦེ་ འཐད་ཀར་དུ་སྦེ་ཡང་བཙུགས་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཝའི་རཱལ་ཝེག་ཀྲར་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ཡང་ བཙུགས་ཚུགསཔ་ཨིན།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་ ཀྲི་ཤུ་གི་ལམ་སྲོལ་བརྒྱུད་དེ་སྦེ་ གྲུབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
རང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འབད་བ་ཅིན་ རིགས་མཚན་གྱིས་དངོས་པོ་གསརཔ་འདི་ རིགས་མཚན་བཙུགས་ནི་ཨིན་མི་སྲོག་ལྡན་གྱི་ནང་ལུ་ ག་ཚུད་ག་ཐོབ་སྦེ་བཙུགསཔ་ཨིན།
བཟོ་བཀོད་འབད་བའི་རྡུལ་ཕྲན་ལུ་ བཟའ་ཚང་དབྱེ་བ་བཞི་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ འདི་ཚུ་ཡང་ meganucleases, དང་ zinc finger nucleases, དང་transcription activator-like effector nucleases (TALENs), དེ་ལས་ the Cas9-guideRNA system ཚུ་ཨིན་མས། ༼CRISPRགི་ནང་ལས་ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།༽.
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ལུ་ པཱའོལ་བཱརགི་གིས་ འདི་དང་པ་ར་ བོང་ཀུ་གི་ཕྲ་འབུཔ་ནང་ལས་ཀྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་དང་ལམ་གྲ་ཕྲ་འབུཔ་ཀྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་བསྡོམ་ཞིནམ་ལས་ ཅིག་བསྡོམ་དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་རྡུན་རྟེན་འགོ་དང་པ་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པཱལསི་མིགྲི་འདི་གྲུབ་འབྲས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ འབྲེལ་བཙུགས་འབད་ཚུགས་མི་ཕྲ་འབུཔ་འདི་ དེ་ལས་ ཀ་ན་མའི་སིན་ཕྲ་འབུཔ་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཡང་ གནས་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ལུ་ Rudolf Jaenisch གིས་ ཕྱི་ཡི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ སྒོང་ཕྲུག་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ བཅོས་མའི་བྱི་ཙི་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ བཅོས་མའི་སེམས་ཅན་འགོ་དང་པ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་བཐོན་བཏང་ཡོད་མི་བྱི་ཙི་ ༼བཏོན་བཏང་བའི་བྱི་རྩི་༽ ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༩ལུ་བཟེོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ལུ་ Michael W. Bevan, དང་ Richard B. Flavell དེ་ལས་ Mary-Dell Chilton ཚུ་གིས་ འགོ་དང་པ་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་སྔ་ཤིང་འགོ་དང་པ་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལོ་ལུ་ འཚོ་བཅུད་གི་གནས་ཚད་ཡར་སེང་འབད་དེ་ ཝི་ཀྲ་མིན་ཨེ་མངམ་ཡོད་པའི་ གསེར་གྱི་ཆུམ་བཟོ་མི་འདི་ སྔོ་ཤིང་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་བཏོན་མི་ རྒྱུ་མེན་གཤེར་ཁུ་དང་ ངོ་བཏོན་ཡོད་པའི་སྔོ་ལུད་ཚུ་ གསར་བཏོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཟ་སྤྱོད་དང་སྨན་རིགས་བདག་སྐྱོང་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༢ལུ་ ཆ་འཇོག་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤ལུ་ ཀེལ་གི་ནི་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཟ་འཐུང་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ Flavr Savr tomato འདི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་ གསར་བཏོན་འབད་ནི་ལུ་ གནང་བ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལུ་ J. Craig Venter སྤེལ་ཁང་གི་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ འགོ་དང་པ་ བཅོས་མའི་ཕྲ་འབུཔ་བཟོ་ཡི་ཟེར་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཡུ་ཨེསི་གི་ཚོང་ལམ་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་ གསར་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་དང་ སྲོག་ལྡན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ རིགས་མཚན་གྱི་བརྡ་དོན་བསྡུ་མི་ཚུ་ པཱལསི་མིདྲ་ནང་ལུ་ཁ་སྐོང་བཀོད་དེ་ གསོག་འཇོག་དང་བསྐྱར་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་ནང་ལུ་བཙུགས་བཏུབ་ཨིན།
གོམས་འདྲིས་ཅན་གྱི་པཱལསི་མིདྲ་གྱངས་ཁ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ གཡོ་བཅོས་ཀྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་ཕྲ་འབུཔ་ནང་ལས་བཏོན་མི་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིགས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ བར་ན་ལས་བར་དཀྲོག་ཡོད་མི་འཚོ་བཅུད་དང་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་ལམ་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་བཏོན་མི་ཚུ་ ལེགས་ལྡན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ རིགས་མཚན་ཚུ་ ཕྲ་འབུཔ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་བསྡོམ་ཏེ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ གཡོ་བཅོས་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ ཟ་འཐུང་གི་རིགས་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་གྲྭའི་འབོར་ཚན་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ལཱ་ཤུལ་ཅིག་གོང་འཕེལ་བཏང་ཞིནམ་ལས་ ལཱ་གི་དོན་ལས་འདམ་ཁ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟ་འཐུང་གི་རིགས་ཚུ་བཟོ་བསྐྲ྄ན་འབད་མི་ཕྲ་འབུཔ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ལེག་ཀྲིག་ཨེ་སིདྲི་ཕྲ་འབུཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་རིགས་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་གི་ཐོག་ལས་ ཟ་འཐུང་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ ཕྲ་འབུཔ་གི་ཐོག་ལུ་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོན་སྐྱེད་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཡུ་ཨེསི་ལས་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་གིས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཟོ་ནི་ལུ་ ངོས་ལེན་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ཡོད་དེ་འབད་་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ཚུན་ཚོད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཕྲ་འབུཔ་ལས་སྦེ་བཟོ་བའི་ཐོན་སྐྱེད་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ བསྡུ་གསོག་འབད་དེ་ འདི་གི་ཤུལ་མ་ དགོས་མཁོ་བའི་འཚོ་བཅུད་འདི་བཏོནམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འཚོ་བཅུད་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རང་བཞིན་གྱི་ཐབས་རིགས་ཐོག་ལས་ མ་པ་ལས་མི་ཐོབ་ནི་དང་ཡང་ན་ཐོབ་ནི་ལཱ་ཁག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ བཙོག་པ་ཞུགས་ནི་འདི་ཉེན་ཁ་ཆུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྨན་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་སྣུམ་རྫས་བཟོ་བསྐྲ྄ན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འ་ནི་གི་བསམ་གཞི་གཙོ་བོ་ར་ ཕན་ཁུངས་ཆེ་བའི་ཕྲ་འབུཔ་འདི་བཟོ་སྟེ་ གཞན་མི་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་མེདཔ་བཏང་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ དཀོན་པའི་ཨིན་ཛའིམ་དང་ཡང་ན་འཚོ་བཅུད་ཚུ་ གི་ཚབ་སྦེ་བཙུགས་ནི་དང་ ཡར་སེང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་གི་སྦེ་ཡུན་རིང་ལུ་ཕན་པའི་ མངའ་ཁོངས་ཅིག་བཟོ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིནམ་དང་ ཁཕྲ་འབུཔ་དང་མི་ཡི་གཞུགས་ཀྱི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་གི་སྦེ་ ཉེན་སྲུང་གི་ཚ་འགྱལ་འདི་ཡར་སེང་འབད་ནི་དང་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་སྨན་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ཧ་གོ་ཐབས་ལུ་ཨིན་མས།
ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ཕྲ་འབུཔ་འདི་ སོ་ནམ་ལཱ་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིག་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་ཇོན་ཐངས་འདི་ཡར་སེང་འབད་ནི་ལུ་ བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་སྟབས་མ་བདེཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བ་མོའི་ཉེན་ཁ་གི་རྣམ་པ་ཚུ་བྱུང་མི་འདི་ ཆུ་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ ཁོང་རའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ འཁྱེག་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ྦྱུངམ་ཨིན།
རིགས་མཚན་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་གཞན་མི་ལག་ལེན་ཚུ་ཡང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ བཙོག་སྒྲིབ་ཞུགས་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཧིང་སང་ས་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ཉེན་ཁ་མེདཔ་བཟོ་ནི་ལ་སོགས་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཐབས་ཤེས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ལུ་ རིས་མོ་མཁས་པ་ ཇོན་གྲེ་བིསི་དང་ རིགས་མཚན་མཁས་པ་ Dana Boyd གིས་ Germanic གི་ཧལ་ཆགས་ནི་རྟགས་མཚན་འདི་གཉིས་ལྡན་སྦེ་འགྱུར་བཅོས་འབད་བཞིན་ན་ འདི་ནང་ལས་སྦེ་ དྲི་ཨེན་ཨེ་གི་རིམ་པ་ལུ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ འ་ནི་འདི་ ཁདམིགས་གཏད་ཅན་གྱི་ས་སྒོ་དང་ འདི་གི་སྦོམ་ཆུང་ དེ་ལས་ རིགས་མཚན་ཚུ་འགྱུར་ནི་གི་དུས་ཚོད་ལ་སོགས་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གནད་དོན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་མས།
མ་གཞི་གིས་ འ་ནི་ཚུ་ གཞི་བརྟེན་གྱི་གནས་ཚད་ནང་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ རིག་མཚན་གྱི་ཐབས་རིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ སྐྱོད་ཞུགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ རིགས་མཚན་ཚུ་ བཅོ་ཁ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ གྲུབ་འབྲས་ལེགས་ཤོམ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ཚུན་ཚོད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ སྨན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་དཔེ་བཀོད་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་ འབད་བའི་བྶྒང་སྦེ་ཡོད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཁྲག་འབབ་ཀྱི་སྨན་བཅོས་དང་ ཤུགས་ཐལ་ཡོད་པའི་ནད་གཞི་ཀེན་སར་ ཤུགས་ཆེ་བའི་granulomatous ནད་གཞི་ ལ་སོགས་པའི་ནད་གཞི་ཀེར་སར་གྱི་རིགས་ཚུ་ཨིན་མས།
Herpes ལུགས་དམན་གྱི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་འབོར་ཚད་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ འདི་གི་ཐེག་ཚད་འདི་ ཀེ་བི་༣༠ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཡུན་རིང་གི་རྣམ་པ་ཚུ་བཀོད་དེ་ རིས་མཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ཇོན་ཐངས་འདི་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ནད་འབུཔ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་མི་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ཡང་ alphaviruses, དང་ flaviviruses, བྲུམ་ནད་ཀྱི་ཕྲ་འབུཔ་ དང་rhabdoviruses, དེ་ལས་ Newcastle disease virus, དང་ poxviruses, འདི་བཟུམ་འབད་ picornaviruses ཚུ་ཨིན་མས།
འདི་ཚུ་གིས་ ཕྲ་འབུཔ་ཀྱི་གནོད་ཉེན་ཚུ་མར་ཕབ་མི་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ནད་རིགས་བཟློག་ཐབས་ཚུ་ཐོན་ནི་དང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གི་ལཱ འགན་རྣམ་པ་འདི་འགྱུརབ་འགྱོ་ནི་གི་ འོས་འབབ་མེདཔ་ཨིན་རུང་ གཞན་མི་སྨན་ཁབ་ཅིག་གི་སྦེ་ ལོག་ཐོན་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཡོདཔ་ཨིན།
བད་ཀན་གྱི་ནད་གཞི་ལུ་ ཕན་ཁུངས་ཆེན་བའི་སྨན་ཁབ་ Bacillus Calmette–Guérin (BCG) གིས་ ཉེན་སྲུང་འདི་ ཕྱེད་ཙམ་ཅིག་ལས་མི་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནད་འབུཔ་གཞན་མི་ཚུ་ལུ་གཞི་བརྟེན་གྱི་སྨན་ཁབ་ཚུ་ ཆ་འཇོག་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ བཟོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༤ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་ རང་དོན་ལུ་དམིགས་གཏད་སྐྱེད་མི་ ཀེན་སར་གྱི་ཁམས་ཕྲ་གི་སྤྱོད་ལམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ལེན་ཏེ་ ཀྲིའུ་མར་གྱི་རྣམ་པ་ཚུ་བསད་ནི་གི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཐོན་སྲིད་ཟེར་བའི་གསར་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལས་ ཁསི་ཀྲའསི་གིརི་ནིང་ཟེར་མི་ ཚལ་ལུ་གི་ནད་འདི་གིས་ ཚལ་ལུ་གི་ཐོན་ཤུགས་བརྒྱ་ཆ་༧༠དེ་ཅིག་མར་ཕབ་འབད་ཡོད་མི་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཚལ་ལུ་ཞིང་ཚུ་ལུ་ ཕྲ་འབུཔ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་ དམིགས་གཏད་སྐྱེད་མི་སེམས་ཅན་འདི་ འཕེལ་འགྱོ་ནི་མེདཔ་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་ཚུ་ སེམས་ཅན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་རྣམ་པ་དང་འཁྲིལ་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་དང་ གཞན་མི་དམིགས་གཏད་ཚུ་ནང་ལུ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་བཟོ་ནི་འདི་ Iberian peninsula ལུ་ཡོད་པའི་ ཡུ་རོ་པིན་རི་ཁའི་རི་བོང་ཚུ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཨཱསི་ཀྲི་ལི་ཡ་ལུ་ བསྟར་དཔྱད་འབད་ནི་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་འདི་ འོས་འབབ་དང་མཐུནམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་དང་བསྟུན་ཏེ་ཁོང་ལུ་དགོས་མཁོ་བའི་ ཁ་ཐོག་གི་ འཚོ་བཅུད་ཚུ་ཡང་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅིག་ནང་ལུ་ བཙུགས་ནི་འདི་ཨིན་མས།
བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་ནང་གི་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ ཕོ་འདི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་མཉམ་བསྡོམ་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཁམས་ཕྲན་ཅིག་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་གྲུབ་ཏེ་ འདི་གི་སྦེ་ བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ འཚོ་བཅུད་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་འདི་ ཡར་དྲག་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཅིགཔོ་འདི་གིས་ ཧལནི་གི་ཇོན་ཐངས་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་དང་ གཞན་མི་འདི་གིས་ ཧལ་ཆག་པའི་སྐབས་ལུ་ ཨི་ཐའིལ་ལ་སོགས་པའི་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་རིགས་ཚུ་ ཐོན་ནི་ལས་ བཀག་ཆ་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཕྲ་འབུཔ་དང་འབུཔ་སྲིན་ཚུ་བཟུམ་འབད་མེན་པར་ ཁོང་ལུ་ གཞན་མི་འབུཔ་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་རྩམ་ཅིག་གིས་ གནོད་ནི་གི་ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་ཁོང་ལུ་ དོ་འགྲན་གྱི་ནུས་པ་མེད་དེ་འབད་རུང་ རྫས་སྦྱོར་གྱི་འབུཔ་སྨན་ཚུ་ལས་བཟློག་པའི་ཇོན་ཐངས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཚད་འཛིན་གྱི་མཚར་སྡུག་འགྱུར་བའི་དམིགས་གཏད་འདི་ ཟན་དོམ་དང་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་ནད་གཞི་ ཚད་ནད་དང་ ཡེལ་ལོ་ཕི་བར་ དེ་ལས་ དྲེང་གུས་ལ་སོགས་པའི་ནད་གཞི་ཚུ་གི་ནད་འབུཔ་ཚུ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་འདི་ ཚད་པའི་ནད་གཞི་ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ནི་ལས་བཀག་ཐབས་འབད་མི་ཕང་གི་ལུ་ འཚོ་བཅུད་ཁ་སྐོང་བསྐྱལ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཅིག་སྡོམ་ལུ་ པཱལསི་མོ་དྲིཡམ་བཏོན་བཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ པུལུ་རི་པོ་ཀྲེནཀྲ་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་དོན་དག་འདི་ཡང་ སྦོམ་འགྱོ་མི་སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་ཅིག་བཏོན་ཚུགས་ནི་དང་ གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་གི་གནས་ཚད་ནང་འབད་བ་ཅིན་སྔོ་ཤིང་གསརཔ་ཅིག་ཡང་སྐྱེ་ཚུགས་པའི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀྲི་ཤུ་གི་ལམ་སྲོལ་དང་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་ཁམས་ཕྲན་ཐབས་རིག་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ ཏམ་ཁུ་གི་ཤིང་ལུ་འགྱུར་བ་གྲུབ་དོ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་གྲུབ་ཨིན་མས།
ད་རུང་སྲོག་ལྡན་གྱི་དཔེ་ཚེད་རྒྱ་ཆེ་བ་ཅིག་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིགཔོ་འདི་ Arabidopsis thaliana འདི་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ནང་ལུ་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་གི་ལཱ་འགན་ཚུ་གསལ་བཏོན་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལས་ བཟོ་རིག་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་འགྱུར་ལྡོག་ཅན་བཟུམ་འབད་མེན་པར་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིག་འདི་གིས་ སྲོག་ལྡན་ནང་གི་རིགས་མཚན་གཞན་མི་ཚུ་ལུ་ མ་དཀྲོག་པར་ དམིགས་གཏད་སྐྱེད་དེ་ཡོད་མི་འདི་བཏོན་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཐབས་ཤེས་གཞན་ཡང་ རིགས་མཚན་འདི་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་ཆེ་བ་ཅིག་ལུ་མཉམ་སྦྲག་འབད་ནི་དང་ གསལ་བཏོན་སྦོམ་སྦེ་འབདཝ་ད་ ག་དེ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་ དེ་ལས་ ས་སྒོ་སོ་སོ་དང་ ཡང་ན་གོང་འཕེལ་གྱི་གནས་ཚད་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལུ་ གསལ་བཀོད་འབད་ནི་ལུ་ གནོན་ཤུགས་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་ བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ མཛེས་རྒྱན་འགོ་དང་པ་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་མི་འདི་ སོར་བསྒྱུར་འབད་བའི་ཚོས་གཞི་འདི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་མཛེས་རྒྱན་ཚུ་ཡང་དང་ Chrysanthemum དང་ Petunia ཚུ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༢པའི་ནང་ ཧ་ཝའི་ལུ་ མོ་དུ་ཕ་ལ་ringspot འབུཔ་སྲིན་འདི་གིས་ མོ་དུ་ཕ་ལ་ཤིང་ག་ར་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ མོ་དུ་ཕ་ལ་ཤིང་ཚུ་ལུ་ བཟློག་ཐབས་འབད་ཚུགས་པའི་ རྣམ་པ་ཚུ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ དྲག་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུན་རིམ་གཉིས་པའི་ལོ་ཐོག་འདི་ སྤུས་ཚད་ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་དམིགས་ཡུལ་སྐྱེད་དེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འཚོ་བཅུད་ཀྱི་བཅུད་དོན་ཚུ་བཏོན་ཏེ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན།
རིགས་མཚན་ལས་བརྟེན་ཏེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ལོ་ཐོག་ཚུ་ལུ་འབུཔ་གི་གནོད་པ་མེད་པར་ འཚོ་བཅུད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཡར་སེང་འགྱོཝ་མ་ཚད་ འབུཔ་སྲིན་ཚུ་ལས་བརྟེན་པའི་གནོད་པ་ཚུ་མར་ཕབ་འགྱོ་སྟེ་ ཐོན་ཤུགས་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོཝ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ལོ་ཐོག་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ glyphosate ཡང་ན་ glufosinate ལུ་གཞི་བརྟེན་འབད་བའི་ འདམ་ཁ་ཅན་གྱི་ ཧོན་ལྡུམ་སྨན་ཚུ་ལས་ བཟློག་ཐབས་འབད་ཚུགསཔ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དག་པ་ཅིག་གིས་ སྔོ་ཚལ་གྱི་འབུཔ་སྨན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ འཚོ་བཅུད་ཚུ་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་མི་གི་ རིགས་མཚན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༡མ་ལངམ་ཅིག་ནང་ལུ་ འབུཔ་སྲིན་ལས་བཟློག་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་བྱིན་ནི་དང་ དུས་ཚོད་མགྱོགས་པར་མི་ཚང་ནི་ དེ་ལས་ སྔོ་ཤིང་གི་རྣམ་པ་ཚུ་བྱིན་ནི་ལ་སོགས་པའི་ གཞན་མི་རྣམ་པ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོ་ཤིང་དང་ སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་ཆས་དང་ ཕར་མིང་གི་བྱ་རིམ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་སྨན་རིག་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་འབདཝ་ཨིན།
སྨན་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ རང་བཞིན་གི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ནང་ལས་དོན་པའི་ རྒྱ྄་རྫས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་ལམ་རིམ་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་དང་ འབོར་ཆེ་དྲག་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཞན་མི་སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་མཚན་ལུ་སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་ལུ་ བཙོག་སྒྲིག་ཞུགས་ནི་གི་ཉེན་ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྨན་ཁབ་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ བཟོ་ནི་དང་སྐྱེལ་ལེན་འབད་ནི་ དེ་ལས་ བདག་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ལུ་ ཟད་འགྲོ་སྦོམ་སྦེ་ར་གནས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རང་གི་ས་གནས་ནང་འཁོད་ལས་ར་ སྨན་རིགས་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཡོདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ མི་སྤྱང་ཀ་ཚུ་ལུ་ཡང་སྨན་ཁབ་ཚུ་ཐོབ་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་སྦེ་ཡོད་མི་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ཡང་ ཐོབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་གི་ནང་ལུ་གསོག་འཇོག་འབད་བཞག་མི་འདི་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ འཁྱེག་སྒྲོམ་ལ་སོགས་པའི་གསོག་འཇོག་འབད་ས་དགོཔ་མེད་པའི་ཁར་ ལོག་སྟེ་གསལ་བཙག་འབད་མི་དགོ་ དེ་ལས་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་གནས་ཚུགས་པའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་ཨུསི་ཨེ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ཚུན་ཚོད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་སེམས་ཅན་ ༣རྐྱངམ་ཅིག་ ཆ་འཇོག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀེ་ནེ་གྲ་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆ་ཚུ་ དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ སྒོང་ཕྲན་ནང་ལུ་བཙུགས་པའི་མཐའ་མ་ འ་ནི་སྒོང་ཕྲན་འདི་ སེམས་ཅན་མོ་གི་མངལ་ནང་ལུ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
CRISPR-Cas9 ཁེ་ཏོག་ཏོ་དང་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ འབུཔ་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ རིགས་མཚན་ཚུ་ ཞུན་དག་འབད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་འདི་གིས་ ཁེ་ཕན་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆ་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་ལཱ་འདི་འབདཝ་ད་དུས་ཚོད་འགོར་མི་ལས་ ཕྱེད་ཀ་དེ་ཅིག་ཡང་མི་འགོར་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཨོ་འཐུང་གི་སྲོག་ཆ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ སྐྱེ་ལྡན་གསོ་བའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ བྱི་ཙི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འ་ནི་ཚུ་ ཁེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ལུ་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ད་་རེས་འགོ་དང་པ་ རིགས་མཚན་ཅིག་ སྤྱིའི་རིགས་ཅིག་གི་རིགས་མཚན་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་སྤོ་ཚུགས་ཅི་ཟེར་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ལུག་དང་ཕགཔ་དེ་ལས་ བྱི་ཙི་དང་གནས་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་ནང་ལུ་ གནས་སྟངས་གཏན་ཏོག་ཏོ་འབད་བའི་ངོས་ལེན་ལེགས་ཤོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
Human alpha-1-antitrypsin འདི་ ར་གི་ནང་ལས་བྱུང་མི་ གཞན་མི་འཚོ་བཅུད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་བཟུམ་གྱི་འཚོ་བཅུད་མེད་མི་ཚུ་ལུ་ སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཕགཔ་ཚུ་གི་གློཝ་འདི་ མི་གི་ནང་ལུ་ཡང་ ཚབ་བཙུགས་བཏུབ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།
སེམས་ཅན་ཚུ་ཡང་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་སྦོམ་འགྱོ་མི་དང་ ནུས་སྟོབས་ཅན་སྦེ་སྡོད་ནི་ དེ་ལས་ ནད་རིགས་ཚུ་ལས་ བཀག་ཚུགསཔ་སྦེ་ བཟོ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཕགཔ་ལུ་ མཐའ་འཁོར་དང་མཐུན་འགྱུར་ཡོད་པའི་ཕགཔ་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ སྔོ་ཤིང་གི་འོད་རྫས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་ཕགཔ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ ཇོན་ཐང་ཅན་སྦེ་བཞུ་ཚུགསཔ་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ ཨོམ་མ་ཐོན་མི་ཨ་ལོའི་ཨའི་ དམ་སྦྱིས་ནང་གི་ཨོམ་མེན་པར་ ཨའི་གི་ཨོམ་འདི་ར་བྱིན་ནི་གི་མཁོ་འདོད་སྐྱེད་མི་ཚུ་ལུ་ འོས་འབབ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ཕན་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ རབ་ཆད་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་ཚུ་ཡང་ལོག་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོག་པའི་བསམ་བརྗོད་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ རིགས་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོད་མི་ ནད་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་ སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབུཔ་སྨན་རིགས་མཚན་གྱི་སྨན་བཅོས་འདི་གིས་ འགྱུར་བ་ག་ཅི་བཟུམ་ར་འབད་རུང་ འདི་ཚུ་རིགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ མཚོན་རིག་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཉ་གསོ་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དང་འགྱོ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ད་རེས་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཟ་སྤྱོད་འབད་མི་ཉ་ཕྱེད་ལྷགཔ་ཅིག་ར་ གསོ་སྐྱོང་ཁང་ཚུ་ནང་ལས་འོངམ་ཨིན།
སྡེ་ཚན་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ བཙོང་གྲིབ་ཀྱི་སྦེ་བརྡ་ལེན་བཀོད་ཚུགས་པའི་འཚོ་བཅུད་ཅིག་ རིགས་མཚོད་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་སྦེ་ བཙོང་གྲིབ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྤྱང་རྟ་ཉ་འདི་གསོ་སྐྱོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ངོ་མ་ལུ་ བཙོག་གྲིབ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྡེ་ཚན་ཅིག་གིས་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་རུང་ མཛེས་ཆ་ཅན་གྱི་ཉ་གི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ལུ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ སེམས་ཅན་འགོ་དང་པ་ གཅེས་སྐྱོང་གི་སེམས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་སྟེ་ འགོ་དང་པ་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལུ་ ཡུ་ཨེསི་ཨེ་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱང་རྟ་ཉ་འདི་ གོང་འཕེལ་གྱི་བྱ་རིམ་དང་ སྟོབས་ཤུགས་སླར་འཕེལ་ རིགས་མཚན་དང་ སྤྱོད་ལམ་ ནད་རིགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ དེ་ལས་ དུག་ཅན་ཚུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་གྱི་དཔེ་ཚད་ཅིག་ཨན།
རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཉ་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་མི་ཚུ་དང་མཉམ་ཅིག་སྦེ་ ཐོན་སྐྱེད་ཡར་སེང་འབད་བཞིན་ན་ ཉ་གི་ཐོན་སྐྱེད་འདི་ཡར་སེང་འབད་ཐབས་ལུ་ ཉ་གསོ་སྐྱོང་གི་བྯོ་གྲྭ་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ འདི་གི་སྦེ་ ཆུ་ནང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཉ་ཚུ་བཟུང་ནི་གི་གནོན་ཤུགས་འདི་མར་ཕབ་འབད་ཐབས་ལུ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཤིང་མེན་ཟ་ཆས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་བཟོ་མི་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་དོན་ལས་ གནང་བ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལུ་ ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་དང་ རིགས་བརྒྱུད་ སྒོང་ཕྲན་ལུ་འགྱུར་མི་དང་ ལྷབ་སྦྱང་ སྤྱོ་ལམ་དང་ ལོ་ན་རྒས་རིམ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྦྱངམ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན་མི་ Drosophila ཟེར་མི་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚད་པའི་ནད་གཞི་གི་ནད་འབུཔ་ཚུ་དར་ཁྱབ་འགྱོ་ནི་བཀག་ནི་གི་ རིགས་མཚན་འདི་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་ལུ་སྦེ་ ཚད་པའི་ནད་གཞི་བཀག་ཚུགས་པའི་ཟན་དོམ་ཚུ་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འདི་ཚུ་ནང་གི་རིགས་མཚན་འདི་ ཟན་དོམ་ཕོ་ཚུ་ལུ་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་སྤེལ་ནི་གི་ཐབས་རིག་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ར་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ༼རིགས་མཚན་གྱི་འབད་བརྩོན་༽
ད་རུང་ཐབས་རིག་གཞན་ཅིག་འདི་ འབུཔ་མངལ་སྟོངམ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིག་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འབུཔ་ཕོ་གི་རིགས་ཚུ་ རིགས་མཚན་ལས་ར་ མངལ་སྟོངམ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་འབུཔ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཐབས་རིག་འདི་ ཟན་དོམ་ལུ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ེ་ཡོད་མི་ མངལ་སྟོངམ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིགས་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཕོ་ཚུ་རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་འགྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མོ་གི་རིགས་མ་པ་ལས་ཐོན་ནི་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཚུ་ ཕོཝ་གུར་ལུ་ ཤ་ཁསྦེ་བཀོད་དེ་ མངལ་སྟོངམ་བཟོ་བའི་རྟགས་མཚན་དང་ འོད་ཆེམ་ཆེ་འབད་བའི་ འཚོ་བཅུད་ཀྱི་རྟགས་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་སྦེ་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ལུ་ བལྟ་བརྟག་འབད་ནི་གི་ནང་ ཕན་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ད་རུང་ གཞན་མི་དགོས་མཁོ་ཆེ་བའི་འཚོད་བཅུད་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ འབུ་རས་བཟོ་མི་གི་འཕྲུལ་ཆས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ བྱམོ་འདི་གིས་ ཀ་མུ་ན་ཟེར་མི་སྨན་འདི་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནས་སྟངས་སྐྱོ་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་ནདཔ་ཚུ་བཅོ་ཚུགས་པའི་ ཨེན་ཛའིམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ འདི་གི་སྒོང་རྡོག་ནང་ལུ་ཡོད་མི་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་དབང་འཛིན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལུ་ཆ་འཇོག་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིག་འདི་གི་སྦེ་ ཨའསི་ཀྲི་ལི་ཡ་ལུ་ཡོད་མི་ སྦླལཔ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན་མི་ cane toads འདི་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་ གྲོས་འཆར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་ བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ nematodes ཟེར་མི་བཟོ་ནི་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཨིནམ་དང་ འདི་དང་ཅིག་ཁར་ ཁོང་གི་རིགས་མཚན་ཚུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐབས་རིག་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ RNAi འདི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོད་མི་ nematodes འདི་ འབུཔ་སྲིན་དང་ དུག་རིགས་ཀྱི་རིག་པ་ དེ་ལས་ ནད་རིགས་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ནང་ བཙོག་གྲིབ་ཡོདཔ་མེདཔ་བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབུཔ་ཕྲན་གྱི་རིགས་ Flatworm ཟེར་མི་ཚུ་ ཁམས་ཕྲན་ཅིག་ལས་སྦེ་ བསྐྱར་ལོག་སྐྱེ་ནི་གི་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
marine annelid ཟེར་མི་ འབུཔ་ཕྲན་འདི་ བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་འདི་གི་དོན་ལས་ ལམ་ལུགས་དང་སྒྲིག་གཞི་ཅིག་བཟོ་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༥ལུ་ ཀེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་ས་གནས་ ཨ་སི་ལོ་མར་ལུ་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ སྐྱེལ་ལེན་འབད་ནི་དང་ བདག་བཟུང་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཚུ་དབང་མི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་ཨིན།
བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ལུ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ ཚད་འཛིན་སྡེ་ཚོགས་དང་ ཡང་ན་ཁྲིམས་བཟོའི་འདུས་ཚོགས་ནང་ལས་ གནང་བ་དགོཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་ཁ་དང་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་ཉེན་ཁ་ དེ་ནལས་ སྤྱི་བཏང་མི་སྡེའི་ཉེན་ཁ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ སྤྱིར་བཏང་འཇིག་རྟེན་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ཚུ་གིས་ གནས་རིམ་ཚུ་ གསལ་བཀོད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ མིང་གནས་མ་འདྲཝ་སབེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནས་རིམ་རེ་རེ་གི་ནང་ལུ་ ག་ཅི་འབད་དགོཔ་ཨིན་ནའི་ དགོས་མཁོའི་རིམ་པ་ཡང་མ་འདྲཝ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཟ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལས་དམིགས་པ་སྐྱེད་དེ་མེན་པའི་ ལོ་ཐོག་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཟ་འཐུང་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་འཛིན་ཚུ་གིས་ བསྐྱར་ཞིབ་མི་འབད།
རིགས་མཚན་གི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་མ་བཅུག་མི་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་ བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཞིབ་འཚོལ་འདི་འབད་བཅུགཔ་ཨིན།
ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ནང་འཁོད་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ དག་པ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནི་གི་ གནང་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་གྱངས་ཁ་ཚད་ཅིག་ ནང་འདྲེན་འབད་ནི་དང་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་ གནང་བ་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཡུ་ཨེས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་བཟུམ་འབད་ བྱ་རིམ་འདི་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་གཙོ་བོར་མི་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ བདེན་དཔྱད་འབད་བཏུབ་པའི་ མཚོན་རིག་གི་ཉིན་ཁ་ཚུ་བལྟཝ་མ་ཚད་ འདྲ་མཉམ་རྒྱ་ཆེ་དྲག་གི་བསམ་གཞི་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚ་འགྱལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་ ཁ་ཡིག་བཏགས་དགོཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་འདི་ཨིན་མས།
འདི་ནང་གི་རྩོད་རྙོག་ནང་ལུ་ ཉོ་སྤྱོད་འབད་མི་དང་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་མི་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་གི་ལས་སྡེ་དང་ གཞུང་གི་དབང་འཛིན་ཚུ་ དེ་ལས་ གཞུང་མིན་ཚོགས་པ་དང་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་འགྱལ་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གསོ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་གནོད་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་མི་སེར་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཟ་འཐུང་གི་རིགས་ཚུ་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་ཨིན་ཟེར་བའི་མནོ་ལུགས་ཧ་གོ་ནི་འདི་ ལཱ་ཁག་བཏང་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ལོ་ཐོག་དང་ མཐུན་དུ་རུང་བའི་སྔོ་ཤིང་གི་བར་ན་འཇུགཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཧོན་ལྡུམ་སྐམ་བཏང་མི་གི་སྨན་འདི་མང་སུ་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་འབྲེལ་ སྨན་འདི་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ཚུགས་པའི་ གཞན་མི་ཧོན་ལྡུམ་ཚུ་མང་སུ་ཅིག་སྐྱེ་ནི་གི་ཉེ་ན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་ བསལ་ནི་གི་དོན་ལས་ འ་ནི་ཧོན་ལྡུམ་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོག་པའི་རང་གཤིས་ཡོད་མི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་དང་ སོ་ནམ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚ་འགྱུལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་མར་ཉམས་འགྱོ་ནི་དང་ གལ་གནད་ཆུང་བའི་གནོད་འབུཔ་ཚུ་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ ༼དམིགས་གཏད་མེད་པའི་གནོད་འབུཔ་༽ དེ་ལས་ འབུཔ་སྨན་གྱི་ནུས་པ་ལུ་ལྡོག་ཚུགས་པའི་གནོད་འབུཔ་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ལ་སོགས་པའི་ཚ་འགྱལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་གཏད་མེད་པའི་སྲོག་ལྡན་ བི་ཀྲི་ལོ་ཐོག་གི་གནོད་ཉེན་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ལོའི་ནང་ གསར་ཤོག་ཅིག་ནང་ འ་ནི་ཚུ་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཕྱེ་མ་ལ་ཚུ་ལུ་ གནོད་པ་ཡོདཔ་སྦེ་ བཀོད་པའི་ཤུལ་ལས་ མི་དམངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ སྟབས་མ་བདེ་བའི་གནད་དོན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ནངས་པ་ རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིགས་ལས་བརྟེན་ཏེ་མི་ཡང་བཟོ་ཚུགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ལྷོདཔ་ད་ འ་ནི་འཕྲུལ་རིག་འདི་ ག་དེ་ཅིག་གི་གནས་ཚད་ཁར་ཚུན་ཚོད་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཨིན་ན་དང་ ཡང་ན་ འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ར་འཐབ་དགོ་ག་ཟེར་བའི་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བའི་ ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་ ཐོན་ཏེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦སྤྱི་ཟླ་༡༠པའི་ནང་ ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་བྱ་རིམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་དང་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་མི་ལས་སྡེ་ནང་ལུ་ ཟ་འཐུང་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནི་འདི་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་དང་ རིགས་མཚན་གྱི་བཅོས་བཟོ་འདི་གི་ཁེ་ཕན་གྱི་སྐོར་ལས་ སྤྲོས་གཏམ་སླབ་ནི་ ཡང་ན་ གཱལའི་ཕོ་སེཀྲ་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ ཧོན་ལྡུམ་སྐམ་ནི་གི་སྨན་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འདི་ མི་མང་གིས་ཟ་འཐུང་ཉེན་སྲུང་ལུ་ བློ་གཏད་འབྱུང་པའི་ཤུལ་ལས་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འད་ཡང་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཡུ་རོབ་ལུ་ Bovine spongiform encephalopathy དང་ གཞུང་གི་ཐོན་སྐྱེད་དབང་འཛིན་ཡང་འབྲེལ་གཏོགས་བྱུང་པའི་ གཞན་མི་ལཱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་ ཟ་འཐུང་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ནུག
རིགས་མཚན་བཟོ་བཅོས་དང་ཡང་ན་རིགས་མཚན་གཡོ་བཟོ་ཟེར་ཡང་སླབ་མི་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིགས་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་མཚན་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ གཡོ་བཟོ་འབད་ནི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
ནམ་རྒྱུན་ལྟར་དུ་ འཆར་སྣང་ཅིག་ གསར་བཟོ་འབད་དེ་ འ་ནི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ དམིགས་གཏད་ཅན་གྱི་ སྲོག་ལྡན་འདི་ནང་ལུ་ བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
དྲི་ཨེན་ཨེ་གསརཔ་འདི་ ག་ཐོབ་གུ་ཐོབ་སྦེ་ བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ རིགས་མཚན་ལེན་མི་གི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ དམིགས་གཏད་སྐྱེད་དེ་ཡོད་པའི་ ས་སྒོ་ཅིག་ནང་ལུ་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སེམས་ཅན་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ རུ་དྲོཕི་ཇེའི་ནིཤི་གིས་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ བྱི་ཙི་ཅིག་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཟ་འཐུང་ Flavr Savr tomato འདི་ གསར་བཏོད་འབད་མི་དང་འབྲེལ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤ལས་འགོ་བཟུང་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཟ་འཐུང་ཚུ་བཙོང་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལུ་ གཟུགས་ཁར་སྟོབས་བསྐྱེད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོག་པའི་རྫས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཧོར་མཱོན་གྱི་ ཡར་འཕར་འདི་གི་སྦེ་ གཡོ་བཟོ་འབད་མི་སཱལ་མཱོན་འདི་བཙོང་ཡོདཔ་ཨིན།
དངོས་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལུ་འགན་ལེན་ཡོད་པའི་རིགས་མཚན་ཚུ་བཏོན་བཏང་ཞིནམ་ལས་ མི་གི་ནད་གཞི་ཙུ་གི་ཐོག་ལུ་ སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་ལྡན་དཔེ་ཚད་ཚུ་ཡང་ བཟོ་ཚུགས་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ལོ་ཐོག་ཚུ་ ཚོང་འབརེལ་འཐབ་ནི་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་གི་ མི་སེར་སོ་ནམ་པ་ཚུ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁེ་ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཁོངས་ནང་ལུ་ རྙོག་འཛིང་མང་ཤོས་ཅིག་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་རྒྱུན་འབབ་འདི་གིས་ དམིགས་གཏད་མེད་པའི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ལུ་ ཕན་གནོད་དང་ ཟ་འཐུང་བཀྲམ་སྤེལ་ལུ་ཚད་འཛིན་ དེ་ལས་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་བདག་དབང་གི་གནད་དོན་ཚུ་ཡང་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་མགྱོགས་དྲག་ཅིག་དང་ རིགས་མཚན་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་རུང་ སྲོག་ལྡན་ག་ཅི་ནང་ཡང་བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་ནི་ ༼མངའ་ཁོངས་སོ་སོ་ནང་ལས་འབད་རུང་༽ དེ་ལས་ འོས་འབབ་མེད་པའི་རིགས་མཚན་ཚུ་ ཁ་སྐོང་བསྐྱལ་ནི་འདི་ཡང་བཀག་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སྨན་རིགས་དང་སྨན་ཁབ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ འ་ནི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་ནང་ལས་ བཏོན་ཚུགསཔ་ཨིན།
བཅོས་མའི་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་འདི་ རྫུན་མ་གི་ཐོག་ལས་ དངོས་པོ་ཚུ་ སྲོག་ལྡན་ལུ་བཅོས་བཟོ་འབད་དེ་ རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་བཀོད་འདི་ འགོམ་པ་འདུན་དུ་སྤོ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་མི་གི་ ཡར་འཐོན་ཅན་གྱི་རིམ་སྒྲིག་ཅིག་ཨིན།
རིགས་མཚན་སོ་སོ་ཅིག་ནང་ལས་ རིགས་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་འདི་ རིགས་མཚན་ལེན་མི་ལུ་ཁ་སྐོང་བསྐྱལ་བ་ཅིན་ འདི་ལས་ཐོན་པའི་གྲུབ་འབྲས་སྲོག་ལྡན་འདི་ལུ་ ཀྲཱནསི་ཇེ་ནིག་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཧཱར་བཱཀྲི་བོ་ཡར་དང་ ཨིསི་ཀྲེན་ལི་ཀོ་ཧིན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༣ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་འགོ་དང་པ་འདི་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ Escherichia coli bacterium གི་plasmid ནང་ལུ་ སྲིན་སྨན་ལུ་ལྡོག་ཐབས་འབད་ཚུགས་པའི་ རིགས་མཚན་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིགས་ལས་སྡེ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ Genentech འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ལུ་ Herbert Boyer དང་ Robert Swanson གཉིས་ཀྱིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ ལོ་ཅིག་གི་ཤུལ་མ་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ E.coli གི་ནང་ལུ་ མི་ཡི་འཚོ་བཅུད་༼somatostatin༽ འདི་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་གིས་བཏོན་མི་ རྒྱུ་མེན་གཤེར་ཁུ་འདི་ གསར་བཏོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཟ་སྤྱོད་དང་སྨན་རིགས་བདག་སྐྱོང་ ༼ཨེཕ་གྲི་ཨེ་༽ གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༢ལུ་ ཆ་འཇོག་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་སྔོ་ཤིང་ཚུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཐོན་ལས་འགོ་བཙུགས་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འབུཔ་སྲིན་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ཚུགས་མི་ཏམ་ཁུ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ལུ་ ངོ་བཏོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༥ལུ་ ཟ་སྤྱོད་དང་སྨན་རིགས་བདག་སྐྱོང་གིས་ ཆ་འཇོག་གྲུབ་པའི་ཤུལ་ལས་ བི་ཀྲི་ཀེ་བ་འདི་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་སྦེ་ མཐའ་འཁོར་ཉེན་སྲུང་ལས་ཚབ་ཀྱིས་ ཆ་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་ འ་ནི་ཀེ་བ་འདི་ ཡུ་ཨེསི་ལུ་ འབུཔ་སྨན་བཏོན་མི་གི་ལ་ཐོག་ཆ་འཇོག་གྲུབ་མི་འགོ་དང་པ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
འོས་འབབ་ཅན་གྱི་རིགས་མཚན་ཚུ་བལྟ་ནི་དང་ ལྷག་པར་དུ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ དྲག་ཤོས་འདི་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ རིགས་མཚན་གསལ་གཞི་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་རུང་བཏུབ་ཨིན།
འ་ནི་ཆ་ཤས་ཚུ་ སྦོམ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་དང་འཁྲིལ་ དྲི་ཨེན་ཨེ་དང་གཞན་མི་རྡུར་རྟེན་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ཐབས་རིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བཏོན་ཚུགས་འོང་།
རིགས་མཚན་འདི་སོ་སོ་སྦེ་བཏོན་པའི་ཤུལ་ལས་ plasmid གི་ནང་ལུ་བསྡམ་ཏེ་ དེ་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་གི་ནང་ན་ལུ་བཙུགསཔ་ཨིན།
འདི་ཚུ་ཡང་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་མི་དང་ མཇུག་བསྡུ་བཏང་མི་གི་ས་སྒོ་ འ་ནི་འགོ་བརྩམ་ཏེ་ གནས་སྟངས་མཇུག་བསྡུ་བཏང་མི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཇོན་ཐང་འདི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་ གཞན་མི་ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ནང་ལུ་ བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ ༼དཔེར་ན་ དྲོད་ཅན་དང་ཡང་ན་གློག་མེ་གིས་འཐེན་དོ་བཟུམ་༽ འདི་གིས་ དྲི་ཨེན་ཨེ་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་སྐྱི་ལྤགས་ཁྱབ་གདལ་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཡར་འཐེན་འབད་མི་དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ཇི་ནོམ་དང་ཅིག་ཁར་ ཅིག་བསྡོམ་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ རིགས་རྒྱུན་ཁམས་ཕྲན་ཁ་སྐོང་གི་དྲི་ཨེན་ཨེ་ཅིག་སྦེ་ར་གནས་ཏེ་སྡོད་ནི་འདི་ཨིན།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ དྲི་ཨེན་ཨེ་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ གྲོགས་བརྟེན་གྱི་བསྒྱུར་བ་ Agrobacterium འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོག་ལས་བཙུགས་བཅུག་མི་ Agrobacteriums T དྲི་ཨེན་ཨེ་ལུ་ ཁེ་ཕན་ལེན་ཏེ་སྦེ་ཨིན་མས།
སྔོ་ཤིང་ཚུ་གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་ ཀྲི་ཤུ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གྲུབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
འགྱུར་ཚར་མི་དང་ འགྱུར་མ་ཚར་མི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་གི་བར་ན་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཚུགས་པའི་ བརྡ་མཚན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཨིན།
འ་ནི་བརྟག་དཔྱད་འདི་གིས་ chromosomal གི་གནས་ས་འདི་ གཏལ་ཁེལ་སྦེ་ཧ་གོ་ཚུགས་ནི་དང་ རིགས་མཚན་བཙུགས་མི་གི་གྱངས་ཁ་དཔེ་བལྟ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་གསརཔ་འདི་ རིགས་མཚན་ལེན་མི་ཇི་ནོམ་གྱི་ནང་ལུ་ ག་ཐོབ་གུ་ཐོབ་སྦེ་ བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ ཡང་ན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ དམིགས་གཏད་སྐྱེད་དེ་ཡོད་པའི་གནས་ས་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ཨིན།
རིགས་མཚན་དམིགས་ཚད་ཀྱི་བསྐྱར་འབྱུང་འདི་ ཇི་ནོམ་ཞུན་དག་གི་ཐོག་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡར་སེང་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
TALEN དང་ CRISPR གཉིསཔོ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཉིས་ཆ་ར་ལུ་རང་སོའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་སྲོག་ལྡན་མང་ཤོས་ར་ འབུཔ་རིགས་ཚུ་ལས་ལྡོག་ཐབས་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ སྔོ་དུག་ལུ་བཟོད་བསྲན་འབད་ཚུགས་པའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་ཨིན་མས།
རིགས་སོ་སོ་གཉིས་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་མི་བྱི་ཙི་ ཅིག་རིམ་ནུས་གཟུགས་འདི་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ཅིག་ཁར་འདྲེས་ཡོདཔ་དང་ མི་གི་ཅིག་རིམ་ནུས་གཟུགས་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་གྱི་བཟོ་རིགས་འདི་ མི་ཡི་ནད་རིགས་ཚུ་གི་ སེམས་ཅན་གྱི་དཔེ་ཚད་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དྲག་ཐབས་ཀྱི་འོས་འབབ་འདི་ འ་ནི་བྱི་ཙི་གི་དཔེ་ཚད་འདི་གི་ཐོག་ལས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཚུགས།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལུ་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་པགས་ཀོའི་ནད་གཞི་ epidermolysis bullosa ཟེར་མི་འདི་ཐོབ་ཡོད་མི་ བུ་ཚུ་ཅིག་གི་ པགས་ཀོ་གི་ཁམས་ཕྲན་ནང་ལུ་ ནུགས་སྟོབས་ཅན་གྱི་རིགས་མཚན་བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལས་ འབུཔ་སྲིན་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ནད་གཞི་འདི་གི་སྦེ་གནོད་དེ་ཡོད་མི་ བུ་ཚུ་འདི་གི་པགས་ཀོ་འདི་ ལོག་སྟེ་སྐྱེ་བཞིན་ན་ བརྒྱ་ཆ་༨༠ལོག་སྟེ་ཨ་རྟག་ག་ཨིནམ་སྦེ་གྲུབ་ཚུགས་ནི་གི་དོ་ལས་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་རིག་འདི་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ འགྲོ་བ་མི་ཡི་ མཐོང་ཚུལ་དང་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཚུགས་ནི་ བློ་རིག་དང་སྤྱོད་ལམ་ཡང་ན་ རང་གཤིས་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་དང་ བཅོས་བཟོ་འབད་ནི་ ཡང་ན་ སོར་བཅོས་འབད་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་པའི་ ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ བུམོ་མཚེ་མ་ ལུ་ལུ་དང་ན་ན་འདི་ བདུན་ཕྲག་དག་པ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་སྐྱེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ད་རེས་ནངས་པ་ ཕྲ་སྲིན་རྒྱུན་རིམ་ བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་༤༠གི་ནང་ལུ་ བཀག་ཆ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ ཁེ་ཏོག་ཏོ་དང་ མགྱོགས་པ་སྐྱེ་མི་ ཅོག་གཅིགཔོ་བཟོ་བཏུབ་མི་དང་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་དར་མི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་འགྱུར་ཚུགས་མི་ དེ་ལས་ གནས་ཚད་-80 °C ནང་ལུ་ཡང་ གསོག་འཇོག་འབད་བཞག་ཚུགས་མི་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ སྲོག་ལྡན་གྱི་ཕྱི་གཟུགས་ཀྱི་བྱེམ་ཤུགས་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་འདི་ ག་སྟེ་ལས་ བསམ་བརྗོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ གཞན་མི་རིགས་མཚན་ག་ཅི་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ཚུ་ཨིན་མས།
འཇམ་སམ་སྦེ་གནས་དབྱུང་གི་ནང་ལུ་ རེ་བ་སྐྱེད་དེ་ཡོད་པའི་རིགས་མཚན་འདི་གི་འདྲ་འདི་ ལཱ་འབད་མ་བཏུབ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལས་ བསྒྱུར་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གི་སྦེ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་འདི་ལུ་ འ་ནི་རིགས་འགྱུར་འདི་གིས་ སྐྱོན་བྱུང་མི་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་ རིགས་མཚན་ཅིག་གི་འགན་ཁུར་འདི་ ཐག་བཏོག་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཐབས་རིག་འཇམ་ཤོས་འདི་དང་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་མི་འདི་ "alanine གི་ནང་པར་བཏབ་པ་" འདི་ནང་གི་གནས་ས་ཚུ་ག་ར་ངོས་ལེན་འབད་མ་བཏུབ་པའི་ ཨེ་མུ་ནོ་ཨེ་སིདྲ་ཨ་ལ་ནའིན་ཁ་ཐུག་ལུ་ འགྱུར་ཏེ་འགྱོ་ནི་ཨིན་མས།
བྱ་རིམ་འདི་ གནས་དབྱུང་བཟོ་རིག་གི་བྱ་རིམ་དང་ཅོག་གཅིགཔོ་ཨིནམ་དང་ ཨིན་རུང་ འདི་གི་འཆར་སྣང་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ལས་འགན་ཡར་སེང་འབད་ནི་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ རིགས་མཚན་གྱི་འདྲ་ཐེབས་བྱིན་ཏེ་དང་ ཡང་ན་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ འཚོ་བཅུད་མཉམ་སྦྱོར་འདི་བཙུགས་ཏེ་སྦེ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་འབད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་རིགས་མཚན་གྱི་ཚབ་ལུ་ བཅོས་བཟོ་འབད་དེ་ཡོད་མི་རིགས་མཚན་འདི་བཙུགས་ནི་དང་ འདི་ཡང་འོད་ཚད་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་ ༼ཇི་ཨི་པི་༽་ཡོད་མི་རང་བཞིན་གྱི་རིགས་མཚན་འདི་འདི་གིས་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་མཐོང་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
བསམ་བརྗོད་ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་འཚོ་བཅུད་ཚུ་ག་སྟེ་ལས་ནམ་བཟོ་བསྐྲུན་འབདཝ་ཨིན་ན་ཤེས་ནི་ལུ་དམིགས་ཡུལ་སྐྱེད་དེ་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ཕྲན་འབུཔ་ནང་ལུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ལཱ་འབད་མི་བཏུབ་ནི་ཨིནམ་ལས་ ཕབས་དང་ འབུཔ་གི་ཁམས་ཕྲན་ ཡང་ན་ ཨོ་འཐུང་སྲོག་ཆ་གི་ཁམས་ཕྲན་ཚུ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་རུང་བཏུབ་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་མའི་ཀོརོབ་ལ་ལུ་ཅིག་ བའིའོ་མའི་ནིང་དང་ བའིའོ་རི་མི་དྲེ་ཤཱན་གྱི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འ་ནི་ནང་ལུ་ ལྕགས་ཀྱི་རིགས་ལྗིད་ཅན་ཚུ་ མཐའ་འཁོར་གྱི་ནང་ལས་ ལེན་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོད་མི་དང་ འདི་ཚུ་ གནས་ཐངས་ནང་ལུ་ འབྲེལ་བཙུགས་འཇམ་ཏོང་ཏོ་འབད་ཚུགས་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
མང་གཱལ་དང་འབུཔ་སྲིན་ལུ་ལྡོག་ཚུགས་པའི་ལོ་ཐོག་ི་རིགས་ཚུ་ཡང་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ བཟོ་བའི་བསྒང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལོའི་ནང་ སཱལ་མོན་འདི་ སྤྱིར་བཏང་སྦོམ་ཚད་ཁར་མགྱོགས་པ་ར་ལྷོད་ནི་གི་ཧོར་མོན་འདི་བཙུགས་ཏེ་ རིགས་མཚན་གྱི་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲོད་བསྟེན་དང་ལྡན་པའི་མར་ཁུ་མངམ་སྦེ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ བོད་སྲནམ་དང་ཀེ་ནོ་ལ་འདི་ རིགས་མཚན་ལས་སྦེ་བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ནད་འབུཔ་ལས་སྦེ་བརྒྱུད་དེ་ རིགས་མཚན་སྤེལ་ནི་འདི་ དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་རིགས་མཚན་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་དང་ ཉེན་ཁ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་མི་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་ཚུ་ལུ་ ནད་རིགས་ཀྱི་སྨན་ཁབ་བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིན་པའི་ གྲོས་འཆར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲོས་བསྡུར་གྱི་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིགས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ གྲུབ་མཐའ་དང་ལྡནམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ དངོས་སྦྱོང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་སབེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་སི་ལོ་མར་ཞལ་འཛོམས་ཀྱིས་ འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ལག་་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ཁས་བླང་གི་ལམ་སྟོན་ཆ་ཚང་ཅིག་རྒྱབ་སྣོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཐུན་གྲོས་འདི་ནང་ལུ་ འཐུས་མི་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་༡༥༧ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ནང་ལུ་རྒྱབ་རྟེན་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་མས།
རིགས་མཚན་གི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་སྲོག་ལྡན་ཚུ་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་མ་བཅུག་མི་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་ ཞིབ་འཚོལ་འདི་འབད་བཅུགཔ་ཨིན་མས།
Emily Marden, གི་ཉེན་ཁ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་: ཡུ་ཨེསི་ཀྱི་རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཟ་སྤྱོད་དང་སེོ་ནམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་ 44 B.C.L. Rev. 733 (2003) ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ལུ་ མ་འདྲཝ་ཅིག་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལམ་ལུགས་དམ་དྲག་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚ་འགྱལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་འདི་ རིགས་མཚན་གྱི་ཐོག་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་ ཁ་ཡིག་བཏགས་དགོཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་རྙོག་འཛིང་འདི་གིས་ ཁྲིམས་སར་གཏུག་ནི་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་ དེ་ལས་ ངོ་རྒོལ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཚོང་འབརེལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ བཀག་ཆ་འབད་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཡང་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
དོག་པ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཀོད་དེ་ར་ཡོད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ནང་ར་ རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་མི་འདི་གིས་ མི་སེར་སོ་ནམ་པ་ཚུ་ལུ་ཕན་ཐོག་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རིགས་མཚན་ལས་བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ལོ་ཐོག་ལས་བརྟེན་ཏེ་མཐའ་འཁོར་ལུ་གནོད་པ་ཡོད་མི་འདི་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་ཅིག་འགོར་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་གནོད་པ་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་སོ་ནམ་ལཱ་གི་ནང་ལུ་ཡང་ཡོད་པའི་གསལ་བཀོད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
གློག་བརྙན་དག་པ་ཅིག་གིས་ བལྟ་མི་ཚུ་ལུ་ རིགས་མཚན་བཟོ་རིགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་གོ་བརྡ་སྤྲོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ལུ་བཟོ་མི་ The Boys from Brazil དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ལུ་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ Jurassic Park གློག་བརྙན་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ མཚོན་རིག་གི་གློག་བརྙན་གྱི་ཉམས་མྱོང་དང་ འགྲེམས་སྟོན་ དེ་ལས་པར་རིགས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕྲུལ་རིག་ཆུང་བའི་རིམ་པ་འདི་ བཟོ་གྲྭའི་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལས་ དངོས་པོའི་རིགས་དང་ རྡུལ་ཕྲན་ དེ་ལས་རྡུལ་རྟེན་དང་ ཧ་ཅང་རྡུལ་ཕྲ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
འ་ནི་འགྲེལ་བཤད་འདི་གིས་ ཀཱོན་ཀྲམ་འཕྲུལ་རིག་གི་གནོད་པ་འདི་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ འདི་གི་འཇལ་ཚད་ཚུ་གི་ཁག་ཆེ་ཧིང་ཚུ་བཀོད་ནི་དང་ འགྲུལ་བཤད་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་འཕྲུལ་རིག་དམིགས་གཏད་ཅིག་ལས་ འབྲེལ་བཙུགས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་ ཞིབ་འཚོལ་དང་འཕྲུལ་རིག་ག་རའི་ནང་ལུ་ཚུདཔ་སྦེ་འབད་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལག་ལེན་ཚུ་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་དངོས་གཟུགས་ཅ་ཆས་ལས་འགོ་བཟུང་ རྡུལ་རྟེན་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ ཐབས་རིག་གསརཔ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ སྣ་ཚང་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དངོས་པོ་གསརཔ་གྲུབ་ནི་དང་ རྡུལ་ཕྲན་དང་འབྲེལ་བའི་ དངོས་པོ་ཚུ་ ཐད་ཀར་དུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ཐ་སྙད་ "nano-technology" ཟེར་མི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་མེད་དེ་འབད་རུང་ འགོ་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ལུ་ Norio Taniguchi གིས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལོ་གྲངས་ལུ་ nanotechnology འདི་ དངོས་གཞི་ཅིག་སྦེ་ Drexler གི་གྲུབ་མཐའ་དང་ མི་དམངས་ཀྱི་ལཱ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ རིམ་གྱི་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ nanotechnology གི་གཞི་བཀོད་འདི་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་དང་ བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་རིམ་པ་གནམ་ས་མེད་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་སྟེ་ རྡུལ་ཕྲན་ཛད་འཛིན་གྱི་རྣམ་པ་ཐད་ཁར་ ངོས་ལེན་ཡང་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
IBM Zurich ཞིབ་འཚོལ་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ནང་གི་ microscope བཟོ་མི་ Gerd Binnig དང་ Heinrich Rohrer གཉིས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༦ལུ་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་གི་ནང་ འཛམ་གླིང་གི་རྟགས་མ་འདི་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འགོ་ཐོག་ལུ་ C60 འདི་ nanotechnology སྦེ་འགྲུལ་བཤད་བཀོད་དེ་མེནམ་ཨིན་ ཐ་སྙད་འདི་ ནག་རླུང་nanotubes གི་ལཱ་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ༼འཕྲལ་འཕྲལ་graphene tubes དང་ཡང་ན་ Bucky tubes ཟེར་སླབ་ཡོདཔ་ཨིན་༽ འདི་གིས་ nanoscale electronic དང་ ཅ་ཆས་ཚུ་གི་ ལག་ལེན་དངོས་གཞི་ཚུ་ བསམ་གཞི་བཀོདཔ་ཨིན་མས།
ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཅིག་དེ་ཅིག་གི་ཤུལ་མ་ ལམ་རིམ་མང་བའི་འཕྲུལ་རིག་འདི་གི་སྦེ་ ལྕགས་ཀྱི་རིགས་གློག་མེ་ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ཚུགས་མི་ཚུ་གིས་ ཕྱེད་ཀ་ཅིག་གློག་མེ་སྐྱེལ་བཏུབ་མི་ཅ་ཆས་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ རིང་ཐུང་གི་ཚད་གཞི་འདི་ ཚད་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོད་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ འདི་ཚུ་ག་ར་ཅིག་སྒྲིལ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ དབྱེ་ཁག་༣ནང་ལུ་སྦེ་ཁ་རྒྱས་ཏེ་ སྙོམ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཕྲ་རིས་འཕྲུལ་རིག་གི་ འགྲེལ་བཤད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ གནོད་ཉེན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ རྙོག་འཛིང་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཕྲ་རིས་འཕྲུལ་རིག་གི་ཐོག་ལུ་ རྒྱལ་འཛིན་ཚོགས་སྡེ་གི་སྙན་ཞུ་ནང་ལུ་ དཔེ་ཅིག་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཕྲ་རིས་དངོས་པོ་གི་ སྦུང་སྡེབ་སྦེ་ལག་ལེན་འདི་འཐབ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ དིོས་པོ་གི་རྡུར་ཕྲན་ཚད་འཛིན་ཡང་འབྲེལ་གཏོགས་མེདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ གེཀྲ་ཨཱལ་ཨེ་རའོན་གྲ་ ༼ཇི་ཨེ་ཨེ་༽་ཕིན་ཕིཀྲ་འཕྲུལ་རིག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ད་རེས་ཀྱི་ལཱ་འདི་དང་ ཡར་འཕེལ་མང་སུ་ཅིག་འགྱོ་མི་གི་བསམ་གཞི་གཉིས་ཆ་ར་ ཁྱབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
དམའ་ཤོས་ཀྱི་ཚད་འདི་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྦོམ་ཆུང་གི་སྦེ་ ཚད་བསྐྱལ་ཨིན་ ༼རྡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཤོས་ར་ ཆུ་རླུང་ལུ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཀེའི་ནེ་ཀྲིག་དཀྱིལ་ཐིག་གི་བཞི་དཔྱ་གཅིག་དེ་ཅིག་གི་རྩིས་ལས་འགལ་མེདཔ་ཨིན་༽ ཕྲ་རིས་འཕྲུལ་རིག་འདི་གིས་ འདི་གི་ཅ་ཆས་འདི་ རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་རྟེན་ལས་སྦེ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དགོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འཇལ་ཚད་འདི་ གཞན་མི་གནས་ཚད་ཅིག་ནང་ལུ་བཀོད་དགོཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ནེ་ནོ་མི་ཀྲར་དང་མི་ཀྲར་གྱི་བར་ནའི་སྦོམ་་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་འདི་ མར་བཱོལ་དང་ འཛམ་གླིང་གི་སྦོམ་ཚད་ཀྱི་བར་ན་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ་བཟུམ་ཅིག་ ཅོག་ར་འཐདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གི་ "མཇུག་ལས་ཡར་" ཐབས་རིག་འདི་ དངོས་པོ་དང་ཅ་ཆས་ཚུ་ རྡུལ་རྟེན་ངོས་ལེན་གྱི་གཞི་རྩ་ལས་སྦེ་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་བརྒྱུད་དེ་གྲུབ་མི་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་ཆ་ཤས་ཚུ་ལས་སྦེ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེ་ཅིག་འདི་ ཁ་ཐོག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ལས་སྦེ་ འབོར་ཚད་ཀྱི་ཆ་ཚད་ལུ་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ དངོས་པོ་གི་ འཕྲུལ་རིག་དང་ཚ་དྲོད་ དེ་ལས་ ཁྱད་རྣམ་འགྱུར་ཆས་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ སོར་བཅོས་འགྱོ་མི་འདི་ཨིན་མས།
ཕྲ་རིས་དངོས་པོ་གི་ བསྒྱུར་ཟླས་ལས་རིགས་འདི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་དངོས་པོ་གི་འབརེལ་གནད་ནང་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཚུ་ཐོན་ནི་གི་འོས་འབབ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
རྡུལ་རྟེན་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་གི་བསམ་གཞི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ནང་འཁོད་རྡུལ་རྟེན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་མེན་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དམིགས་བསལ་ལས་སྒྲིག་དང་ ཡང་ན་ རིམ་སྒྲིག་གི་སྦེ་ རྡུལ་རྟེན་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གནས་རིམ་ཅིག་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ འཇུག་ལས་ཡར་གྱི་ཐབས་རིག་འདི་ ཅ་ཆས་ཚུ་ གདོང་ཕྱོགས་སྦེ་བཟོ་བཀོད་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ མགུ་ལས་མཇུག་ལུ་བལྟ་སྟེ་འབད་མི་ཐབས་ལམ་དང་འཕྱདཔ་པ་ ཁེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་ ཨིན་རུང་ རེ་འདོད་སྐྱེད་མི་ཚོགས་རིམ་འདི་གི་ སྦོམ་ཆུང་དང་ རྙོག་འཛིང་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ དྲན་ཚོར་དྲག་པོ་བྱུང་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐོན་འབྲས་ཆེ་བའི་ནེ་ནོ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་བསམ་གཞི་ནང་ལུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་འདི་ འབྲེལ་བ་མེདཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ནག་རླུང་ནེ་ནོ་ཀྲུབ་དང་ ནེ་ནོ་པར་ཀྲི་ཀཱལ་ལ་སོགས་པའི་ ནེ་ནོ་དངོས་པོ་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ དང་ཕུའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་འཕྲུལ་རིག་འདི་ལས་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོཔ་ཨིན།
ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་གི་ནང་ལུ་གོང་འཕེལ་འདི་གིས་ བའིཨོ་མི་མེ་ཀྲིག་གི་གཞཔ་རྩཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གཞན་མི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འདི་འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིན་པའི་ རེ་བ་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་བཏང་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་འཇལ་ཚད་གུར་ལུ་ ཅ་ཆས་འདི་ བསྡུ་ཚུགས་པ་གནས་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྡུན་ཕྲན་འདི་ སྦོམ་ཚད་དང་ཆ་ཚད་ག་ར་འདྲན་འདྲ་ཡོད་མི་ གཞན་མི་རྡུལ་ཕརྣ་དང་ཅིག་ཁར་ གནས་ས་ཅིག་ན་བསྐྱལ་དགོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༣ལོའི་ནང་ རྫས་ཁམས་དང་བཟོ་རིག་གནས་ཚུལ་གྱི་ ཨེ་སི་ཨེསི་ དཔེ་བསྐྲུན་ནང་ལུ་ ཡི་གུ་བརྗེ་སོར་འབད་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོང་གིས་ ནུས་ཚད་འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ར་ཡོད་མི་ གྲོག་རིག་གྲེགསི་ཀྲོབ་ནང་ལས་སྦེ་ གཡོ་འགུལ་ཚད་འཛིན་འབད་མི་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཅ་ཆས་མ་འདྲཝ་༣དེ་ཅིག་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ནུས་ཚད་འགྱུར་བཅོས་ཡང་ ནེ་ནོ་ཀྲུབ་དང་ ནེ་ནོ་མོ་ཀྲོར་ རྡུལ་ཕྲན་བཀོད་མི་དང་ ནེ་ནོ་གློག་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ཨིན་མས།
ནེ་ནོ་དངོས་པོ་ ཨའི་འོན་སྐྱེལ་འདྲེན་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ནེ་ནོ་ཨའི་འོ་ནིག་དང་ ནེ་ནོ་ཨི་ལེག་ཀྲོ་ནིགསི་དང་ཡང་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནེ་ནོ་ཨིསི་ཀེལ་དངོས་པོ་ ནེ་ནོ་པི་ལར་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ རང་ལུགས་སི་ལི་ཀོན་ཉིན་གློག་གི་ཁམས་ཕྲན་གྱི་གོང་ཚད་དང་བཀག་འཛིང་འབད་མི་ ཉིན་གློག་ཁམས་ཕྲན་གྱི་ནང་ལུ་ ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རྡུར་རྟེན་རང་དོན་དུས་ཚོགས་ཀྱིས་ སུ་པཱར་མི་ལི་ཀུ་ལར་རྫས་ཁམས་རིག་པའི་བསམ་གཞི་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གནད་དོན་ཁག་ཆེ་བའི་ རྣམ་གཞག་ཚུ་སྒྲིག་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐ་ཅིག་གི་རྡུལ་རྟེན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
མེག་ནི་ཀྲོ་ཐུབ་ཚད་སྦོམ་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ ཧརགྲ་གྲའིབི་ཚུ་ ཁྲོམ་ཁར་ལུ་ ཐོན་ཏེ་ འདི་གི་འགྲེལ་བཤད་ནི་ལུ་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་དང་འབྲེལ་ ༼ཨེ་ཨེལ་གྲི་༽ ཟེར་ རྡུལ་ཕྲན་བང་རིམ་གྱི་ཐབས་རིགས་འདི་ དངོས་གསལ་སྦེ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ཡོད་པའི་ ཨའི་འོན་བིམ་འདི་གིས་ འཐད་ཀར་དུ་ དངོས་པོ་གི་རིགས་ཚུ་བཏོན་བཏང་ནི་དང་ ཡང་ན་ དུས་ཚོད་ཅིག་མཚེངས་ལུ་ འོས་མཚམས་ལྡན་པའི་ འོད་རླུང་ཚུ་བཏང་པ་ཅིན་ དངོས་པོ་གི་ནང་ལུ་ ཚབ་བཙུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཡང་ཤརཝ་ཨིན་མས།
དེ་ལས་འ་ནི་འདི་ གློག་རིག་གི་ཅ་ཆས་ཆུང་བ་གི་ནང་ལུ་ རྡུར་རྟེན་ཅིག་འབད་བའི་ ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
རྡུར་རྟེན་གྱི་འཕྲུལ་རིག་ཕྲ་བ་འདི་ རྡུལ་རྟེན་ཅིག་འབད་མི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་ བློ་སྤོབས་ཅན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ལས་ གཡོ་བཅོས་འབད་ནི་གི་ནང་ ཐབས་རིག་ཅིག་གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི་ལུ་གོཝ་ཨིན།
སྨན་རིག་གི་ནང་ལུ་ ནེ་ནོ་རོ་བོ་ཟེར་ འཕྲུལ་མི་ཕྲ་ཆུང་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
སོ་སོ་ཐ་དད་སྦེ་ཡོད་མི་ ༼དཔེར་ན་རྡུལ་ཕྲན་༽ དངོས་པོ་གི་རང་གཤིས་དང་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་སྦོམ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ འ་ནི་གནས་ཚད་འདི་ ད་རུང་བཟོ་གྲྭའི་འགྱུར་བ་གི་གཞི་བརྟེན་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ནང་ལུ་ མར་ཕབ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཁ་ཐོག་ལས་འབོར་ཚད་ཀྱི་ ཆ་ཚད་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་ཀེན་འཕྲུལ་ཆས་དང་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༡ལུ་ མར་ཝིན་མིནསི་ཀེ་གིས་བཟོ་ཡོད་མི་ ཕྲ་ཤེལ་་གྱི་བར་ན་ བསམ་གཞི་གི་གནས་ཚད་ལས་ ཆ་འདྲ་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ལོ་གྲངས་ལུ་ ཀེལ་ཝིན་ཀོའཀྲ་དང་ ཁོ་གལཱ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ཨེསི་ཨེ་ཨེམ་ ཨིསི་ཀེན་འཕྲུལ་ཆས་གསརཔ་འདི་གིས་ ཕྲ་ཤེལ་འདི་ལུ་ སྒྲ་དང་འོད་ཀྱི་ རླབས་ཀྱི་ཐག་ཚད་ལུ་ ཚད་ལྡན་ཅིག་མེདཔ་ལས་ སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཕྲ་ཤེལ་འདི་ལུ་ ཨིསི་འབད་ནི་གི་ མགྱོགས་ཚད་འདི་དམག་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ འདི་གི་བྱ་རིམ་ཚུ་ མགྱོགས་དྲག་ཅིག་མེདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་གི་ཐབས་ཤོས་སྡེ་ཚན་གཞན་ཡང་ ནེ་ནོ་ཀྲུབ་ཀྱི་རྫུས་བཟོ་དང་ ཨཱལ་ཀྲ་ཝའིའོ་ལེཏ་ལི་ཏོ་གཱརཱ་ཕི་དང་ཨེ་ལིག་ཀྲོན་བིམ་ལི་ཐོ་གཱརཱ་ཕི་ ཨའི་འོན་བིམ་ ནེ་ནོ་ཨིམ་པིརིནྟ་ལི་ཐོ་གཱརཱ་ཕི་ རྡུར་ཕྲན་བང་རིམ་དེ་ལས་ རྡུལ་རྟེན་བང་རིམ་ལ་སོགས་པའི་ ནེ་ནོ་གློག་ཐགས་བཟོ་ནི་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ག་ར་ འདི་ནང་ལུ་ཚུདཔ་ཨིནམ་དང་ ད་རུང་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་རླངསམ་དང་ འཕྲུལ་རིག་གི་རྣམ་པ་ཚུ་ག་ར་ཚུདཔ་ཨིན།
པར་རིས་ལོག་བཏབ་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ ཕྲ་མཐོང་ཆེ་ཤེལ་འདི་ ནེ་ནོ་དངོས་པོ་ཚུ་གི་ ཁྱད་རྣམ་བཏོན་ནི་དང་ མཉམ་སྦྱོར་གཉིས་ཆ་རའི་དོན་ལས་ ཐབས་རིག་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ པར་ལོག་བཏབ་ནི་གི་ཐབས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་རྟེན་ཚུ་ ཁ་ཐོག་ལས་ གཡོག་འགུལ་འབད་ཚུགས་ནི་དང་ ཆེ་མཐོང་ཕྲ་ཤེལ་གྱི་ཐབས་རིག་འདི་གི་སྦེ་ པར་ལོག་བཏབ་ནི་འདི་ མཐོག་ཚུགསཔ་ཨིན།
འ་ནི་ཐབས་རིག་ཚུ་ཡང་ རྫས་ཁམས་མཉམ་སྦྱོར་དང་ རང་རྐྱང་དུས་ཚོགས་ དེ་ལས་ གནས་སའི་དུས་ཚོགས་ལ་སེགས་པ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
བཱེལ་བརྒྱུད་འཕྲིན་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ ཇོན་ཨར་ཨཱར་ཐོར་བཟུམ་ཚུ་ཨིན།
ཨེམ་བི་ཨི་གིས་ མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་ལས་བརྟེན་པའི་ དམིགས་བསལ་ཆེད་དམིགས་ཀྱི་ རྡུལ་ཕྲན་བང་རིམ་བཟོ་ནི་གི་གོ་སྐབས་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་བྱ་རིམ་དང་འབྲེལ་ མགུ་རྙོག་གི་བཟོ་བཀོད་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་ཨིན་མས།
རྨ་འདི་ཚུ་མགྱོགས་པ་དྲག་ནི་གི་དོན་ལས་ རྨ་རས་གུར་ལུ་ དངུལ་མདོག་གི་ ནེ་ནེ་པར་ཀྲི་ཀཱལ་ཚུ་བླུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་ལུ་ ད་རེས་ཡོད་པའི་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ལག་ལེན་ཚུ་ ཁེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་གི་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོད་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ སྤྱིར་བཏང་སྨན་རིགས་ཀྱི་སྦྱང་བ་འབད་མི་ཚུ་གི་ཡིག་ཚང་དང་ཁྱིམ་ནང་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
གསེར་དཀརཔོ་འདི་ ད་རེས་ འ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ དྲི་ཟིལ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ སྒྱུར་རྫས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་ལས་ཤུལ་མ་གི་ བཙའ་ཐལ་འགྱུར་རིམ་གྱི་སྒྱུར་རྫས་འདི་གིས་ ནག་རླུང་དང་ཆུ་ལུ་འགྱུར་ནི་གི་དོན་ལས་ ཧའི་གྲོ་ཀཱར་བོན་དང་ ཀཱར་བོན་མོ་ནོ་ཨོག་སའིགྲ་འདི་ སྲོག་རླུང་གི་རྣམ་པ་ལུ་འགྱུར་བཏངམ་ཨིན།
དེ་ནིཤི་གི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མི་ InnovationsFonden གིས་ ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་ སྒྱུར་རྫས་སོར་ཚབ་གསརཔ་ཅིག་འཚོལ་ནི་གི་དོན་ལས་ དྲི་ཀེ་ཀེ་ ཨ་ཡ་༡༥དེ་ཅིག་ ཟད་འགྲོ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྱུར་རྫས་ཀྱི་ས་སྒོ་བཙོག་དུད་ཀྱི་དུག་རླངས་ལུ་ ཕྱི་བཏོན་འབད་ནི་འདི་ ཡར་སེང་འབད་བ་ཅིན་ སྒྱུར་རྫས་འདི་གི་འཇོན་ཐངས་འདི་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོ་འོང་།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ ནེ་ནོ་པ་ཀྲི་ཀཱལསི་བཟོ་མི་འདི་གིས་ དྲི་ཟིལ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་སྒྱུར་རྫས་འདི་གི་ འཇོན་ཐངས་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ འདི་གི་སྦེ་ དུད་དུང་ནང་ལས་རླངས་དྲི་གཙང་སུ་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཏེ་ ཟད་འགོ་མར་ཕབ་འགྱོ་འོང་།
ཐགསད་སྟེགས་འདི་བཟོ་བཀོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ འདི་གི་ཁྱད་པར་འདི་ འོག་ལས་ཀྱི་རིམ་པ་ལུ་འོས་འབབ་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཀོད་ཁྲམ་འབད་ནི་ལུ་ ཕྲ་རབ་མཐའ་འཁོར་ཁམས་ཕྲན་གྱི་ནེ་ནོ་ཨིསི་ཀེལ་རྣམ་པ་ལུ་ སད་སྲོལ་རྒྱུག་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀྲི་ཨེསི་ཨེམ་སི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧ལུ་ 7 nm་བྱ་རིམ་གྱི་བཟོ་བསྐྲུན་འདི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ སེམ་སུང་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ལུ་ 5 nmབྱ་རིམ་གྱི་བཟོ་བསྐྲུན་འདི་འགོ་བཙུགས་ནུག
གནད་དོན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སྡེ་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་འདི་ ཁྲིམས་མཐུན་བཟོ་དགོ་པའི་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ནེ་ནོ་པཱར་ཀྲི་ཀཱལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་ མནོ་བཞིན་བསམ་བཞིན་མིན་པའི་ གནད་ཁུངས་འོང་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
རླུང་དང་ཅིག་ཁར་ཡོད་པའི་ ནེ་ནོ་པཱར་ཀྲི་ཀཱལསི་དང་ ནེ་ནོ་ཕའི་བཱརསི་ཚུ་ བུང་འཐེན་མི་འདི་གིས་ གློཝ་དང་འབྲེལ་བའི་ནད་གཞི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཐོབ་སྲིད་ནི་ཨིནམ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཕའི་བོརོ་སིསི་བཟུམ།
འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ རང་བཞིན་ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་གི་ ཞིབ་འཇུག་ཅིག་གསར་བཏོན་འབད་མི་ནང་ལུ་ ནག་རླུང་ནེ་ནོ་ཀྲུབསི་གི་རྣམ་པ་ལ་ལུ་ཅིག་ བསམ་བརྗོད་བཀོད་ཡོདཔ་དང་ ཨ་ལུའི་དོན་ལུ་སྦྱར་ཡིག་ "ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་གི་འཕེལ་ཕགྱུར་༽" ཚད་ལངམ་ཅིག་ བུང་ལེན་པ་ཅིན་ མེ་ཐུབ་རྒྱུ་ཆས་བཟུམ་ཅིག་ར་ གནོད་པ་འོང་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
དཱེ་བིསི་ ༼༢༠༠༨༽ གིས་ འ་ནི་སྐྱོན་ཚུ་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་ནི་གི་ལམ་རིམ་ཚུ་ གསལ་བཀོད་འབད་མི་ ཁྲིམས་འབྲེལ་གྱི་བཀོད་ཁྲམ་འདི་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སློབ་རིག་ཁང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གནང་བ་ཕྱི་མི་དང་ ཁ་ཡིག་བཏང་འདི་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་གི་རྣམ་པ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྡུད་གོང་འཕེལ་གྱི་ཉེན་སྲུང་ཁ་སྐོང་བཀོད་ནི་ལ་སོགས་པའི་ དོགས་ཟོན་གཞི་རྩ་ཚུ་ དམ་དམ་སྦེ་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྡུལ་ཕྲན་འཕྲུལ་རིག་ཟེར་མི་འདི་ ཨེ་ཀྲོ་མིག་ནིའུ་ཀིལི་གི་ རྡུལ་ཕྲན་འགྱུར་ལུགས་འདི་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ འཕྲུལ་རིག་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན།
ཁོ་ པཱའི་རི་ཀུ་རི་དང་ མ་རི་ཀུ་རི་གིས་ གནད་དོན་འདི་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག
འ་ནི་བཟུམ་གྱི་ འོད་རླབས་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ སྤྱིར་བཏང་གི་ དངོས་རྫས་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་མཐོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་ཚུ་ བོར་ཆེ་དྲག་སྦེ་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
རིམ་གྱི་འབད་ འོད་ཤུགས་འགྱེད་པའི་ནང་ལས་ཐོན་མི་འོད་རླབས་འདི་ གྲོག་སྒྱུར་འོད་རླབས་དང་ འདི་གི་འབོར་ཚད་ཆུང་སུ་ཅིག་ལས་འགལ་མེད་དེ་འབད་རུང་ ཡུན་རིང་ལུ་ འཕྲོད་བསྟེན་ལུ་གནོད་པ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྡུར་ཕྲན་ཨེ་ཀྲོམ་གྱི་སྐོར་ལས་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི་འགོ་བཙུགསཔ་དང་ཅིག་ཁར་ འོད་ཤུགས་འགྱེད་པའི་རང་གཤིས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཡང་ གསལ་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨཱལ་ཕ་གྲི་ཀེ་འདི་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་རྫས་ཀྱིས་ ཨཱལ་ཕ་རྡུལ་ཕྲན་བཏོན་ད་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་དང་ གློག་མེ་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་ ཧི་ལིཡམ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་རྫས་དང་འདྲ་མཉམ།
འདི་བཟུམ་གྱི་འོད་རླབས་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཉེན་ཁག་ཅན་ཅིག་དང་ བཀག་ཚུགས་པ་གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་རྫས་ཅིག་ལས་ གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གྱངས་ཁ་ག་དེ་ཅིག་ཐོནམ་ཨིན་ན་ འ་ནི་འདི་ དུམ་འཐོར་འགས་ཏེ་ གཞན་མི་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་རྫས་ཅིག་ལུ་འགྱོ་མི་འདི་ ཀེ་གི་གཞི་རྩ་ ཀེ་འདི་ ༡ལས་སྦོམ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཚལ་འགས་འགྱུར་རིམ་གྱིས་སྦེ་ དགོས་མཁོ་ལས་ལྷག་པའི་ གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་ཐོན་པ་ཅིན་ འདི་ལུ་ ཡུན་བརྟན་འགྱུར་རིམ་གྱི་རིམ་མཐུན་སྦེ་གོཝ་ཨིན།
འགྱུར་རིམ་གྱི་རིམ་མཐུན་དོན་ལུ་ དུས་འཕྲལ་ལས་ ཉམས་རྒུད་ཀྱི་རིམ་པ་ལངམ་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ བུངས་འདི་ཉེན་འཚུབ་ཅན་དང་ འདི་ནང་ལས་བྱུང་པའི་ནུས་ཤུགས་འདི་ ཚད་འཛིན་ར་འབད་མ་ཚུགས་པར་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་འགས་ཏེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
ལས་འགུལ་གྱི་སྐབས་ལུ་ ཚལ་འགས་རྡུལ་ནུས་སྐྱེད་ཆས་ཚུ་ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ མ་གཞི་གིས་ འདི་ཚུ་ ངོ་མ་ལུ་ མཚོན་ཆ་བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་དོན་ལས་འབད་ནི་འདི་གིས་ གློག་མེ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་མེདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་ཕྱི་མི་ཚུ་ འབྲེལ་བཙུགས་འབད་བ་ཅིན་རྐྱངམ་ཅིག་ བུངས་ཚད་འདི་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ལས་ འགྱུར་རིམ་འདི་ཡང་ཛད་འཛིན་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་ལེན་མི་འདི་ འགོ་བཙུགས་ནི་དང་ཡང་ན་ བཏོན་བཏང་པ་ཅིན།
གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ལྕགས་ལས་ ཡང་འཕྲོས་འཕྲོས་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ནུས་ཤུགས་ཕྱིར་བཏོན་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་མེན་པ་ གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་འདི་ ལྕགས་ལས་ལྗིད་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ ནུས་ཤུགས་འདི་ནང་ན་འཐེན་བཞགཔ་ཨིན་མས།
གཞན་མི་དངོས་པོ་ལྗིད་ཅན་ལེ་ཤ་ལུས་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ནི་ཀཱལ་ལས་ཡུ་རེ་ནིའམ་དང་འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་ཨནམ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཨཱར་གྱི་བྱ་རིམ་ སུ་པར་ནོ་བཱ་ ནིའུ་ཀིལིཨོ་སིན་ཐི་སིསི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
ཧའི་གྲོ་ཇེན་གྱི་འགེག་རྫས་འདི་གི་ གཏོར་བཤིག་གི་ནུས་སྟོབས་འདི་ དངོས་རིགས་བསྲེ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་གི་ནུས་ཤུགས་འདི་ ཚད་འཛིན་འབད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ འ་ནི་ཅ་ཆས་གཉིས་ཆ་ར་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ ནུས་ཤུགས་བརྒུད་ནང་སྦེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གོ་མཚོན་བཟོ་ནི་གི་བསྲེ་སྦྱོར་འདི་ འགོ་དང་པ་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་ལུ་ གྲུབ་མཐའི་གནས་ཚད་ཅིག་ནང་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མེན་ཧ་ཀྲཱན་ལས་འགུལ་གྱི་མཚོན་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ༼ཨིདྲ་ཝཏ་ཀྲེ་ལར་གྱིས་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་༽ འ་ནི་འདི་ རྫས་བམ་བཟོ་ནི་གི་ ཐབས་རིག་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གོ་མཚོན་བཟོ་ནི་གི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གོ་མཚོན་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གིས་ར་ འགས་འགྱཽ་མི་དང་ མེ་རྐྱེན་ དེ་ལས་ འོད་རླབས་ཀྱི་སྦེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་མེདཔ་བཏང་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་གོ་མཚོན་ཅིག་གིས་ གཡོག་བཀོལ་ནི་གི་དོན་ལས་ གནས་ཚད་གཏན་ཏོག་ཏོ་གཅིག་དང་ཡང་ན་འདི་ལས་ལྷག་སྟེ་ཉེན་ཁ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་འགས་ནི་ལུ་ གནད་འགག་ཆེ་བའི་ ༼འཙོར་ཚད་་ངེས་གཏན་༽ ལམ་རིམ་ཚུ་གིས་ཨིན།
ཡུ་རེ་ནིའམ་གི་མཉམ་རྫས་ཁམས་གཅིག་ ཡུ་རེ་ནིའམ་༢༣༥ཟེར་མི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་སྦེ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཱདི་ཡང་ གཏན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིནམ་དང་ ཨིན་རུང་འ་ནི་འདི་ ཨ་རྟག་ར་ གཏན་ཏོག་ཏོ་འབད་མི་ མཉམ་རྫས་ཁམས་ཡུ་རེ་ནིའམ་༢༣༨ཟེར་མི་དང་ཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས།
གདམ་ཁ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ དངོས་གཞི་པུལུ་ཀྲོ་ནིའམ་ལུ་ གཏན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་མཉམ་རྫས་ཁམས་འདི་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་སྦེ་འ་ནི་བྱ་རིམ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་མེན་པས།
ཁོང་གིས་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གོ་མཚོན་འགོ་དང་པ་འདི་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གསང་མིང་ "ཀྲི་ནི་ཀྲི་" ཟེར་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༥སྤྱི་ཟླ་༧པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༦ལུ་ ནིའུ་མེག་སི་ཀོ་གི་ས་གནས་ ཨ་ལ་མོ་གོར་གྲོ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ འགས་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གོ་མཚོན་ཕུད་དགོ་ཅིག་གི་ཞོར་ལས་ བསམ་གཞི་ལས་འདས་པའི་གནོད་པ་དང་ ཤི་རྐྱེན་ཚུ་བྱུང་མི་ལས་བརྟེན་ེཏ་ ཇ་པཱན་གཞུང་གིས་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་ རྒྱབ་ཤུད་རྐཱྱབ་ཏེ་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་འདི་མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལོ་༤ལྷགཔ་ཅིག་གི་ཤུལ་མ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༩སྤྱི་ཟླ་༨པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༩གི་ཚེས་ སོ་ཝིཏ་ཡུ་ནིའོན་གིས་ ཁོང་གི་གོ་མཚོན་འགོ་དང་པ་འདི་ འགས་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།
འོད་རླབས་རིག་པའི་གོ་མཚོན་འདི་ དགྲ་བྱང་ཕྱད་ཚུ་གི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཉེན་ཁག་ཅན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྒྱུ་རྫས་ཚུ་ བཀྲམ་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གྱི་གོ་མཚོན་ཅོག་གཅིགཔོ་ཅིག་ཨིན་མས།
དང་ཕུ་གི་དམག་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཐུངས་མེདཔ་ཅིག་སྦེ་བརྩི་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ འདི་བཟུམ་མའི་གོ་མཚོན་འདི་གི་གི་སྦེ་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གྱི་ངོ་ལོགཔ་ཐོན་ནི་གི་ཚ་འགྱལ་ཡོད་ལུགས་ཚུ་བཤདཔ་ཨིན་མས།
ཆིངས་ཡིག་གི་ཐོག་ལས་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གྱི་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་ ས་ཡི་འོག་ལུ་འབད་ཆོགཔ་སྦེ་ གནང་བ་བྱིནམ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ལུ་ བརྟག་དཔྱད་བཏག་དམ་འབད་ནི་གི་ཆིངས་ཡིག་ཡོངས་རྫོགས་འདི་ལུ་ མཚན་རྟགས་བཀོད་ཞིནམ་ལས་ ༼སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ཚུན་ཚོད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པ་ལུས་ཡོད་མི་༽ འ་ནི་རྒྱལ་ཁམས་ག་ར་གིས་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་ ད་ལས་ཕར་མི་འབད་ནི་སྦེ་ ཁས་བླང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཞི་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་ལུ་ རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་དབང་ཤུགས་ཅན་ག་ར་ལུ་ མི་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་བསད་ཚུགས་པའི་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གྱི་གོ་མཚོན་སྦོམ་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་གློག་ཤུགས་ཀྱི་སྦེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ གློག་མེ་བརྒྱ་ཆ་༡༥་དང་ཚག་༧དེ་ཅིག་གི་རྩིས་བཀྲམ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ༼༢༠༠༤ལུ་༽ གནམ་གྲུ་སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་མི་འཕུལ་ནི་དང་ འཁྱེག་གི་ནང་ལུ་འགྱོ་ཚུགས་མི་གྲུ་དང་ མཚོ་དམག་གི་གྲུ་ཚུ་འཕུལ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ ༼ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་དང་ ཉེན་ཁག་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྲུ་ཚུ་གི་ནང་ལུ་ ནིའུ་ཀིལི་ཡར་ནུས་ཤུགས་འདི་ ལག་ལེན་མི་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གསོ་བ་དང་སོ་གི་གློག་པར་ཚུ་ ཀོ་བཱལཀྲི་༦༠དང་ ཡང་ན་གཞན་མི་གློག་པར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་རྒྱུ་ཅིག་ཨིན།
གཉིས་ཆ་པའི་ནང་ལུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ར་མ་ཆད་པར་ གློག་རྒྱུན་ཆུང་ཀུ་སྦེ་བྱིན་མི་གི་ ཐོན་ཁུངས་ཆུང་ཀུ་ ༢༤༡ཨེ་ཨེམ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་གཞན་མི་ འབུཔ་གི་རིགས་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ འབུཔ་ཚུ་མངལ་སྟོངམ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིག་འདི་ཨིནམ་དང་ ཐབས་རིག་འདི་གི་ཐོག་ལས་ འབུཔ་ཕོ་ཚུ་འོད་རླབས་ཀྱི་སྦེ་ མངལ་སྟོངམ་བཟོ་སྟེ་ལོག་བཏང་ཞིནམ་ལས་ རྒྱུན་སྤེལ་ནི་མེད་པར་ འབུཔ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་མར་ཕབ་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
འོད་རླབས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་ཡང་ radioisotope gamma ray sources, དང་ X-ray generators དེ་ལས་ electron accelerators ཚུ་ཨིན།
ད་རུང་འ་ནི་འདི་ ཟ་འཐུང་མིན་པའི་ཅ་ཆས་ཀྱི་རིགས་ གསོ་བའི་སྲ་ཆས་དང་ གྱིབ་ཤོག་ གེསི་པའི་ཡབ་ཀྱི་དུང་ཅུང་ འཐིང་གཞི་དྲོད་བཏག་ནི་གི་འགྱིབ་དུང་ ཟ་འཐུང་སྒམ་རྐྱབ་ནི་གི་དངུལ་ཤོག་ སྣུམ་འཁོར་གྱི་ཅ་ཆས་ རྒྱུན་ཐགས་དང་གློག་ཐགས་ ༼ཟུར་གནས་༽ འཁོར་ལོ་ དེ་ལས་ རིན་ཆེན་གྱི་རྡོ་ཚུ་ཨིན་མས།
འཕྲ་འབུབ་ཚུ་གི་ གནོད་ཉེན་ ཡང་ཅིན་ ནད་བརྟག་ལས་སྣ་ཚུ་ ཁྱབ་སྤེལ་དང་ འཕྲོ་མཐུད་མི་ཚུགས།
ཤིང་སྣ་ཚུ་ རང་བཞིན་སྨིན་ནི་དང་ ཡང་ཅིན་ རྒས་རྒྱུ་རིམ་པ་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་མི་ཚུགས།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཟས་སྦྱོར་རིམ་པ་ཚུ་ གློག་བསྒྱུར་འོད་འཕྲོ་ཐོག་ རྡུལ་ཕྲན་འཕོ་སོར་གྱི་ ནུས་ཤུགས་སྟུག་ཚད་དེ་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རྡུལ་རྟེན་མར་ཕབ་དང་ གློག་བསྒྱུར་རྒྱུད་སྐུལ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ (དེ་ལུ་བརྟེན་ མིང་ཡང་)དྲོད་སྐྱེད་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ གྲུབ་འབྲས་ཐོན་མ་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ མིང་ཚིག་ གྲང་བསིལ་རུལ་བསྲུང་ཟེར་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འོད་འཕྲོ་ཅན་གྱི་ཟ་ཆས་ཚུ་ རྩོད་རྙོགས་ཅན་ཅིག་འགྱུར་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ གྲང་བསིལ་རུལ་བསྲུང་དང་ འོད་འཕྲོ་ཅན་གཉིས་འདི་ རྩ་བ་ནས་ བཟོ་སྦྱོར་སོ་སོ་ཨིན་རུང་ མཐའ་མཇུག་དམིགས་པའི་འབྲས་བུ་ཅིག་ འཕྲལ་སྐབས་ལུ་ ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་འོངམ་ཨིན་མས།
མེ་རི་ ཀིཝ་རི་འདི་ གཅེར་སྟོན་མཐོ་དྲགས་ལུ་བརྟེན་ ཨེ་པ་ལསི་ཊིཀ་ ཨེ་ནི་མི་ཡ་ཟེར་བའི་ ནད་གཞི་བཟུན་ཏེ་ གྱོང་སོང་ནུག།
ཚོད་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཧི་རོ་ཤི་མ་དང་ ནཱ་ག་ས་ཀི་ལུ་ ཤི་རྐྱེན་ཕྱེད་ཀ་ཅིག་འདི་ ལོ་ངོ་༢ དང་༥ གྱི་རྒྱབ་ལས་ གློག་བསྒྱུར་གཅེར་སྟོན་ལུ་བརྟེན་ཨིན་མས།
གོ་མཚོན་མར་ཕབ་ཟེར་མི་འདི་ ཚབས་ཆེན་གྱི་གནོད་ཉེན་ཅན་གྱི་ རྡུལ་འཕྲན་ཅ་ལ་ཚུ་ མཐའ་སྐོར་གནས་སྟངས་ཚུ་ སྟོར་གཏང་མི་ལུ་ གོ་དགོཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་མིའི་ བར་རྐྱེན་ཉམས་མྱོང་ཐོབ་མི་ རྡུལ་ནུས་སྐྱེད་ཆས་དམག་མི་ཚུ་ཡང་ ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཀིན་ཌམ་གྱི་ ཝིནཌ་ཨིསི་ཀེལ་དང་ ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཨིསི་ཊེཌསི་གི་ ཨེསི་ཨེལ་༡ ཚུ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་གཞན་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་གི་ ཞིབ་འཚོལ་འདི་ འགྲོ་བ་མི་ཚུ་ འགྲོ་བ་མིའི་གནས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ གནོད་ཉེན་ རྡུལ་ཕྲན་གོ་མཚོན་དམག་འཁྲུག་ ཡང་ཅིན་ ཨེསི་ཊི་རོའིཌ་ཁ་ཐུག་རྐྱབ་མི་ལས་ ཉེན་སྲུང་འབད་ནི་འདི་ཨིན།
ཆོད་གཏམ་འདི་གིས་ བིརི་ཊིཤ་གི་ གཞུང་ལུགས་མཁས་པ་ མེགསི་ མོར་གི་ བློ་རིག་གི་ལཱ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ ལོའི་ མ་འོངས་གྲུབ་མཐའ་གི་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མིའི་ གཞི་རྩ་ཚུ་ འབྲེལ་མཐུད་འགོ་བཙུགས་ནི་དང་ ཀེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་སློབ་གྲྭ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ཚུ་ འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མིའི་ འགྲུལ་སྐྱོད་ལུ་ ཡར་འཕེལ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
གསུང་བཤད་ནང་ལུ་ ཌིསི་ཀར་ཊེསི་གིས་ གཟུགས་ཁམས་འཆི་མེད་དང་ སེམས་ཁམས་སྒྲིང་སྒྲིང་སྡོད་ཚུགས་པའི་ སྨན་རིགས་ཅིག་ཡང་ གསར་སྟོན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སེནཊ་ ལི་འོན་གིས་ ཁོ་རའི་བུམོ་ མེ་རི་ ཤེ་ལི་གི་སྲུང་རྩོམ་ ཕེརེན་ཀིནསི་ཊེན་འབྲི་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དམིགས་བསལ་དུ་ ཁོ་གི་སྤྲོ་བ་འདི་ ཚན་རིག་གི་ལཱ་ ཨུ་ཇི་ནིགསི་ ཨེག་ཊོ་ཇི་ནི་སིསི་(གནས་སྟངས་རྫུས་མ་ནང་ ལུ་ ཚེ་སྲོག་གསར་བཟོ་ཐོག་ ཡུན་བརྟག་བཞག་ནི) དང་ རིགས་མཚན་ལག་ལེན་ཐོག་ འགྲོ་བ་མིའི་ཁྱད་རྣམ་ གཟུགས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ བློ་རིག་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
འ་ནི་གནས་སྐབས་འདི་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་གི་ བརྗོད་དོན་ཁྱབ་ཆེ་བ་ཅིག་ལུ་ འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱུ་ཆ་དང་ མིའི་ལས་ཚན་གྱི་ ཁས་བླངས་གསལ་བསྒྲགས་ནང་ལུ་ ནོ་བུ་རུ་ ཀ་ཝ་ཟོས་གིས་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་མང་རབས་ཅིག་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱང་འཕྲིན་འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་ མི་ངོམ་རེ་གི་ རྣམ་ཅོ་ལུ་ "ཀླད་པའི་རྦ་རླབས་བཟུང་ཆས་" རེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ མི་གཞན་གྱིས་ རང་གི་སྐོར་ལས་ ག་ཅི་སླབ་ནི་ཨིན་ན་དང་ རང་གིས་ མི་གཞན་ལུ་ ག་ཅི་མནོཝ་ཨིན་ན་ ཤེས་ཚུགས་པའི་ ཁེ་ཕན་ཚུ་ འབྱུང་ནི་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ ལུ་ ཨེཕ་ཨེམ་-༢༠༣༠ (སྔོན་མར་ཨེཕ་ཨེམ་ཨེསི་ཕཱན་ཌི་ཡ་རི་) ཟེར་ ནིཝ་ཡོརཀ་སི་ཊི་གི་ སློབ་གྲྭ་གསརཔ་ནང་ལུ་ "འགྲོ་བ་མིའི་ བསམ་གཞི་གསརཔ་སྟོན་མི་" མ་འོངས་སྔོན་ཤེསཔ་འདི་གིས་ "འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་"ཟེར་ མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་ འཕོ་སོར་གྱི་ འཕྲུལ་རིག་དང་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་བསམ་ཞིབ་ཚུ་ དང་ལེན་འབད་ནི་ལུ་ མི་རློབས་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཨེཕ་ཨེམ་-༢༠༣༠ དང་ ཝི་ཊ-མོ་རི་ གཉིས་ཀྱིས་ ལོསི་ ཨེན་ཇ་ལིསི་ལུ་ འཕོ་སོ་མི་ཆོས་བཟུང་མི་གི་དོན་ལུ་ འཕྲལ་མགྱོགས་རང་ འཛོམས་འདུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ འཛོམས་འདུ་ནང་ལུ་ ཨེཕ་ཨེམ་-༢༠༣༠ གི་ སློབ་ཚན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཚུ་དང་ ཝི་ཊ-མོ་རི་གི་ ལག་རྩལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་ཚོགས་ཚུ་གིས་ གྲལ་གཏོགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་གྱི་ཚ་གྱང་འདི་ མི་སེར་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང་ ས་གནས་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ མི་སེར་ག་ར་གིས་ འགྲོ་བ་མི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ འཕྲུལ་རིག་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འདི་གིས་འབད་ འཛམ་གླིང་འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ཚོགས་པ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ལས་ཚོགས་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
མོར་མཱོན་འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ཚོགས་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་འདི་གིས་ འཕེལ་འགྱུར་མཐོང་ཚུལ་བཅས་ རེ་ཅིག་སྐབས་ ཚན་རིག་ཐོག་ལས་ (དེ་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཡར་འཕེལ) ཟེར་ བློ་རིག་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ གསར་བཟོ་འབདཝ་ཨིན་རུང་ "མི་ལུས་ཐོབ་པའི་ མ་འོངས་པ་ལུ་" ཆགས་ཞིནམ་ལས་ མཐའ་མཇུག་དམིགས་ཡུལ་འདི་ གྲལ་གཏོགས་འཕེལ་འགྱུར་འདི་ཨིན།
མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་གི་ "ལམ་སྲོལ་འདི་གིས་ འགྲོ་བ་མི་དང་" ཡར་རྒྱས་ཅན་གྱི་ལེགས་སྤྲོས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་བར་འབྲེལ་གྱི་ བསམ་ཞིབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཐབས་རིག་སྤྲོད་ནི་ཨིནམ་ལས་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་དང་ མཚུངས་པའི་མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་གཉིས་ "རང་སྐྱོང་གོ་ཡངས་ཆོས་ཚན་གྱི་" བསམ་ཞིབ་གསརཔ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འདི་གི་ "ཐོབ་དབང་འདི་" མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཡར་འཕེལ་གཞན་གྱིས་ མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་འདི་ གྲུབ་མཐའ་ཨིན་རུང་འདྲ་ ཡང་ཅིན་ རྩོལ་འདོད་ཅན་ཨིན་རུང་འདྲ་ མི་སྡེ་དྲང་བདེན་གྱི་གལ་གནད་དང་ འགྲོ་བ་མིའི་གཙུག་སྡེ་ དེ་ལས་ ཡོངས་གསལ་སེམས་ཁར་དྲན་ནི་ཚུ་ལས་ ཁ་འགྱུར་ཏེ་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ མིའི་གཟུགས་ལུ་ཆགས་སེམས་བསྐྱེད་དེ་ ཧ་ཅང་གིས་ཟབ་སྤྲོས་རྡིག་པའི་ གནས་སྟངས་ལུ་ལྷོད་ནི་ལུ་ འབད་བརྩོན་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ མི་ཚེའི་སྤུས་ཚད་དེ་ ལེགས་བཅོས་འབད་ཐབས་ལུ་ མ་འོངས་འཕྲུལ་རིག་དང་ རིག་གསར་མི་སྡེ་རིམ་ལུགས་ཚུ་ལུ་ ལྕོགས་གྲུབ་བརྟག་ཞིབ་འབདཝ་དང་བཅས་ མཁོ་ཆས་ངོ་མའི་འགྲོ་བ་མིའི་གནས་སྟངས་བཟོ་ཐབས་སྒྲིག་སྟེ་ ཁྲིམས་དོན་དང་ སྲིད་དོན་དྲ་མཉམ་ཁས་བླངས་བསྒྲུབ་ཐབས་ ལྷན་སྐྱེས་སེམས་ཁམས་དང་ གཟུགས་ཁམས་བར་ཆད་ཚུ་ རྩ་མེད་གཏང་དགོཔ་ཨིན།
གྲུབ་མཐའ་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ དཔེར་ན་ རེ་ཀཛ་ཝིལ་གྱིས་འབད་བ་ཅིན་ འཕྲུལ་རིག་གསར་བཏོད་དེ་ ཡར་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མ་འོངས་ མི་ལོ་༥༠ གི་ཤུལ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་མགྱོགས་དྲགས་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སོང་སྟེ་ འགྲོ་བ་མིའི་གནས་སྟངས་འདི་ རྩ་བ་ནས་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ བཱོསི་ཊོམ་གྱིས་ འགྲོ་བ་མིའི་མ་འོངས་མཐའ་དོན་དང་བཅས་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ གསར་བཟོ་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ འགྲོ་བ་མིའི་གནས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ གནོད་ཉེན་ལུ་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་རང་བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གི་ཟློག་ལན་ལུ་ ཧོཝ་ཀིང་གིས་ འགྲོ་བ་མིའི་བཅོས་པ་ ཡང་ཅིན་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་(ཀླདཔ་-གློག་རིག་ས་མཚམས) ལུ་བརྟེན་ འགྲོ་བ་མིའི་བློ་རིག་གོང་འཕེལ་དང་ དྲག་རྒོལ་མར་ཕབ་མ་འབད་བ་ཅིན་ འགྲོ་བ་མིའི་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འདི་ འབྱུང་ཁུངས་མེདཔ་ཅིག་ལུ་ཐལ་ཏེ་ རྩ་བརྟན་མེད་པའི་རིམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཡུན་བརྟན་གནས་མ་ཚུགས་པར་ མི་སྡེ་རམ་ནི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ མནོ་བསམ་མཁས་པ་ཚུ་གི་བར་ན་ འཁན་མ་འཆམ་མ་ཚུགས་མི་དེ་ཡང་ བདེན་པ་མེད་པའི་གཞིར་བཞག་སྟེ་ གྲོས་བསྟུན་ རིག་རྩལ་འདི་གིས་ ཚུལ་མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་ ངོ་རྐྱང་གིས་ རང་སོའོ་དོན་ལུ་ ཕྱིའི་ལྟར་སྣང་ལུ་ རེ་མ་དགོ་པའི་ མནོ་བསམ་གཏང་སྟེ་ རང་སོའི་བསམ་འཆར་བཀོད་སྲིད།
འ་ནི་གཞི་བཞག་སྟེ་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མིའི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་མི་ ཌེན་ ཨེ་གིན་གིས་ འཕོ་སོར་མི་ཆོས་བཟུང་མི་གི་ ཞིབ་འཆར་བཀོད་མི་ཚུ་ སྲིད་དོན་དལ་དབང་དང་ མཉམ་རུབ་ཐོག་དགོངས་ཞུ་མཛད་མི་ཚུ་ལུ་ "སྐྱེ་ལྡན་གསར་འགྱུར་" ལུ་མ་དགའ་མི་ ཡང་ཅིན་ "བ་ཡོ་ལུ་ཌི་ཊིསི་" ཟེར་ ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ བ་ཡོ་ལུ་ཌི་ཊིསི་ཟེར་མི་འདི་ དུས་རབས་༡༩ པའི་ནང་ ལག་ཐོག་འབད་དགོ་པའི་ལས་སྣ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འཕྲུལ་ཆས་གསར་བཙུགས་སྐབས་ ངོ་རྒོལ་འབད་མི་ བཟོ་གྲྭ་གཞི་བཙུགས་མི་སྡེ་འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་ བརྡ་སྟོནམ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་མའི་གནས་སྟངས་འདི་ ལཱ་འབད་སའི་ས་ཁོངས་དང་ ཤེས་ཡོན་རྣམ་པ་ལུ་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ད་ མི་སེར་གྱི་སེམས་ཁར་ འཆར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཆི་མེད་ཟེར་མི་འདི་ མི་ཚེ་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ འཕྲུལ་རིག་ཡུན་བརྟན་གནས་ཚུགས་ཟེར་བའི་ ཐབས་རིག་ལུ་ཡིད་ཆེས་ཡོདཔ་བཟོ་ཐབས་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ གོ་བ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་དེ་ དོན་སྨིན་ཅན་ལུ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པ་(གི་རིཀ་ལས་) འདི་བཟུམ་མའི་བརྟག་ཞིབ་འདི་ གྲངས་ཚད་(ཨང་གྲངས་གྲུབ་མཐའ)དང་ བཟོ་བཀོད་(ཨཱལ་ཇེབ་བྲ) ནམ་མཁའ་(ཇིའོ་མེ་ཊི) དེ་ལས་ འགྱུར་བ་(དབྱེ་དཔྱད) ལུ་ ཚུདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ གནད་དོན་ངོ་མའི་དོན་ལུ་ དཔེ་སྟོན་བཟང་པོར་འགྱུར་བའི་སྐབས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ ཤེས་རྟོགས་ ཡང་ཅིན་ མངོན་ཤེས་བྱིན་ཚུགས་པ་ལས་བརྟེན་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ ཞིབ་འཚོལ་འདི་ ལོ་སྦེ་དགོ་ནི་ ཡང་ཅིན་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ འདྲི་དཔྱད་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ཕྱི་དར་ཚུན་ འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ གོང་འཕེལ་སོང་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གསར་གཏོད་དེ་ ཚན་རིག་གསར་པའི་གསར་མཐོང་དང་མཉམ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་ཤུལ་ལས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གསར་མཐོང་འདི་ དེང་སང་དུས་ཚུན་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ ཡར་འཕེལ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རུ་ཏོ་གུ་ཡོད་པའི་གྲངས་འབོར་དྲན་ཐོ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་བསྟུན་ ཕྱིའི་དངོས་པོ་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་རྩིས་རྐྱབ་ནི་ཨིན་ན ངོས་འཛིན་འབད་བའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་མ་བྱུང་པའི་སྔོན་གྱི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ བཅུད་དོན་གྲངས་ཚད་ དཔེར་ན་ དུས་ཚོད་དང་ ཉིནམ་ དེ་ལས་ ལོ་གྲངས་རྩིས་ཐངས་ཚུ་ཡང་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༦ པ་བི་སི་ འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཀྱི་ པའེ་ཐ་གོ་རི་ཡེན་དང་མཉམ་ དེ་ལས་ གི་རིཀ་ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་མཉམ་ སྔ་དུས་ཀྱི་གི་རིཀ་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་དལ་དབང་དང་བསྟུན་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རིམ་ལུགས་བརྟག་ཞིབ་འདི་ ཆོས་ཚན་སྦེ་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་ནི་ འགོ་བཙུགས་ནུག
དང་ཕུའི་ཨང་རྩིས་རིག་པ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་འདི་ སི་ར་ཀུསི་གི་ ཨར་ཀི་མེཌིསི་(སི་༢༨༧-༢༡༢བི་སི)འདི་ཨིན་མས།
ཧིན་དུ་-ཨ་ར་བིཀ་ཨང་གྲངས་རིམ་ལུགས་དང་ འདི་གི་བཀོད་སྤྱོད་ལག་ལེན་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ད་ལྟོ་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ལོ་སྟོང་དང་པ་ཨེ་ཌི་སྐབས་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དར་ཁྱབ་སོང་སྟེ་ དེ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་ལུ་ ཨིསི་ལ་མིཀ་ཨང་རྩིས་རིག་པ་བརྒྱུད་དེ་ ཁྱབ་སྤེལ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨིསི་ལ་མིཀ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ གྲུབ་འབྲས་སྦོམ་ཤོས་འདི་རང་ ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་གོང་འཕེལ་གཏང་མི་འདི་ཨིན་མས།
དེང་སང་དུས་ཀྱི་ སྔ་གོང་སྐབས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་༡༩ པའི་ནང་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འགོ་དང་པ་འདི་ ཇཱར་མཱན་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ ཀཱལ་ཕཌ་ རིཆ་ གཱསི་ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་ད་ ཁོ་གིས་ ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་དང་ དབྱེ་དཔྱད་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་རིག་རྩལ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ ཨང་གྲངས་གྲུབ་མཐའ་ དེ་ལས་ གནས་སྡུད་ཚུ་ནང་ ལཱ་ཤུལ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་གསར་མཐོང་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་དུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ ཊེག་ནི་ཟེར་མི་འདི་ "ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ རིག་རྩལ་ལུ་"གོ་དགོཔ་ཨིན་མས།
དབྱིན་སྐད་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ བྱ་ཚིག་རྐྱང་པ་སྦེ་ ཧ་གོ་དགོཔ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཨེ་རིསི་ཊོ་ཊལ་གིས་ཡང་ གྲངས་ཚད་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་ གཙོ་བོར་བཏོན་པ་ཅིན་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ ཚན་རིག་གཉིས་ དབྱེ་བ་དཔྱད་མི་ཚུགས་།་ ཁོ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བཅུད་དོན་དང་ གྲངས་ཚད་བརྟག་དཔྱད་དེ་ རྒྱུ་དངོས་སྦེ་ ཆ་བཞག་པ་ཅིན་ གནས་སྟངས་ངོ་མ་ལས་ "བསམ་ཞིབ་སོ་སོར་དབྱེ་བ་ཅིན་" ཨང་རྩིས་རིག་པ་ཡང་ སོ་སོར་དབྱེཝ་ཨིན།
གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་རིག་ཤེས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ངེས་ཚིག་གཞན་མི་ཚུ་འཁྲིལ་བའི་ ཆ་འཇོག་འབད་བའི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ཐབས་རིག་ལ་ལུ་ཅིག་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧཱསི་ཀེལ་ ཀཱ་རི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་ཟེར་མི་འདི་ "ཚན་རིག་གི་ལུགས་མཐུན་རིམ་ལུགས་"ཅིག་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ པོབ་པཱར་གིས་ཡང་ "རིམ་ལུགས་འདི་ ཉམས་མྱོང་ཐོག་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ ནུས་ཤུགས་ཡོད་པ་ཅིན་ གཅིག་དབང་ ཡང་ཅིན་ ཚན་རིག་ལུ་ ཁས་ལེན་འབད་ནི་ཟེར་ཨིན་མས།"
རིག་ཤེས་དང་ མོ་བཏབ་འདི་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ ཚན་རིག་གཞན་ཚུ་ ཕོ་ཚོད་བསྒྲིགས་ནི་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ རི་ཅརཌ་ ཕིན་མེན་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ ཕྱིའི་གཟུགས་ཤེས་རྟོགས་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་ རིམ་བྱུང་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་ མཉམ་སྦྱོར་ཐོག་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཚད་འཕྲུལ་གྱི་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གི་ བསྒྲིགས་ལམ་ཚུ་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཁྱད་པར་འདི་ ཡང་དག་དང་ སྦྱོར་འཇུག་གི་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ ཕྱེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྟག་ཞིབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཚན་རིག་དུས་སྐབས་ཀྱི་ ཤེས་ཡོན་མགྱོགས་འཕེལ་འདི་གིས་ མཆོག་གྱུར་ལུ་ གོང་འཕེལ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ད་རེས་ནངས་པ་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ མཆོག་གྱུར་ས་ཁོངས་བརྒྱ་ལས་བཅད་ཡོདཔ་ད་ གསར་ཤོས་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ཆོས་ཚན་དབྱེ་ཁག་ནང་ལུ་ ཤོག་གྲངས་༤༦ ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་མཛེས་ཉམས་དང་ མཉམ་གནས་མཛེས་ཆ་ དེ་ལས་ ནང་གི་མཛེས་ཆ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བཤད་པ་རྐྱབ་ཨིན་མས།
ཇི་ཨེཆ་ ཧཱར་ཌི་གིས་ ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་བཟོད་གསོལ་ནང་ལུ་ མཛེས་ཆ་བརྩི་འཇོག་ཚུ་ ཨང་རྩིས་ཡང་དག་ལྷབ་སྦྱང་ལུ་ འོས་ལྡན་གྱི་ ཡིད་ཆེས་ཚུ་ བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གྲུབ་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ དངོས་པོ་དབྱེ་ཁག་འདི་ འ་ནི་ཁྱད་རྣམ་ཐོག་ བཤད་པ་ཅིན་ གསོལ་ར་ཨིན།
ཨིཝ་ལཱར་(༡༧༠༧-༡༧༨༣) འདི་ དེང་སང་དུས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མཚོན་རྟགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ བཟོ་མི་ལུ་ བརྩི་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་གྱི་ཁ་སྐད་མ་ཡིན་པའི་ མི་གིས་ མིང་ཚིག་ཅོག་འཐདཔ་ (དཔེར་ན་ ནོར་)ཟེར་ ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལུ་ འབྲེལ་མཐུན་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ ཨང་རྩིས་བརྡ་མཚན་ཚུ་ བཅུད་དོན་ཨིནམ་ལས་ ཕྱིའི་བརྡ་རྟགས་ཚུ་ མེདཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་ཁ་སྐད་དེ་ནང་ ཐབས་རིག་མིང་ཚིག་ལེ་ཤ་ཚུད་ཡོདཔ་ད་ དཔེར་ན་ གསོ་རིག་ཟུག་ཕབ་སྨན་དང་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཚུ་ ཨང་རྩིས་ནང་མེན་པའི་སྐབས་ དེ་ཚུ་ལུ་ གོ་དོན་མེདཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་ཟེར་མི་འདི་གིས་ ཁ་སྐད་དང་ ཚད་མ་ཚུ་ ཀྲིག་ཀྲི་ལུ་ "རི་གོར་"ཟེར་ ཧ་གོ་དགོཔ་ཨིན་མས།
དེ་སྦེ་འབད་དགོ་མི་འདི་ "གྲུབ་རྩིས་" འཛོལ་བ་ཚུ་ རིག་ཤེས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་ད་ ཆོས་ཚན་འདི་གི་རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ གནས་སྟངས་ལེ་ཤ་ཅིག་འབྱུང་འབྱུངམ་འོང་།
རི་གོར་འདི་ གོ་བ་བརྡ་ལོག་ལེན་པ་ཅིན་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ གོ་དོན་ཕྱི་འགྱུར་གྱི་ དཀའ་ངལ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།
ཕྱོགས་གཅིག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ལག་བྲིས་ཐོག་སྤྲོད་མ་ཚུགས་པའི་ བདེན་ཁུངས་ཐོག་ ཁ་གསལ་ཡོངས་རྫོགས་ བདེན་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ གོ་སྐབས་ཡོདཔ་ལས་ བདེན་ཁུངས་རིང་བའི་འཁྲུལ་མེད་ཀྱི་གཏན་འཁེལ་ཚུ་སྤྲོད་ཚུགས་པ་ལས་ འདི་ཡང་ ཕིཊི་ ཐོམ་སཱོན་གྱི་ གྲུབ་རྩིས་བཟུམ་ཨིན་མས།
གནད་དོན་འདི་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ དེ་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་ངོ་མ་ལས་ གཞན་མི་ས་ཁོངས་ ཚད་མ་ གྲུབ་མཐའ་བསྒྲིག(གཞི་རྟེན)་ནི་ ཚན་རིག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ རང་དབང་ཨང་རྩིས་(སྦྱོར་འཇུག་ཨང་རྩིས་) དེ་ལས་ དེང་སང་དུས་སྐབས་ལུ་ གཏན་མེད་བརྟག་ཞིབ་ཚུ་ མཐུད་འབྲེལ་འཚོལ་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་ཅན་གྱི་སྡེ་ཆུང་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་ཀྱི་ གཞི་རྟེན་སྐོར་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ འཁན་འཆམ་མ་ཚུགས་པར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གོ་ཌལསི་མ་ཚང་གྲུབ་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ནུས་ཤུགས་ལྡན་པའི་ལུགས་མཐུན་རིམ་ལུགས་འདི་ནང་ གཞི་རྟེན་ཨང་རྩིས་རིག་པ་ལུ་ བརྡ་སྟོནམ་ཨིནམ་ད་ གལ་སྲིད་ སྒྲ་(གྲུབ་རྩིས་ཆ་ཉམ་བདེན་པ་ལུ་སྒྲུབ་སྟེ) འདི་ མ་ཚངམ་སྦེ་ཨིན་པ་ཅིན་ (གྲུབ་རྩིས་ངོ་མ་འདི་ བདེན་པ་ལུ་གྲུབ་མི་ཚུགས)།
དེང་སང་ཚད་མ་འདི་ ལུག་འབྱུང་གྲུབ་མཐའ་དང་ དཔེ་བཟང་གྲུབ་མཐའ་ དེ་ལས་ བདེན་ཁུངས་གྲུབ་མཐའ་ལུ་ དབྱེ་སྟེ་ གྲུབ་མཐའི་གློག་རིག་ཚན་རིག་ལུ་ མཐུད་འབྲེལ་འབད་དེ་ དབྱེ་ཁག་གྲུབ་མཐའ་ལུ་ཡང་ མཐུད་འབྲེལ་འབདཝ་ཨིན་མས།
རྩིས་བཏོན་གྲུབ་མཐའ་འདི་གིས་ གློག་རིག་གི་ གྲུབ་མཐའི་དཔེ་བཟང་གི་ཚད་འཛིན་ཚུ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་དཔེ་བཟང་ འཕྲུལ་ཆས་ཊ་རིང་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
རང་བཞིན་ཨང་གྲངས་བརྩི་འཇོག་འདི་གིས་ སོར་སྒྱུར་ཨང་གྲངས་ལུ་བཟོ་བཏུབ་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ "མཐའ་མེད་"བསམ་ཞིབ་འདི་ ལུགས་མཐུན་བཟོཝ་ཨིན་མས།
རྒྱུ་མཚན་དེ་ལུ་བརྟེན་ སྡེ་ཚན་དང་ སྒོར་སྒོར་ ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ གཞན་བཅུད་དོན་རིམ་ལུགས་ཚུ་ བརྟག་ཞིབ་འབད་དེ་ བཅུད་དོན་ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་གི་ ཤེས་བྱའི་རིག་གནས་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།
ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་འདི་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ གྲུ་གསུམ་གྱི་ ཟུར་དང་ ཟུར་ཁུག་གི་བར་འབྲེལ་ དེ་ལས་ དེ་དང་མཉམ་ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་གི་ ལཱ་འགན་ཚུ་དང་ འབྲེལ་བ་འཐབ་བཏུབ་ཨིན་མས།
འབུར་གཟུགས་དང་ ཐ་དད་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་ཚུ་ ཨང་གྲངས་གྲུབ་མཐའ་དང་ ལཱ་འགན་དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་ དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ཡོད་རུང་ མང་སྤྱོད་དང་ གློག་རིག་ཚན་རིག་ ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་ ཧུར་བརྩོན་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སའི་ཆགས་ཐངས་སྡེ་ཚན་འདི་ ནམ་མཁའ་དང་ གཞི་རྟེན་ དེ་ལས་ འགྱུར་བ་ཚུ་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
ལཱ་འགན་འདི་ གྲངས་ཚད་འགྱུར་བ་ གྲེལ་བཤད་ཀྱི་ བསམ་ཞིབ་གཙོ་བོ་ལུ་ བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལག་ལེན་དབྱེ་དཔྱད་བསྟར་སྤྱོད་ལེ་ཤ་གི་གྲས་ལས་གཅིག་འདི་ ཚད་འཕྲུལ་འདི་ཨིན།
གནས་སྡུད་མཁས་པ་ (ཞིབ་འཚོལ་ལས་འགུལ་ནང་ ལཱ་འབད་མི) གིས་ "གནས་སྡུད་བཟོ་ཞིནམ་ལས་" གང་བྱུང་གི་དཔེ་ཚད་དང་ གང་བྱུང་མོ་བཏབ་ཐོག་ གནས་སྡུད་དཔེ་ཚད་བཟོ་བཀོད་ ཡང་ཅིན་ མོ་བཏབ་ཀྱིས་ གནས་སྡུད་དབྱེ་དཔྱད་ལུ་ ཁྱད་པར་བཟོཝ་ཨིན་མས།
ཨང་གྲངས་དབྱེ་དཔྱད་འདི་གིས་ ལག་ལེན་དབྱེ་དཔྱད་དང་ ཚོད་དཔག་གྲུབ་མཐའ་ ལག་ལེན་ཐོག་ དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ ཐབས་ལམ་བརྟག་ཞིབ་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ ཨང་གྲངས་དབྱེ་དཔྱད་དེ་ནང་ ཚོད་དཔག་དང་ ཐ་དད་ཐོག་ དམིགས་བསལ་གནད་དོན་ རིམ་ཐེངས་ནོར་བ་ཚུ་ བརྟག་ཞིབ་འབདཝ་ཨིན་མས།
ཅེན་མེ་ཌལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ ལུ་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འདི་གིས་ མི་ཚེ་གཅིག་གི་ གྲུབ་འབྲས་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ཐོ་འདི་གིས་ ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ དཀའ་ངལ་ཁག་༩ དེ་ཅིག་ སེལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
པའེ་གི་ གནས་གོང་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ ཁོ་གིས་རྩིས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མིང་ཚིག་ "ཨང་རྩིས་" ཟེར་མི་འདི་ པའེ་ཐ་གོ་རིནསི་གིས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་ད་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ཨང་རྩིས་ལྷབ་སྦྱང་འདི་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་སྦེ་ སྲིད་དོན་ཉོག་འཛིན་ལུ་བརྟེན་ ཨེ་ལེགསི་ཟན་ཌི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡེ་ཤུ་པའི་མི་སྡེ་འདི་གིས་ མོ་འདི་ནང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དོགས་པ་ལུ་ སྒྱེན་མོ་སྦེ་ མོ་ལུ་ཉེས་ཁྲིམས་བཀལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཚན་རིག་ཀི་དེབ་ཚུ་ ཁ་སྐད་གཞན་ནང་ སྐད་སྒྱུར་དོན་ལུ་ མ་དངུལ་གྲོགས་རམ་འདི་ ཀ་ལིཔསི་གི་སྲིད་སྐྱོང་སྐབས་ལུ་ཡང་ འབད་དང་འབད་བཞིན་པར་ཡོདཔ་ད་ མཁས་པ་ཚུ་ རང་སོའི་སྐད་སྒྱུར་ནང་ མཁས་མཆོག་ཐོན་ཏེ་ འདི་གི་དགའ་ཚོར་ལུ་ འདི་བཟུམ་ཚན་རིག་གོང་འཕེལ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་ མུཛ་ལིམ་སྲིད་སྐྱོང་འོག་ ལཱ་འབད་མི་ མཁས་པ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ ཡིད་ཆེས་རུང་བའི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་ཡང་ མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཚུ་ཨིན་མས།
ཁོལ་ཇོའི་ལམ་ལུགས་དང་ ཆོས་ཕྱོགས་ལམ་སྲོལ་ལས་ ཆོས་མིན་རིང་ལུགས་ལུ་ འཕོ་སོར་འབད་བའི་དུས་རབས་སྐབས་ལུ་ ཡིད་ཆེས་ཅན་གྱི་ ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་མང་རབས་ཅིག་ལུ་ ལཱ་འགན་གཞན་ཡོདཔ་ད་ ལུ་ཀ་ པ་སིཝ་ལི་ (རྩིས་ཁྲའི་ གཞི་བཙུགས་) ནི་ཀོ་ལོ་ ཕོན་ཊ་ན་ ཏར་ཏག་ལི་ཡ་(བཟོ་རིག་དང་ རྩིས་བཀོད་པ) གེ་རོ་ལ་མོ་ ཀཱར་ཌ་ནོ་(འབྱུང་འགྱུར་དང་བའེ་ནོ་མི་ཡཱལ་རྒྱ་སྐྱེད་ གཞི་བཙུགས) རོ་བཱརཊ་ རེ་ཀོར་ཌི་(དྲུང་འཚོ) དེ་ལས་ ཕྲན་ཀོ་ཡེསི་ ཝི་ཊི་(ཁྲིམས་རྩོདཔ)།
དུས་རབས་འདི་གི་ བིརི་ཊིཤ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ནང་ ཨི་ཊ་ལི་དང་ ཇར་མ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་གི་གོམས་འདྲིས་ཅན་གྱི་ ཐབས་ལམ་ དང་ལེན་འབད་ཡོད་རུང་ འགྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ དལ་དབང་དང་ རང་སྐྱོང་གི་རིམ་ལུགས་ལུ་ སྤྲོ་སྣང་འཕེལ་ཡོདཔ་ལས་ ཡོངས་གསལ་གྱི་དུས་སྐབས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འདི་བཟུམ་མའི་ཐབས་ལམ་གྱིས་ ཧཱམ་བོལཌ་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ གྲོས་འཛོམས་ ཡང་ཅིན་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཞིནམ་ལས་ ཚན་རིག་ནང་དོན་ཆེ་བའི་ ཆེས་མཐོའི་ཞིབ་འཚོལ་རྩོམ་ཡིག་བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་དང་ སྦྱོར་འཇུག་ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་ཚུ་ ཨིསི་ཊེམ་(ཚན་རིག་དང་ འཕྲུལ་རིག་ བཟོ་རིག་ དེ་ལས་ ཨང་རྩིས་) ནང་ལས་ གཉིས་ ཚེ་གཡོག་ཨིན་པའི་ བརྩི་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩིས་དྲུང་གིས་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནི་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ དགོས་མཁོ་གསལ་སྟོན་གྱི་ ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ གནས་སྟངས་ཡོད་རུང་ དགོངས་ཞུའི་ཕན་འདེབས་དང་ དགོངས་ཞུའི་འོང་འབབ་ཚུ་ དེ་ལས་ ཚོང་སྡེའི་ཁེབ་ས་འབོར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ཐབས་ལུ་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་གི་ འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན་མས།
ཨི་ཇིབ་ཤན་གྱི་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ལུ་ གོ་རིམ་ཅན་གྱི་རིམ་ལུགས་ རོ་མཱན་ཨང་གྲངས་ལྟ་བུ་ཚུ་ གྲངས་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ གྲངས་འབོར་དྲན་ཐོ་ལས་ མར་འབབ་ཡོད་ཨིན་མས།
སྔ་གོང་གི་ཨང་གྲངས་རིམ་ལུགས་འདི་ནང་ མཚོན་རྟགས་ཚུ་ ཚག་མེདམ་ད་ སེག་ས་ཇེ་སི་མཱལ་(གཞི་༦༠) རིམ་ལུགས་འདི་ བེ་བི་ལོ་ནི་ཡཱན་ཨང་གྲངས་ཀྱི་དོན་ལུ་ཨིནམ་ད་ ཝི་ཇི་སི་མཱལ་(གཞི་༢༠) རིམ་ལུགས་འདི་གིས་ མ་ཡ་ཨང་གྲངས་ཀྱི་ ངེས་ཚིག་སྟོནམ་ཨིན།
ཨི་ལུ་སིཌ་གི་ལཱ་ སྤྱི་ལོ་༣༠༠ བི་སི་ཁམས་ཅིག་གི་སྔོན་མར་ གི་རིཀ་གིས་ ཨང་རྩིས་བརྟག་ཞིབ་འདི་གིས་ གྲུབ་མཐའ་དང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ ཡིད་ཆེས་ཚུ་ མཉམ་འབྱུང་ལུ་ཐལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྔོན་མའི་གི་རིཀ་ཚུ་ལུ་ ཧེ་ལིན་ནིསི་ཊིག་དུས་སྐབས་ཚུན་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ རྟགས་མེདཔ་ཨིནམ་ལས་ ཆ་ཚན་སོ་སོ་གསུམ་འབད་མི་རྟགས་ཚུ་ ཨང་གནས་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཆ་ཚན་གཅིག་འདི་ རྐྱང་པའི་ས་གོ་དང་ ཆ་ཚན་གཅིག་འདི་ བཅུ་གི་ས་གོ་ དེ་ལས་ ཆ་ཚན་གཅིག་འདི་ བརྒྱ་གི་ས་གོ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཁོང་གི་ ཨཱལ་གི་རི་དམ་བགོ་རྩིས་ཡང་ ཅོག་འཐདཔ་ཨིནམ་ད་ དུས་རབས་༢༠ པའི་ནང་ ཨང་གནས་ལས་ཨང་གནས་ཨིསི་ཀོ་ཡར་རུཊ་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ ཨཱར་ཀེ་མེཌིསི་(གསར་བཏོད་འབད་བ)།
སྔ་དུས་ཀྱི་རྒྱ་མི་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བརྟག་ཞིབ་འདི་ ཤཱང་རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་སྐབས་ལས་རང་ དར་ཁྱབ་སོང་སྟེ་ ཏཱང་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཚུ་འཕྲོ་མཐུད་དེ་ གཞི་རྟེན་ཨང་གྲངས་ལས་ གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་ཚུན་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
བརྒྱ་གི་ས་ཁོངས་ནང་ ཁོང་གིས་ རྐྱང་པའི་ས་གོ་ནང་ རྟགས་ལོག་སྟེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གཞན་མི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཀླད་ཀོར་འོག་རྒྱུ་གི་གྱངས་ཁ་ འགོ་ཐོག་དོན་ཁུངས་ཡོཔད་སྦེ་ གསར་མཐོང་དང་ གོ་དོན་རྟོགས་ དེ་ལས་ བསྟར་སྤྱོད་འབད་མི་འདི་ སྔ་དུས་རྒྱ་མི་ཚུ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་དུས་མཉམ་ སི་རི་ཡ་གི་ཡེ་ཤུའི་བླམ་ སི་བཱ་རཱསི་ སེ་བོཊ་(༦༥༠ ཨེ་ཌི) གིས་ "བཤད་མིའི་ནང་ མིང་ཚིག་གཞན་གྱི་སྟོད་མ་ཚུགས་པའི་ རྩིས་བཏོན་ཐབས་ལམ་འདི་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས།
ཨཱ་ར་བི་ཡཱན་ཚུ་གིས་ཡང་ འ་ནི་ཐབས་ལམ་གསརཔ་འདི་ སྦྱང་བརྩོན་འབད་དེ་ དེ་ལུ་ ཧེ་སེབ་ཟེར་ སླབ་སྲོལ་དར་ནུག
དུས་རབས་བར་མའི་ ཨིསི་ལཱ་མིཀ་འཛམ་གླིང་དང་ ཕྱི་དར་ཡུ་རོབ་ལུ་ ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་དར་ཁྱབ་སོང་མི་འདི་ ཚག་མཚོན་རྟགས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྩིས་བཏོན་སྟབས་བདེ་དྲགས་བཟོ་བ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་བརྡ་རྟགས་དབྱེ་ཞིབ་འདི་ བསམ་ཞིབ་གོ་རིམ་གྱི་ལག་ལེན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འབདཝ་ཨིན།
དཔེར་ན་ ཨང་གནས་ཅན་གྱི་གློག་རིག་འདི་གིས་ གློག་ལམ་ཁ་སྐོང་ བསྐྱར་ལོག་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ ཕབ་རྩིས་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་ གློག་ལམ་ཁ་སྐོང་གསོག་འཇོག་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ སྦྱོར་བཏུབ་རྒྱབ་འགལ་གྱི་ བརྡ་མཚོན་ལུ་ ལག་ལེན་གཉིས་བཀལ་ཐབས་ལམ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ སྲ་ཆས་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྒྱུར་རྩིས་འདི་ནང་ ཨང་གྲངས་གཉིས་བསྡོམས་ཏེ་ ཨང་གྲངས་རྐྱང་པ་ལུ་བཟོ་མི་འདི་ གྲུབ་འབྲས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
གལ་སྲིད་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ གྱལ་རིམ་ནང་ཡོདཔ་སྦེ་ མནོ་བསམ་གཏང་པ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་༡ ལས་མཐོ་བའི་སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་པ་ཅིན་ དཔེར་ན་ ཨེགསི་འདི་ ཨང་གྲངས་ཀླད་ཀོར་ལས་བརྒལ་ཏེ་ འཐེན་དོ་བཟུམ་ཨིནམ་ལས་ ཨང་གྲངས་༡ འདི་ ཨེགསི་ཡོད་སར་འཐེནམ་ཨིན།
Dividend བགོ་བཤའི་ཁེབ་ས་གང་རུང་ ཀླད་ཀོར་གྱིས་ divided བགོ་བཤའ་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ཁ་གསལ་བཀོད་མ་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ གཞི་རྩའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ ཀཱརལ་ ཕིརིཌ་རིཆ་ གཱསི་གིས་ བདེན་ཁུངས་བཀལ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩིས་རྟགས་གནས་ས་(ཨང་གྲངས་ "གནས་ས་རྩིས་ རྩིས་རྟགས་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན") ཟེར་མི་འདི་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ བརྡ་མཚོན་ ཡང་ཅིན་ ཨེན་ཀོ་ཌིང་ཚུ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ ཆེ་ཧིང་གོ་རིམ་སོ་སོར་ མཚན་རྟགས་ཅོག་འཐདཔ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། (དཔེར་ན་ ཨང་གྲངས་ "པ་འདི་ རྐྱང་པའི་ས་གོ་ ཨང་གྲངས་"པ་དང་ "པ་འདི་ བཅུ་པའི་ས་གོ་ ཨང་གྲངས་"པ་དང་ "པ་འདི་ བརྒྱ་གི་ས་གོ་ ཨང་གྲངས་"པ་) དང་ རེ་ཌིགསི་ཚག་དང་མཉམ་ དཔྱ་རྩིས་བརྡ་མཚོན་ལུ་ འ་ནི་མཚན་རྟགས་ཅོག་འཐདཔ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། (དཔེར་ན་ ཨང་གྲངས "པ་འདི་ བཅུ་པའི་ས་གོ་ ཨང་གྲངས་"པ་དེ་ལས་ ཨང་གྲངས་ "པ་འདི་ བརྒྱ་གི་ས་གོ་ ཨང་གྲངས་"པ)།
ཨང་གྲངས་ཀླད་ཀོར་འདི་ placeholder པེལེསི་ཧཱོལ་ཌར་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་པ་ལས་ རྩིས་རྟགས་གནས་ས་ལག་ལེན་འདི་ འགོ་ཐོག་ སྤྱི་ལོ་༤༥༨ཨེ་ཌི་ལུ་ རྒྱ་གར་ལས་ Jain ཇཱེན་ཀི་དེབ་ནང་ མིང་གནས་ལོ་ཀ་ཝི་བཱ་གཱ་ཟེར་བཏགས་ཏེ་ དུས་རབས་༡༣ པའི་ནང་ འ་ནི་བསམ་ཞིབ་ཚུ་ ཨེ་ར་བི་ཡ་འཛིམ་གླིང་གི་མཁས་ཚུ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཧིན་དུ་-ཨེ་ར་བིཀ་ཨང་གྲངས་རིམ་ལུགས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཕི་བཱོ་ན་སི་གིས་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གྲུབ་འབྲས་འདི་ གནས་ས་ཅོག་འཐད་པའི་ ཨང་གྲངས་རེ་ལས་ རྐྱང་པའི་ཨང་གནས་ཚུ་ བསྐྱར་ལོག་བསྡོམས་རྩིས་ རྩིས་རྐྱབ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཚུ་ གཡས་ལས་གཡོན་ཕྱོགས་ལུ་ རྩིས་རྐྱབ་ཨིན།
གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨང་གནས་འདི་ སྐབས་བབས་གནས་སའི་ རྩིས་བཅུད་ཨིནམ་ད་ གཡོན་ཕྱོགས་ལུ་ ཨང་གནས་བསྡོམས་རྩིས་ཀྱི་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ གཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨང་གནས་གཉིས་པ་གི་ རྩིས་བཅུད་དེ་ ཡར་སེང་འགྱོཝ་ལས་ དུས་རྒྱུན་གྱི་ཨང་གྲངས་༡ པ་ཨིན། (འདི་མེན་ ཨང་གྲངས་ཀླད་ཀོར་ཨིན)།
གྱལ་རིམ་༡༠ དང་ བཅད་ཐིག་༡༠ འབད་མིའི་ སྒྱུར་རྩིས་ཐིག་ཁྲམ་འདི་གིས་ ཨང་གནས་ཆ་རེ་གི་ གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་ཚུགས།
ཕབ་རྩིས་དང་ བགོ་རྩིས་ལུ་ཡང་ གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ ཐབས་རིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་མིང་གནས་ནང་ འདི་བཟུམ་མའི་ ཁྱད་རྣམ་འདི་ མཇུག་སྡོམ་ལུ་ འགྲེལ་པ་རྐྱབ་སྟེ་ གོང་གི་ཐོ་འདི།
པེནསི་བཅད་ཐིག་གི་ ཡོངས་བསྡོམས་འདི་༢༥ ཨིན།
འ་ནི་ལག་ལེན་འདི་ ཤི་ལིང་བཅད་ཐིག་ནང་ རྩིས་བཅུད་བསྐྱར་ལོག་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ པེ་ནིསི་བཅད་ཐིག་ལས་ མདུན་དུ་འབག་པའི་ ཐབས་ཤེས་ཁ་སྐོང་ རྩིས་བཅུད་བསྡོམ་དགོཔ་ཨིན།
ཤོག་གྲངས་༡༥༠ འབད་མི་ སྙོམས་གྲངས་ཐིག་ཁྲམ་ལྡན་པའི་ རང་བཞིན་ཀི་དེབ་འདི་ནང་ རིན་གོང་མ་འདྲཝ་ "༡ ལས་༡༠༠༠༠ ཚུན་ ཕཱར་ཐིང་༡ ལས་པ་འུནཌ་༡ ཚུན།"
འ་ནི་སློབ་སྦྱོང་འདི་ རེ་ཅིག་སྐབས་ ཨཱལ་གཱོ་རིཟམ་ཟེར་ སླབ་ཨིན།
ཟ་ཀཊ་དང་ ཨིརཐ་འབྲེལ་བའི་ གཞུང་སྐྱོང་ལག་ལེན་སློབ་སྟོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཨིསི་ལཱ་མིཀ་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
བསྡོམས་རྩིས་(སྡོམ་རྟགས་ཀྱིས་ བརྡ་སྟོན་མི) འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ གཞི་རྟེན་ལག་ལེན་བཞི་ཡོད་མི་ལས་ གཅིག་ཨིནམ་ད་ གཞན་གསུམ་འདི་ ཕབ་རྩིས་དང་ སྒྱུར་རྩིས་ དེ་ལས་ བགོ་རྩིས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཨཱལ་ཇེབ་བྲ་ནང་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ལྷབ་སྦྱང་སོ་སོ་ཅིག་ བསྡོམས་རྩིས་འདི་ བཅུད་དོན་ཆོས་ཚན་ ཝེཀ་ཊར་དང་ མེ་ཊི་སེསི་ཁྲམ་རིས་ སཱབ་ཨིསི་པེསི་ དེ་ལས་ སྡེ་ཆུང་ཚུ་གུ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་ཨིན།
ཇེ་རཱན་ཌིབ་ ས་ཕིགསི་-ཨེན་ཌི(nd) གྲུབ་འབྲས་ལག་ལེན་ཐོག་ "ཨེ་ཌེནཌ(addend)"དེ་ལས་ "བསྡོམ་བཏུབ་པའི"།
སཱམ(sum) དང་ "སཱ་མཱནཌ(summand)" ལེ་ཊིན་ལས་ འབྱུང་བའི་ མིང་ཚིག་སུ་མ་ "མཐོ་ཤོས་ དྲག་ཤོས་" དེ་ལས་ བྱ་ཚིག་སུ་མ་རི་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོདཔ།
དུས་རབས་བར་མའི་ཨིང་ལིཤ་ཤུལ་ལས་ མིང་ཚིག་ "ཨེ་ཌེན(adden)" དང་ "ཨེ་ཌིང་(adding)" ཚུ་ ཅའུ་སཱར་གིས་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ དར་ཁྱབ་གཏང་ནུག
དཔེ་ལྟར་ད་ བརྡ་རྟགས་ ཨེ་+བི+སི་ཚུ(a + b + c) དབུས་སུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ན་ (ཨེ+བི)+སི་ ཡང་ཅིན་ ཨེ+(བི+སི)-( (a + b) + c or a + (b + c)?
མི་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ དམིགས་བསལ་སྤྱའི་རིགས་ཚུ་ ཚད་འཛིན་ལྕོགས་གྲུབ་ སྡོམ་རྩིས་སྟོནམ་ཨིན།
སྡོམ་རྩིས་ཉམས་མྱོང་ཡོདཔ་ལས་ ཨ་ལུ་ཚུ་གིས་ ཨང་གྲངས་མཐོ་ཤོས་ལས་རྩིས་ཏེ་ སྡོམ་རྩིས་ཚུ་ མགྱོགས་པར་ལྷབ་ཚུགསཔ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ ཨང་གྲངས་༣ པ་ལས་འགོ་བཙུགས་རྩིས་ཏེ་ ཨང་གྲངས་ "༤ དང་༥།"
ཀླད་ཀོར: ཀླད་ཀོར་འདི་ སྦྱོར་བཏུབ་ངོ་རྟགས་ཨིནམ་ལས་ ཀླད་ཀོར་བསྡོམས་རྩིས་རྐྱབ་ནི་འདི་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་མེན།
ཕན་ཚུན་ཐོག་ལུ་ ཨེ་ལའིན་གཅིག་ ཚག་དཔྱ་གཉིས་ ཚག་གནས་ས་འདི་ ས་གནས་གཅིག་ནང་།
གལ་སྲིད་ ཨེ་ཌེནཌསི(addends)ཚུ་ ཤའཕཊི་གཉིས་སྒྱིར་ཚད་ལུ་ཡོད་པ་ཅིན་ འ་ནི་ཚུ་ ཨང་གྲངས་སོ་སོ་གིས་ རྩིས་བསྡོམས་དགོ།
འཐེན་ཤུགས་རྒྱབ་སྐྱོར་ ཐེག་བཏུབ་ ཐབས་ལམ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཅུག་ནུག
ཕབ་རྩིས་རྐྱབ་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ པཱསི་ཀཱལ་གྱི་ རྩིས་འཕྲུལ་ལྷན་ཐབས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ད་ དེ་ནང་ བསྡོམས་རྩིས་་ལྟར་དུ་ ཐབས་ཤེས་ལེ་ཤ་དགོཔ་ཨིན།
ཨེགསི་ཨོ་ཨཱར་(XOR)དང་ ཨེ་ཨེན་ཌི་(AND)གཉིས་ཆའི་རྒྱལ་སྒོ་འདི་ ཨང་གནས་ཅན་གྱི་ཚད་མ་ཤེས་རྟོག་ལུ་ ཐད་ཕྲང་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ ཨེ་ཌར་གློག་ལམ་ཡོངས་རྫོགས་ཤེས་རྟོགས་འབྱུང་ཚུགས་ཏེ་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཀྱི་ཚད་མའི་ ལག་ལེན་ལུ་འབྲེལ་མཐུད་འབད་ཚུགས།
ལག་ལེན་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དོན་དངོས་སུ་ལུ་ འ་ནི་ཤུལ་མའི་ བཟོ་བཀོད་གསུམ་གྱི་ བ་ཚ་ཨིན།
སྔོན་ཤེས་མེད་པའི་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་མང་དྲག་འདི་ གློག་རིག་ལས་རིམ་ནོར་བ་གི་ ཁྱབ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཨིན།
ངོ་མ་སྦེ་རང་མནོ་བསམ་གཏང་པ་ཅིན་ གོང་འཁོད་ངེས་ཚིག་འདི་ ཆ་ཤས་གོ་རིམ་ཆ་ཚན་ཨེན་ཀྲུ་(N2)གི་ བསྐྱར་ལོག་གྲུབ་རྩིས་ལུ་ བསྟར་སྤྱོད་ཨིན།
ཨེ་དང་བི་གཉིས་ གང་རུང་ཅིག་ ཀླད་ཀོར་ཨིན་པ་ཅིན་ འདི་ངོ་རྟགས་སྦེ་ ཆ་བཞག་དགོ།
འདི་ཁར་ སྡེ་ཚན་ཆ་ཤས་འདི་ རང་བཞིན་ཨང་གྲངས་ཀྱིས་ བསྒྲིག་ཡོདཔ་ད་ སྡེ་ཚན་འདི་ ཧྲིང་གྲངས་གྱི་ སྦྱོར་བཏུབ་སྡེ་ཚན་ཨིན།
འདི་ཁར་ སྡོམ་རྩིས་ངོ་མའི་ སྟབས་བྱུང་དང་ འབྲེལ་འབྱུང་ཚུ་ ཐད་ཀར་ཨིནམ་ད་ ཨང་གྲངས་ངོ་མ་ཀླད་ཀོར་འདི་ ལོག་པའི་ཁུངས་ལྡན་ཆ་ཚན་ལུ་ ཆ་བཞག་པ་ཅིན་ ཀླད་ཀོར་འདི་ སྦྱོར་བཏུབ་ངོ་རྟགས་ཨིན།
ཀོ་ཀོ་ཅེ་གོ་རིམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ འ་ནི་ལག་ལེན་འདི་ ངེས་ཚིག་ལྡན་པ་ཅིག་ལུ་ སྒྲུབ་དགོ།
ཧྲིལ་གྲངས་ཆ་ཚན་གྱི་ སྦྱོང་ཚན་༢ པ་ལུ་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡོདཔ་ད་ སྡོམ་རྩིས་ལག་ལེན་ཡོད་མི་འདི་ བུ་ལེན་ཚད་མ་ནང་ལུ་ "ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ ཡང་ཅིན་ ལཱ་འགན་ཟེར་" སླབ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་གིས་ རང་བཞིན་ཨང་གྲངས་སྡོམ་རྩིས་འདི་ འཕོ་སོར་ཚད་ལྡན་ཟེར་བའི་ སྤྱིར་བཏང་སོ་སོར་གཉིས་ལུ་དབྱེ་བའི་ གོ་དོན་སྤྲོདཔ་ཨིན།
སྒྱུར་རྩིས་དང་ སྡོམ་རྩིས་གཉིས་ལས་ སྒྱུར་རྩིས་ སྤྱིར་བཏང་ཡོདཔ་ཧ་གོ་དགོ།
གལ་སྲིད་ ལོག་པ་མ་ཡིན་པའི་ ཨང་གྲངས་ཨེ་དང་བི་གཉིས་ ཆེ་ཧིང་གོ་རིམ་སོ་སོ་ཨིན་པ་ཅིན་ ཁོང་གི་གྱངས་ཁ་(གྲུབ་འབྲས་) ཚུ་ ཧ་ལམ་ མཐོ་ཤོས་དང་འདྲ་མཉམ་འོངམ་ཨིན།
འདི་ནང་ ཨང་གྲངས་རྐྱང་པའི་གྱངས་ཁ་(གྲུབ་འབྲས་) གི་གནས་སྐབས་ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ གྱངས་ཁ་འདི་སྟོང་པ་ ཀླད་ཀོར་ཨིན།
གཅིག་སྡོམ་ཟེར་མི་འདི་ དབྱེ་བ་ "སཱ་མེ་ཤཱན་" ཀཱོན་ཊི་ནཱམ་ ཡང་ཅིན་ དམིགས་བསལ་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སོ་སོར་དབྱེ་བའི་ རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཨིན།
ལམ་ལུགས་མཉམ་སྦྱོར་ཚུ་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཐད་ཕྲང་སྡོམ་རྩིས་ནང་ ཚུལ་མཐུན་བཅའ་ཡིག་རྒྱབ་འགལ་བཀག་ནི་ དཔེར་ན་ རྩེད་རིག་གྲུབ་མཐའ་ནང་ ཐབས་རིག་སྦྱོར་འཇུག་ ཡང་ཅིན་ ཚད་འཕྲུལ་གྱི་གནས་སྟངས་གནས་ས་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན།
བགོ་རྩིས་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ གཞི་རྟེན་ལག་ལེན་ནང་གསེས་བཞི་ཡོད་ས་ལས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ ཨང་གྲངས་ཚུ་མཉམ་སྡོམ་བསྒྲིག་སྟེ་ ཨང་གྲངས་གསརཔ་ཅིག་ལུ་ བསྒྲིགཔ་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས་(བགོ་ལྷག་དང་མཉམ་)ཡོད་མི་འདི་ལུ་ ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་གཞི་གནས་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ པོ་ལི་ནོ་མིཡེལ་རིངསི་ཟེར་ རྟོགས་མ་ཚུགས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལུ་ (སྦྱོར་རྩིས་དང་ བསྡོམས་རྩིས་གཉིས་ རྐྱང་པའི་སོ་སོར་གྱི་ ཐབས་གཞི་ཟེར་ གོ་བ་ལེན་དགོཔ)།
འ་ནི་ བགོ་རྩིས་བརྡ་རྟགས་འདི་ བགོ་རྩིས་ལག་ལེན་རྐྱངམ་གཅིག་བརྡ་སྟོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ དཔེར་ན་ རྩིས་འཕྲུལ་གྱི་ ཐབས་ལམ་གུ་ཡོད་པའི་ ཁ་ཡིག་བཟུམ།
བགོ་བཤའ་རེ་ལུ་ བགོ་བཤའི་སྐོར་ཐེངས་རེ་ལུ་ དངོས་པོ་ལེ་ཤ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་བ་ཅིན་ འདི་གིས་ ཐབས་ལམ་དུམ་བུ་ལུ་ བགོ་རྩིས་ཨིནམ་ལས་ ཌི་ཝི་ཌེནཌ་ལས་ ཌི་ཝའེ་ཛཱར་གྱི་ སྙམས་གྲངས་ལས་ཕབ་རྩིས་ བསྐྱར་ལོག་འབྱུང་སྲིད།
མི་ངོམ་གཅིག་གིས་ རྩིས་རྐྱབ་ཐིག་ཁྲམ་ལག་ལེན་ཐོག་ ཨང་གྲངས་གཉིས་བགོ་རྩིས་རྐྱབ་ད་ དེ་ཡང་ རྩིས་རྐྱབ་ཨང་གྲངས་གཉིས་ཕབ་རྩིས་རྐྱབ་སྟེ་ རྩིས་རྐྱབ་མ་གཏུབ་པའི་ གྲུབ་འབྲས་ཤེས་ཚུགས།
གློག་རིག་ལས་རིམ་གྱི་ཁ་སྐད་ལ་ལུ་ཅིག་ དཔེར་ན་སི་(C)འདི་ ཧྲིལ་གྲངས་བགོ་རྩིས་ཆ་བཞག་ཐོག་ གནས་སྟངས་༥ ལས་མཐོ་བ་ཨིན་པ་ཅིན་ ལན་འདི་ ཧྲིལ་གྲངས་ར་ཨིན།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ བི་གུ་ལས་ཨེ་(ཡིག་ཐོག) བགོ་རྩིས་ངེས་བདེན་རྐྱབ་པ་ཅིན་ སྙོམ་རྩིས་ལུ་ ཐབས་ཤེས་ཝའེ་འདི་ཨིན་མས།
དཔེ་སྦེ་ཞུ་བ་ཅིན་ མེ་ཊིགསི་ཨཱལ་ཇེབ་བྲ(matrix algebras)དང་ ཀོ་ཊིར་ནིའོན་ ཨཱལ་ཇེབ་བྲ(quaternion algebras)ཚུ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་མའི་བརྡ་སྟོན་ཚུ་བཙུགས་པ་ཅིན་ རྩིས་འཕྲུལ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ བརྡ་འཕྲིན་ནོར་བ་སྟོནམ་ཨིན།
འ་ནི་ གསར་ཚབ་འདི་གིས་ ཨང་གྲངས་གཉིས་ཀྱི་ མཐོ་དྲགས་མར་ཕབ་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ འདི་བཟུམ་མའི་བྱ་རིམ་འདི་ བསྐྱར་ལོག་འབད་བ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་ཟུང་ཆུང་ཚུ་གི་ ཨང་གྲངས་གཉིས་ འདྲ་མཉམ་བཟོ་ཚུགས།
ཇི་སི་ཌི(GDC)འདི་ནང་ བརྡ་སྟོན་མི་འདི་ བེ་ཛའོཊ་ངོ་རྟགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་མའི་ ཡར་རྒྱས་ལུ་བརྟེན་ ལོ་གཱ་རི་དཱམ་འདི་ལུ་ ཧྲིལ་རྩིས་ཆུང་བ་ཨང་གནས་(གཞི་རྟེན་༡༠) ལུ་ ཨང་གྲངས་གུ་ལྔ་ཐེངས་ཐབས་ལམ་ལྷག་ དགོས་མཁོ་མེདཔ་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་འདི་ལུ་ གྲུབ་རྩིས་དང་ སྦྱོང་ལཱ་ལག་ལེན་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་འདི་ ཌིའོ་ཕེན་ཊཡེན་སྙོམ་རྩིས་བསལ་ཐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱ་ནག་བགོ་ལྷག་གྲུབ་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བའི་ ཨང་རྩིས་འཚོལ་ནི་དང་ དཔྱ་རྩིས་འཕྲོ་མཐུད་བསྒྲིག་ནི་ དེ་ལས་ ཨང་གྲངས་ངོ་མའི་ཁུངས་ལྡན་ཚོད་རྩིས་ངེས་བདེན་ འཚོལ་ཞིབ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ ཌི་ཝའེ་ཛཱར་སྦོམ་ཤོས་ འཕྲལ་འཕྲལ་ཡིག་ཐོག་ལུ་ ཇི་སི་ཌི(ཨེ་,བི) ཡང་ཅིན་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་(ཨེ་,བི) འབྲི་སྲོལ་ཡོདཔ་ད་ ཤུལ་མམ་གྱི་རྩིས་རྟགས་འདི་ བརྡ་དོན་ངེས་མེད་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། རྩིས་རྟགས་འདི་ ཧྲིལ་གྲངས་ཀྱི་ཨ་ལོང་ལུ་འོད་ལྡན་ཨིནམ་ལས་ བསམ་ཞིབ་འདི་ འདི་གུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ཇི་སི་ཌི(GDC)དང་འབྲེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེར་ན་ ཨང་གྲངས་༦ དང་༣༥ འདི་ གཞན་གྱི་བགོ་མ་བཏུབ་པའི་ཨང་གྲངས་ཨིན་མི་འདི་ ཨང་གྲངས་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ བགོ་གྲངས་༢ ཡོདཔ་ཨིན: ༦=༢x༣ དང་ ༣༥=༥x༧།
ཧྲིལ་གྲངས་མཐོ་དྲགས་ཀྱི་ བགོ་གྲངས་འདི་ དཀའ་ངལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་ད་ ཀིརིཔ་ཊོ་གཱ་ར་ཕིཀ་མགྲོན་སྐྱོང་འདི་ མི་སྲིད་པ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གི་ལམ་ལུགས་ཆ་ཚན་ཨང་སྒྲིག་ཨེ་དང་བི་འདི་ མ་གཞི་ ཇི་གི་སྙོམས་གྲངས་ཆ་ཚན་དང་ཅོག་འཐདཔ་ཨིན(ཨེམ་ཇི་ ཨེམ་འདི་ཧྲིལ་གྲངས་ཨིན)།
སོ་སོར་ཨིན་པ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་ཆུང་ཀུ་གི་སྙོམས་གྲངས་ཨཱར་ཀེ-༡ འདི་ ཨང་གྲངས་སྦོམ་གྱི་སྙོམས་གྲངས་ཨཱར་ཀེ-༢ ལས་ ཕབ་རྩིས་བཏོན་ཏེ་ བགོ་ལྷག་ཨཱར་ཀེ་འདི་ ཨཱར་ཀེ-༡ ལས་ ཆུངམ་ཨིན།
རྒྱུ་མཚན་དེ་ལུ་བརྟེན་ སི་གིས་ འགོ་ཐོག་བགོ་ལྷག་ r0, བགོ་ནི་ཨིན་མི་འདི་ r0 = a − q0b = mc − q0nc = (m − q0n)c
ང་བཅས་ཀྱིས་ དང་པ་ར་ བི-བའེ་-བི(b-by-b )་གྲུ་བཞི་རྫ་ལེབ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གྲུ་བཞི་དཀྱུས་རིང་གུ་རྫ་ལེབ་ དཔའ་བཅམ་ཨིན་རུང་ དེ་བསྒང་ ཨཱར༠-བའེ-བི་ལྷག་ལུས་གྲུ་བཞི་དཀྱུས་རིང་འདི་ རྫ་ལེབ་མེདཔ་ད་ r0 &lt; b དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ལྷག་ལུས་གྲུ་བཞི་དཀྱུས་རིང་འདི་གུ་ r0-by-r0 གྲུ་བཞི་རྫ་ལེབ་ དཔའ་བཅམ་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས་ངེས་ཚིག་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་ གྲུབ་རྩིས་འདི་གིས་ བགོ་འབྲས་དང་ བགོ་ལྷག་ཚུ་ འོང་སྲིད་པ་ལས་ འདི་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཨིན་པའི་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་ཚུགས།
བསྐྱར་ཐོན་ བསྐྱར་བརྗོད་ཀྱི་མཇུག་ལུ་ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་བི་གིས་ བགོ་ལྷག་ཨཱར་ཀེ་བཟུང་སྟེ་ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་གྱི་ཨེ་གིས་ སྔོན་མམ་གྱི་ rk−༡ འདི་ བཟུང་ཚུགས།
ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་དང་རྒྱལ་རབས་མཁས་པ་ བི་ཨེལ་ ཝེན་ཌར་ ཝེར་ཌཎ་གིས་ དཔེ་དེབ་རིམ་ཐོན་༧ པ་འདི་ ཨང་གྲངས་གྲུབ་མཐའ་འདི་ པའེ་ཐ་གཱོ་རསི་སློབ་གྲྭའི་ ཨང་རྩིས་མཁས་མཆོག་གིས་ བྲིས་ཡོད་པའི་ སློབ་དེབ་ལས་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཤུལ་ལས་ ཨིཝ་ཀིལིཌསི་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་འདི་ རྒྱ་གར་དང་ རྒྱ་ནག་ལུ་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་སྦེ་ གསར་ཐོབ་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གནམ་རིག་དང་ ཟླ་ཐོ་ནོར་མེད་བཟོ་བའི་སྐབས་ དཀའ་ངལ་ཐོན་མི་འདི་ ཌིའོ་ཕེན་ཊའེན་སྙོམ་རྩིས་ཀྱིས་ བསལ་ཐབས་ལུ་ཨིནམ།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས(Euclidean algorithm )འདི་ འགོ་ཐོག་ བེ་ཀེཊ་གི་ བྱ་མདངས་དང་ དགའ་སྤྲོ་ཅན་གྱི་དཀའ་ངལ་༡༦༢༤ ལོའི་ པར་སྐྲུན་ཐངས་༢ པའི་སྐབས་ ཨང་གྲངས་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་སྟེ་ ཡུ་རོབ་ལུ་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།
དུས་རབས་༡༩ པའི་ནང་ ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས(Euclidean algorithm )འདི་ལས་བརྟེན་ ཨང་གྲངས་རིམ་ལུགས་གསརཔ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གཱ་སེན་ཧྲིལ་གྲངས་དང་ ཨེནསི་ཊེན་ཧྲིང་གྲངས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས་འདི་ ཨང་གྲངས་གྲུབ་མཐའི་གཞི་རྟེཧ་ཨིན་ཟེར་ འགྲེལ་བཤད་འགོ་ཐོག་རྐྱབ་མི་འདི་ པི་ཊར་ གཱསེ་ཊབ་ ལེ་ཇུའིན་ དི་རིཆི་ལེཊ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ ཕར་མེཊ་གི་ གྲུ་བཞི་གཉིས་མའི་གྲུབ་རྩིས་ འགོ་དང་པ་ བདེན་ཁུངས་བཀལ་མི་འདི་ ཌི་ཌི་ཀིནཌ་ཨིནམ་ད་ ཁོ་གིས་ བདེན་ཁུངས་བཀལ་ནིའི་དོན་ལུ་ གཱ་སེན་གྱི་ ཧྲིལ་རྩིས་བགོ་གྲངས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས་ཀྱི་ གཞན་མི་འཇུག་ཐངས་ཚུ་ དུས་རབས་༡༩ པའི་ནང་ གོང་འཕེལ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ དཔེ་གསར་ཧྲིལ་གྲངས་འབྲེལ་བའི་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་ཚུ་ཡང་ གོང་འཕེལ་གཏང་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཧེ་ལ་མཱན་ ཕེར་གུ་སཱོན་དང་ ཨཱར་ཌབ་ལུ་ ཕོར་ཀེཌ་(༡༩༧༩) དེ་ལས་ ཨེལ་ཨེལ་ཨེལ་གྱི་ ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་ཚུ་ཨིན་མས།
ཨེམ་སྙོམས་གྲངས་ཚུ་ བཏེག་རྩིག་སྦོམ་ལས་ ཆུང་ཀུ་བཤུབ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྩེདམ་རྩེ་མི་ཚུ་ སྐོར་རྒྱབ་བཙུགསཔ་ཨིན།
ཧྲིལ་གྲངས་ཡོད་ཚད་ཅིགཔ་ལུ་ ཡུ་ལུ་འགྱུར་ལྡོག་སྤྲོད་ན་ ཚད་ལས་འདས་པའི་སྡ་ཚན་ཐབས་ཤེས་འདི་ རྐྱང་པའི་ཐབས་ཤེས་(x༡,y༡) ལས་ ཐོབ་ཚུགས།
འདི་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་ལག་ལེན་གྱི་ གྲུབ་འབྲས་འདི་(བསྡོམས་རྩིས་དང་ ཕབ་རྩིས་ སྒྱུར་རྩིས་ དེ་ལས་ བགོ་རྩིས) མོ་དྲུ་ལོ་༡༣ ལུ་ མར་ཕབ་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ༡༣གི་སྙོམས་གྲངས་ཚུ་ སྡོམ་ནི་ ཡང་ཅིན་ ཕབ་སྟེ་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ ༠ ལས་༡༢ གི་བར་ན་ ཐོན་དགོཔ་ཨིན།
ད་ལྟོ་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ རྩིས་བཅུད་ཨེན་ལས་ ཨེམ་-༡ ཚུན་གྱི་ དབང་དུ་གཏང་སྟེ།
རྒྱས་བཤད་ཀྱི་དོན་ལུ་ འབྱུང་འགྱུར་གྱི་བགོ་འབྲས་༡ ༢ ༣ ཡང་༤ གི་ ཧ་ལམ་༤༡.༥% དང་ ༡༧.༠% དེ་ལས་ ༥.༩% ཚུ་ གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨིན།
རང་བཞིན་ཨང་གྲངས་ཨེ་དང་བི་གཉིས་ཀྱི་ ཇི་སི་ཌི(GCD)འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་ ནུས་མེད་ཐབས་ལམ་གཅིག་ཨིནམ་ད་ འ་ནི་འདི་ ཌི་ཝའེ་ཛར་ཚུ་ག་ར་ རྩིས་རྐྱབ་ནི་ཨིནམ་ད་ ཇི་སི་ཌི་འདི་ ཌི་ཝའེ་ཛར་མཐོ་ཤོས་ཨིན་མས།
གོང་ལུ་བཀོད་དོ་བཟུམ་ ཇི་སི་ཌི(GCD)འདི་ ཨང་གྲངས་ཨེ་དང་བི་གིས་ བགོ་བའི་ གཞན་གྱི་བགོ་མ་བཏུབ་པའི་བགོ་གྲངས་ གྲུབ་འབྲས་དང་འདྲ་མཉམ་ཨིན།
ལེཧ་མེར་གྱི་ ཇི་སི་ཌི་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་ནང་ གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་སྤྱིར་བཏང་གཞི་རྩ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཟུང་ལྡན་ཨཱལ་གཱོ་རི་དཱམ་གྱི་ ཇི་སི་ཌི་མགྱོགས་ཤུགས་རྩིས་བཏོན་འདི་ ཚུན་མིན་གཞི་རྟེན་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་བགོ་རྩིས(Euclidean algorithm)འདི་ པོ་ལི་ནོ་མི་ཡལསི་གི་ ལམ་ལུགས་ཌིའོ་ཕེན་ཊའེན་སྙོམ་རྩིས་དང་ རྒྱ་ནག་བགོ་ལྷག་དཀའ་ངལ་ཚུ་ བསལ་ཐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་ད་ པོ་ལི་ནོ་མི་ཡལསི་གི་ འཕྲོ་མཐུད་དཔྱ་རྩིས་ཚུ་ཡང་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཚུགས།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌིཡེན་གཞི་གནས་གང་རུང་ཅིག་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་བགོ་གྲངས་གཞི་གནས་(ཡུ་ཨེཕེ་ཌི) ཨིནམ་ད་ གཅིག་ཤོས་འདི་ འཛོལ་བ་ཨིན།
ཨིཝ་ཀི་ལི་ཌཡེན་གཞི་གནས་འདི་ ཨ་རྟག་ར་ གལ་ཅན་འོས་འབབ་ག་གཞི་གནས(པི་ཨའེ་ཌི) ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གཞི་གནས་ཨིནམ་ད་ འོས་འབབ་ཡོད་རིགས་ཡོད་ཚད་ གལ་ཅན་འོས་འབབ་ཨིན།
སྟེང་ཨང་དང་ བགོ་ཨང་ཚུ་ སྤྱི་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་ དཔྱ་རྩིས་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ བསྡོམས་པ་དཔྱ་རྩིས་དང་ མགུ་རྙོག་དཔྱ་རྩིས་ དེ་ལས་ ཟུང་འབྲེལ་ཨང་རྟགས་ཚུ་ཨིན།
ཐ་སྙད་དེ་ ཐོག་མར་ གནམ་རིག་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ འདི་བཟུམ་མའི་དཔྱ་རྩིས་འདི་ སེག་ས་ཇི་སི་མཱལ་དཔྱ་རྩིས་ལས་ ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་ དུས་རབས་༡༧ པའི་སློབ་དེབ་ རིག་རྩལ་ས་གཞི་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔྱ་རྩིས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་ འདི་གི་ཕན་མཉམ་ཨང་གྲངས་འདི་༡ ཨིནམ་ལས་ ཕན་མཉམ་ཨང་གྲངས་འདི་ དཔྱ་རྩིས་ཀྱི་ སྒྱུར་རྩིས་རྒྱབ་འགལ་ཨིན།
བགོ་ལྷག་འདི་ དཔྱ་རྩིས་ཆ་ཤས་ཀྱི་ སྟེང་ཨང་ཨིན།
༥x༡༧(=༨༥) འདི་ ༤x༡༨(=༧༢) ལས་སྦོམ་ལས་ ག་བསྡུར་གྲུབ་འབྲས་འདི
བཞི་དཔྱ་གཅིག་གི་ གསུམ་དཔྱ་གཅིག་འདི་ བཅུ་གཉིས་དཔྱ་གཅིག་ཨིནམ་ལས་ བཞི་དཔྱ་གཅིག་གི་ གསུམ་དཔྱ་གཉིས་འདི་ བཅུ་གཉིས་དཔྱ་གཉིས་ཨིན།
རེ་ཅིག་སྐབས་ དམིགས་བསལ་དུས་ཚོད་ཅོག་འཐདཔ་གུ་ བཟོ་ཐབས་ལུ་ ཚད་ལས་འདས་པའི་བསྐྱར་ལོག་ཚག་འདི་ དགོཔ་ཨིན་མས།
ཨི་ཇིབ་ཤཱན་གྱིས་ ཨི་ཇིབ་ཤཱན་དཔྱ་རྩིས་བི་སི་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
ཁོང་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ དེང་སང་ཐབས་ལམ་གྱི་ལན་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔྱ་རྩིས་ཀྱི་ དེང་སང་གི་བརྡ་སྟོན་འདི་ལུ་ བི་ན་རཱ་སི་ཟེར་ སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ད་ བི་ན་རཱ་སི་འདི་ ཐོག་མར་རྒྱ་གར་ལུ་ ཨཱརྱ་བྷ་ཊ་དང་ བྷྲ་མ་གུབ་ཏ་ དེ་ལས་ བྷཱསི་ཀཱ་རཱ་གི་ རིག་ལཱ་ཚུ་ནང་ལས་ འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ མོ་དྲུ་ལར་ཨཱར་ཐི་མི་ཊིག་ཟེར་མི་འདི་ གྱངས་ཁ་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ ཨང་གྲངས་༡འདི་ མོ་དྲུ་ལཱསི་ཟེར་མི་ རྩིས་བཅུད་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ "ཨང་གྲངས་༢ལུ" འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལག་ལེན་ངོ་མ་རང་ རིམ་ཨང་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཅེག་སུམ་ཟེར་མི་ཨང་གནས་ རྩིས་རྐྱབ་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཨཱར་ཨེས་ཨེ(RSA)དང་ དྲེ་ཕི་ཧེལ་མེན་གིས་ མཐུད་རུང་བའི་སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ པོ་ལི་ནོ་མི་ཡཱལ་གྱི་ དཔྱ་བགོ་མཐོ་ཤོས་དང་ ཨེལ་ཇེཔ་ར་ དེ་ལས་ ཨིན་ཊི་ཇར་དང་ རེ་ཤཱན་ནཱལ་ནམ་བར་ཟེར་མི་ཨང་གྲངས་གུ་ གོ་རོཔ་ནཱར་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་གསང་ཨང་བཏོན་མི་ལས་རིམ་དང་རྩིས་འཕྲུལ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མོ་དྲུ་ལར་ཨོ་པི་རེ་ཤཱན་ཟེར་མི་འདི་ མོ་དྲུ་ལར་ཨཱར་ཐི་མི་ཊིག་ཟེར་མི་གི་རིམ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རིམ་ལུགས་འདི་ གནས་སྟངས་འདི་ནང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་༩དང་འབྲེལ་བའི་རྩིས་བཏོན་ནི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་གིས་ ལགཔ་གིས་འབད་ ཚག་གི་ཨང་རྩིས་འདི་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་འབད་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀོན་གུ་རུནསི་སེ་ཡེས་གི་ ལི་ནི་ཡར་ལམ་ལུགས་འདི་ གོ་སཱན་བཏོན་བཏང་ཞིནམ་ལས་ པོ་ལི་ནོ་མི་ཡཱལ་གྱི་ནང་ལུ་ རྩིས་རྐྱབ་ཚུགས། ཁ་གསལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཀོན་གུ་རུནསི་ཐིའུ་རམ་བལྟ་ད།
ཧྲིལ་གྲངས་དང་ རེ་ཤཱན་ནཱལ་ཨང་གྲངས་ དེ་ལས་ རི་ཡཱལ་ནམ་བར་ཚུ་ བསྒྱུར་རྩིས་འབད་ནི་འདི་ འ་ནི་གཞི་རྟེན་ངེས་ཚིག་གིས་ འགྲེལཝ་ཨིན་མས།
ཚད་གཉིས་ཀྱི་བསྒྱུར་འབྲས་འདི་ ཚད་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསརཔ་ཅིག་ཨིན་མས།
བསྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་རྒྱབ་འགལ་འདི་ བགོ་རྩིས་ཨིན།
ཀླད་ཀོར་མ་ཡིན་པའི་ ཨང་གྲངས་གཅིག་ ཁོ་ར་གིས་རང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ལན་འདི་ ཨང་གྲངས་༡རང་ཐོན་འོང་།
འ་ནི་བསྒྱུར་རྩིས་མང་སུ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་བསྒང་ལས་ འགྱུར་སྲིད་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་ གཞན་མི་འགྱུར་ཚུགས་པའི་མིང་དང་རྟགས་མཐུན་པའི་སྐབས་ལུ་ མགུ་རྙོག་དྲགས་སྦེ་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འགྱུར་ཚུགས་པའི་མིང་འདི་ གུག་བཤད་ནང་བཙུགས་པའི་ཚིག་གི་ཧེ་མ་འབད་རུང་ ལཱ་འགན་མིང་དང་ཅིག་ཁར་ ངོ་འཛོལ་ནི་དང་ ཡང་ན་ གོ་རིམ་ལག་ལེན་གྱི་ནང་ལུ་ འཁྲུལ་བ་མེད་པར་ ངེས་གཏན་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
བསྒྱུར་རྩིས་འབད་ནི་གི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ "ཆ་རྐྱེན་"ཟེར་ ཐད་ཀར་དུ་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ཚུགས་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
བསྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འདི་ བགོ་གྲངས་ཀྱི་རིམ་པ་ལུ་གནས་དགོཔ་མེད་ནི་འདི་གིས་ "བསྒྱུར་བྱའི་ཨང་རྩིས" དང་ "བསྒྱུར་མི་ཨང་" འདི་ གཞི་རིམ་གྱི་ནང་ལུ་དང་ བསྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ ཕན་ཐོགས་ཡོད།
བསྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ཐོན་མི་གྲུབ་འབྲས་ལུ་ བསྒྱུར་འབྲས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འཕྲུལ་རིག་བརྡ་རྟགས་རིམ་སྟོན་གློག་རིག་གིས་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ འཛོལ་བ་མེད་པར་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་སྦེ་ བསྒྱུར་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་གི་རྣམ་གཞག་འདི་ རྒྱ་ཚད་ཀྱི་དབྱེ་དཔྱད་ཀྱིས་ བཏོན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀམ་པེ་ལེགསི་ནམ་བར་ཟེར་མི་ཨང་གྲངས་ནང་ལུ་ གོ་རིམ་མེདཔ་ཨིན།
ནཱ་ལུ་ ངོས་འཛིན་ཨང་༡ཡོད་མི་འདི་ སྡོམ་རྩིས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་འོག་ལུ་ ངོས་འཛིན་ཨང་ཀླད་ཀོར་ཡོད་མི་ལས་ རྒྱབ་འགལ་ཨིན་མས།
འདི་གི་དོན་ལུ་ རྩེད་ཐང་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཚད་འབྱིན་ཏེ་ཡོད་མི་གུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཨིན་བར་ཊི་བཱལ་ཨིས་ཀོ་ཡར་མེ་ཊི་སི་ཡེས་བཏོན་དགོ
བདེན་པ་གཅིག་འདི་ ཀླད་ཀོར་མ་རྩིས་བར་བཞག་རུང་ བསྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་འོག་ལུ་ ཧྲིལ་གྲངས་འདི་ སྡེ་ཚན་ཅིག་མེནམ་ཨིན་མས།
རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ བརྒྱ་དཔྱ་གཅིག་འདི་(ལེ་ཊིན་ནང་ལས་ པར་སེན་ཊུམ་ "བརྒྱ་གཅིག་ལས་"ཨང་གྲངས་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ བརྒྱ་གཅིག་གི་དཔྱ་རྩིས་ཀྱི་ ཆ་ཚད་ཅིག་ཨིན་མས།
འ་ནི་དཔྱ་རྩིས་ རྩིས་རྐྱབ་ནི་འདི་ ཧ་ལམ་བརྒྱ་དཔྱ་རྩིས་རྐྱབ་དོ་བཟུམ་ཅིག་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྒྱ་དཔྱ་གི་སྐོར་ལས་བཤད་པའི་སྐབས་ལུ་ ཆ་སྙོམ་ག་ཅི་འདུག་ག་གསལ་བཀོད་འབད་ནི་འདི་ཁག་ཆེ།(འདི་ཡང་ བརྒྱ་དཔྱ་༡༠༠ལུ་ ཡོངས་བསྡོམས་ག་དེམ་ཅིག་ མཐུན་དོ་ག)
གྲངས་ཚད་ཀྱི་ནང་ལུ་ "བརྒྱ་དཔྱ་༡༠ཡར་སེང་" དང་ ཡང་ན་ "བརྒྱ་དཔྱ་༡༠མར་བབས་" གི་ཐད་ཁར་ ཨ་རྟག་འབད་བ་ཅིན་ འ་ནི་འདི་ འགོ་ཐོག་གྲངས་ཚད་ཀྱི་རྩིས་བཅུད་དང་ ཆ་སྙོམ་ཨིན་མས།
བརྒྱ་དཔྱ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མ་འདྲཝ་དང་ བརྒྱ་དཔྱ་གི་ཚག་གི་བར་ན་ལུ་ གསལ་རི་རི་མེད་མི་འདི་གིས་ བརྡ་བརྒྱུདཔ་ཚུ་གིས་ བཙག་འཐུ་གི་གྲུབ་འབྲས་ དཔེར་ན་ གྲུབ་འབྲས་གསརཔ་དང་ ཧེ་མའི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཚུ་ བརྒྱ་དཔྱ་ནང་ལུ་སྙན་ཞུ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཧེང་སྐལ་རང་ མགུ་ཐོམ་སི་སི་ཅིག་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མིང་ཚིག་འདི་ ལེ་ཊིན་གྱི་མིང་ཚིག་ པར་སེན་ཊུམ་ལས་ ལྟ་གྲངས་ནུག
བརྡ་སྦྱོར་དང་ གནས་ཚད་ལམ་སྟོན་ནང་ལུ་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ བརྒྱ་དཔྱ་འདི་ ག་དེ་འབད་འབྲི་ནི་ཨིན་ན་གི་ཐད་ཁར་ ཁྱད་པར་ཆགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྐྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་ དམའ་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོད་པའི་ནམ་དུས་ལུ་ སྐྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་དཔྱ་༡ལས་ དམའ་སུ་སྦེ་ཡོད་པ་ཅིན་ དཔེར་ན་ "ཊེ་ཤ་རི་ཨིསི་ཊོག་"ཟེར་མི་བགོ་བཤའ་འདི་ བརྒྱ་དཔྱ་ "མེན་པར་ བརྒྱ་དཔྱ་༡འབད་བ་ཅིན"།
འདི་བཟུམ་སྦེ་ སྡེ་ཚན་གཅིག་གི་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མི་གི་བརྒྱ་དཔྱ་དང་ རྩེད་འགྲན་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཡོད་པའི་ཆ་སྙོམ་འདི་ཡང་ ཚག་གི་ཚད་སྙོམ་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ སྡེ་ཚན་གཅིག་ལུ་ རྒྱལ་ཁ་བརྒྱ་དཔྱ་ .༥༠༠ཐོབ་མི་འདི་གིས་ རྩེད་འགྲན་བརྒྱ་དཔྱ་༥༠རྒྱལ་སོངཔ་ཨིན་མས།
ཕབ་རྩིས་ཀྱིས་ཡང་ སྡོམ་རྩིས་དང་བསྒྱུར་རྩིས་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་རང་ ལམ་ལུགས་ལུ་ གནས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་གུ་ ཕབ་རྩིས་རྐྱབ་ནི་འདི་ རྩིས་རྐྱབ་ཐངས་ནང་ལུ་ འཇམ་ཤོས་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ གཅིག་ཨིན་མས།
ཨང་གྲངས་གཅིག་ལས་ ཕབ་རྩིས་ག་དེ་ཅིག་འབད་ཡི་ག་ འདི་ལུ་ སབ་ཊ་ཧེནཌ་ཟེར་སླབ་ཨིན་རུང་ ཕབ་རྩིས་ག་ཏེ་ལས་འབད་ཡི་ག་ འདི་གི་ཨང་གྲངས་ལུ་ མི་ནི་ཡུནཌ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
 ཕབ་རྩིས་ཟེར་བའི་མིང་ཚིག་འདི་ ལེ་ཊིན་གྱི་མིང་ཚིག་ སབ་ཊ་ཧི་ཡར་ནང་ལས་ ལྟ་གྲངས་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སབ་ཟེར་མི་འདི་ འདི་གི་འོག་ལས་" དང་ ཊ་ཧར་ཟེར་མི་འདི་ "འཐེན་ནི་"ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ཨང་༣པའི་ས་སྒོ་ལས་ ཨང་༣པ་ནང་ལུ་རང་ སྡོད་ནི་གི་དོན་ལས་ གཡན་ཁ་ཐུག་ལུ་ གོམ་སྤོ་ནི་མེདཔ་ལས
འདི་བཟུམ་གྱི་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཐིག་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དགོཔ་འདི་ཁག་ཆེ།
གྲུབ་འབྲས་ཨང་ "༡" ཐོན་མི་འདི་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ཆ་མེད་བཏངམ་ཨིན་མས།
ཨང་བཅུ་པའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨང་༡ལས་ཉུང་ནི་འདི་གིས་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ༡༠གིས་ཡར་སེང་འབད་དེ་ ཁྱད་པར་༡ཆགས་ཏེ་ ༩ཐོན་མི་འདི་ ཨང་བཅུ་པའི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ འབྲིས་ཏེ་འདུག
རྩིས་ཕབ་འདི་ ཨང་བརྒྱ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨང་༦འདི་ ༥ལས་ མ་ཉུང་ནི་འདི་གིས་ ཁྱད་པར་འདི་ ཨང་བརྒྱ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ འབྲིཝ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཕབ་རྩིས་འབད་ནི་གི་ཨང་གྲངས་བརྒྱ་གཅིགཔོ་འདི་ གཅིག་གིས་ ཡར་སེང་འབདཝ་ཨིན་མས།
ལན་འདི་ ཨང་༡ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་བརྒྱ་གཅིག་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ འབྲིཝ་ཨིན་མས།
འ་ནི་རྩིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ འགོ་དང་པ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༦༣༧ལུ་ པའི་རི་ཌི་ཕར་མེཌ་གིས་ ཨར་ཐི་མི་ཊི་ཀ་ཟེར་མི་ རྩིས་ཀྱི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་འཁོད་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ ཁོ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ ཁོ་ལུ་སྒྲུབ་བྱེད་ཡོད་རུང་ ཀི་དེབ་འདི་ནང་ལུ་ ཤོང་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཚོས་གཞི་ལྔ་གི་རྣམ་གཞག་གིས་འབད་བ་ཅིན་ སབ་ཁྲ་གཅིག་གུ་ཚོན་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ ཚོས་གཞི་ལྔ་འདི་བཏུབ་རང་བཏུབ་ཟེར་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ དུས་རབས་༡༩པའི་མཇུག་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཁུངས་དང་སྦྲགས་ཏེ་བཏོན་ནུག །ཨིན་རུང་ ཚོས་གཞི་བཞི་གིས་ ལང་ཟེར་མི་འདི་ བདེན་ཁུངས་བསྐྱལ་བ་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་བཏང་ནུག
རྣམ་གཞག་འདི་ གློག་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བདེན་ཁུངས་བསྐྱལ་མི་རྣམ་གཞག་ འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
ད་རུང་ སབ་ཁྲ་ག་བཟུམ་འབད་རུང་ རྣམ་གཞག་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབད་མི་དང་རྒྱབ་འགལ་འབད་མི་དཔེ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ འ་ནི་ སབ་ཁྲ་༡༩༣༦བཟུམ་མཐོང་པའི་ ཆ་ཤེས་ཅིག་དགོ་ནི་ཨིན་མས།
འདི་ཡང་ ངོ་མ་རང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༨ལུ་ ཨེས་ཊེ་ནིསི་དང་ ཊིཊ་ཟི་གིས་ བཟོ་ནུག
ཨང་ཝི་(V)འདི་ ཀའུ་(q)དང་གཅིག་ཁར་ རེ་ཤ་ནཱལ་པོ་ཡོནཊི་གི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀའུ་ཀེ་ཡོད་པའི་ཐིག་མཚམས་ཚུ་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཧེན་རི་པོ་ཡོན་ཀེར་གིས་བཏོན་མི་རྣམ་གཞག་འདི་གིས་ ཐི་རི་དྲའི་མེན་ཤ་ནཱལ་གྱི་ས་སྟོང་བཟུམ་མཐོང་མི་ས་སྟོང་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོད་རུང་ མཐུན་དེ་ཡོད་པའི་ཁར་ དབྱིབས་ཡང་ཚད་སྦེ་ ས་མཚམས་མེད་པར་འོངམ་ཨིན་མས།
རྩིས་མཁས་མཆོག་ གི་རི་གོ་རི་པེ་རིལ་མཱན་གྱིས་ ཧ་ལམ་དུས་རབས་གཅིག་དེ་ཅིག་གི་རིང་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་པའི་ཤུལ་ལུ་ བདེན་ཁུངས་ཚུ་ ཨཱར་ཟིཔ་བརྒྱུད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢དང་༢༠༠༣ལུ་ ཐོབ་ཚུགསཔ་སྦེ་བཟོ་ནུག
པེ་རིལ་མཱན་གྱིས་ འ་ནི་བདེན་ཁུངས་ཀྱི་ཆ་ཤེས་འདི་ སྒྲུབ་ཚུགས་ནུག
གློག་རིག་གིས་ འཕྲལ་རང་ བདེན་དཔྱད་འབད་ཚུགས་པའི་རྩིས་འདི་ གློག་རིག་གིས་རང་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་འབད་ ག་དེ་སྦེ་སེལ་ཚུགས་ག་ཟེར་དྲི་བའི་སྐབས་ལུ་ འབད་མི་ཚུགས་ཟེར་བའི་ལན་གསལ་འབད་ནུག
ག་འདི་འཛོལ་བ་ཨིན་ན་ བདེན་ཁུངས་བསྐྱལ་བསྐྱལཝ་མེད་རུང་ འགོ་ཐོག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་འདི་ བདེན་དང་ ཤུལ་མམ་གི་བདེན་ཁུངས་འདི་ མི་བདེན་ཟེར་ ཁྱབ་ཡར་སོང་ནུག
དཔེར་ན་ ཀོ་ལེཌསི་གིས་ ཧྲིལ་གྲངས་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ་ལུ་ཅིག་ ཆད་འགྱོ་ག་མི་འགྱོ་གི་ཐད་ཁར་ བདེན་ཁུངས་བཟང་མི་བལྟ་བའི་སྐབས་ལུ་ ཧྲིལ་གྲངས་ཆ་མཉམ་ དུང་ཕྱུར་ཁྲི་གཅིག་ལུ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་འདི་ འབྲེལ་འབྱུང་གི་བདེན་དཔྱད་དང་ གཞན་མི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་དང་ འབྲེལ་བ་འབད་ནི་བཟུམ་གྱི་ ལྷམ་པ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ལེ་ཤ་སྦེ་རང་ འོངམ་ཨིན་མས།
སྒྲུབ་བྱེད་བདེན་ཁུངས་བཟང་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཅིག་འདི་ ཨང་གྲངས་གཏན་གཏན་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རྒྱབ་འགལ་གྱི་དཔེ་བཏོན་མི་ལུ་ "བུ་རུཌ་ཕོརསི་ཟེ"ར་སླབ་ཨིན། འདི་གིས་ གནད་དོན་ཆ་མཉམ་བལྟ་སྟེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རྒྱབ་འགལ་གྱི་དཔེ་ བཏོན་མི་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཀོན་ཊིན་ནུམ་ཧེ་པོ་ཐི་སིའིས་ཟེར་མི་རྣམ་གཞག་འདི་གིས་ ཨང་གྲངས་ཆ་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་གི་འབྲེལ་འབྱུང་བཏོན་མི་འདི་ ངོ་མ་རང་ ཟར་མི་ལོ་ ཕེར་ནེན་ཀེལ་ཨེག་སོམ (Zermelo–Fraenkel axioms)གྱི་རྣམ་གཞག་ལས་ རང་དབང་ཨིནམ་སྦེ་སྟོན་ནི་གིས་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
རྣམ་གཞག་མཁས་མཆོག་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ རི་མཱན་གྱི་དཔག་ཚད་འདི་ བདེན་རྫུན་ག་དེ་འབད་ཨིན་ན་ དོགས་པ་བཟའ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ལོ་ཇིས་ཊིག་མེཔ་ཟེར་མི་འདི་ པོ་ལི་ནོ་མི་ཡཱལ་མེཔ་པིང་ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་ད་ འདི་ལུ་ ནོན་ལི་ནི་ཡར་ཌའི་ན་མི་ཀཱལ་སྙོམ་རྩིས་ལས་ སྤྱོད་ལམ་ནང་ལུ་ གོ་རིམ་མེད་པར་ ག་དེ་འབད་ཐོན་དོ་ག་གི་ དཔེ་བཟང་ཤོས་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
ཀིཔ་ལར་གྱིས་ ཕི་བོ་ན་སི་ནམ་བར་གྱི་ གཅིག་ཤུལ་གཅིག་ཡོད་པའི་ ཆ་ཚད་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་བཟང་ནུག
གནད་དོན་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལས་ འ་ནི་ཁྱད་ཚབ་འདི་གིས་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད།
དཔེར་ན་ ཨང་༠.༩༩༩…..དང་ ཨང་༡གིས་ ཨང་ཅོག་རང་ཐདཔ་སྟོན་ནི་འདི་གིས་ དོ་མཉམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གློག་རིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ πདང་e དེ་ལས་ ཨང་༢ཀྱི་རང་སྒྱུར་རྩ་གྲངས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ངེས་ཚིག་གསལ་རི་རི་མེད་པའི་ཨང་རྩིས་ཚུ་ ཐེར་འབུམ་བརྒྱ་གཅིག་ལས་ལྷགཔ་སྦེ་ རྩིས་རྐྱབ་སྟེ་འདུག
ཨང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཨ་རྟག་གི་ཨང་གྲངས་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་རང་ཐོན་ནི་འདི་གིས་ ཁོང་གསལ་སྟོན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྩིས་རྟགས་གསརཔ་ཚུ་ བཏོན་ཏེ་འདུག
རེ་ཚེ་སྐབས་ལུ་ ཨང་གི་ཁྱད་ཚབ་ཀྱི་རྟགས་འདི་རང་ སྤྱིར་བཏང་མིང་ཚིག་ཆ་མཉམ་ཨིན་མས།
ཀླད་ཀོར(༠)འདི་ ཨང་གྲངས་ཨིནམ་ད་ གྱངས་ཁ་གི་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་གིས་ ཁོ་རའི་གྱངས་ཁའི་ཨང་གནས་སྟོནམ་ཨིན་མས།
ཨིང་སྐད་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་ལུ་ zeroདང་ ནོཌ (ཡུ་ཀེ) དེ་ལས་ ནཱཌ (ཡུ་ཨེས)དང་ ནིལ་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨང་གྲངས་གཞན་མི་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་སྦྱར་ཏེ་ཡོད་པ་ཅིན་ "O" ཨོ་ཧོ(oh)དང་ཡང་ན་ ཨོ(o)ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
མེད་ཟེར་སླབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ མིང་ཚིག་ ག་ནི་ཡང་མེན་དང་ ག་ནི་ཡང་མེད་ཟེར་ཡང་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྒྱུད་འཕྲིན་ཨང་གྲངས་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཀླད་ཀོར་ལུ་ ཨོ་ཧོ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།
ཨེན་ཨེཕ་ཨཱར(nfr)ཟེར་མི་མིང་རྟགས་འདི་ དེ་བསྒང་ རོ་ཁང་དང་ རྩ་བ་ཆེ་ཞིང་རྩེ་རྣོ་བའི་བཟོ་དབྱིབས་ཀྱི་གཞི་འགྱམ་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ རིང་ཐུང་འདི་ གཞི་འགྱམ་གྱི་ཐིག་ཚད་འདི་ འ་ནི་ཐིག་ཚད་ཀྱི་ལྟག་དང་འོག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ འཇལཝ་ཨིན་མས།
བེ་བི་ལོ་ནི་ཡཱན་པེ་ལེས་ཧོལ་དྲར་ཟེར་མི་ཨང་རྩིས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཁོ་ར་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་ལས་ ཀླད་ཀོར་ངོ་མ་མེནམ་སྦེ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་མཇུག་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་༡༥༠གི་ནང་འཁོད་ པི་ཊོ་ལི་མི་གིས་ ཧིཔ་ར་ཅོ་ཧོསི་དང་ བེ་བི་ལོ་ནི་ཡཱན་ལས་ སེམས་ཤུགས་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཁོ་རའི་ཨང་རྩིས་ཀྱི་གནམ་རིག་ སིན་ཊ་སིའི་མེ་ཐ་མེ་ཊི་ཀ(Syntaxis Mathematica)དང་ ཨཱལ་མ་ཇེསཊི(Almagest)ཟེར་མི་ནང་ལུ་ ཨང་རྟགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཀླད་ཀོར་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
འ་ནི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༥༢༥ལུ་ དོ་མཉམ་གྱི་ཐིག་ཁྲམ་ནང་ལུ་ཐོན་མི་འདི་ དྲི་ཡོན་སིའི་ཟི་གོ་སིའི་གིས་ ལེ་ཊིན་ནང་ལུ་ གཞན་མི་རོ་མཱན་གྱི་ཨང་གྲངས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ནུ་ལ་དང་ ཡང་ན་ "ག་ནི་ཡང་མེནམ་སྦེ་སྐད" ་བསྒྱུར་འབད་ནུག
ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད(Lokavibhāga )ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ལོག་ཀ་ཝི་བྷ་ག་ཟེར་མི་ སྤྱི་ལོ་༤༥༨གི་ འཇིག་རྟེན་རིག་པའི་ཀི་དེབ་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་རྩིས་ཏེ་ ཚག་གི་རྩིས་བཅུད་ལམ་ལུགས་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་རོ་༨༡༣ནང་ལུ་ ཨཱལ་ཁ་ཝ་རིཟ་མི་གིས་ ཧིན་དུ་གི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ ཁོ་རའི་ གནམ་རིག་གི་ཐིམ་ཁྲམ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག"
འ་ནི་ཀི་དེབ་འདི་ ཤུལ་ལས་དུས་རབས་༡༢པའི་ནང་ལུ་ ཨཱལ་གོ་རིཊ་མི་དྲི་ནུ་མི་རོ་ཨིན་ཌོ་རུམ་ཟེར་བའི་མིང་བཏགས་ཏེ་ སྐད་བསྒྱུར་འབད་དེ་འདུག
ང་གིས་ ཞིབ་འཇུག་འདི་ ཞིབ་ཞིབ་སྦེ་རང་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ལེན་ནི་དང་འབག་ནི་གི་ཁྱད་པར་ཡོད་མི་གི་སྐོར་ལས་ ཧ་གོ་ཡི།
ང་གིས་ འ་ནི་ཀི་དེབ་འདི་ ང་ར་གིས་ཧ་གོ་ཚུགས་ཚུགསཔ་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་ ལེའུ་༡༥ལུ་དཔྱ་བགོ་རྐྱབ་སྟེ་ ཆ་ཚང་འབད་རང་བྲིས་ཏེ་ཡོད།
རྒྱ་གར་གྱི་ཨང་གནས་དགུཔོ་འདི་ ༩ ༨ ༧ ༦ ༥ ༤ ༣ ༢ ༡ ཚུ་ཨིན་མས།
ཨང་གྲངས་༢༥༤ལས་༢༥༥གི་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ནེ་ཅུ་རཱལ་ནམ་བར་ཟེར་མི་ཨང་རྩིས་ཅིག་འབད་ ཚུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ པོ་སི་ཊིབ་མེན་པའི་ ཨང་རྩིས་ཕུད་རྡོག་གཅིག་ཨིན་མས།
རྩིས་བཅུད་དང་ ཡང་ན་ ཨང་གྲངས་ཅིག་འབད་བའི་བསྒང་ལས་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཨང་གནས་ཀླད་ཀོར་འབད་བརྩི་དོ་བཟུམ་ཅིག་མེན།
ཨང་གྲངས་ཀླད་ཀོར་འདི་ ནེ་ཅུ་རཱལ་ནམ་བར་འབད་ རྩིས་ནི་ཡང་ཡོད་པའི་ཁར་ རྩིས་ནི་ཡང་མེད་རུང་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨིན་ཊི་ཇར་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཆ་ཚད་དང་ཨང་གྲངས་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།(ཨེལ་ཇེཔ་རིག་དང་ ཀོམ་པེ་ལེགསི་ནམ་བར་ཟེར་མི་ ཨང་རྩིས་ཡང་ཨིན།)
ཀླད་ཀོར་ནང་ལུ་ ཚད་མེད་པའི་གྱངས་ཁ་གི་ཆ་རྐྱེན་ཡོདཔ་ལས་ རང་གིས་མ་གཏོགས་གཞན་གྱིས་བགོ་མ་བཏུབ་པའི་ཨང་གྲངས་ཅིག་སྦེ་ རྩིས་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ཡང་ རང་གིས་མ་གཏོགས་གཞན་གྱིས་བགོ་མ་བཏུབ་པའི་ཨང་གྲངས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཅིག་འབད་བཀོད་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ ཀམ་པོ་སིཊ་ཡང་ རྩིས་མི་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
སོ་སོ་ཅིག་འབད་བཀོད་དེ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མེན་ འ་ནི་ལམ་ལུགས་འདི་ realདང་ ཀམ་པེ་ལེགསི་ནམ་བར་ ཨེགསི་ ག་ལུ་འབད་རུང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ཆ་ཚན་སྟོངམ་གུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཀ་དྲི་ན་ལི་ཊི་ཕང་ཤཱན་གྱིས་ ཆ་ཚན་སྟོངམ་འདི་ རྩིས་བཅུད་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ནི་འདི་གིས་ 0 ཨི་ལི་མེནཌ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེཔསི་ཊེག་ཨེལ་ཇེཔ་ར་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་སྦེ་སྟོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་འདི་ཡང་ སྡོམ་རྩིས་དང་ བསྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ བསྒྱུར་བ་མེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་སྦེ་ རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲངས་ཚད་ལ་ལུ་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ ཀླད་ཀོར་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ གཞན་མི་གནས་ཚད་ཚུ་ནང་ལས་ ཁྱད་པར་ཐོན་ཏེ་ཡོད་རུང་ གཞན་མི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཚུལ་མིན་གྱི་ཐོག་ལས་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གློག་མེད་རྡུལ་ཕྲན་ཁག་ཚན་བཞི་གིས་ རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ རྩིས་ནི་ནང་ སྟབས་བདེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དཔེར་ན་ ཆ་རྐྱེན་གྱི་རིམ་སྒྲིག་ནང་ སི་གི་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཨེན་ཆ་རྐྱེན་གྱི་རིམ་སྒྲིག་ནང་ལུ་ གོ་རིམ་འདི་ ཀླད་ཀོར་ལས་རྩིས་ཏེ་ འགྱོ་དགོ་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས།
གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ གནད་དོན་ཅིག་གུ་ རྩིས་བཅུད་མེདཔ་སྦེ་ཡང་ ཐོན་སྲིད་ནི་ཡོད།
ཡིག་བྲིསམ་གི་ནང་ལུ་ འ་ནི་འདི་ ས་སྟོང་མེནམ་མ་ཚད་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང་མེནམ་ཨིན་མས།
རྩིས་བཅུད་མེད་པའི་རྩིས་ ག་ཅི་རང་རྐྱབ་རུང་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ ཀླད་ཀོར་རང་ ཐོནམ་ཨིན་མས།
ག་དེ་ཅིག་འབད་ ཕོར་མུ་ལ་ཝཱན་ཟེར་མི་ སྣུམ་འཁོར་རྒྱུག་འགྲན་ནང་ལུ་ དུས་ཅི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་དྲག་ཤོས་ཐོན་མི་འདི་གིས་སང་ཕོད་ལས་བཅའ་མར་མ་གཏོགས་པ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ཡོད་མི་སྡེ་ཚན་གྱི་དེད་གཡོགཔ་གཅིག་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འབྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
མཛུབ་གནོན་ལྕགས་པར་གྱིས་ ཀླད་ཀོར་དང་ཨོ་གི་བར་ན་ལུ་ ཁྱད་པར་བཟོ་མ་ཚུགས་ནི་འདི་གིས་ ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཨང་རྩིས་ཀླད་ཀོར་གྱི་དོན་ལུ་ མཛུབ་གནོན་སོ་སོ་ཡང་མ་སྡོད་པས།
སྦུག་ནང་ལུ་ཚག་ཡོད་མི་ ཨང་རྩིས་ཀླད་ཀོར་འདི་ གློག་རིག་ཨའི་བི་ཨེམ་ཐི་རི་ཊུ་སེ་བེན་ཟི་རོ་ནང་ལུ་གསལ་སྟོན་འབད་ནི་གི་གདམ་ཁ་ཅིག་འབད་ ཐོན་ཐོནམ་བཟུམ་ཅིག་ཡོད་རུང་ མཁའ་འགྲུལ་གྱི་ཤོག་འཛིན་བཏོག་ནི་གི་ལམ་ལུགས་དང་ ཨེན་ཌ་ལེ་མོ་ནོ(Andalé Mono)ཟེར་མི་གློག་རིག་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ ཐོན་ཏེ་རང་སྡོད་ནུག
༡འདི་ ཨང་གྲངས་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་གོ་རིམ་ནང་ལུ་སྟོན་ནི་གི་ ཨང་གྲངས་ཅིག་ཡང་ཨིན།
ཀླད་ཀོར་འདི་ པོ་སི་ཊིཔ་དང་ ནེ་གེ་ཊིཔ་ ག་ཅི་ལུ་ཡང་ ཆ་མ་བཞག་པའི་སྐབས་ལུ་ ཨང་རྩིས་༡འདི་ པོ་སི་ཊིཔ་ཧྲིལ་གྲངས་འགོ་དང་པ་དང་ དམའ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨང་རྩིས་༡གི་ཆ་ཚད་ ག་ར་མེན་རུང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ འ་ནི་ལས་ ཧ་གོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་འབདཝ་ལས་ ཨང་རྩིས་གཅིག་འདི་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ཤུལ་ལས་ ཧྲིལ་གྲངས་ཅིག་ཨིན་མས།
རྣམ་གཞག་འདི་ དུས་རབས་༥པ་ལས་༡༥པའི་བར་ན་ལུ་ ཨ་ར་བིག་གི་ནང་ལུ་བྲིས་ཏེ་ཡོད་མི་ སློབ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཀི་དེབ་ཐོག་ལས་ མེག་རཔ་དང་ ཨེན་ཌ་ལུ་སི་ཡ་བརྒྱུད་དེ་ ཡུ་རོབ་ལུ་ ལྷོད་ནུག
ཨང་རྩིས་༡གི་བཟོ་བཀོད་ རིང་སུ་ཅིག་སྦེ་མ་བྲིས་མི་འདི་གིས་ ཨང་རྩིས་༧གི་ནང་ལུ་ཡང་ བར་ཐིག་གུ་ལུ་ ཐིག་ཕར་ཚུར་རྐྱབ་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།
ངེས་ཚིག་ལས་དཔྱད་སོང་པ་ཅིན་ ཨང་རྩིས་༡འདི་ ཆེ་ཧིང་དང་ རྩིས་བཅུད་ཆ་ཚང་ དེ་ལས་ ཀམ་པེ་ལེགསི་ནམ་བར་དང་ ཡུ་ནིཊ་ཝེག་ཊར་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཡུ་ནིཊ་མེ་ཊིགསི་ཚུ་གི་ ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་མས།
དབྱེ་ཁག་གྲུབ་མཐའ་ནང་ལུ་ ཨང་གྲངས་༡ འདི་ རེ་ཅིག་སྐབས་ དབྱེ་ཁག་འདི་གི་མཐར་ཐུག་གི་ དངོས་པོ་སྦེ་ བརྡ་སྟོན་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས།
གཞི་ཨང་༡ འདི་ སྒྱུར་རྩིས་འགོ་ཨང་གི་ ལཱ་འགན་ (༡ཨེགསི) འདི་ ཨང་གྲངས་༡ དང་ འདྲ་མཉམ་ཨིནམ་ད་ འདི་གི་ རྒྱབ་འགལ་གྱི་ཨང་གྲངས་མེད་(གལ་སྲིད་ ཡོད་སྲིད་པ་ཅིན་ དེ་ལུ་ ལོ་གཱ་རི་དམ་གཞི་ཨང་༡ པ་ཟེར་ དར་ཁྱབ་སོང་སོངཔ་འོང་།)
འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཝེཀ་ཊར་ཚུ་ རྐྱང་པའི་ཝེཀ་ཊར་ལུ་ སྔར་རྒྱུན་ལྟར་དུ་བཟོ་མི་འདི་ (དེ་ཡང་ ཆེ་ཧིང་གཅིག་གི་ ཝེཀ་ཊར) འཕྲལ་འཕྲལ་ དེ་ལུ་ འདོད་པའི་རྒྱུ་དངོས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཕི་བཱོ་ནཱ་སི་གོ་རིམ་ནང་ལུ་ ཨང་གྲངས་དང་པ་དང་ གཉིས་པ་(ཀླད་ཀོར་འདི་ ཀླད་ཀོར་ས་གོ་ནང་)ཨིནམ་ད་ ཨང་གྲངས་ ཨང་རྩིས་གོ་རིམ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཨང་གྲངས་དང་པ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ སྤྱི་མཚན་ཚབ་རྩིས་རིག་པ་འདི་གིས་ བརྩམ་གཞི་ཅིག་ཡོད་མི་ལཱ་གཞི་འདི་ བྲཙི་འཇོག་འབད་ནི་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་འདི་ རྐྱང་པ་ཡང་མེན་པའི་ཁར་ ཆ་ཚན་ཅིག་ཡང་མེན།
གཉིས་ལྡན་གྱི་གསང་ཡིག་འདི་ གནས་སྡུད་ག་ཅི་བཟུམ་ར་འབད་རུང་འདི་ཚུ་གི་ཁྱད་ཚབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གློག་རིག་ཀཱམ་པུས་ཀྲར་ཚུ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཨང་༡དང་ཀླད་ཀོར་གྱི་གོ་རིམ་ཨིན།
+༡ འདི་ པོ་ཟི་ཀྲོནསི་དང་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་གི་ གློག་འབྲེལ་གྱི་གློག་ནུས་བླུག་ནི་ཅིག་ཨིན།
ནིའུ་པའི་ཐ་གོ་རིའན་ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ གི་ར་ས་གི་ནི་ཀོ་མ་ཅཱུསི་གིས་ ༡འདི་ ཨང་གྲངས་་མེན་པར་ ཨང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཝི་ཨཱར་ནམ་བཱར་ཝཱན་ཟེར་མི་འདི་ མི་མེ་གི་རྣམ་པ་ཅིག་འབད་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་མི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༤ལོའི་ ཨ་ལུའི་རྒྱང་མཐོང་ལས་རིམ་ ལེ་ཛི་ཀྲའོན་ཟེར་མི་གི་ནང་ལས་ཞབས་ཁྲ་ཅིག་ཨིན།
ཚོགས་རྐང་རྩེད་ཀྱི་ནང་ལུ་ ༼སོ་ཀྲར་༽ ཨང་༡འདི་ རྐང་རིལ་རྨེད་མོའི་རིལ་ཚང་སྲུང་མི་འདི་ལུ་ བྱིནམ་ཨིན་མས།
ཨང་༡འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་འདེད་རིལ་ཧོ་ཀི་ལིག་གི་༼ཨེན་ཨེཆ་ཨེལ་༽ གི་ནང་ལུ་ གྱངས་ཁ་དམའ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོགཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ལིག་འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ནང་ ༠༠དང་༠འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཆོགཔ་སྦེ་ཨིན་མས། ༼ཨང་གྲངས་མཐོ་ཤོས་འདི་ ༩༨ཨིན་མས་༽
ཨང་གྲངས་ཀྱི་རིམ་བྲལ་མེད་པའི་གོ་རིམ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ འདི་ནང་ལུ་ ཚད་མེད་སྤྱ་གི་གྲུབ་རྩིས་ཀྱི་སྦེ་ རིམ་བྲལ་ཅན་སྦེ་ཐོན་མི་ ཚུལ་མིན་གྱི་གོ་རིམ་འོག་མ་རིངམོ་འདི་ཡོདཔ་ཨིན།
གཉིས་པ་ སྒོར་ཐིག་ཚད་ཤིང་དང་ ཕྲང་ཏང་ཏ་འབད་མི་ཟུར་འདི་གིས་ བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་ཨང་ཅིག་གྲུབ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ལས་ འདི་གིས་ "སྒོར་ཐིག་འདི་གྲུ་བཞི་གི་"གྲུབ་ནི་གི་འོས་འབབ་མེདཔ་ཨིན།
རྒྱ་གར་གྱི་གནམ་རིག་མཁས་པ་ ཨར་ཡ་བྷ་ཀྲ་གིས་ གོ་གི་ཨར་ཡ་བྷ་ཀྲི་ཡ་ ༼༤༩༩་ཨེ་གྲི་༽ གི་ནང་ལུ་ ༣་༡༤༡༦ གི་རྩིས་བཅུད་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
པར་ཤིའན་གྱི་གནམ་རིག་མཁས་པ་ ཇམ་ཤིྡྲ་ཨཱལ་ཀ་ཤི་གིས་ ལོ་ངོ་༡༨༠དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་འཛམ་གླིང་གི་དྲག་ཤོས་ཐོ་བཀོད་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ ཨང་གནས་༩འབད་མི་སེག་ས་ཇེ་སི་མཱལ་ ཚག་ཨང་གི་ཨང་གནས་༡༦་དང་ཧ་ལམ་ཅིག་འདྲན་འདྲ་མཚམས་ཅིག་འབད་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༤༢༤ལུ་ ཟུར་༣×༢༢༨ འབད་མི་ ཟུར་མང་དབྱིབས་ཅིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འདི་གིས་ ཚད་མེད་རིམ་སྒྲིག་འདི་སྤངམ་ཨིན་མས།
འ་ནི་འདི་ ས་ལ་མིན་དང་བེརེན་ཀྲི་གིས་ བའོ་བཅོས་འབད་ནི་འདི་གིས་ འདི་ལུ་ བེརེན་ཀྲི་–ས་ལ་མིན་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཚད་མེད་རིམ་སྒྲིག་དང་ཡང་ན་བསྐྱར་བརྗོད་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་དང་ ཁྱད་པཡ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མཐའ་དཔྱད་གྲུབ་འབྲས་འདི་མ་ཐོན་ཚུན་ཚོད་ བར་རིམ་གྱི་ཨང་གནས་ཚུ་ག་ར་ བདག་བཟུང་འབད་དེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་བློ་ལུ་བཟུང་ནི་གི་ཕན་འདེབས་ཚུ་ལུ་ སྡོམ་ཚིག་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་ཨང་གནས་ཚུ་ཡང་ ཤིང་གི་སྦེ་སྦོམ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ ཟླུམ་རྩེ་བཟུམ་འབད་བའི་ གནམ་པང་གུར་ལུ་སྦྱར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཨང་གནས་འདི་ ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ རྐྱང་པ་གི་རྟགས་སྦེ་ཨིནམ་དང་ ༼འདི་བཟུམ་ཡང་ "༢"༽ ཡང་ན་མཉམ་སྡོམ་གྱི་ནང་ལུ་ ༼འདི་བཟུམ་ཡང་ "༢༥"༽ ཨང་ཡིག་གི་གནས་རིམ་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨིན་མས།
ཨང་ཡིག་གི་གནས་རིམ་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་ ཀླད་ཀོར་ལས་ ཡར་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཧྲིལ་གྲངས་རེ་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཨང་གནས་རེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ད་ ཨང་གྲངས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ རེ་གྲིགསི་འདི་མ་བརྩི་བར་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨང་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཚབ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མར་ལུ་གཱལཔསི་ཚུན་ཚོད་ར་ ཨང་རྟགས་ངོ་མ་ཚུ་ དེང་སང་གི་ཚུ་དང་ཅོག་གཅིགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
མ་ཡ་ཚུ་གིས་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ཁྱད་ཚབ་བཏོན་ནི་ལུ་ འབུཔ་ཤུབས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་གནས་ཚུ་ཁྱད་ཚབ་འབད་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མཚན་རྟགས་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ ཐའི་གི་ཨང་ཡིག་ལམ་ལུགས་འདི་ ཧིན་དུ་ཨ་ར་བིག་ཨང་ཡིག་ལམ་ལུགས་དང་ ཅོག་གཅིགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གཉིས་ཆ་ར་ ལམ་ལུགས་༣གི་གཞི་འགྱམ་ལུ་བརྟཻན་ཏེ་ཨིན་མས།
འདས་པའི་ལོ་ངོ་༣༠༠དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྩོམ་བྲི་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ དྲི་སི་མཱལ་གྱི་ངོ་ཚབ་ལུ་ རྩིས་རྟགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ཁར་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་༡༡༡༡ ༼ཅིག་སྟོང་ཅིག་བརྒྱ་བཅུ་གཅིག་༽ འདི་རི་པུ་ནེཏ་ཨིན།
མཛུབ་མོ་༡༠་གྱངས་ཁ་རྐྱབ་པ་གི་མ་ཚད་ ལམ་སྲོལ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ མཛུབ་ཚིགས་དང་ མཛུབ་མོ་བར་ན་གི་ས་སྟོང་ དེ་ལས་ རྐང་མའི་མཛུབ་མོ་ཚུ་ཡང་ གྱངས་ཁ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྔོན་དུས་ཀྱི་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་སྡེ་ཚན་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ དང་ཕུའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ གོ་ཏ་སེ་དང་ མི་ངོའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ ཅ་ཆས་ཚུ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་ གྲངས་འབོར་དྲན་ཐོ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
མི་ལོ་༣༥༠༠བི་སི་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་ འདམ་གྱི་སྦེ་བཟོ་མི་ འཁྱོམ་གྱི་ོཅ་ཆས་ཚུ་གི་ཚབ་ལུ་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་རྟགས་ཚུ་དང་ གྲུ་ཞུར་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ དམ་གྱི་བྲི་ཀྲི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ༼ངོ་མ་ལུ་ འཁྱོམ་གྱི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ཧོད་༽ འ་ནི་འདི་ ཤེལ་མ་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རྟགས་མཚན་ཚུ་ཚབ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ སྦྱོར་བཏུབ་ཀྱི་གཞི་རྩ་འདི་ཚུ་ ཚབ་སྦེ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ རིམ་ཐེངས་ཀྱི་ཨང་གྲངས་ཀྱི་རྟགས་ཚུ་ག་ར་ བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
སེག་ས་ཇི་སི་མཱལ་ཨང་གནས་ཚུ་ རིམ་ཐོན་གྱི་གཞི་ཨང་༡༠དང་ གཞི་ཨང་༦འབད་མི་ཚུ་ བཟུང་ནུས་འབད་མི་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཏེ་ཡོད་མི་ རེ་གྲིགསི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་རིམ་སྒྲིག་འདི་ ཀུ་ནི་ཕོརམ་ཝར་ཀྲི་ཀྲལ་ཉེ་ཇེསི་དང་ ཐིག་རིས་ཚུ་ཨིན།
གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཆུ་ཁག་གི་ཨང་གྲངས་ཚུ་དང་ ཆུམ་གི་འཇལ་ཚད་རིམ་པ་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་འ་ནི་གྲངས་འབོར་དྲན་ཐོ་གི་ མཉམ་བསྡོམ་ཨིན་མས།
དང་ཕུག་གི་གྲངས་འབོར་དྲན་ཐོ་ཚུ་ སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་ནི་དང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཇིའུསི་ཚུ་གིས་ འ་ནི་ཅོག་ར་འཐད་པའི་ལམ་ལུགས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ༼ཧི་བིརིའུ་ཨང་གནས་༽ འདི་ཡང་ དཔེ་ལྙིང་ཤོས་ར་ མི་ལོ་༡༠༠བི་སི་དེ་ཅིག་ལས་ཡོད་པའི་ ཏིག་ཅུང་ཚུ་ཨིན་མས།
དབུ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ མ་ཡ་ཚུ་གིས་ རྩིས་རྟགས་ཀྱི་གནས་རིམ་དང་ ཀླད་སྐོར་ཚུ་ལ་སོགས་པའི་ ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཨོལི་མེག་གི་ཤུལ་འའཛིན་མི་གི་དོག་པ་ཡོད་ སླ་བསྲེ་བའི་ གཞཔ་འགྱམ་གྱི་ཨང་༡༨དང་ གཞི་འགྱམ་གྱི་ཨང་༢༠གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
མདུད་ཕུད་དང་ཚོས་གཞི་ཚུ་ ཕབ་སྣོན་འབད་ནི་གི་ཤེས་ཡོན་རིག་པ་འདི་ དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ ཨིསི་པོ་ནིཤི་གི་དབང་བཟུང་པ་ཅིག་གིས་ མར་གནོན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཨེན་དྲིའན་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ ཀུའི་པུ་བཟུམ་གྱི་སྒྲ་བཟུང་ཅ་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་འབད་རུང་ འ་ནི་འདི་ གནས་མ་ཚུགས་པ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀླད་སྐོར་འདི་ འདི་དང་པ་ར་ དུས་རབ་༧པའི་ནང་ བཱརམ་གུབ་ཏ་གིས་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནུག
དེ་ལས་ ཨ་ར་བིག་གི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་གིས་ དྲེ་སི་མཱར་ཕེརེག་ཤཱན་འདི་ཚུ་བཙུགས་ཐབས་ལུ་ ལམ་ལུགས་འདི་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ཡོདཔ་དང་ མུ་ས་ཨཱལ་ཀ་བ་རིཟ་མི་གིས་ དུས་རབ་༩པའི་ནང་ འདི་གི་སྐོར་ལས་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་བྲི་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཟུར་ལྡན་གྱི་ལམ་ལུགས་ ༼གཞི་འགྱམ་༢་༽ འདི་ དུས་རབ་༡༧པའི་ནང་ གཱོཏ་ཕཱིརདྲ་ལིབ་ནིཛ་གིས་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལས་ འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་འདི་ བསལ་དགོཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ངོ་མ་ཤེསཔ་ཅིག་སྦེ་སླབ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ འདྲ་མཉམ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་གྲུབ་ཚུགས་མི་ ངོ་མ་ཤེས་མི་གི་གཞི་རྩ་ཚུ་ལུ་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
བརྟེན་དགོ་པའི་སྙོམ་རྩིས་འདི་ འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་གཞི་རྩ་དངོས་གཞི་ཅིག་གི་དོན་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ངེས་བདེན་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ལགཔ་གཡས་ཁ་ཐུག་གི་ སྙོམ་རྩིས་འདི་ ཀླད་སྐོར་ཨིནམ་སྦེ་ བསམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྙོམ་རྩིས་འདི་ ལྗིད་ཅན་ཚུ་སྐྱེལ་མི་ཚད་འཇལ་ཅ་ཆས་ཀྱི་ནང་ལུ་ བརྟ་རྟགས་རིམ་སྟོན་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཁྱོན་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཚབ་རྩིས་ཀྱི་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་འགོ་བཙུགས་ཀྱི་འཆར་སྣང་ཅིག་ཨིན།
བཟའ་ཚན་ག་ལས་འབད་རུང་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་བསལ་ནི་གི་དོན་ལས་ ལི་ནིའར་ཨཱལ་ཇིབ་ར་དང་ ཡང་ན་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་དབྱེ་དཔྱད་ནང་ལས་འབྱུང་མི་ ཨཱལ་གོ་རིདྲ་མིག་དང་ ཡང་ན་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྤྱི་བཏང་ལུ་འ་ནི་སྙོམ་རྩིས་ཚུ་གནས་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མི་ཅིག་གིས་ འདི་ལུ་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཡོད་ག་མེད་ག་འཚོལ་ནི་དང་ ཐབས་ཤེས་ཡོདཔ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཐབས་ཤེས་གྱངས་ཁ་ག་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་བལྟ་ནི་སྦེ་ འཚོལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
པར་རིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ x, དང་y དེ་ལས་ z ཚུ་ག་ར་ འབོར་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼འདི་གི་འཐད་ཁར་ ཨང་གྲངས་ངོ་མ་༽ དེ་ལས་ སྗིད་ཚད་འདི་ཡང་ སྒོར་རིམ་ནང་ལུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ x, དང་y དེ་ལས་ z ག་ར་ལུ་ ལྗིད་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ ཁ་གསལ་སྦེ་མ་བཀོད་པའི་ R ཡོད་མི་གི་སྙོམ་རྩིས་འདི་ སྒོར་ཐིག་གི་དོན་ལས་ སྤྱིར་བཏང་གི་སྙོམ་རྩིས་ཅིག་ཨིན།
ཐབས་ཤེས་འཚོལ་ནི་གི་བྱ་རིམ་དང་ ཡང་ན་ པེ་ར་མི་ཀྲར་གྱི་འཐད་ལུ་ ངོ་ཤེས་མེད་མི་ཅིག་ གསལ་བཀོད་འབད་ནི་འདི་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འདི་བསལ་ནི་ལུ་ ཐབས་ཤེས་བཏོན་ནི་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་ར་ལས་ ཀླད་སྐོར་མེན་པའི་འབོར་ཚད་ཀྱིས་ སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་ནི་དང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི།
ཨཱལ་ཇིབ་ར་ཡིག་སྙོམ་རྩིས་འདི་ནང་ལུ་ འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཅིག་ལས་འགལ་མེད་པ་ཅིན་ འགྱུར་ལྡོག་རྐྱང་པ་ཅིག་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ རིམ་འགྲོས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ རིམ་འགྲོས་ཨཱལ་ཇིབ་ར་གི་ གཞི་རྟེན་དང་ གཞི་རྩའི་ཅ་ཆས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དེང་སང་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ལང་ལེན་འཐབ་པའི་གཞི་དོན་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་ལུགས་མཐུན་རིམ་ལུགས་འདི་གིས་ ཀོང་དབྱིབས་ཀྱི་དམིགས་གཏད་འདི་གི་ གནས་གཞི་དང་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ གཏན་འབེབས་བཟོཝ་ཨིན།
དྲིསི་ཀཱར་ཀྲིསི་གིས་གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ འ་ནི་བསམ་བརྗོད་འདི་གིས་ སྔོན་ལུགས་གིརིག་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ འཆར་སྣང་བསྐྱེད་མི་ དབྱིས་རྩིས་རིག་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཡར་འཕེལ་འབད་དེ་ བཅོས་བཟོ་འབདཝ་ཨིན་མས།
སྒྱ྄ར་རྩིས་མགོ་ཨང་གི་གྲའིའོ་ཕཱན་ཀྲིན་སྙོམ་རྩིས་འདི་ མི་མེད་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས།
དེང་སང་གི་ཨཱལ་ཇིབ་རཡིག་དབྱིབས་རྩིས་འདི་ བཅུད་དོན་ཚབ་རྩིས་རིག་པ་གི་ བཅུད་དོན་ཐབས་རིག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྐད་ཡིག་དང་དབྱིས་རྩིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་ཅིག་ཁར་ ཀ་མིའུ་ཀྲེ་ཀྲིབ་ཚབ་རྩིས་རིག་པ་འདི་ཨིན།
ཁོད་སྙོམ་ས་སྒོ་གི་ཐིག་ཅིག་འདི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་སྙོམ་རྩིས་འདི་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བྱིན་པ་ཅིན་ ཨཱལ་ཇིབ་རཡིག་ཀཱརཝི་གི་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན།
ཨང་རྩིས་རིག་པ་ངོ་མའི་ནང་ལུ་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྙོམ་རྩིས་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ཁོང་རའི་ཐབས་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་དང་ སྙོམ་རྩིས་ལུ་ངོས་ལེན་གྲུབ་མི་ལཱ་འགན་ཆ་ཚང་ཚུ་ལ་སོགས་པའི་ མཐོང་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ནི་ཨིན།
རིམ་འགྲོས་ཀྱི་སྙོམ་རྩིས་མ་འདྲཝ་ འདི་གི་ཐབས་རིག་ཚུ་ སྡོམ་སྒྲིག་ནི་དང་ ཡང་ན་ སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་བཏུབ་མི་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྲེལ་བཤད་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོཝ་ལས་ འདི་དང་བསྟུན་པའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ ཐག་ཉེ་སུ་སྦེ་ར་ཐོབ་ཨིན།
པི་གྲི་ཨི་ཨེསི་འདི་ ལེགས་ཐོན་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་མ་འདྲཝ་ སྒར་དང་དྲོད་ ཨེ་ལིག་ཀྲོ་ཨིསི་ཀྲེ་ཀྲིགསི་དང་ ཨེ་ལིག་ཀྲོ་གྲའི་ན་མིགསི་ ཕུའིལདྲ་ཕོལོ་དང་ བསྣར་སྐུམ་རིག་པ་ དེ་ལས་ ཀཱོན་ཀྲམ་འཕྲུལ་རིག་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གསལ་བཀོད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
ཐབས་ཤེས་འདི་ ངོ་མ་ཤེས་པའི་ འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་གཞི་རྩ་འདི་གི་སྦེ་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ འདྲ་མཉམ་ངེས་བདེན་བཟོ་མི་གི་ ལཱ་སྐལ་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན།
སྙོམ་རྩིས་གི་ཐབས་ཤེས་ག་ར་གི་སྡེ་ཚན་འདི་ ཐབས་ཤེས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཅིག་ཨིན།
རྣམ་གཞག་ཅིག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་བཏོན་ནི་འདི་ནང་ལུ་ ཐབས་ཤེས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་འབད་རུང་བཏོན་ནི་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ༼ཐབས་ཤེས་ཅིག་བཏོན་མི་འདི་གིས་བཏུབ་ཨིན་༽ གནས་འབབ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ཚུད་མི་གི་དངོས་གཞི་ཐབས་རིགས་ཚུ་གྲུབ་མི་གི་ཐབས་ཤེས་དང་ གཞཔ་མི་ཐབས་ཤེས་ག་ར་ལུ་གོཝ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་གི་འཐད་ཁར་ ཐབས་ཤེས་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་མི་ཚུགས།
སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་འདི་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ འདི་དང་ཆ་འདྲ་བའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ཡང་ དེ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་ཡང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་ལུ་ ཤེས་ཡོན་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་བཟུམ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ དཀའ་ངལ་ལ་ལུ་ཅིག་ ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ བརྩོན་ཤུགས་སྐྱེད་པའི་ཤུལ་མ་རྐྱངམ་ཅིག་བསལ་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
པོ་ལི་ནོ་མིའལ་གི་གནས་རིམ་ཚུ་ ཨང་རྩིས་རིག་པ་དང་ མཚོན་རིག་གི་དབྱེ་རིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩོམ་བྲི་འབད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ འ་ནི་ཚིག་གཉིསཔོ་འདི་ ཕན་ཚུན་བརྗེ་སོར་འབད་བཏུབ་སྦེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་སྲོལ་ལྟར་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་གི་མིང་འདི་ P(x) མེན་པར་ P ཨིནམ་དང་ ལག་ལེན་གྱི་མཚོན་རྟགས་ P(x), འདི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་དང་ འདི་དང་འབྲེལ་བའི་ལག་ལེན་གྱི་ཁྱད་པར་ཚུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མེད་པའི་བསྒང་ལས་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་་རུང་ བསྡོམ་རྩིས་དང་སྒྱུར་རྩིས་འདི་ ངེས་བཤད་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་མངའ་ཁོངས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ནང་འབད་རུང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ ༼འ་ནི་འདི་ ག་ཅི་ནང་འབད་རུང་བཏུབ་ཨིན།༽
ཁུག་ཚད་ཆུང་ཀུ་འབད་མི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཚུ་ལུ་ ངེས་གསལ་ཅན་གྱི་མིང་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནས་ཚིག་མ་པ་ལས་མེདཔ་སྦེ་བརྩི་སྲིད་ནི་ཨིན་མི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་༠ འདི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཀླད་སྐོར་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ ཀླད་སྐོར་མེན་པའི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་གི་ཁུག་ཚད་འདི་ དཔེ་མཚམས་ག་ཅི་བཟུམ་འབད་རུང་གཅིག་གི་ནང་ ཁུག་ཚད་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འ་ནི་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་འདི་ལུ་ ཁུག་ཚད་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན།
པོ་ལི་ནོ་མིའལ་འདི་ ཀླད་སྐོར་མེན་པའི་དཔེ་མཚམས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་གི་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དཔེ་མཚམས་གཅིག་འབད་མི་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་འདི་ལུ་ མོ་ནོ་མིའལ་དང་ དཔེ་མཚམས་གཉིས་འབད་མི་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ལུ་ བའི་ནོ་མིའལ་ དེ་ལས་ དཔེ་མཚམས་གསུམ་འབད་མི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ལུ་ ཀྲའི་ནོ་མིའལ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ལཱ་འགན་འདི་ ངེས་ཚིག་འགྲེལ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ མངའ་ཁོངས་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ར་ ཚད་བཅད་བཅདཔ་མེདཔ་ཨིན།
ཕྱེ་མ་ཚུགས་པའི་དབྱེ་བ་གཅིག་གི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་འདི་ལུ་ དབྱེར་རྣམ་རྐྱང་པ་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ ཕྱེ་མ་ཚུགས་པའི་དབྱེ་བ་གཅིག་ལས་ལྷག་སྟེ་འབད་བའི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཨིན་པ་ཅིན་ དབྱེར་རྣམ་མང་བའི་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སྣ་མང་གྱངས་ཁ་གི་གནད་དོན་ནང་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ མར་ཕབ་མ་ཚུགས་པའི་བགོ་གྲངས་ཚུ་ རིམ་འགྲོས་ཀྱི་ཨང་གྲངས་ཨིན།
ཐུག་ཚད་འདི་གྱངས་གཅིག་ལས་ མཐོ་དྲག་ཨིན་པ་ཅིན་ ཐིག་ཁྲམ་འདི་ལུ་ ཨེ་སིམཔི་ཀྲཏ་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
གཞི་རིམ་ཨཱལ་ཇིབ་ར་གི་ནང་ལུ་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ཁུག་ཚད་དང་པ་དང་གཉིས་པ་ཚུ་ བསལ་ནི་འདི་ སྟོན་བྱིན་ནི་གི་དོན་ལས་ ཀོའོ་གྲ་ཀྲིག་ཕོར་མུ་ལ་བཟུམ་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་སྟོན་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ཁུག་ཚད་ག་ཅི་བཟུམ་འབད་རུང་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་གི་རྣམ་པ་འདི་ཚད་རྩིས་བཏོན་ནི་ལུ་ རྩ་གྲངས་བཏོན་ནི་གི་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་སྲིད་ནི་ཨིན་མས།
དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ལས་ ཐབས་གཞི་ཅོག་ར་འཐདཔ་ ༼ཨིསི་ཀོ་ཡར་རུཀྲུ་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ ཀུའིབ་རུཏ་༽ དེ་འབདཝ་ད་ མགུ་ཐོམ་སི་སི་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཁུག་ཚད་༣དང་༤གི་སྙོམ་རྩིས་ ༼ཀིའུ་བིག་སྙོམ་རྩིས་དང་ ཀཱོར་ཏིག་སྙོམ་རྩིས་༽
སྤྱི་ལོ་༡༨༣༠ལུ་ ཨི་བ་རིསི་ཀྲི་ཀེ་ལོའིས་གིས་ ཁུག་ཚད་༤་ལས་ལྷག་སྟེ་འབད་མི་ཚུ་ གླིང་སྒྱུར་གྱི་ཐོག་ལས་ དཀའ་ངལ་བསལ་མི་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ སྙོམ་རྩིས་ཅིག་འདི་བསལ་ཚུགས་མི་ཅིག་ཨིན་ན་མེན་ན་དང་ ཨིན་པ་ཅིན་ ག་དེ་སྦེ་བསལ་ནི་ཨིན་ན།
ཨིན་རུང་ ཁུག་ཚད་༥དང་༦་གི་སྙོམ་རྩིས་བསལ་ཚུགསཔ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ དཔར་བསྐྲ྄ན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཀུའིན་ཀྲིག་ལཱ་འགན་དང་ སེག་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས།
འཇོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་གིས་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ བསལ་བཅུགཔ་ཨིན། ༼གློག་རིག་ཀཱམ་པུས་ཀྲར་ཐོག་ལུ་༽ ཁུག་ཚད་༡༠༠༠ ལས་མཐོ་དྲག་འབད་མི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་སྙོམ་རྩིས་ ༼རུཏ་འཚོལ་ནི་གི་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་བལྟ་༽
ངོ་མ་ཤེསཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་སྙོམ་རྩིས་སྡེ་ཚན་ཅིག་གི་དོན་ལས་ མགུ་རྙོག་ཅན་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཨང་གྲངས་གྱངས་ཁ་ཆོདཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ན་དང་ གྱངས་ཁ་ཆོདཔ་སྦེ་ཨིན་པ་ཅིན་ ཐབས་ཤེས་ཀྱི་དོན་ལཤས་ ཨཱལ་གོ་རི་དམ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ཐག་བཅད་ནི།
པོ་ལི་ནོ་མིའལ་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ གཅིགཔོ་འདི་ ཧྲིལ་གྲངས་ཨིན་མི་ཐབས་ཤེས་རྐྱངམ་ཅིག་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་འདི་ལུ་ གྲའི་ཨོ་ཕཱན་ཀྲའིན་སྙོམ་རྩིས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འཇོན་དྲགས་ཅན་འདི་ ཕན་ཁུངས་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་ངོ་མ་གི་དོན་ལས་ ཨང་གྲངས་ངོ་མ་སྦེ་ཆ་བཞག་དགོཔ་ཨིན།
འ་ནི་འདྲ་མཉམ་འདི་གིས་ རིམ་འགྲོས་མཉམ་སྡོམ་ཚུ་ ག་ཅི་འབད་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཟེར་སླབ་ཨིན་ན་ གསལ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན།
སྒོར་ཐིག་ནང་ལུ་ འཇོན་དྲགས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ "དུས་རྒྱུན་མེན་པ་" འ་ནི་འདི་ཚབ་མ་སྦེ་ "དུས་རྒྱུན་མེན་མི་དང་ཡང་ན་ལས་ཚན་མེན་མི་" ༼མང་ཁོངས་ནང་ལུ་འཇོན་དྲགས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ འགྲེལ་བཤད་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཁེ་ལེན་འབདཝ་ཨིན།༽
འཇོན་དྲགས་འདི་ ཧྲིལ་གྲངས་དང་ ཁུངས་ལྡན་གྱི་ཨང་གྲངས་ ཡང་ན་ གྲངས་ནུས་ཅན་གྱི་གནས་ཁོངས་ཨིན་པ་ཅིན་ འདི་ནང་ལུ་ མར་ཕབ་ཅན་དང་ མར་ཕབ་ཅན་གྱི་པོ་ལི་ནོ་མིའལ་གི་དོན་ལས་ གློག་རིག་ཐོག་ལུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་ལུ་ ཧཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། ༼པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཚུ་ བཟོ་གྲྭ་ལུ་འགྱུར་བཅོས་འབད་མི་འདི་བལྟ་༽
མེ་ཀྲིགསི་་དང་ཡང་ན་ རིམ་འགྲོཤ་ལག་ལེན་གྱི་ པོ་ལི་ནོ་མིའལ་ཁྱད་ཆོས་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་པ་ཨི་གཱན་ཝེ་ལུ་ལག་ལེན་གྱི་ བརྡ་དོན་འདི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ ད་རེས་ང་བཅས་ཀྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ར་ཡོད་མི་ མཛེས་ཉམས་ཅན་དང་སྦྱོང་ལཱའི་མཚོན་རྟགས་ཚུ་ དུས་རབ་༡༥པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ གོང་འཕེལ་འགྱཽ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་ "གྲུ་བཞི་འདི་མཇུག་བསྡུ་" གཡོན་ཁ་ཐུག་གི་འདི་ གྲུ་བཞི་ཡང་དག་པ་ཅིག་ལུ་བཟོ་བཏང་ད།
གྲིསི་ཀཱར་ཀྲིསི་གྲུབ་རྩིས་འདི་གིས་ འུ་ཚར་བཞི་སྐྱེལ་མི་རེ་ལུ་ ༼ལུགས་མཐུན་ལས་ བལྟ་གྲུབ་༽ སྒོར་ཐིག་ ཁོང་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཀོའ་གྲ་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས་འདི་ གྲུབ་ཨིན།
སཱར་ཀ་༤༠༠བི་སི་ལས་ བེ་བི་ལོ་ནིའན་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་དང་ སཱར་ཀ་༢༠༠བི་སི་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཀོའ་གྲ་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས་ པོ་ཛི་ཀྲིབ་རུཏ་ཡོད་མི་འདི་བསལ་ཐབས་ལུ་ དབྱིབས་བཟོའི་རིག་པ་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
གིརིག་གི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨིག་ལིཀྲ་གིས་ ལོ་ངོ་༣༠༠བི་སི་དེ་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་བཅུད་དོན་ཐབས་རིག་འདི་ བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨཱལ་ཁ་ཝ་རིཛ་མི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ཀོའ་གྲ་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལས་ ཐབས་ཤེས་ཧྲིལ་བུ་བཏོན་ ཀོའ་གྲ་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས་རེ་རེ་གི་དོན་ལས་ ཨང་རྩིས་ཀྱི་ལན་༡་དང་༢རེ་ངོས་ལེན་འབད་དགོཔ་མ་ཚད་ བྱ་རིམ་འདི་དང་འབྲེལ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་བདེན་ཁུངས་བཟང་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ཨ་བུ་ཀ་མིལ་ཤེ་ཇ་ཨིབ་བེན་ཨཱསི་ལམ་ ༼དུས་རབ་༡༠པའི་ནང་ ཨི་ཇིབཀྲི་ལུ་༽ ཁུངས་ལྡན་མེད་པའི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་འགོ་དང་པ་ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་དང་ ༼འདི་ཡང་མང་ཤོས་ར་ ཨའི་ཀོ་ཡར་རུཏ་དང་ ཀུའུབ་རུཏ་དེ་ལས་ ཕོརཀྲ་རུཏ་ཚུ་ཨིན་༽ འདི་ཡང་ ཀོའ་གྲ་ཀྲིག་སྙོམ་རྩིས་དང་ ཡང་ན་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་འཇོན་ཐངས་ཚུ་ཨིན་མས།
ཁོ་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཨཱལ་ཁར་ཟ་མི་གི་ལཱ་ལུ་བལྟ་སྟེ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ ཀོ་གྲ་ཏིག་ཐབས་གཞི་འདི་ཕོ་ཚོད་བཀོད་ནི་གི་འཛོལ་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཨ་ཙི་འཛོལ་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཚོད་རྩིས་བཀོད་དེ་འབད་མི་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་ ཡར་དྲག་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་ཡིག་གི་ཐོག་ལས་ཚོད་རྩིས་བཀོད་ནི་གི་ཐབས་ཤེས་འདི་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྒྱུར་རྩིས་དང་ པཱ་བཱར་ དེ་ལས་རུཏསི་བཀོད་ནི་ཚུ་ལས་ ཐབས་འཐུང་གི་གནས་སྐབས་ཡོད་མི་ དང་ཕུག་གི་འཇལ་ཚད་པཱོརསི་ཐ་ཕེ་ངེ་སིསི་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
ཐབས་ཤེས་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ཨཱལ་གོ་རི་དམ་རྩིས་བཏོན་ལམ་ལུགས་འདི་ ཨང་ཡིག་དང་ཡིག་གཟུགས་འབད་མི་ ཨཱལ་ཇིབ་ར་གི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་བཟོ་རིག་དང་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ རྫས་ཁམས་རིག་པ་དང་ གློག་རིག་ འདི་བཟུམ་འབད་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་ཚུ་ནང་ལུ་ འགན་ཁུར་གལ་ཅན་སྦེ་ར་འབགཔ་ཨིན།
གྲངས་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཐབས་ཤེས་འདི་ ཤེས་བྱའི་རིག་གནས་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཞན་མི་ཨཱལ་ཇིབ་ར་གི་གཞི་བཀོད་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རྣམ་གཞག་གཞན་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ གཞན་མི་རྣམ་པ་དང་རྣམ་གཞག་ཚུ་ ༼སྤྱིར་བཏང་གི་རིམ་ཚན་ཚུ།༽ འབྲེལ་གཏོགས་ནང་ལུ་བཙུགས་ནི།
འདི་བཟུམ་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་ ཐག་མ་བཅད་པའི་ལམ་ལུགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ལམ་ལུགས་གཉིས་པ་འདི་ལུ་ ཐབས་ཤེས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་མི་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཐིག་གཉིས་ཅིག་ཁར་བསྡོམ་མི་ཟེར་སླབ་ཨིན།
འ་ནི་སྙོམ་རྩིས་ཁག་གཉིསཔོ་འདི་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཐབས་ཤེས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཡོན་ཁ་ཐུག་གི་སྙོམ་རྩིས་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ར་ འགྱུར་བ་མེད་པར་སྤྱི་སྲོལ་ལྟར་རང་དབང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་སྙོམ་རྩིས་ལམ་ལུགས་འདི་གི་འབྲས་བུ་འདི་ སྙོམ་རྩིས་དག་པ་ཅིག་འབད་མི་ཅིག་དང་ ངོས་འཛིན་འབད་མ་ཚུགསཔ་དག་པ་ཅིག་འབད་མི་ཅིག་ཐོན་འོང་།
དབྱེ་ཁ་༣: སོ་སོ་ཅིག་གི་སྒྱུར་རྩིས་འདི་ གྱལ་རིམ་ཅིག་ནང་བསྡོམ་དགོ།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ འདྲ་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་མི་ལམ་ལུགས་ཚུ་གིས་ ཨང་རྩིས་ངེས་ཏིག་འབད་མི་ཚུ་ ཆེ་ལེསི་ཀི་དྲི་ཀཱམ་པོ་ཟི་ཤཱན་གྱི་ཐོག་ལས་ གཉིས་ལྟབས་སྦེ་མགྱོགས་དྲག་ལན་བསལ་ཚུགས།
ལམ་ལུགས་སྦོམ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཐབས་ལམ་མ་འདྲྭ་ཅིག་སྦེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་མེན་པ་ཅིན་ དུས་ཚོད་གནམ་མེད་ས་མེད་འགོརཝ་མ་ཚད་ ས་སྒོ་ཡང་མངམ་སྦེ་བསྒང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་གིས་ སློབ་ཚན་འདི་ར་ བསྐྱར་ཟློས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ རིམ་གྱི་སྦེ་ཚད་དཔག་སྟེ་སླབ་པ་ཅིན་ ལག་ལེན་འདི་སྤུས་ཚད་ཅན་དང་གསལ་བཀོད་ཅན་སྦེ་བཀོད་པ་ཅིན་ ཅིག་ཤུལ་གཉིས་སྦེ་ སྤུས་ཚད་ཅིག་ཐོན་འོང་།
རྩིས་ཀྱི་ཀུན་ཁྱབ་ཁ་སྐོང་ལུ་ སྤུས་ཚད་ཅན་སྦེ་ དངོས་ཁམས་རིག་པ་ གློག་རིག་ དེ་ལས་ རྩིས་དཔྱད་དང་ དངུལ་འཛིན་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཨིན།
ཨཱར་ཅི་ལིསི་གི་ཟེ་ནོསི་འགལ་ཚིག་དང་འཁྲིལཔ་ད་ དངོས་མེད་གྲངས་རྩིས་འདི་ རུས་སྦལ་རྒྱུགས་མི་གི་དཔེ་དང་འདྲ། འདི་ཡང་ག་དེ་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཨཱར་ཅི་ལིསི་གིས་རུས་སྦལ་གྱི་བརྟིང་བདའ་རྒྱ྄གསཔ་ད་ འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཁོ་རུས་སྦལ་གྱི་ས་སྒོ་ནང་ལྷོདཔ་ད་ རུས་སྦལ་འདི་ཨང་གཉིས་པའི་ནང་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་ཨང་གཉིས་པའི་ནང་ལྷོདཔ་ད་ རུས་སྦལ་འདི་ཨང་གསུམ་པའི་ནང་ལྷོདཔ་ལ་སོགས་པ་ རིམ་གྱི་འོང་ནི།
འ་ནི་གྲོས་གླེང་འདི་གིས་ བསྡོམ་རྩིས་འདི་༢དང་འདྲན་འདྲ་ཨིན་པའི་ སྒྲུབ་འབྱེད་མི་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་དེ་སྦེ་ར་ཨིན།༽ དེ་འབདཝ་ད་ གྱངས་ཁ་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་༢ལུ་ར་ཨིནམ་སྦེ་སྒྲུབ་འབྱེད་བཏོནམ་ཨིན་མས།
ཅིག་མཚུངས་ཅིག་བསྡོམ་གྱི་བརྟཁ་དཔྱད་ནང་ལུ་ ཝིརསི་ཀྲསི་ཨེམ་ཀྲེསི་དང་ ཨ་བཱེལ་ཅིག་མཚུངས་ཅིག་བསྡོམ་བརྟག་དཔྱད་ དཱི་ནིསི་བརྟག་དཔྱད་ དེ་ལས་ ཀཱའུ་ཅི་ཚད་གཞི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
ཐག་ཉེ་དང་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཅིག་བསྡོམ་འདི་ཅིག་མཚུངས་སྦེ་འོངམ་ཨིན། ༼འདི་ཆུང་ནུས་ཅན་སྦེ་ཨིན།༽ ཅིག་བསྡོམ་ནང་ཉེན་གྱི་ཆ་ཚན་ཆུང་བ་འདི་ ཆ་ཚན་ཆུང་ནུས་ཅན་ ཅིག་བསྡོམ་ཅིག་མཚུངས་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
ཧིལ་བཱཏི་པཱོན་ཀེའར་གི་ཅིག་ཤུལ་རིམ་འབྱུང་འདི་ ཨཱལ་ཇིབ་ར་ལྷབ་ནི་གི་ ནུས་ཅན་སྒྲིག་མཐུན་གྱི་འབྱུང་རིམ་ཅིག་ཨིན།
དུས་རབ་༡༧པའི་ནང་ བྱེམསི་གཱིརི་གོ་རི་གིས་ གྲེ་སི་མཱལ་ལམ་ལུགས་གསརཔ་གི་ཐོག་ལུ་ ཚད་མེད་འབྱུང་རིམ་ཚུ་གུར་ལཱ་འབད་ཞིནམ་ལས་ མེ་ཀཱེལེ་རིན་གྱི་རིམ་འབྱུང་ལེ་ཤ་ཅིག་དཔར་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀཱའུ་ཅེ་༼༡༨༢༡༽ གིས་ ཅིག་བསྡོམ་བརྟག་དཔྱད་དམ་དམ་སྦེ་གཙོ་བོལ་བསྟེན་ནི་ལུ་ཨུ་ཚུག་སྐྱེད་ནུག ཁོ་གིས་ རིམ་འབྱུང་ཁག་གཉིས་ཅིག་བསྡོམ་འབད་མི་འདི་གིས་ འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་དེ་སྦེ་ར་ཐོན་དགོཔ་མེདཔ་སྦེ་བཏོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་དང་ཅིག་ཁར་ ཕན་ནུས་ཅན་གྱི་ཚད་གཞི་འདི་གསར་ཐོན་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
བསྡོམ་སྒྲིག་ནི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་བསྡོམ་སྒྲིག་དང་མཐུན་སྒྲིག་འབད་བའི་རིམ་འབྱུང་ཆ་ཚན་གྱི་ཆ་ཚན་འོག་མ་ཅིག་ཨིན།
རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དུས་རབ་༡༢པའི་ནང་ལས་ར་ ཆ་རྐྱེན་གྱི་ཐབས་གཞི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་སྡོད་ནུག
ལག་ལེན་གྱི་ཁ་སྐད་ནང་ལུ་ བསྐྱར་འབྱུང་ངེས་ཚིག་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ རིས་བཀོད་བསླར་འབྱུང་གི་ ལཱ་འགན་ནང་ལུ་ བཀོད་ནི་ཨིན།
གཞན་མི་དངོས་གཞི་ལག་ལེན་ ༼གློག་རིག་མཉེན་ཆས་ ཨིསི་པཱིགྲ་ཤིཀྲ་ལས་རིམ་ཚུ།༽ ཚུ་གིས་ སྙིང་བཅུད་སྦཽམ་ཚུ་ བདག་འཛིན་འཐབ་ཚུགས།
སུ་པར་ཕེག་ཏོ་རིཡལ་ གི་ངེས་ཚིག་འདི་ པིག་ཨོ་བཱར་དང་འཕྱདཔ་ད་ ཧའི་པར་ཕེག་ཏོ་རིཡལ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་གོར་ལས་སྦེ་ཡར་དྲག་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་རིག་མེདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོད་དོ་བཟུམ་འབད་ ངེས་ཏིག་སྦེ་བསྡོམ་སྒྲིག་ནི་མེད་མི་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ ནུས་སྟོབས་ མགྱོགས་འཕེལ་གྱི་ཐབས་རིག་ འདི་བཟུམ་འབད་ ལོ་ག་རི་དཱམ་ཚུ་གིསཔ་ ངོས་ལེན་འབད་བཏུབ་ནི་ཨིན་རུང་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཐབས་རིག་དང་ ངེས་ཚིག་ཚུ་བཏོན་ནི་དང་ ཚད་རྩིས་བཏོན་ནི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བཞག་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ང་བཅས་ཀྱིས་གྲོས་གླེང་འབད་མི་ཆ་གཤ་ཚུ་ནང་ལུ་ བསམ་བསྗོད་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ ཚུན་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ག་མ་ཐབས་རིག་འདི་ཡང་ ཨཱལ་ཇིབ་ར་ཐབས་རིག་ནང་ལས་ར་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ཐོནམ་ཨིན་མས།
ཚད་ལྡན་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་མི་འདི་གིས་ ུཁངས་ལྡན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ཐབས་རིག་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ངེས་ཏིག་སྦེ་ གཱ་མ་ཐབས་རིག་གི་ཐོག་ལས་ཡང་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན།
ཕི་ལིབ་ཇེ་དཱེ་བིསི་གི་རྩོམ་རིག་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༣ལུ་ ཅཱའི་ཇ་ནེཏེ་རྟགས་མ་ཐོབ་ཏེ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་ ངོས་ལེན་ཅན་གྱི་འབྱུང་རབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ལས་ཚུར་ དུས་རབ་༡༨པ་ལས་འགོ་བཟུང་ རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ གོང་འཕེེལ་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐབས་རིག་རེ་རེ་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ར་ཁུངས་དག་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འཚོལ་ནི་འདི་བ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གཱ་མ་ལམ་རིམ་གྱི་ཐབས་རིག་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་འདི་ འོས་འབབ་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་འོང་ནི་མས།
ཨིན་རུང་ གཱ་མ་ཐབས་རིག་འདི་གིས་ ཁྱད་པར་སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ཐབས་རིག་འདི་ ཡིག་ཆེས་འདྲོང་ཚུགས་དོ་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་མི་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
བཱོརི་མོ་ལི་རཱབ་གྲུབ་རྩིས་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ གཱ་མ་ཐབས་རིག་འདི་ གསལ་རི་རི་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐབས་རིག་མ་འདྲཝ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཚུ་ ལཱ་གོན་རིཏ་མིག་གསལ་རི་རི་ཨིནམ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ལོ་གྲངས་ནང་ ཐིག་ཁྲམ་བཟོ་བོཀོད་ཀྱི་ཐོན་ལས་ གློག་རིག་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཐོན་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ཡུ་ཨེསི་གི་རྒྱལ་ཡོངས་གནས་ཚད་ལས་ཁང་ལས་ ཐིག་ཁྲམ་ངེས་གཏན་ལས་འགོ་བཟུང་ གྲི་སི་མཱལ་༡༢་ཚུན་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཚུ་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ ཐིག་ཁྲམ་གྱི་གཱ་མ་ཐབས་རིག་ཚུ་དཔེ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚོན་རིག་གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཐབས་གཞི་འདི་ བརྡ་དོན་ཚུ་བརྡབརྡ་མཚན་དང་བཅསཔ་སྦེ་ གསལ་བཀོད་འབད་ཐབས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཐབས་གཞི་དང་རྫས་སྦྱོར་གྱི་ཐབས་གཞི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།
རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཐབས་གཞི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གིས་ རྩིས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཚུ་བཏོན་ནི་ལུ་ ཁག་ཆེས་ཤོས་ཅིག་སྦེ་བཏོན་ཐབས་ལུ་ ཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་ཅིག་ཨིན།
འ་ནི་ལས་རིག་ནང་ལུ་ ཐབས་རིག་བྱམ་སངམ་འབད་མི་ཚུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་མཁས་པ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ཐབས་ཆེ་དྲག་དང་ སྣ་མང་སྦེ་ཡོད་མི་ཐབས་གཞི་ཚུ་ མགྱོགས་དྲག་སྦེ་གཡོ་ཐབས་འབད་ཚུགས།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨེཆ་ཀྲུ་ཨོ་འདི་ ཆུ་གི་ རྫས་ཁམས་ཐབས་གཞི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཆུ་གི་ནང་ལུ་ རྡུལ་རྟེན་རེ་ལུ་ ཆུ་ཡི་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ རླུང་གི་རྣམ་པ་རེ་ཡོད་པའི་ཐབས་གཞི་ཨིན་མས།
མཐོ་རིག་གི་ཐབས་གཞི་ནང་ལུ་ འ་ནི་རྣམ་པ་ཚུ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྡུལ་རྟེན་གྱི་གྱངས་ཁ་ངེས་ཏིག་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་བསྡུར་ཚད་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ ཚིག་མང་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་ལ་ལུ་ཅིག་ ཨང་གྲངས་དངོས་གཞི་སྦེ་ཚུད་དེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ཐབས་གཞི་མཐོ་བའི་གྲངས་སུ་བཙུགས་མི་ཚུགས།
རྡུལ་རྟག་གི་ཐབས་གཞི་དང་ བཅུད་བསྡུད་ཀྱི་ཐབས་གཞི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་གཞི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ངོ་མ་ལུ་ འདི་གི་ལག་ལེན་ལེན་ཚུ་ཡང་ འབོར་ཚད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ གཞན་མི་འབོར་ཚད་ཀྱི་བར་ན་ དངོས་གཞི་བཀོད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
འ་ནི་ "གཱརཕ་" གི་འགྲུལ་བཤད་འདི་ཡང་ དངོས་པོ་ཆ་གཅིག་ཡོད་མི་སྡེ་ཚན་ལུ་ གོཝ་ཨིན་མས།
མངའ་ཁོངས་དང་མགའ་ཁོངས་འོག་མ་འདི་ཨང་གྲངས་ངོ་མའི་སྡེ་ཚན་འབདཝ་ད་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་སྒྲིག་ཆ་འདི་ ཀཱར་ཀྲི་སཱན་མཉམ་མཐུན་གྱི་གྲལ་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན།
སྐབས་སྐབས་སུ་ འ་ནི་འདི་ལཱ་འགན་དང་ཅིག་ཁར་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་རུང་ ལམ་རིམ་དང་འཁྲིལ་ འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་གི་དོན་འགྲུལ་འདི་ སྦ་བཞགཔ་ཨིན།
ས་ཁྲ་ནང་ལུ་ མངའ་ཁོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ག་ཅི་བཟུམ་ར་འབད་རུང་བཏུབ་འབད་ཨིན་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ཀི་དེབ་རྙིངམོ་ནང་ལུ་ མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཐབས་རིག་སྡེ་ཚན་ཚུ་ འགྱུར་ལུགས་ཀྱི་ཨང་ཡིག་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་གཞན་མི་སྤྱིར་བཏང་གི་དཔེ་བཀོད་འདི་ འཛོལ་རིམ་གྱི་འགན་རིམ་འདི་ཨིན།
ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་འབྱུང་རིམ་འདི་ མངའ་ཁོངས་ལུ་ཁྱབ་ཚད་ཡོད་པའི་འགན་རིམ་ཚུ་ ངེས་ཚིག་བཀོད་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ།
དེ་ལས་ ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་འབྱུང་རིམ་འདི་ འགན་རིམ་གྱི་གནས་རིམ་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ།
འདི་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་གིས་ འགན་རིམ་གྱི་ངོས་ལེན་ལུ་ ལས་རིམ་བཟོ་ནི་གི་ཐབས་རིག་གྲིག་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་འོང་།
འ་ནི་འདི་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཆ་རྐྱེན་བཟོ་ནི་ཅིག་ཨིན།
འདི་བསྒང་ངོས་འཛིན་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་ཚུ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཨིནམ་དང་ འགན་རིམ་ག་ར་ ཧུམ་ཐག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
ད་རེས་ ཐབས་འགན་ཚུ་ག་ར་ རྩིས་ཀྱི་ལམ་རིམ་ག་རའི་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་འདི་ འགྱུར་ནི་མེད་པར་ གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་མི་ ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་གི་འགན་རིམ་ནང་ལུ་ རིམ་མཐུན་མིན་པའི་ཟུར་གསུམ་རྩིས་རིག་གི་འགན་རིམ་འདི་ དབྱེ་བ་ཕྱེཝ་ཨིན།
སྣ་མང་འགན་རིམ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ དབྱེ་དཔྱད་འགན་རིམ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་གནས་འབད་བ་ཅིན་ སྣ་མང་རྩིས་མཐོང་ཆེ་བའི་འགན་རིམ་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་གི་ཁག་ཆེ་ཧིང་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་འོངམ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་འགན་རིམ་འདི་ འགན་རིམ་གྱི་ཁྱད་བཅུད་ངོ་མ་ཨིནམ་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན།
འགན་རིམ་གྱི་རིམ་སྒྲིག་ལས་རིམ་འདི་ རྩིས་ཀྱི་འགན་རིམ་བཟུམ་འབད་ངང་ཚུལ་སྟོན་མི་གི་ ལམ་རིམ་འོག་མ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ བཟོ་བཀོད་ལས་རིམ་འདི་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་ རིམ་སྒྲིག་ལས་རིམ་གྱི་ དཔེ་མཚོན་ཅིག་ཨིན།
གློག་རིག་གི་ཐ་སྙད་མིང་ཚིག་རྐྱངམ་ཅིག་ནང་མ་གཏོགས་ "འགན་རིམ་" འདི་ལུ་ རིག་ཚན་གློག་རིག་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ རྩིས་རིག་གི་དོན་དག་འདི་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
ཐ་སྙད་མིང་ཚིག་ཚུ་ ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ར་ བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ༼འདྲ་མཉམ་ མར་ཕབ་ དེ་ལས་ སོར་སྒྱུར་༽ འ་ནི་ཚུ་ རྣམ་གཞག་ངེས་གཏན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྩིས་བཏོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་སྦེ་ར་ གོ་བ་ལེན་ནི་ཨིན།
དུས་རབ་༡༥པའི་ནང་ ནི་ཀོ་ལཱསི་ཅུ་ཀེཏ་གིས་ སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་གི་རྩིས་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ ཤུལ་མ་ དུས་རབ་༡༦པའི་ནང་ ཧེན་རི་ཀཱསི་གཱརི་མ་ཀྲིའུསི་དང་ མཱའི་ཀཱལ་ཨིསི་ཀྲི་ཕིལ་གཉིས་ཀྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་འབདཝ་ད་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་ རྩིས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ པོ་ལི་ནོ་མཱིལ་ཚུ་བྲིས་འོང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན།
གྲུབ་འབྲས་འདི་ ནམ་ར་འབད་རུང་ ཨང་ཡིག་ངོ་མ་དང་ སྒྱུར་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལས་ གོང་ལས་བཏོན་ཡོད་མི་ངོ་རྟགས་དང་ཁྱད་གཞི་ཚུ་ སྒྱུར་རྩིས་འབྲེལ་གཞི་ངོ་མ་དང་འཁྲིལ་ ངེས་གཏན་སྦེ་སྡོད་འོང་།
འ་ནི་འགན་རིམ་འདི་གིས་ དུས་རྒྱུན་གྱི་རིཀྲ་གི་དོན་ལུ་ རེ་དྲི་ཀཱནཀྲི་འདི་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་བཟོ་བཏངམ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ རྩིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྡེ་ཚན་ཆུང་བའི་ འགོ་བཙུགས་ཀྱི་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིན།
ང་བཅས་ཀྱིས་ ཝི་ཨེན་ཐོབ་ནི་གི་དོན་ལས་སེཀྲ་ཨེན་གྱི་ཚབ་སྦེ་ གྱངས་ཁའི་གཞི་ཨང་ཨེན་འདི་བཙུགས་རུང་བཏུབ་ མ་གཞི་གིས་ དམིགས་བསལ་གནས་ཚད་ཀྱི་སེཀྲ་སྦེ་ གྱངས་ཁའི་གཞི་ཨེན་འདི་ དམ་ཁ་མ་རྐྱབ་མི་འདི་གིས་ ཨའི་སོ་མོར་ཕི་ཟམ་འདི་རྐྱངམ་ཅིག་ གསལ་བཀོད་འབདཝ་ཨིན།
ནི་ཀོ་ལཱསི་བཱོར་བ་ཀི་ རྩིས་རིག་གི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ སེཀྲ་ཚུ་གི་རྣམ་གཞག་ ཨིསི་པིརིང་གཱར་ཝར་ལག་ 2004, III.§3.5.
ཨང་ཡིག་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་ཚུ་རྩིས་བཏོན་ནི་གི་ལམ་ལུགས་ Iterating tetration འདི་གིས་ གཞན་མི་ལག་ལེན་ཅིག་ཐོན་ཏེ་ འདི་གི་སྦེ་ hyperoperation ཟེར་མི་དངོས་དོན་འདི་ མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ངེས་འཐབ་ལག་ལེན་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ནང་ལུ་ སྒྱུར་རྩིས་རང་དབང་གི་སྦེ་ ཚད་ལྡན་གྱི་འགྱུར་བ་འབྱུང་སྟེ་ སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་འགན་རིམ་གྱི་ འབྲེལ་བ་འདི་བཟོཝ་ཨིན། ༼འདི་ཡང་ བརྒྱ ཆ་ཡར་སེང་དང་མར་ཕབ་༽ འགྱུར་ལྡོག་ཅན་གྱི་བརྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་ནང་ལུ།
འ་ནི་འགན་རིམ་ཁྱད་ཆོས་འདི་གིས་ སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་གོང་འཕེལ་དང་ ཡང་ཅིན་སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་མར་ཕབ་ལུ་ བཙུགསཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ ཐོག་གི་སྦྱོར་ཚུལ་ ༼སཱར་ཇེག་ཀྲིབ།༽ འགན་རིམ་འདི་ ཨ་རྟག་ར་ཐོག་ཁར་ར་ཨིན།
དེ་ལས་ ཅིག་གིས་ སོར་བསྒྱུར་མཉམ་ཅིག་ གྱལ་རིམ་སྦེ་གྲུབ་དགོཔ་ཨིན། འདི་ཚུ་ཡང་
འ་ནི་གདམ་ཁ་ཅན་གྱི་རྩིས་རྟགས་འདི་ལུ་ པཱོསི་ཕིགསི་རྩིས་རྟགས་ཟེར་སླབ་ཨིན།
མོར་ཕི་ཟམ་འབད་མི་འགན་རིམ་ཡོད་པའི་ཆ་ཚན་འདི་གི་དབྱེ་རིམ་འདི་ པཱརིོ་ཀྲོ་ཀྲཱའིཔ་དབྱེ་རིམ་འདི་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྒྲ་ཚད་༼གྲི་བི་༽ འདི་ལ་གོ་རི་དམ་གྱི་ཆ་ཚད་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འཇལ་ཚད་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་བརྡ་སྟོན་གྱི་ནུས་ཚད་དང་ སྒྲ་རླབས་ཁྱབ་ཚད་འཇལ་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ༼འདི་གི་ནང་ལས་ སྤྱིར་བཏང་གི་དཔེ་ཡོངས་གྲགས་འདི་ སྒྲ་གི་གནོན་ཤུགས།༽
འདི་ཚུ་གིས་ སྙན་ཆའི་རླབས་ཚན་ཆ་ཚད་སྟོན་ནི་དང་ ཨང་ཡིག་ངོ་མ་ཚུ་ཚོད་རྩིས་བཏོན་ནི་གི་ ཐབས་རིག་ སཱའི་ཀོ་ཕི་ཟིགསི་གི་དཔེ་སྟོན་དང་ འདི་གིས་ ཚོད་རིག་གི་རྩིས་དཔྱད་ཚུ་འབད་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་བྱུང་འོང་།
འདི་གི་ཤུལ་མའི་གྱངས་ཁ་འདི་༤ཨིནམ་དང་ གྱངས་ཁ་འདི་ ཨང་གནས་༡༤༣༠གི་གྲལ་ལས་གྱངས་ཁ་ཨིན།
ན་པཱིར་གྱིས་གསར་བཏོད་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ པཱོརསི་ཐ་ཕེ་རི་སིསི་འམ་ཡར་འཕེལ་རེའུ་མིག་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༦༠༠དེ་ཅིག་ནང་ ཇོ་ཨཱསཀྲི་བཱར་གི་གིས་ རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་བཟོ་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་འཕྲུལ་རིག་དང་འབྲེལ་ཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གོ་སྐབས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨང་ཡིག་ལེ་ཤ་དགོ་པའི་ཨང་གྲངས་ ཚུ་གི་སྐོར་ལས་སླབ་ད་ ངེས་མེད་ཟུར་སླབ་ཀྱི་ལ་གོ་རི་དམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ཨཱར་ཀི་མིདསི་གིས་ “ཨང་གི་རིམ་པ་ཅིག་སྦེ་”ཕྱིར་གཏུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་ལམ་ལུ་ པརསི་ཐ་ཕེ་རེ་སིསི་ཟེར་སླབ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ མཇལ་ཚད་རིམ་པ་གི་བཅད་མཚམས་ག་ར་ འདི་གི་ཤུལ་མ་གི་ ཚོད་རྩིས་འདྲ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ཕེག་ཀྲར་གྱི་སྦེ་འཇལཝ་ཨིན།
ལ་གོ་རི་དམ་མཇལ་ཚད་ཚུ་ཡང་ དམིགས་བསལ་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་སྦེ་འབྲེལ་འཐུད་འབདཝ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ གློག་མེ་རྒྱ྄ན་ལམ་སྐྱེལ་ལེན་གྱི་ ཤུགས་ཚད་དང་ནུས་ཚད་བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་དང་ སྒྲ་སྐད་ཀྱི་ཤུགས་ཚད་བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་ དེ་ལས་ གློག་མེ་གི་འོད་ཤུགས་དང་གནོད་ཚད་ཚུ་ བལྟ་བརྟོག་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་གི་ ཝི་ནི་གར་ནང་ལུ་ པི་ཨེཆ་༣དེ་ཅིག་འོངམ་ཨིན།
འ་ནི་ "ལམ་ལུགས་", འདི་ ཨིསི་ཀྲི་ཝན་པཱ་ཝར་ལམ་ལུགས་ལ་སོགས་པའི་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་དཔེ་སྟོན་ཚུ་དང་འཕྲདཔ་ད་ དུམ་གྲ་ཅིག་དངོས་མེད་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན།
གོ་རིམ་མེད་པའི་འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ལ་གོ་རི་དམ་འདི་ ཚད་ལྡན་གྱི་རྒྱ྄ན་སྤེལ་ཡོད་པ་ཅིན་ འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་འདི་ ལོག་རྒྱུན་སྤེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་འོང་ནི་ཨིན་མས།
འདི་བཟུམ་གྱི་དཔེ་སྟོན་ཐད་ཁར་ འོང་ཚད་ཀྱི་འགན་ལས་འདི་ ཉུང་ཤོས་པེ་ར་མི་ཀྲར་གཅིག་གི་ཚད་རྩིས་དགོཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ ཅིག་བསྡོམ་ཡོད་མི་ཚུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དེ་ ཨཱལ་གོ་རི་དམ་འདི་ཡང་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ དབྱེ་བ་མ་ཕྱེ་མི་ཚུ་ ཕྱེད་ཁ་སྦེ་ཁ་དབྱེ་སྟེ་ཐོ་བཀོད་བཞིན་ན་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ཅིག་བསྡོམ་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ དང་པ་ར་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོཔ་ཨིན།
Lyapunov སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་འདི་གིས་ གོ་ཡང་ལམ་ལུགས་འདི་གི་འཁྲུག་ཅན་གྱི་ཚད་འཇལ་ནི་ལུ་ ལོ་ག་རི་དམ་ལམ་ལུགས་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།
Sierpinski triangle ཟེར་མི་གྲུ་གསུམ་འདི་ ༼པར་བཀོད་དེ་ཡོད་༽ ཕྱོགས་རེ་རེ་ནང་ལུ་ རིང་ཚད་ངོ་མ་ལས་ ཕྱེད་ཀ་རེ་འབད་མི་ འདི་གི་འདྲ་གསུམ་གྱི་བཀབ་ཚུགསཔ་ཨིན།
དཔེ་སོ་སོ་འདི་ p-adic སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་འདི་གི་ རྒྱབ་འགལ་འགན་ལས་འདི་ p-adic logarithm འདི་ཨིན།
སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་བཏོན་ནི་འདི་ འཇོན་ཐངས་ཅན་སྦེ་ འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ སྡེ་ཚན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ལུ་ ཐ་དད་ཀྱི་ལོ་ག་རི་དམ་སྒྱུར་རྩིས་བཏོན་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ནེ་གེ་ཀྲིབ་ཨང་གྲངས་ཚུ་གི་ Square roots རྩིས་བཏོན་ནི་འདི་ ཨང་གྲངས་མགུ་རྙོག་ཡོད་མི་གི་གཞི་བཀོད་ནང་འཁོད་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་ཚུགས།
དང་ཕུག་རྒྱ་གར་ལུ་ ཨིསི་ཀོ་ཡར་དང་ཨིསི་ཀོ་ཡར་རུའཀྲ་གི་རྣམ་པའི་ སྣང་འཆར་དང་ལག་ལེན་གཞི་རྩ་གི་ཤེས་ཡོན་འདི་ ལོ་ངོ་༨༠༠ལས་༥༠༠བི་སི་གི་བར་ན་༼ཡང་ཅིན་འདི་གི་ཧེ་མ་ལས་ཡང་འོང་སྲིད་༽ སཱུར་བྷ་སུ་ཏ་ར་བཟུམ་ཅིག་ར་རྙིངམོ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
jīm ཡི་གུ་འདི་གིས་ ད་རེས་ཀྱི་square root དབྱིབས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་བཏོནམ་ཨིན།
འདི་གིས་ འབྱུང་འགྱུར་རྣམ་གཞག་དང་ གནས་སྡུད་ཀྱི་དོན་ལས་གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ ཐ་དད་ཀྱི་བསམ་གཞི་ཁག་ཆེ་མི་འདི་གི་ ངེས་ཚིག་བཀོདཔ་ཨིན།
རྩིས་འཕྲུལ་ཆུང་ཀུ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ square root གི་མཛུབ་གནོན་ཀི་འདི་འོངམ་ཨིན།
གློག་རིག་ཐོག་ལས་ ཨེན་ཨང་གྲངས་ཀྱི་square root བཏོན་མི་འདི་ ཨེན་ཨང་གྲངས་གཉིས་འབད་མི་གི་ སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་མི་གི་གྲུབ་འབྲས་དང་འདྲན་འདྲ་འོངམ་ཨིན།
ཧིལ་བཱརཀྲ་གི་རྩིས་དཔྱད་དཀའ་ངལ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལུ་ ཇར་མ་ནི་གི་རྩིས་མཁས་པ་ གྲེ་ཝིཏ་ཧིལ་བཱརཀྲ་གིས་ དཔར་སྐྲུན་འབད་མི་རྩིས་འདི་གི་ དཀའ་ངལ་༢༣ཨིན།
གཞན་མི་རྩིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་༥པ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྔར་སྲོལ་ལུ་ དོན་འགྲུལ་ཅིག་གུར་ཆ་བཞགཔ་ཨིནམ་དང་ ཆ་བཞག་མི་དོན་འགྲུལ་འདི་གི་ཐབས་འབྲས་ཚུ་བྱིན་ཏེ་ཡོད་རུང་ དཀའ་ངལ་བསལ་མ་ཚུགས་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་དཀའ་ངལ་རེ་ཡོདཔ་ཨིན།
དཀའ་ངལ་ཁག་གཉིས་དེ་ཅིག་བསལ་མ་ཚུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ད་རེས་ནངས་པའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ཡང་ དཀའ་ངལ་བསལ་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གཞན་མི་དཀའ་ངལ་༢༡ལུ་ ངོས་ལེན་ལེགས་ཤོམ་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ དུས་རབ་༢༠མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཚུན་ཚོད་ར་འ་ནི་དཀའ་ངལ་འདི་གི་ཐོག་ལུ་ལཱ་འབད་ནི་གི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ར་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཀཱཀྲ་གོ་གྲལ་གྱིས་ ཁོ་གི་གྲུབ་རྩིས་འདི་ དཔར་སྐྲུན་འབད་ཞིནམ་ལས་ཡང་ ཧིལ་བཱརཀྲ་འདི་ ལོ་ངོ་༡༢གི་རིང་ལུ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གོ་གྲལ་གྱི་ལཱ་གི་ཐོག་ལུ་ ལན་གསལ་ཅིག་ག་ནི་ཡང་མ་འདྲི་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁོ་གི་བསམ་འཆར་ རྩིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ག་ར་ལུ་ཐབས་ཤེས་ཅིག་འོང་ར་འོང་ཟེར་མི་གུར་ལུ་ གྲོས་བསྡུར་འབད་བའི་སྐབས་ ཧིལ་བཱརཀྲ་གིས་ ཐབས་ཤེས་འདི་ དཀའ་ངལ་ངོ་མ་འདི་ མ་པ་ལས་ལ་བསལ་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་འོང་སྲིད་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འ་ནི་དཀའ་ངལ་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ བཱར་ནཱགྲ་གྲིཝག་གིས་ འགོ་དང་པ་གཉིས་ཀྱི་བདེན་ཁུངས་ལས་ མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ར་ Alexander Grothendieck གིས་བྱིན་མི་ via ℓ-adic ཐབས་རྒྱུས་འདི་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ Weil གི་ཕོ་ཚོད་འདི་ Hilbert གི་དཀའ་ངལ་ཅིག་གི་ གོ་སྐབས་ལུ་སྦེ་ ཁོ་གིས་ རྩིས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ག་རའི་ནང་ལུ་ ལས་རིམ་ཅིག་སྦེ་མ་པ་ལས་མ་རྩིས་བར་ཡོདཔ་ཨིན།
Erdős གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཁེ་འབབ་བྱིན་ཡོདཔ་དང་ ཁེ་འབབ་འདི་ཡང་ དཀའ་ངལ་འདི་ ལཱ་ཁག་ག་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་ངོ་མ་ནང་ལུ་ དུས་རབ་༢༡པའི་ ཧིལ་བཱརགྲ་གི་དཀའ་ངལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལུ་ Clay Mathematics Institute གིས་ དམ་ཁ་རྐྱབ་ཡོད་པའི་ ལོ་སྟོང་དཀའ་ངལ་རྟགས་མ་བདུན་གི་ཐོ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
Riemann གི་རིག་ཚོད་འདི་ ཧིལ་བཱརགྲ་དཀའ་ངལ་གྱི་ཐོ་དང་ Smale གི་ཐོ་ ལོ་སྟོང་དཀའ་ངལ་རྟགས་མ་གི་ཐོ་ དེ་ལས་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་Weil གི་ཕོ་ཚོད་ཚུ་ནང་ལུ་ ཚུད་ནི་གི་འོས་འབབ་མེདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༣༡ ༡༩༣༦ ཟུར་མང་སྲ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོང་ཚད་འདྲ་སྙོམས་ཁག་གཉིས་ཡོདཔ་མི་འདི་ ཟུར་མང་སྲ་གཟུགས་ཀྱི ཚུལ་མིན་ཁག་དང་པ་འདི་ དབྱེ་ཁ་གཉིས་པའི་ནང་ལུ་ མཉམ་བསྡོམ་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
རྒྱ་སྐྱེད་དབྱེ་ཁག་༡༢པ་འདི་ Abelian གི་རྒྱ་སྐྱེད་ Kronecker–Weber གི་ གྲུབ་རྩིས་འདི་ གྲངས་རྩིས་ཀྱི་གཞི་བརྟེན་ཨང་གྲངས་ཚུ་འོང་དགོཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ Schubert གི་མོན་རྩིས་རིག་པའི་ གཞི་བརྟེན་༡༥པ།
སྤྱི་ལོ་༡༩༢༧ ༡༨པ་༼ཀ༽ རྒྱ་ཁྱོན་ཁག་༣ལུ་དབྱེ་མི་ ཟུར་མང་སྲ་གཟུགས་བཀོད་པའི་ཐབས་རིག་ཡོད་ག། ༼ཁ༽ ལམ་རིམ་སྟུག་ཚད་མང་རིམ་བཀོད་མི་འདི་ག་ཅི་སྨོ།
ཨང་གྲངས་འདི་ གྲངས་རྩིས་རྐྱབ་ནི་དང་ཚད་འཇལ་ནི་ དེ་ལས་ ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་གི་ རྩིས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཅིག་ཨིན།
ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་ ཨང་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ ཨང་ཡིག་ཟེར་ རང་སོའི་མཚན་རྟགས་ཀྱི་སྦེ་ངོ་རྟགས་བཏོནམ་ཨིནམ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ "5" འདི་ ཨང་ཡིག་༥གི་ ངོ་རྟགས་བཏོནམ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་དང་ཅིག་ཁར་ རྩིས་བཏོན་ནི་འདི་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ལག་ལེན་གྱི་ཐོག་ལས་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་མང་ཤོས་ཅིག་བསྡོམ་རྩིས་དང་ ཕབ་རྩིས་ སྒྱུར་རྩིས་ དེ་ལས་ བགོ་རྩིས་ དེ་ལས་ སྒྱུར་རྩིས་མགོ་ཨང་ཚུ་ཨིན།
Gilsdorf, Thomas E. སྔར་སྲར་སྲོལ་རྩིས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་ Otomies དང་Incas, གི་གནས་སྟངས་ཞིབ་འཇུག་ John Wiley དང་བུ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢སྤྱི་ཟླ་༢པའི་སྤྱི་ཚེས་༢༤ མི་སྡེའི་རྩིས་རིག་དང་འབྱུང་རབ་ དུས་རིམ་མཚོན་རིག་དང་ཚོང་འབྲེལ་ བརྡ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢སྤྱི་ཟླ་༡༡པའི་སྤྱི་ཚེས་༣༠
དུས་རབ་༡༩པའི་ནང་ རྩིས་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་བརྗེ་སོར་འབད་མི་བཅུད་དོན་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ བཟོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་བསམ་གཞི་ཅིག་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན།
གྱངས་ཁ་མཐུན་འགྲིག་ལམ་ལུགས་འདི་ལུ་ གཞི་གནས་རྩིས་བཅུད་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་མེདཔ་ཨིན། ༼དེང་སང་གི་ཚག་རྩིས་མཚོན་རྟགས་བཟུམ་འབད་༽ འདི་གིས་ཨང་གྲངས་ཆེ་བ་ཚུ་གི་ཁྱད་ཚབ་འདི་ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།
Brahmagupta གི་ཀི་དེབ་ Brāhmasphuṭasiddhānta ཟེར་མི་ཀི་དེབ་འདི་ ཀླད་ཀོར་འདི་ཡང་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་མི་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ Brahmagupta འདི་ ཀླད་ཀོར་གྱི་བསམ་གཞི་འདི་བཟོ་མི་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
རྩ་ཁམས་ཀྱི་ཅིག་མཚུངས་དང་འབྲེལ་ Pāṇini ༼དུས་རབ་༥པ་ བི་སི་༽ སཱནསི་ཀིརཀྲ་ཁ་སྐད་ནང་ ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་བརྡ་སྤྲོད་Ashtadhyayi ནང་ལུ་ སྟོང་པ་༼ཀླད་ཀོར་༽ འདི་ལག་ལེན་དངོས་གཞི་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼Pingala ནང་ལུ་ཡང་བལྟ་༽
ལོ་༡༣༠ཨེ་གྲི་ལས་ Hipparchus དང་ Babylonians གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ Ptolemyགིས་ 0 འདི་ ཀླད་ཀོར་གྱི་རྟགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼སྒོར་ཐིག་ཆུང་ཀུ་དུམ་གྲ་ཅིག་ཡར་དང་མར་རིངམོ་སྦེ་༽ གྲངས་རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་དང་ དེ་མེན་པ་ཅིན་ Greek གི་གྲངས་རྩིས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
Diophantus གི་ཧེ་མའི་རྒྱབ་རྟེན་འདི་ རྒྱ་གར་གྱི་རྩིས་རིག་མཁས་པ་ Brahmagupta གིས་ Brāhmasphuṭasiddhānta ཀི དེབ་༦༢༨པའི་ནང་ རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་ར་གྲོས་བསྟུན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལས་ ནེ་གེ་ཀྲིབ་ཨང་རྩིས་ ད་རེས་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ སྒོར་དབྱིབས་ཐབས་གཞི་གི་ཐོག་ལས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་འབད་ རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ ཀླད་ཀོར་མེན་པའི་ཨང་གྲངས་དང་ གཞན་མི་གི་བར་ན་ལས་ ཐིག་ཅིག་འཐེན་ཏེ་ ནེ་གེ་ཀྲིབ་ཨང་གྲངས་ཡོད་པའི་རྟགས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
དང་ཕུག་གི་Greek དང་རྒྱ་གར་གྱི་རྩིས་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ཨང་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་འཇུག་དང་འབྲེལ་ ཁུངས་ལྡན་ཨང་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲེ་སི་མྱལ་དཔྱ་རྩིས་ཀྱི་བསམ་གཞི་འདི་ གྲེ་སི་མཱལ་རྩིས་དཔྱད་ཀྱི་རྩིས་རྟགས་དང་ཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གཉིས་ཆ་ར་གཉིས་འཁོར་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ གྲུབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཨིན་རུང་ Pythagoras གི་ མཐའ་ཅིག་གི་ཨང་གྲངས་ལུ་ ཡིད་ཆོས་སྐྱེདཔ་ལས་ ཁུངས་ལྡན་མེན་པའི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ཡོད་པའི་ངེས་ལེན་འབད་མ་བཏུབ་ཨིན།
དུས་རབ་༡༧པ་དེ་ཅིག་ལས་ རྩིས་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ དེང་སང་གི་རྩིས་རྟགས་དང་ཅིག་ཁར་ གྲེ་སི་མཱལ་དཔྱ་རྩིས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༧༢ལུ་ Karl Weierstrass གི་ རྣམ་གཞག་ཚུ་དཔེ་བསྐྲུན་ ༼ཁོ་གི་སློབ་ཕྲུག་ E. Kossak གིས་༽ Eduard Heine, Georg Cantor དང་ Richard Dedekind ཚུ་གྲལ་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Weierstrass དང་ Cantor དེ་ལས་ Heine ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་རྣམ་གཞག་ཚུ་ ཚད་མེད་གྲངས་རིམ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Dedekind གིས་ ཨང་གྲངས་ངོ་མའི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཁོ་རའི་རིག་པ་ཅིག་མཐོང་སྟེ་ ཁུངས་ལྡན་ཨང་གྲངས་ཚུ་ག་ར་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ རང་སོ་ལུ་ ཁྱད་ཆོས་དང་ཁྱད་རྣམ་ཡོདཔ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་ཨང་གྲངས་ཚུ་གི་ སྡེ་ཚན་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་བཞག་དགོཔ་ངེས་པར་དུ་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ༼གྲངས་མང་སྙོམ་རྩིས་ཚུ་གི་ཐབས་ལམ་ག་ར་༽
Aristotle གིས་ རྩིས་རིག་གི་གྲངས་མང་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་བསམ་ཚུལ་སྦེ་ངེས་ཚིག་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ རྣམ་གཞག་གི་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ལོའི་ནང་ Georg Cantorགིས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོ་གིས་ ཁོ་རའི་རྣམ་གཞག་གསརཔ་གི་ཐོག་ལུ་ ཀི་དེབ་ཅིག་དཔེ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ ལེགས་སྒྱུར་གྱི་ཨང་གྲངས་དང་ ཅིག་རིལ་གྱི་རིག་ཚོད་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ ངོ་སྤྲོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲངས་མེད་ཚད་རྩིས་ཀྱི་ དེང་སང་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ཐོན་རིམ་འདི་ ཚད་དཔག་དབྱིགས་རྩིས་རིག་པ་གི་སྦེ་བཏོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ "གྲངས་མེད་མཐུན་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་རྣམ་" དམིགས་བསལ་ལམ་སྟོན་རེ་ལུ་རེ་རེ་སྦེ་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༦༨༥དེ་ཅིག་ལས་ར་ Wallis's De algebra ལུ་ སྣ་འདུས་ཨང་གྲངས་ཀྱི་ ཐིག་ཁྲམ་ཁྱད་ཚབ་རིག་པ་འདི་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།
ལོ་གྲངས་༢༤༠བི་སི་ལུ་ Eratosthenes གིས་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཨང་གྲངས་ཚུ་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་སོ་སོ་ཕྱེ་ནི་ལུ་ Sieve of Eratosthenes འདི་ ལག་ལེན་འཐཏབ་ནུག
ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཨང་གྲངས་ཚུ་ བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ཐད་ཁར་ གྲུབ་འབྲས་གཞན་ཡང་ ཁྱད་འཕགས་ཨང་གྲངས་སྤྲོད་མཉམ་འདི་གིས་ འགྱེས་འགྱོ་མི་ Euler གི་ར་ཁུངས་དང་ ཆ་གྲངས་ཨང་ཡིག་སྦོམ་འདི་ ཁཱད་འཕགས་ཨང་གྲངས་གཉིས་བསྡོམ་ད་ཨིན་ཟེར་བཀོད་མི་ Goldbach གི་ ཚོད་དཔག་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན་མས།
སྔར་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ལུ་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་གོ་རིམ་འདི་ ཨང་༡ལས་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན། ༼Ancient Greek གི་ནང་ལུ་ ཀླད་ཀོར་འདི་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་གྲལ་ཁར་ར་མ་རྩིས་བ་ཡོདཔ་ཨིན།༽
འ་ནི་ལམ་ལུགས་ཁག་༡༠གི་གཞི་རྟེན་ལུ་ ཨང་གྲངས་གོ་རིམ་གྱི་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨང་ཡིག་འདི་གི་ རྩིས་བཅུད་གནས་ས་འདི་ཨང་༡ཨིནམ་དང་ གཞན་མི་ཨང་གྲངས་ཚུ་གི་ རྩིས་བཅུད་གནས་ས་འདི་ གཡས་ཁ་ཐུག་གི་རྩིས་བཅུད་ཨང་འདི་གི་ཚར་བཅུ་ཐམ་འོང་ནི་ཨིན་མས།
ཀླད་ཀོར་འོག་རྒྱུ་གི་ཨང་ཡིག་ཚུ་ མེད་པའི་རྟགས་ཀྱི་སྦེ་འབྲི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ཕབ་རྟགས་༽
འ་ན་ལུ་ཡིག་གུ་ Z འདི་ཐོནམ་ཨིན།
དཔྱ་རྩིས་ཨང་གྲངས་འདི་ མཐོཝ་དང་ཉུང་ དེ་ལས་ཨང་གཅིག་དང་འདྲན་འདྲ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་འབད་ ཡོད་རྟགས་དང་མེད་རྟགས་ཡང་ཅིན་ཀླད་ཀོར་སྦེ་འོངམ་ཨིན།
ད་འོང་ལས་མར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡོད་རྟགས་ཀྱི་ ཨང་གྲངས་ངོ་མ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནི་ཨིན།
ཐཔེ་འབད་བ་ཅིན་ གཅིག་ཕྱེད་འདི་ ༠ ༥ ལྔ་དཔྱ་གཅིག་འདི་༠ ༢ བཅུ་དཔྱ་གཅིག་འདི་༠ ༡ དེ་ལས་ དཔྱ་བཅོ་ལྔ་ལས་གཅིག་འདི་༠ ༠༢ཨིན།
འ་ནི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་དཔེ་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ ཨང་གྲངས་ངོ་མ་ཚུ་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མི་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ བསྐྱར་བཟློས་ཀྱི་ཨང་ཡིག་ཚུ་མི་འོང་ནི་ཨིན་པའི་ཁར་ ཚག་ཡིག་གི་ཅིག་མཐུན་ཚུ་ཡང་མི་འོང་།
ཚག་གི་ཤུལ་ལས་ཡོད་མི་ཨང་ཡིག་འདི་གི་ཤུལ་མ་ཡོད་མི་ཨང་ཡིག་ཚུ་ རྩིས་ཁུངས་མེདཔ་ལས་ འདི་གི་ཤུལ་མའི་ཨང་ཡིག་ཚུ་ ཁུངས་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ཨིན།
དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཨང་༠ ༩༩༩   ༡ ༠ ༡ ༠༠ ༡ ༠༠༠ ག་ར་གིས་ ཨང་༡ཨིནམ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན།
མཐའན་མཇུག་ཁར་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ཨང་ཡིག་ག་ར་ ཀླད་ཀོར་ཡོད་པ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་འདི་ཀླད་གོར་ཨིནམ་དང་ ཨང་གྲངས་ནང་ལུ་ ཨང་ཡིག་ག་ར་༩ཨིན་པ་ཅིན་ ཚག་གི་གཡོན་ཁ་ཐུག་ཨང་ཡིག་༩གུར་ལུ་ ཨང་གཅིག་བསྡོམ་པ་ཅིན་བཏུབ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་ངོ་མ་ཚུ་ སྣ་མང་ཨང་གྲངས་ཚུ་གི་ ཆ་ཚན་འོག་མ་ཨིན།
ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་གྲུབ་རྩིས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་འདི་ར་ སྣ་མང་ཨང་ཡིག་ཚུ་གིས་ ཚབ་རྩིས་འདི་ངེས་གཏན་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྣ་མང་གྲུབ་རྩིས་ག་ར་གི་ནང་་ལུ་ སྣ་མང་ཨང་ཡིག་ཚུ་གི་གཞི་རྩ་འདི་འོང་ནི་ཨིན་མས།
ཨང་ཡིག་ངོ་མ་གི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་༢ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དེ་ དྲི་བ་ལེ་ཤ་ཅིག་བྱུང་ཡོད་ས་ལས་ དྲི་བ་དག་པ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ལུ་ ལན་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཁུངས་ལྡན་ཨང་ཡིག་མེན་པའི་ ཨང་ཡིག་ངོ་མ་ཚུ་ལུ་ ཁུངས་ལྡན་མེན་པའི་ཨང་ཡིག་ཟེར་སླབ་ཨིན།
polynomialརྩིས་བཏོན་ལམ་ལུགས་རྩིས་ཏེ་ རྩིས་བཏོན་གྱི་ཨང་ཚུ་ག་ར་ སྤྱི་བཏང་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ལག་ལེན་ནང་ལུ་ རྩ་བརྟན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་སྦེ་གཞི་རྟེན་ངོ་མ་ཚུ་ནང་ ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ཨང་གྲངས་ངོ་མ་ཚུ་ངེས་གཏན་སྦེ་བྱུང་ནི་ཨིན་མས།
གནད་དོན་ཅིག་འདི་ རྩིས་བཏོན་གྱི་ཨང་གྲངས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ དབྱེ་བ་མེདཔ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ གློག་རིག་ཐོག་ལས་རྩིས་བཏོན་ནི་གི་ algorithm ཟེར་མི་ལམ་ལུགས་འདི་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
ཨང་གྲངས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ གཞི་བརྟེན་གྱི་ཨང་ཡིག་ག་ཅི་ལག་ལེན་འཐབ་ཅི་ག་འདི་ལུ་རག་ལས་ནི་ཨིན། གཞི་རྟེན་ཨང་ཡིག་འདི་ག་ཅི་འབད་རུང་བཙུགས་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་ཨང་ཡིག་ཚུ་ གཞི་བརྟེན་སྦེ་བཙུགས་མི་འདི་གིས་ རྩིས་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཐོན་འོང་།
འདི་ཡང་ ཧེ་མ་གི་འདི་གིས་ རིམ་སྒྲིག་གི་ཆ་ཚན་བྱིན་ནི་ཨིན་རུང་ ཤུལ་མ་གི་འདི་གིས་ སྦོམ་ཚད་འདི་བཏོནམ་ཨིན།
འ་ནི་གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་གཞི་བརྟེན་འདི་གིས་ སྣ་མང་ཨང་གྲངས་ཚུ་ སྣ་མང་ཁོད་སྙོམ་ཟེར་མི་ Cartesian གི་ཁད་སྙོམ་འདི་བཟོཝ་ཨིན།
རྩིས་བཅུད་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་སྣ་མང་ཨང་གྲངས་ཅིག་གིས་ མཇལ་ཚད་སྒོར་རིམ་ཅིག་གྲུབ་ཨིན།
ཚོས་གཞི་བཏང་བའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ ཐོན་འབྲས་རྒྱ་ཁྱོན་ཚུ་ ཚོས་གཞི་དང་འོད་མདངས་ཀྱི་སྦེ་ ངོ་སྟོནམ་ཨིན།
སྤྱིར་བཏང་ཚབ་རྩིས་རིག་གཉིས་ལས་ལྷགཔ་སྦེ་བསྡོམ་མི་གི་ཐོག་ལུ་ དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་གི་ལཱ་འབད་མི་འདི་གིས་ མཐར་ཐུག་ལུ་ ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་ གྲུབ་རྩིས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ལུ་འགྱོ་འོང་། འདི་གིས་ སྣ་མང་ཨང་གྲངས་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ གྲུབ་འབྲས་འདི་ གནས་རིམ་གཅིག་དང་འདི་ལས་ལྷག་པའི་མཐོ་དྲག་འབད་མི་ ཚབ་རྩིས་མང་གྲུབ་ཀྱི་སྙོམ་རྩིས་ཚུ་ནང་ལུ་གནས་སྡོད་འོང་།
Wessel གི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ Copenhagen Academy གི་གྲོས་འཛོམས་ནང་ལུ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མང་ཤོས་ཅིག་གི་ར་མ་ཤེསཔ་ཨིན་མས།
ཤུལ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་རྣམ་གཞག་གི་ཐོག་ལུ་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་བྲིས་པ་ Richard Dedekind, དང་ Otto Hölder, Felix Klein, དང་Henri Poincaré, Hermann Schwarz, དང་Karl Weierstrass དེ་ལས་གཞན་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
Leonhard Euler ༼༡༧༠༧་ལས་༡༧༨༣༽ དང་ Carl Friedrich Gauss ༼༡༧༧༧ ལས་ ༡༨༥༥༽ གཉིས་ཀྱི་ལཱ་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་མ་ཐོན་ཚུན་ཚོད་ དངོས་མེད་འཆར་སྣང་གི་ཐོག་ལས་ ཨང་ཡིག་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ངོས་ལེན་མ་འབད་བ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧྲིལ་གྲངས་ integer ཚུ་གིས་ སྡེ་ཚན་ཆུང་ཤོས་འདི་གྲུབ་ཨིནམ་དང་ རང་བཞིན་ལས་གྲུབ་པའི་ཨང་ཡིག་ཡོད་མི་ སྒོར་རིམ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཡང་གྲུབ་ཨིན།
འ་ནི་འདི་ ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་བཟོ་བཀོད་ནང་གི་ དངོས་གཞི་ཚུ་གི་བཟོ་དཔེ་ཅིག་ཨིན་མས།
ཧྲིལ་གྲངས་ཀྱི་འཇལ་ཚད་གཏན་ཏོག་ཏོ་དང་ གནས་སྡུད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཚོད་༼ཆ་ཚན་ཆུང་བ་༽ ཚུ་ གློག་རིག་གི་རིམ་སྒྲིག་ལམ་ལུགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ ཧྲིལ་གྲངས་སྦེ་བརྡ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན། ༼Algol68, དང་ C, Java, དེ་ལས་Delphi ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན།༽
འ་ནི་ཚུ་ཁུངས་ལྡན་ཨང་གྲངས་དང་ གནས་བཞག་ཨང་གྲངས་ལམ་ལུགས་ཚུ་གི་ ཁུངས་ལྡན་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ རྩིས་ཀྱི་རིག་པའི་ནང་ལུ་ ངེས་ཚིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་མེདཔ་ཨིན།
དབྱིབས་གྲུ་གསུམ་འབད་མི་ triangle འདི་ ཕྱོགས་གཉིས་འདྲན་འདྲ་འབད་བའི་དབྱིབས་འབདཝ་ལས་ ༼a = b ཟེར་ ཀ་དང་ཁ་གཉིས་འདྲན་འདྲ་ཨིན།༽
c ག་འདི་ཆ་གྲངས་ཨང་ཡིག་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ག་འདི་ཨང་གྲངས་༢གི་ བགོ་བ་ཅིན་ འདི་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ཧྲིལ་གྲངས་ཀྱི་ཨང་ཡིག་ཐོན་འོང་།
སྙོམ་རྩིས་དང་པའི་ནང་ལུ་ c2 གི་ཚབ་ལུ་ 4y2བཙུགས་པ་ཅིན་ (c2 = 2b2) གིས་ 4y2= 2b2 ཐོན་འོང་།
b2 འདི་ཆ་གྲངས་འབདཝ་ལས་ b འདི་ཡང་ཆ་གྲངས་ར་འོང་དགོཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་ འདི་ཚུ་གི་བར་ན་ སྤྱིར་བཏང་ཆ་རྐྱེན་ཅིག་མེད་ཟེར་བའི་ བསམ་ཚུལ་ཡོད་མི་དང་ཅིག་ཁར་ རྒྱབ་འགལ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་མས།
Hippasus འདི་ཁོ་གི་ལཱ་འབད་མི་ལུ་ ངོས་ལེན་ཅིག་མ་ཐོབ་ཨིན། ལོ་རྒྱུས་ཅིག་དང་འཁྲིལཔ་ད་ ཁོ་གིས་རྒྱ་མཚོའི་ནང་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ གསར་འཚོལ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུ་ ཁོ་གི་གསར་འཚོལ་འདི་ ཁོ་རའི་ཆ་རོགས་Pythagoreansགིས་ བཀོག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། “ གནམ་སྟོང་སྲིད་པ་ནང་ལུ་ ངོས་ལེན་མེད་པའི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གསར་འཚོལ་འབད་དེ་ གནམ་སྟོང་སྲིད་པ་ནང་གི་ལེགས་ཐོན་ཅན་འདི་ ཨང་ཡིག་ངོ་མ་དང་འདི་གི་ཆ་ཚད་ལུ་བསྡུ་ནི་འདི་ཨིན།”
དཔེར་ན་ ཐིག་ཅིག་ལུ་ཆ་བཞག་སྟེ་ ཐིག་འདི་ཕྱེད་ཀ་ལུ་བགོ་ འ་ནི་ཕྱེད་ཀ་འདི་ཕྱེད་ཀ་ལུ་བགོ་ འ་ནི་ཕྱེད་ཀ་གི་ཕྱེད་ཀ་འདི་ཕྱེད་ཀ་ལུ་བགོ་ དེ་ལས་ འདི་ལས་ཡང་ཕྱེད་ཀ་ལུ་བགོ་སྟེ་རིམ་གྱི་སྦེ་འགྱོ་འོང་།
འ་ནི་འདི་ Zeno གིས་ བདེན་ཁུངས་སྐྱེལ་ནི་སྦེ་འཚོལ་ཡོདཔ་ཨིན།
Greeks ཚུ་གི་སེམས་ཁར་ལུ་ ཅིག་གི་བསམ་འཆར་འདི་སོ་སོ་གིས་ ངོས་ལེན་འབད་དགོཔ་མེདཔ་ལས་ ལྷག་པར་དུ་ ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
སྦོམ་ཧིང་ “འདི་ཨང་ཡིག་མེན་དེ་འབད་རུང་ ཐིག་དང་གྲུ་ཟུར་ རྒྱ་ཚད་དང་ འབོར་ཚད་ དེ་ལས་དུས་ཚོད་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་འོང་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ཐད་ཁར་དེ་སྦེ་ར་སྡོད་འོང་།
སྦོམ་ཧིང་གི་ནང་ལུ་ གྲངས་ཚད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཅིག་བཀོད་དེ་མེདཔ་ལས་ Eudoxus གིས་ གནས་ཚད་མཉམ་མི་དང་མ་མཉམ་མི་སྙོམ་རྩིས་གཉིས་ཆ་ར་ རྩིས་ཁྲ་བཞག་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་འབོར་ཚད་དང་ཚད་སྙོམ་འདི་ སྙོམ་རྩིས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་ངེས་ཚིག་བཀོད་དེ་ཨིན་མས།
འ་ནི་གནས་ཚད་མ་མཐུན་མི་འདི་ Euclid གི་གཞི་རྟེན་ཀི་དེབ་ Book X, Proposition 9 ནང་ལུ་ བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
གནད་དོན་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ལུ་ ཚབ་རྩིས་རིག་པའི་འཆར་སྣང་ཚུ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ཐ་སྙད་ནང་ལུ་ ཁལོག་བསྒྱུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རེས་ཡོད་པའི་རྣམ་གཞག་གི་མངའ་ཁོངས་ལུ་ར གཞི་བརྟེན་འཆར་སྣང་ཚུ་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ རྣམ་གཞག་ཚུ་བསམ་ལེན་བཀོད་མི་གི་ཐོག་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་མཐིལ་ཕྱིན་དང་ཆ་ཚང་སྦེ་འབད་དགོཔ་ཨིན།
ཨིན་རུང་འབྱུང་རབ་ཀྱི་མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ Carl Benjamin Boyer གིས་ བྲིས་མི་ནང་ "འདི་བཟུམ་གྱི་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་ནི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་བདེན་ཁུངས་མ་བསྐྱལ་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་བདེན་པ་ཡང་མི་འོང་ནི་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས།".
རྩིས་རིག་གི་མཁས་པ་ Brahmagupta ༼༦༢༨ ཨེ་གྲི་༽ དང་ Bhāskara I ༼༦༢༩ ཨེ་གྲི་༽ ཚུ་གིས་འ་ནི་གནད་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ ཕན་གྲོགས་ལེ་ཤ་འབད་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་རྩིས་རིག་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ཡང་ འདི་དང་རིག་འདྲེས་ཏེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་༡༨༧༢ལུ་ Karl Weierstrass གི་ རྣམ་གཞག་ཚུ་དཔེ་བསྐྲུན་ ༼ཁོ་གི་སློབ་ཕྲུག་ Ernst Kossak གིས་༽ Eduard Heine, (Crelle's Journal, 74), Georg Cantor (Annalen, 5),དང་ Richard Dedekind ཚུ་གྲལ་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
Weierstrass དང་ Cantor དེ་ལས་ Heine ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་རྣམ་གཞག་ཚུ་ ཚད་མེད་གྲངས་རིམ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ Dedekind གིས་ ཨང་གྲངས་ངོ་མའི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཁོ་རའི་རིག་པ་ཅིག་མཐོང་སྟེ་ ཁུངས་ལྡན་ཨང་གྲངས་ཚུ་ག་ར་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ རང་སོ་ལུ་ ཁྱད་ཆོས་དང་ཁྱད་རྣམ་ཡོདཔ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Dirichlet གིས་ཡང་ སྤྱི་བཏང་རྣམ་གཞག་གི་ཐོག་ལུ་ ཁ་སྐོང་བཀོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དོན་ཚན་ལག་ལེན་གྱི་ནང་ལུ་ རྒྱབ་སྣོན་འབད་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།
འ་ནི་གིས་ ཧྲིལ་གྲངས་ག་ར་ལུ་ ཨང་ཡིག་གལ་ཅན་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་རྐྱེན་བཟོ་ནི་ལུ་ ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བཀོད་ཚུགསཔ་ཨིན།
འ་ནི་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལུ་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ང་བཅས་ཀྱིས་ ཧྲིལ་ཨང་n འདི་ m གི་སྦེ་བགོཝ་ད་ ༼འདི་ནང་ལུ་m འདི་ཀླད་ཀོར་མེན་པའི་ཨང་ཡིག་ཨིན།༽
ཨང་ཡིག་ཀླད་ཀོར་འདི་མེད་པ་ཅིན་ རྩིས་བསྒྱུར་གྱི་རིགས་ཚུ་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ m གི་ཐོག་ལུ་འབད་དགོཔ་ཐོན་ནི་དང་ 1 ལྷག་མ་ཡར་དྲན་འདི་ཚར་ཅིག་ལས་ལྷག་སྟེ་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པར་འབད་ནི་གི་ལམ་ལུགས།
རྩིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ རང་བཞིན་གི་ཨང་གྲངས་འདི་ གྱངས་ཁ་བརྐྱབ་ནི་དང་ ༼དཔེར་ན་ "འདྲི་ཁྲི་ཐོག་ཁར་ཐ་ལ་དྲུག་འདུག"༽ གོ་རིམ་སྒྲིག་ནི་ཚུ་གི་དོན་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། (དཔེར་ན་ "འ་ནི་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་༣པ་ཨིན།"༽.
འ་ནི་རྒྱུན་རིམ་སྦེ་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་མི་འདི་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་ཨང་ཡིག་འདི་ ཁྲིམས་ལུགས་དམ་དམ་ཅིག་བཟུམ་འབད་ར་ གཞན་མི་ཨང་ཡིག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། ༼ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་༽
རྩིས་ཀྱི་བཅུད་དོན་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་སྦོམ་ཤོས་འགོ་དང་པ་འདི་ར་ ཨང་རྟགས་ཚུ་ངོ་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ ཨང་ཡིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ཨིན།
