ليليان ضيانا عيسه (١٤ وکتوبىر ١٨٩٣ – ٢٧ فىبرواري ١٩٩٣) نا کىوه سيدروى ارىوتيه إمىريکا، يانع اتو ورىونع مىوىن فيلم دان يانع تولىه چىوريتا فيلم
عيسه نا کىوه سيدروى بينتانع فيلىم مىوسيوهو داري تهون ١٩١٢ سامڤى ١٩٢٠ ـ ان، سىوچارا کهوسوس نا هوبونعان دىونعون فيلىم يانع نىو سوتراداراي لى ض. و. عريففيته
جيه کا دي ڤوبوىت بوىت تيۏي چوکوڤ تهات ترىڤ کا، داري اواي ١٩٥٠ـ ان سامڤى١٩٨٠ ـ ان، کارير ڤىونوتوڤ دي مىولهى دىونعون بىتتى ضاۏيس باک فيلىم ١٩٨٧ طهى وهالىس وف إوعوست
ڠا ڤادومءڤادوم دروى عىونىوراسي ڤهون داري کىولوارعاعيسه ناکىوه سيدروى مىونتري ضونکارد
ماک ورىونع نيوى عىوبوکا توکو چاندي ماجىستيچ، دان چىوىکءچىوىک عىوبانتو مىوکات جاعونع سىورتا بومبون کىو لانععانان طىاتىر توها ماجىستيچ يانع نا رىت سيبلاه
ليليان يانع مانتىنع ومو توجوه بلاه تهون عىوجاک و صهاونىى، وکلاهوما، باک تىومڤات تينععاي سودارا ورىونع اعام جامىس، إلفرىد عرانت عيسه سىورتا ورىونع ينونع عىوه.
إياه عىت نيان مىونينععاي دي ڠورمان، وکلاهوما باک تهون ١٩١٢، چوما بىولياو کا نىوووى تىوما و وهيو باک ڤادومءڤادوم بولىوىن سىوعولوم نيان.
وه کا رايىک ليلليان نعىن ضوروتهي، اواک نيوى دي عابونع دىونعون تىاتىر. صىورىنع جاک مىوڤيساه دىونعون اعىندا يانع مىوبىداءبىدا
عيسه سابى تامڤيل نيباک ڤانععونع، هينععا باک تهون ١٩١٣ واتىى مىوىن إ عوود ليتتلى ضىۏيل، جيه ڤينعسان کارنا ساکىت انىميا
ڤىونامڤيلان يانع بىولياو ڤىوعوت تىونعوه کىواداان لىوڤيى نيان، جىوت کىو روساک ساراف باک ڤادوم ـ ڤادوم نىوک انىوک جاروى
جيه ديڤاکىک باکات ىکسڤرىسيف دىونعون عىت، هينععا جىوت مىوکىومبانع کىو سيدروى ڤاهلاوان ينىنع يانع عاعاه
جيه دي کىوراهکان ساودارا ينىنع ضوروتهي باک سابوه فيلىم، رىمودىلينع حىر حوسباند (١٩٢٠) باک واتىى ض. و. عريففيته عىوبا باک تىومڤات کىوجاديان.
جيه ديتولاک ڤىنع عاجي، دان ديلاکىى وڤاه سىورتا ڤىنع ڤىورسىن يانع لىوبىه موراه سىوهينععا ستوديو نيان جىوت عىوڤاکىک ماندوم دانا نيان کىو ڤىونينعکاتان کواليتاس فيلىم سىورىوتا عىوڤىوکىرجا اکتور يانع لىوبىه عىت دان ڤىونولىه سکىناريو سىورتا لاىنءلاىن
لى داري ورىونع ينونع يانع مىوسيوهو باک ماسا هانجىوت عىوڤىوعاه هابا (ماسا تىو يىم) لاعىى عيسه نعىن ڤيچکفورد، ورىونع نيان جروهءجروه ماندوم سىورىوتا ڤولويه، چوما نيباک اواي ١٩٣٠ ـ ان (لهىوه عىوڤىوعوت ڤىونعوکوهان ڤىونوه کىو سوارا دان سىوعولوم نا يسياراه کىو ڤىوتوبيىت عامبا تىوعراک ـ عراک دي ڤىوعوت) ڤىوران لاعىى نيوى مانتىنع مىو جامىوىن تهات
"لووءس ماير" ڬونوق ڤوڬوت ڤوكارا (ڤورهوت جيه دري تومڤت دوڠ) بق ڬو اوسها ڤوساڤت ڤورهاتين اوروڠ رامي كو ڬشه، توتاڤي ليلين هن ڬوتم ڤوڬوت سنديوارا ڤوكوه د دالم لايوي اتاو د لوءا ڽن هيڠݢ موڬيسا توما كو چينتا جيه يڠ ڤهون، ڽنكوه تياتر.
ڬيس لوم بهه ڤيلم، ڬشه ك ن نن ل اچادمي اورد سباڬو اروته يڠ ڤالڠ ل ڤوندوكوڠ بق ثون ١٩٤٦ ل ڤيلم "دول ان ث سون".
جيه دينىوکديڤىتيمانع کى ماندوم يانع ىکتينع مولاي داري ڤيلىم عونى ويته تهى ويند دىنعىن ىلىن وهارا، سکارلىت ماتهىر (دىونعىن باربارا و نىيل)، کى ينىنع مالام بىللى واتلينع (دىونعىن ونا مونسون)
جيه مىوڤىران کى سىباعو مانتان ڤىرمايسوري ماريا فىودوروۏنا باک موسيک برودواي انيا تهون ١٩٦٥ يانع مى ومو ڤانىک
جيه دي واوانچارا باک ڤيلىم دوکومىنتىر تيۏي هوليوود؛ ى سىلىبراسيون وف تهى اماريکا سايلىنت فيلىم (١٩٨٠)
جيه ناکىه سيدرو بينتانع يانع مىوسيوهو باک اچارا هوليوود والک وف فىم باک ١٧٢٠ ۏين ستريت
باک اچارا چانىس، عيسه مىرومڤوک ڤوکءڤوک جارو يانع مىورياج سىلاما ١٠ مينىت داري ورىنع نونتون
کى لانجوتان مىري فور ماردىر يانع عى سيار باک تانععاي ٩ سىڤتىمبىر ١٩٤٣
جيه مورومڤوق اکادىمي هونورري اورد (ڤوڠهرڬأن يڠ موليا) تهون ١٩٧١ ڠون تهون ١٩٨٤، جيه د توريموڠ افي ليفي اچهيۏمنت اورد۔
تومڤات کولياه عىوبي عىولار هورمات دوکتور وف ڤىرفورمينع ارت (باعيان ڤىوران ڤيلىم) باک ورو لاهى نيان
لهىه ماتى عيسه باک تهون ١٩٩٣ ، کامڤويه عىوڤىساڤات ڤىنع کى عىڤىرايىک تومڤات ڤامىران دىنعىن توجوان کى ڤامىر کىونانع ـ کىونانعان يانع عىوتىريمىنع داري تومڤات تينععاي اترا عيسه
هوبونعان انتارا عىت نيان دىنعىن ض. و. عريففيته طحإط تو سىهينععا نا دوعاان باهوا نا هوبونعان يانع مىسرا، سابوه تودوهان يانع هانا ڤىرناه عى اکوي لى عيسه، والاو نا ڤادوم ـ ڤادوم درو راکا ورىنع نيان ياکين باهوا نا ڤىرناه تىوليبات والاي سيات
باک تهون ١٩٢٠ـ إڠ ، هوبونعان عيسه دىنعىن دووىل جىوت کى سىباعو ليڤوتان ماجالاه، واتى جيه دي عوعات نعىن دي ڤىعىت رينچيان هوبونعان اواک نيان کى ڤوبليک
عىورعى جىان ناتهان عىڤوجو ڤىران عيسه دىنعىن لاعاک هينععا عىڤىباندىنع جيه دىنعىن ىلىونورى دوسى
سىولاما ماسا کارو ڤوليتيک دي امىريکا سىريکات يانع کا تىوجادي مولاي داري ڤيساه ڤرانع دونيا کى ٢ دي ىروڤا هينععا سىورانعان کى ڤىارل هاربوور، جيه دي ڤىتهىن تينعکاه لاکو يانع هانان لاعاک دان بلاک ـ بلاکان
جوسىڤه فرانک کىاتون (٤ وکتوبىر ١٨٩٥ ـ ١ فىبرواري ١٩٦٦ ) ، ديتوري سىچارا ڤروفىسيونال سىباعو بوستىر کىاتون ، نيان سيدرو اکتور امىريکا سىريکات، توکانع ڤىوعىت لوچو، ورىنع اتو مىوىن فلم، يانع تىتولىه جالور چىريتا، دان سىباعو ڤىمىىن عانتو
کارير جيه مولاي جيترىن واتى عىوت تىکىن کونتراک دىنعىن مىتروـ عولفوين ـ مايىر دان عادوه ويباوا سىباعو ارىوتيه
لى فلم کراتون داري تهون١٩٢٠ـ ان تىتاڤ عىهارعاي، لاعى سرلوکجر.(١٩٢٤)، دى عىنىرال(١٩٢٦)، دان دى کامىرامىن(١٩٢٨)
اياه جيه ناکىه جوسىڤ هالي جوى کاتون يانع نا باکات باعيان ڤىتونيوک دىونعىن هارري هوودين نان جيه مىديسين کومڤىني، اتاو کىاتون هاووديني مىديسين سهوو کومڤىني، يانع دىه باک ڤانععونع دان دي مىکات وبات ڤاتىن دي سامڤىنع جيه
باک عىچىريتا لوم ولانع کىاتون، جيه کا ومو نام بولىن واتى کىجاديان نيان، هينععا ههىري هوودوني عىبي عىلار.
بوىت نيان وتاماجيه کىو سىوباعوى هيبوران سىوماتا
الات مات تايه کوڤىر عى چوڤ باک باج کىاتون کى سىباعو ڤىتيمانع تامڤيلان
تاڤي، بوستىر سابى جىت دي ڤىدىه کى ڤيهاک لاىن باهوا جيه مىمانع هانا لوکا اتاو ڤاتاه تولىنع
نا مىوڤادوم عى کاراڤ دي ڤوه مىنيى لون هانجىت ترىن لاعى ميى
مىتهى باهواهاي نيان جىت کى سىباب ورىنع نونتون هانا رامى يانع کهىم، کارنا واجاه جيه هان چىريا واتى تمڤيل باک ڤانعونع
والاوڤون مىوکومات دىنعىن هوکوم دان کىليلىنع ڤىنتاس موسيک يىنع تىنعوه موسيباه دي ينععرىه، کرىاتون تىتاڤ سيدرو بينتانع يانع تىنعوه مىوسيوهو دي باعيان تىاتىر
باک تهون ١٩١٧، جيه مىرومڤىک روسکو فاتي اربوکلى باک ستوديو تالمادعى کوتا نىو يورک، باک ماسا نيان اربوکلى تىنعىه مى يکات کونتراک دىنعىن جوسىڤ م. سهىن
بوستىر تهات ڤوليوه باک فيلىم يانع کى ڤهون، دى بوتسىر بوي، جيه ديکىورجا باک تومڤات يانع چوچوک/ سىسواي
لهىه نيان کىاتون ديڤىعاه درو باهوا جيه اکان جىت کى ديرىکتور کىدوا اربوکلى دان ماندوم باعيان کومىدي
نيان بىرداسارکان دراما يانع کا هايى، دى نىو هىنريتتا، فلم سيعى دىنعىون جودول دى لاىم، دىنعىن دوعلاس فايرباىنع سىباعو ڤىمىوىن يانع وتاما
جيه ديڤىعىت سىرانعکايان لاواک چارا، تىماسوک سيت وان ويک (١٩٢٠)، دى ڤلايهوس (١٩٢١)، کوڤ (١٩٢٢) دى ىلىکتريک هوس (١٩٢٢)
ڤوممڤن ڤيلىم لوچو يڠ نن ڬوه، ليو مچچاري، ڬوڤوءيڠت بهوا ن اورو يڠ بباس اونتوق ڤوڬوت بهه لوچو-لوچو۔ ڬوخكون ل ڬوبڽن، "مندوم تاڽو ت چوبا ڤوڬوت لوچو سار كودرو-درو توه"۔
سىلاما کىجاديان دروم ي عىريتان اڤوي دي سيىرلوک جر، تاکو کىاتون ڤاتاه سامڤى کىنونع ڤانچوران ي يانع ديتوبيت داري مىنارا، تاڤي تىتاڤ هان دي تهى هينععا کا ڤادوم تهون تىما
تينعکاه کاىتون دىه هانا لوکا کارنا سابوه جىندىلا تىبوکا
سىلاىن ستيمبوت بيل، جر. (١٩٢٨) ناکىه فلم ڤانيانع کىاتون يانع ڤالىنع ترىڤ اوىر هوسڤيتالي (١٩٢٣)، دى ناۏيعاتور (١٩٢٤) سيىرلوک جر. (١٩٢٤)، سۏىن چىنسىس (١٩٢٥)، دى کامىرامىن (١٩٢٨)، دانجىندرال (١٩٢٦)
والاوڤون نيان سىباعو چاڤايان يانع رايىک کىاتون، فلم نتان تىتاڤ مىرومڤوک رىسڤون يانع مىوبىدا ـ بىدا نيباک ساات نيان
ورىنع يانع مىبافي، يونيتيد ارتيس، عىلاکى باک ڤيمڤينان ڤرودوکسي يانع کالىن بارانع توبيت اعار عى يکوت ڤىران سىرتا باک باعيان ـ باعيان چىريتا توک
ورىنع ڤىران فلم اکان عىوهافاي تىک باهاسا اسىنع ڤىرکاتا دالام ڤادوم ـ ڤادوم بوه بارىه باک سابوه واتى دان اکان ديسوتينع لهىه نيان
سوترادارا بياسا جيه جولىس وايت، يانع برات تهات عالاک باعيان لوچو سلىڤتريک دان لوچو ـ لوچو لارن يانع جىت کى سىباعيان رايىک فلم نيو لاعى هي فلم ڤانىک تري ستوجىس يانع ديتوري دىنعون کاريا وهايت
توم، عاقبة دوساكن سوترادارا للوچون جيه جوت كو للوچون يڠ تومڤوي دان دوه ڬاس هيڠݢ فيلم کولومبيا ڽو لاڬ فيلم لوچو ڤالڠ هنا لايق يڠ ڤورنه جيه ڤوڬوت۔
جيه ڤىوعىت فلم سڤىسيال يانع تىواکهير نيو ڤىومىون جيه ىل مودىرنو باربا ازول (١٩٤٦) دي نانعرو مىکسيکو، فلم نيان ديڤىوعىت دىنعىن بيايا يانع موراه، مونعکىن فيلىم نيان عولوم ڤىرناه دينونتون دي امىريکا سىريکات هينععا ديڤىتوبيت ديهۏس باک تهون ١٩٨٠ ، دىنعىن جودول بوم ين دى مون
باک فلم ين دى عود ولد سامىرتىم، کىاتون دياراهکان سىچارا ڤريبادي باک بينتانع جيه جودي عارلانع دىنعىن ۏان جونسىن دالام ىکتينع يانع کىڤهون ونتوک دي ڤىعىت سىوچارا ساما ـ ساما، دىنعون رىنچانا اواک نيان مىرومڤوک دىنعىن رىکان يانع لاىن باک جالان
رياکسي يڠ چوكوڤ توڬ بق ستاسيون لوكل لوس انجىلىس جوت كو كاتون مورومڤوق تاورن اونتوق ڤوڬت اچارا كودرو، هيڠݢ مورومڤوق حق اونتوق سيارن لڠسوڠ بق ثون ١٩٥٠۔
ينىنع بوستىر کىاتون، ىلىانور نا سيت دىه باک باعيان نيان (يانع ڤالىنع برات دىه سىباعو جولييىت سامڤى رومىو بوستىر باک سکىتسا تىياتىر وبىت)
تامڤيلان لاىن لوم کىاتون باک تيۏي سىلاما تهون ١٩٥٠ ـ ان دان ١٩٦٠ـ ان جىت کى بانتووان ڤى ودىڤ تىوما عالاک لوم باک فلم کلو واتى نيان
ديتامىنع ومو ليمىنع ڤلوه، کىاتون جىت ديڤىعىت لوم کىوعياتان ـ کىوعياتان يانع کاجامىن. سالاه سابوه اکسي جيه ناکىه تومڤانع عاکي دي اتىه مىجا کىموديان دي ايون عاکي کى دوا و سامڤىنع دان عاکي سابوه تىک ديتهىن باک تومڤات سىت دي ودارا سىلاما ڤادوم ـ ڤادوم دىتيک سىعولوم رىت و اتىه ڤانعونع.
کىاتون نا جوارا باک لهى بوه ماسا، سيىرلوک جر.، ستيمبوت بيل، جر.، نعىن کولىج (عادوه سابوه عولونع) هينععا فلم ڤانىن ""دى بوت"" دان ""ماي وىف رىلاسيىن"" ، هينععا کىموديان کىاتون نعىن روهايىر ديڤيناه باک فلم سىلولوسى اسىتىت داري ستوک فلم نيترانى يانع کا هانا عىت لى
باک سىرانعکاييان يکلان تيۏي هان سو کى سيمون ڤور بىر يانع دي ڤىعىت باک تهون ١٩٦٢ لى سي جيم موه دي بوفالو، نيو يورک، کىاتون دي کالىن لوم ولانع ڤادوم ـ ڤادوم بوه باهان لىلوچون داري ماسا فلم هانا سو يانع کالهىه جيه ڤىعىت
باک بولىن دىسىمبىر ١٩٥٨ ، کىاتون جىت کى تامو سڤىسيال باک اچارا ""ى ۏىري مىري کريسمىس"" داري دى دونا ريد سوو باک چىنىل ابچ
باک تهون ١٩٦٠ ، جيه دي عيسا تىما باک معم کى تىاکهى کالي، ديمىوىن سىوباعو ڤى کلىت سينعا باک تهون ١٩٦٠ ، نيان عابونعان فلم چيڤتا مارک تواين دى ادۏىنتور وف هاکلىبىري فين.
""جيه ديکىرجا باک فلم لوچو ىرني کوۏاک باک تيۏي، ناما فلم جيه (تاڤي سيات ساعاي ناما نيان) "مىديسين مىن". چوک عامبا نيان کى سىباعو ادىعان يانع ديڤوبوت باک ١٢ جانوري ١٩٦٢ سي ورو سىعولوم کىجاديان کوۏاک مىونينععاي مىڤوک موتو
جيه ديجاک داري وجونع کانادا هينععا وجونع لاىن ڤاکىک موتوريزىد هاندکار، ديڤاکىک توڤي ڤوک ڤاي يانع کا مىوجامىن دان دي ڤىعوت لوچو هي دىنعىن يانع نا باک فلم ـ فلم يانع جيه ڤىعىت ٥٠ ـ تهڤن سىعولوم نيان
باک تهون ١٩٦٥ ، جيه ديجاک و يتالييا ونتوک ڤىعىت ڤىران باک دو مارينىس ى ون جىنىرال، يانع دي ڤىتوري لى فرانکو فرانچي دان چيچچيو ينعراسيا.
سابوه ڤارودي يانع ڤالىنع مىوسيوهو، يايتو دى فروزىن نورته (١٩٢٢)، سابوه سيندىران کى مىلو دراما بارات يانع دي ڤىوعوت لى ويليام س. هارلاجى هىل هيعىس (١٩١٦) دان دى ناروو ترايل (١٩١٧)
ورىنف نونتون تهون ١٩٢٠ ـ ان تهات برات ديتوري ڤارودي نيان دان ديڤيکى فلم يانع برات تهات لوچو
فلم ڤانىک نيان دي بي کىسان درو جيه دىنعىن ىکتينع لاعى سيبىن يانع مونعکىن اساي جيه داري بوت راکن يانع تاعيه (ديکهىن ڤىتىر دى عريت)
چاتاتن : سومبىر سىرىنع سالاه باک مىو ىجا نان کىاتون سىوباعو "عريت ستونفىس"
کىاتون ڤىعاه هابا دىنعون ارىتيه دوروتي سىباستيون مولاي تهون١٩٢٠ـ ان دان کاتلي کىي باک اواي تون ١٩٣٠ـ ان
جيه لولوه داري کىکانعان دىنعون چارا يانع دي مىرونو باک هىري هووديني
جيه دي اجوکان عوعاتان ونتوک مى چرى باک تهون ١٩٣٥ لىه مىرومڤوک کىاتون دىنعىن لىياه کلىمڤيت سىول، ينىنع ورىنع کايا بارتون ساوىل باک سابوه هوتل دي سانتا باربارا
جيه کا دي ڤييوه جىڤ مينومان کرىه نيان سىلام ليمىنع تون
ننيکاه نيان مىجالان سامڤى ماتى جيه
تىکورونع باک روموه ساکىت باک ورو تىواکهى، کىاتون سوساه مىوڤوتا ـ ڤوتا باک روانعان نيان هانا دي دىنع ـ دىنع کارنا هاوا نىک وو و روموه
سکىناريو يانع ديتولىه لى سيدني سىلدون، دي يکوت جوعا لى يانع سوترادارا فلم نيان، سىچارا هانا لانعسونع ديڤيچو بىرداسارکان هودىڤ کىاتون تىتاڤي لى مىورومڤوک کىسالاهان فاکتوال سىرتا ديعابونع کى لهى درو ينىنع جىت کى سابوه واتاک
ماندوم نيان دي کىراهکان ونتوک ديبا ڤىرهاتين وموم يانع لوبىه رايىک باک هودىڤ سىرتا کىرجا کىاتون، انععوتا جيه چوکوڤ لى ينديۏيدو داري ڤابرىک هينععا ڤىونولىه، سىنيمان، نوۏىليس عرافيس، موسيسي هينععا دىساي، ماندوم اواک نيان کاعوم کى کىاجايبان بوستىر کىاتون
"ديڤىعاه لى هيرفىل باهوا بينتانع فلم جينو لوبىه سوساه ونتوک دي ڤىعاه، هينععا کومىديان يانع هانا سو لاعى لاورىل نعىن هاردي دان کىاتون دىه هي لاعى بايانعان اواک نان"
كريتيكوس ڤيلم، روجىر ايبرت ايڤوڬه، "بادوت كلو يڠ ڤالڠ هايو اداله بوستر كاتون، کون هاڽ كارونا ڤو ترا يڠ جيه ڤوبوت، تاڤو كيبن چارا جيه ڤوبوت"۔
يانع ڤىعىت فلم مىل بروک ديڤوجو بوستىر کىاتون سىباعو سيدرو ورىنع يانع مى ڤىنعاروه چوکوڤ رايىک دىنعون دي ڤىعاه : "لون نا وتانع باک سي (بوستىر) دوا ماچام. ڤون کارنا جيه جىت کىو عورو يانع هىبات باعي لون سىباعو ورىنف بياسا يانع ديکالىن لى ورىنع لاىن باهوا ججيه ڤىوعىت هال ـ هال يانع لوار بياسا"
اکتور نعىن ڤىمىران عانتو جوني نوکۏيل دي اکوي کىاتون سىباعو ينسڤيراسي واتى جيه جاک دىنعون يدى (ڤيکيران) ونتوک ڤروجىک جاکاس
لىويس تىکىجىت باهوا ىلىنور دي ڤىعاه باهوا ماتاجيه لاعى ماتا کىاتون
"باک تون ١٩٦٤، جيه ڤىوعاه باک سيدرو ىواوانچارا باهوا واتى ڤىوعىت اچارا ڤک ڤي يانع کهوسوس"، "جيه" ديمولاي دىنعون ڤىعىت توڤي اعام يانع عىت لهىه نيان دي کوه هينععا دي ڤىعىت عارىه سامڤىنع دىنعون يى ساکا
کاکى توها داري ڤيهاک ياه ناکىه ورىنع ساري وىلسه
ليود مولاي عابونع دىنعون روچ يانع کا مولاي ڤىعوت ستوديو درو باک تون ١٩١٣
باک تون ١٩١٩، ديتينععايکان ليود ونتوک لىت اسڤيراسي يانع ديعالاک
مىنوروت هابى، سماکىن ليود کالىن داۏيس، جيه سىماکىن عالاک
هارول ليود اکن ديتينععايکان ڤىسونا يانع تراعيس، هينععا مولاي جىت کى ورىنع بياسا دىنعىن ڤىچايا درو سىرىوتا سىمانعات يانع هان عويانع
"ونتوک ڤىوعىت کاراکتىر يانع بار، ليود ڤاکىک کاچامات يانع مىعاعانع هان لىنسا، سىعولوم نيان، جيه ديڤاکىک کوميه ڤالسو دان ڤاکايان يانع هانا ڤايه سىباعو "چاڤلين" "لونىسوم لوک"
"اواک نيان بياسا دان واجاه هانا بيسا دي ڤىوچايا"
باک ورو مينععو، ٢٤ اعوستوس ١٩١٩ ، واتى دىنع فوتو کى ڤروموسي بال ستوديو فوتوعرافي ويت لوس ىنجىلىس، جيه ديچوک بارانع يانع ديڤيکى بوم دان دي ڤى ودىڤ دىنعون سيباک روکوک
ليود تىنعوه دي ڤى ودىڤ سيباک روکوک داري سومبو بوم واتى بوم نيان بىروتوه، هينععا کىنىنع موکا جيه سىرىتا دادا سامڤو لوکا ماتا
ليود دان روچ مىڤيساه باک تون ١٩٢٤ ، سىرىتا ليود کى ڤرودوسىر يانع سوکسىس باک فلم درو جيه
ماندوم فلم نيان سوکسىس هينععا کايا، هينععا لودو ليود جىت کى سىباعو ڤىمىن فلم دىنعون باياران ڤالىنع مىهاي باک تون ١٩٢٠ ـ ان
نامون، سيفىت لايى رايا نيان هانا مىهوبونعان دىنعون لى يانع نونتون فلم باک تون ١٩٣٠ ـ ان
بق تڠڬاي ٢٣ مارت ١٩٣٧، ليويد د ڤوبلو تانوه ستوديو جيه، هارولد ليويد موسىن ڤيکتىر کامڤىني، كو ݢريجا جسوس چهرست اوف لتتر-دي ساءنتس۔
جيه عيسا لوم باک ڤىنامڤيلان يانع کى ڤون باک فلم دى سين وف هارول ديددلىبوک، سابوه ڤىنعهورماتان ناس کى کارير ليود يانع ديسوتراداراي لى ڤرستون ستورعىس هينععا يانع ب دانا لى هووار هاکيىس.
"ليود نعىن ستارجىس نا کونسىڤ ڤىلاجاران يانع بىدا دان سىرىنع دي مىلهى سىلاما سوتينع : ليود مىو ڤىکيران واتى ستارجىس هابىب لهى هينععا ڤىت بولىن کى تىک سىڤىلى ڤون کى فلم، ""دوا ڤىر لى نيان جيه تولىه لام سيمينععو اتاوا کورىنع داري نيان"
ن موڤادوم درو يڠ كالون تياتر کوميدي اولد ڬولد سوباڬو ۏرسي يڠ لوبه ڤهوء دري تياتر لوايكس، هيڠݢ ڤونمڤيلن موڤادوم درو توکوه ڤيلم ڠون راديو ڤالڠ موشوهو بق ماس ڽن، توماسوق فرد اللن، جوني الليسون، لوچلل بلل، رلڤه بللمي، لندا درنلل، سوسن هيورد، هربرت مرشهلل، دچق ڤوولل، ايدورد ڬ۔ روبنسون، جاني ويمن، ڠون الن يووڠ۔
نا مى ڤادوم تون لىه نيان، ڤينعان هيتام داري ٢٩ اچارا مىرومڤوک باک روموه ليود دان جينو مىوسىبار باک کالنعان يانع ڤىساڤات راديو جامىن
جيه سىباعو ڤىنعواسا تىواکهى داري ال ـ مالايکاه دي لوس ىنجىلىس، هينععا اکهى جيه تى ڤيلىه سىباعو ڤىنعواسا کىکايساران کويل امىريکا وتارا باک تون ١٩٤٩ ـ ٥٠
ليويد د جوق ڤوڠهرڬأن ڤڠکت کحرمتن سوباڬو کومندن كستريا بق تهون ١٩٥٥ دان د کوکوهکن سوباڬو انسڤكتور جندرل کحرمتن، ٣٣°، بق تهون ١٩٦٥۔
نا يانع ڤىعاه، نيان سىباعو لانعکاه ڤون، کارنا ليود اکان ديتولىه کيساه ودىڤ کى سيمون نىعن سکهوستىر
جيه مىوسيوهو کارىونا فوتو ـ فوتو يانع تىلهون، لاعى بىتي ڤاع کى ڤاجانعان باک ماجالاه ورىنع اعام
"كامو هنا ڤورنه ن موكوسود اونتوق مون ڽن دوڠون ڤيانو"
"اواک نيان کا تو، تاڤي عولوم تروه"
باک اواي تون ١٩٦٠ ـ ان، ليود دي ڤىتوبيت دوا بوه فلم کومڤيلاسي يانع دىه باعيان ـ باعي داري ڤىعىت لوچو جامىن، هارول ليود وورد وف کومىدي نعىن دى فاني سىد وف لىف.
تىم ـ لىف ديڤىتوبيت ڤادوم ـ ڤادوم بوه فلم يانع کورانع لوبىه مانتىنع عىت، تاڤي مانتىنع ديڤاکىک مىڤادوم بوه سکور سکاف يانع کالىه ديڤىوسان لى ليود
فلم دوکومىنتىر بروونلوو نعىن عيل ديڤىدىه دىباعو باعيان داري ڤبس امىريکان ماستىر، نعىن جوعا ديڤىعىت مينات يانع بارو باک کاريا ليود دي امىريکا سىريکات، تاڤي فلم ء فلم نيان سىباعاي رايىک کا هانا تىسىديا لى
"اواک نيان جوعا ديعابونع علوريا فريمىن (١٩٤ ـ ١٩٨٦) باک بولىن سىڤتىمبىر ١٩٤٠، يانع ديبي نان مارجوري ىليزابىت ليود تىتاڤ ديتوري سىباعو "ڤىعي" هينععا سىڤانجانع هايات هودىڤ جيه."
داۏيس مىونينععاي کارنا سىرانعان جانتونع باک تون ١٩٦٩، دوا تون سيعولوم کىماتيان ليود
باک تون ١٩٢٥ ، واتى باک ڤونچاک کارير باعيان فلم، ليود تامىنع باک فريماسونري دي الىخاندىر هاميتون لودعى نو
باک تون ١٩٢٦، جيه جىت سيدرو سکوتلانديا ٣٢° يانع ڤىوعىت ريتووال ماسون باک لىمباه لوس ىنجىلىس، کاليفورنيا
سىباعيان داري سيمڤانان ڤريبادي ليود داري فلم هانا سو (واتى نيان کيرا ـ کيرا نيلاي هارتا جيه $٢ جوتا) هابىه باک بولىن اعوستوس ١٩٤٣ واتى روانعان فلم نيان تىو تىت.
اڤوي ماندوم دي ڤى هانعوه روموه دان بانعونان
ليود مىرومڤىک کىهورماتان باک تون ١٩٦٠ کارىنا ڤىنعاروه باک دونيا ڤىرفيلىمان دىنعىن ارىتيه وتاما باک اچارا هوليوود والک وف فىم يىنع مىتومڤات باک ١٥٠٣ ۏين ستريت
کىجاديان کىدوا هيناان کى چاڤلين، باک ساات نيان کا مىلانععار مچچارتهيسمى هينععا ۏيسا تامىنع و امىريکا اترا انىک جيه جوعا ديچابوت
علاديس ماري سميت (٨ اڤريل ١٨٩٢ ـ ٢٩ مىي ١٩٧٩)، يانع ديتوري سىچارا ڤروفىسيونال سىباعو ماري ڤيکفور ناکىه سيدرو ارىتيه کانادا ـ امىريکا يانع مىروڤاکان سيدرو ڤرودوسىر فلم دىنعىن ماسا کاريري يانع مىلانعسونع سىلاما ليمونع دىکادى
اياهجيه، جون چارلىس سميت ناکىه سيدرو انىک اعام داري کىلومڤوک يميعران کريستىن (مىتوديس) ينععرىه، نعىن عىڤوبوت ماندوم کىرجا سامڤىنعان
کى ڤى سىنانع ساودارا لاکو،ماک ڤيکفور عىباڤتيس ميت کى سىباعو سيدرو (مىتودي) اعاما ياه اواک نيان
علاديس، ماک داري دوا درو ادىک کىوليلىنع اماىريکا سىريکات دىنعون عوريتان اڤوي، تامڤيل دىنعون ڤىوتونجوککان دراما باک علاه لى
علادي اکهىجيه مىرومڤوک ڤىران ڤىندوکونع باک دراما برودواي ١٩٠٧، دى وارىن وف ۏيرعينيا
نامون، لىه سىلىساي ماندوم ڤىتونجوکان برودواي دان ڤىعىت تور ڤىرتونجوکان، ڤيکفور کا هانا لى کىرجا
اکهىجيه، جيه مىڤوم چيت باهو چارا ىکتينع باک فلم لوبىه مانعات داريڤادا ىکتينع باک ڤانععونع
لاعى يانع ديکىن لى ڤيکفورد تىنتانع کىبىرهاسيلان جيه باک بيعراڤ : لون مىوىن سىباعو ينىنع ڤىندوکونع دان سکرىتاريس دان ينىنع داري ماندوم نانععرو. لون ڤيکى باهوا مىنيو لون جىت مىرومڤوک عامبا يانع لى، لون اکان ديتوري، دان اکان لى ڤىناواران
باک جانواري ١٩١٠، ڤيکفور مىجاک دىنعىن کارياوان بيوعراڤه و لوس ىنجىلىس
اکتور هانا تىدافتار باک کرىديت ڤىروساهاان عريففيته
ڤيکفورد عىتينععال بيعراڤ باک دىسىمبىر ١٩١٠
جيه ديعيسا تىما و برودواي باک ڤرودوکسي فلم سابوه جىن وبيت عىت (١٩١٢) يانع سوتراداراي لى داۏيد بىلاسکو
باک تون ١٩١٣ ، جيه ديڤيلىه ونتوک کىرجا سىچارا ىکسکلوسيف باک فلم
ڤيکفورد عىتينععاي دونيا ڤانععونع ونتوک عابونع دىنعون ارىتيه بينتانع زوکور
دراما لوچو، لاعى فلم ين دى بيسهوڤ کاريج (١٩١٣)، چاڤريس(١٩١٣)، وتاا جيه فلم هىرت ادريف(١٩١٤)، هينععا هانا ڤات تىن ورىنع نونتون باک بيوسکوڤ
کى فلم تىس وف دى ستوم کونتري ديڤىتوبيت ليمونع ڤىکان لىه نيا
حانيا چهارليى چهاڤلين، يانع لىوبىه مىوسيوهو داري يچکفورد باک تهون ٦ا١٩، ساما ـ ساما نا دايا تارىک دان مىومواي يانع ڤىونوه دىونعىن کريتيکان داري ڤىونونتون
جيه جوعا جىوت کىو واکيل ڤرىسيدىن باک ڤىوروساهاان ڤىرفيلىمان ڤيچکفورد
ڠيوى کارىونا ماساءماسا وبىوت کورىونع عىونيکماتي لاعىى انىوک ميىت نورمان، سىودانعکان جيه عىونيکماتي ماساءماسا کىوريجا ڤىوعىت فيلىم
باک بولىوىن إعوستوس ١٩١٨، کونتراک دىونعىن ڤيچکفورد مىو اکهى کارىونا ديتولاک ڤىورسياراتان ظوکور ونتوک ڤىوڤانيانع کونتران، جيه دي ڤىوتابا $٢٥٠٠٠٠ ونتوک ڤىوتينععاي بيسنيس دونيا فيلىم
مىولالوي ونيتىد إرتيستس، ڤيچکفورد سابى دىوه باک فيلىم دروى، جيه جوعا جىوت کىو ڤاسوکان فيلىمءفيلىم لاعىى عالاکءعالاک دروى
"سىولاما ماسا نيوى، جيه جوعا دي ڤىوتوبيىت فيلىم ليتتلى إننيى روونىي(١٩٢٥)، دان فيلىم لاىن واتىى ڤيچکفورد جىوت کىو ڤىوران سيدروى انىوک ميىت، فيلىم سڤارروو (١٩٢٦)، يانع مىوڤىوسىوراعام ضيچکىنسيان دىونعىن عايا ىکسڤرىسيونيس جىرمان يانع بان دي چىتاک، دان مي بىست عيرل (١٩٢٧)، سابوه فيلىم لوچو يانع مىوسرا، دان دىوه چالون لاکوى چهارلىس "بوددي" "روعىرس".
جيه ديڤىومىوىن سوسياليتا سىومبارانعان باک فيلىم چوقوىتتى (١٩٢٩)، مىوىن فيلىم دىونعون سو ڤهون، ناکىوه سيدروى ورىونع يانع مىوسيوهو دىونعون يکال دان دي کوه جىوت کىو بوب تهون ١٩٢٠ ـ ان
وموم تالو باک عىورىسڤون ڤىوران جيه يانع لىوبىه چانععيه
إکتور حولليووود يانع اهلي جوعا سوساه دىونعون تروه تالکيى (فيلىم دىونعون سو)
جيه ڤىنسيون داري ڤىوران فيلىم باک تهون ١٩٣٣، لهىوه لهىى عى تالو هينععا روعوى باک ڤىونامڤيلان فيلىم يانع تىو اکهى دان نيان جىوت کىو راهاسيا
صىولاما ڤرانع دونيا کىو ڤهوم، جيه دي ڤروموسي دروى کىو مىوکات وبليعاسي ليبىرتي، ڤىوعوت سىورانعکايان چىوراماه ونتوک ڤىوساڤات ڤىنع ناک باعاه، مولاي داري واسهينعتون، ض.چ.، ديمىوکات نعىن چهارليى چهاڤلين، دووعلاس فايربانکس، طهىدا بارا، دان ماريى ضرىسسلىر.
باک چىوراماه دي چهيچاعو، ديڤوبلوى کىکاياان سىونيلاي ليمىنع جوتا دولار
باک اکهى ڤرانع دونيا کىو إ، ڤيچکفورد عىو سوسون عىوراکان ونتوک ڤىوساڤات ڤىنع بانتوان، سابوه ورعانيساسي کىو بانتو اواک اکتور سىوچارا فينانسيال.
حاسيل جيه، تهون ١٩٤٠، هاسيل داري ڤىوساڤات ڤىنع جىوت بلوى تانوه دان ڤىوعوت روموه ڤرودوکسي فيلىم سىورىوتا سابوه روموه ساکىت دي ووودلاند حيللس، چاليفورنيا
جيه دي تىوريمىنع کىوکواتان نيوى تهون ١٩١٦، واتىى نيان ديمىويوب کونتراک دىنعان اکتور يانع مىوسيوهو ظوکور باک سابوه دراما يانع کا مىوسيوهو (لاتىر ڤاراموونت)
خانتو ماري ڤيچکفورد (چورڤوراتيون) سىوچارا ڤانىوک ناکىوه سالاه سابوه کانتو يانع ڤىوتوبيىت فيلىم ڤيچکفورد
ضيستريبوتور (نيان باعيان داري ستوديو چهيت) سي اتو سوڤايا هاسيل داري کانتو جىوت دي ڤوتا باک تىومڤات ڤىوروساهاان باعيان فيلىم
ڠيان هانيا سابوه کانتو ديستريبوسي، ونتوک ڤىوتابا جاسا هاسيل ڤىوتوبيىت فيلىم يانع لاعاک دان نا هوبونعان باک لايىو دروى سىورتا سىوا تىومڤات مىونونتون يانع سيفىوت جيه هانيا سيات دان عولوم دي ڤىوسان دان بيوسکوڤ نيان نا باک کانتو لاىن
صىوباعوى سالاه سابوه يانع ڤىودونع، سىورىوتا يانع ڤرودوکسي فيلم دان بينتانع فيلىم دروى کىو دروى، ڤليچکفورد جىوت کىو سيدروى ينىنع يانع ڤالىنع مىوڤىونعاروه يانع ڤىرناه کىوريجا باک حولليووود
جيه نعىن چهاڤلين، تىوتاڤ جىوت کىو باعيان داري ڤىوروساهاان سىولاما ڤادومءڤادوم بوه ماسا
ڠا هابا باهوا جيه هاميل بوىت سي موورى باک اواي ١٩١٠ءان هينععا عوعور (کارنا عولوم تروه بولىوىن)
ڤاسانعان نيان هودىڤ ساماءساما سىولاما مىوتهون ـ تهون
مانتىنع دالام ماسا واتىى نيان، ڤيچکفورد کا ساکىت فلو سىوجاک تا'ىوىن ١٩١٨.
إواک نيان دي جاک و إروڤا ونتوک جاک مىوىن، ورىونع عالاک کىو اواک نيان دي لوندون دان ڤاريس جىوت کىو کارو کارنا نا رىونچانا ونتوک مىورومڤوک دىونعىن ڤارانعان يانع کا مىوسيوهو نيان
ڤيچکفورد سابى عىوڤىوعاه کىو ينىنع نيان لاعاک اکهلاک باک سابوه سيسي، تاڤي باک سيسي يانع لاىن مىو اڤوي ـ اڤوي
اوق اول نڠڬرو ڠون ڤوجابت لوءا يڠ سورڠ ساوو ڬودڠ ڤوته سابي د تاڽڠ، ڤوكوه اوق ڽن جوت كونجوڠ بق ڤچكفاءر، روموه ميواه ڤاسڠن ڽن د بۏرلي هللس
جامىى لاىن عىورعى بىرنارد صهاو، إلبىرت إينستىين، إلينور علين، حىلىن خىللىر، حو ع ىللس، لورد موونتباتتىن، فريتز خرىيسلىر، إمىليا إارهارت، ف. صچوتت فيتزعىرالد، ڠوىل چووارد، ماخ رىينهاردت، بارون ڠيسهي، ۏلاديمير ڠىميروۏيچهءضانچهىنکو، صير إرتهور چونان ضويلى، إوستىن چهامبىرلاين، صير حارري لاودىر، دان مىهىر بابا، دان لاىنءلاىن.
اوق ڽن ساب ديڤوجوت كو دوتا رايق يڠ هنا رسمي امريك كو دوڽ، ڤوممڤن كمڤاڽ هيڠݢ كوه ڤيتا دان چورامه۔
إواک نيان دي مىو چرى باک ١٠ جانواري ١٩٣٦
Jيه دي ڤىوعاه هانا سىومڤورنا فيسيک اواک نيان، تىوماسوکتوبوه روننيى يانع وبىوت دان يعوى روخاننى يانع هانا راتا
صوداراءسودارا جيه، لوتتيى نعىن جاچک، ماندوا اواک نيان مىونينععاي باک تهون ١٩٣٦ دان ١٩٣٣ کارىونا مىوماسالاه دىونعون الکوهول
ڤيچکفورد دي سوروت دروى باچوتءباچوت هينععا تىو اسىنع دروى، جيه هانيا تينععاي باک روموه دروى باک واتىى يانع ترىڤ، يانع نا يزين ونتوک ساوىوى روموه هانيا ليلليان عيسه انىوک تيري ضووعلاس فايربانکس جر، دان ڤادومءڤادوم دروى رىوکان يانع لاىن
جيه دىوه باک ڤىونعاديلان تهون ١٩٥٩، کارنا نا ماالاه يانع مىوکومات دىونعىن ورىونع ڤو ستاسيون تيۏي چارولينى وتارا وصجص ـ طۏ
"چهارلىس بودي" روعىرس سىورىنع دي جوک جاتاه کىو جامىى ونتوک مىونعونجونع سامبيل کالىن ڤيچکفاير، تىورماسوک ڤىوماندانعان بار الا بارات اسىولي يانع ديبلوى لى ڤيچکفورد کىو ضووعلاس فايربانکس، دان ڤوترىت ڤيچکفورد باک روانع جامىى
جيه جوعا نا سابوه روموه دي طورونتو، ونتاريو، خانادا
صيديک انىوک جاروى سىورتا جىوجاک عاکي دي لهات باک عراومانس چهينىسى طهىاترى دي حولليووود، چاليفورنيا
طىاتىر ماري ڤيچکفورد يانع نا باک عىودونع مىموريال ڤىرڤوستاکاان خونعرىس جامىس ماديسون دي بوه نان دىونعىن ناما دروى جيه سوڤايا نا يانع تىم هورمات
بيوسکوڤ کىوڤهون يانع کا مىوجالان دي چاتهىدرال چيتي، چاليفورنيا ديکهوىن طهى ماري ڤيچکفورد طهىاترى، دي ڤىودونع باک تانععاي ٢٥ مىي ٢٠٠١.
ضي انتارا جيه ناکىوه باجىى دىونعون ڤىورىونىکءڤىورىونىک جامىوىن دان مودىرن يانع ديڤاکىک باک فيلىم ضوروتهي ۏىرنون ولىه حاددون حالل (١٩٢٤) يانع دي ڤىوعىت لى ميتچهىلل لىيسىن، وسچار يانع يستيمىوا دان سابوه کوتاک ڤىورهياسان
روموه کىولوارعاجيه کا دي ڤىوهانچو باک تهون ١٩٤٣، لى انىوک باتا يانع کا هانچو ديکيرىم و روموه ڤيچکفورد دي چاليفورنيا
باک تهون ١٩٣٣، عولدىن ڤالم صتار باک اچارا ڤالم صڤرينعس والک وف صتارس ديجوک کىو جيه.
باک بولىوىن جانواري ٢٠١١ – جولي ٢٠١١، فىستيۏال فيلىم ينتىرناسيونال طورونتو دي ڤىودىوه کولىکسي کىونانعءکىونانعان ماري ڤيچکفورد باک عالىري فيلىم خانادا باک عىودونع طإفف بىلل ليعهتبوخ
ماندوم نيان دي جوک کىو خىىنى صتاتى چوللىعى دان ساات نيوى تىونعىه نا ڤىوربايکي لى ليبراري وف چونعرىسس کىونىوک ڤىوعىوت
عووعلى ضوودلى باک تانععاي ٨ إڤريل ٢٠١٧ ڤىو ينعات وروى لاهى کوى ١٢٥ ماري ڤيچکفورد
علوريا جوسىڤهينى ماي صوانسون (٢٧ مارىت ١٨٩٩ – ٤ إڤريل ١٩٨٣) ناکىوه سيدروى ارىوتيه ڤرودوسىر دان ڤىنعوساها إمىريکا.
إنىنع ـ ينىنع باک سيکولا جيه عالاک کىو إسساناي سيدروى اکتور باک ستوديوس فرانچيس خ، بوسهمان عىوڤىوسيلاهکان ماک چىک ونتوک مى باک توور ستوديو اواک اکتور چهيچاعو
ڤىونامڤيلان مىوىن باک فيلىم يانع نا سو نيان باک تهون ١٩٢٩ طهى طرىسڤاسسىر، هينععا جيه مىورومڤوک ڤىونعهارعاان إچادىمي إوارد کىودوا
ياه جيه ورىونع صوىديا إمىريکا دان ماک جيه ورىونع کىوتورونان جىرمان، ڤرانچيس دان ڤولانديا
باک چىوريتا يانع لاىن، نا يانع ڤىوعاه باهوا جيه اکان سىوعىورا دي کىورجا کىو سيدروى انععوتا تامباهان
ڤىوران يانع کىوڤهون جاک ڤانىوک دىونعون ارتيس عىردا حولمىس دىونعىن بايىو يانع سانعات رايىک (باک ماسا نيان ) $٤٫٢٥
باک تهون ١٩١٥، جيه يکوت مىوىن صوىىديى عوىس تو چوللىعى دىونعون چالون لينتو يانع کىوڤهون واللاچى بىىري
ۏرنوون ڠون سونسون ڤودوه چهمستري لايو کاچ يڠ ساڠت هايو دان توبوكت موشوهو بق کالڠن اوروڠ نونتون۔
بادعىر چوکوڤ تىوکىوسان لى سوانسون کىوموديان عىوڤىوعاه باک سوترادارا جاچک چونواي کىو فيلىم حىر ضىچيسيون ان يوو چان بىليىۏى ىۏىريتهينع باک تهون ١٩١٨
١٩٢٠)، صومىتهينع تو طهينک إبووت (١٩٢٠)، دان طهى إففايرس وف إناتول (١٩٢١) سيعرا ديتوبيىت
جيه جىوت کىو بينتانع باک تهون ١٩٢١ باک ڤىونامڤيلان فيلى طهى فوور حورسىمىن وف تهى إڤوچاليڤسى، تىتاڤي صوانسون کا ديتوري جيه مولاي وروىءوروى سىوباعوى اکتور يانع نا چيتاءچيتا ونتوک مىورومڤوک ڤىوران وبىوت، هانا هاراڤان کىو ماسا وکىو ڤروفىسيونالنيا.
صوتينع دي ڤىو يزين کالي کىو ڤهون باک ڤادومءڤادوم بوه سيتوس مىوسىوجاراه يانع نا مىو يکات لانعسونع دىونعىن ڠاڤولىون
باک ساات نيان، صوانسون دي انععاڤ بينتانع ڤالىنع مىوهاي باک ماسا جيه
ڤىوتوبيىت فيلىم ماندوم هانجىوت کىوبوىت، ڤارکىر جوعا مومانع کارنا ڤارا اکتور يانع نا ساجان جيه هانا سىڤ لوم ڤىونعالامان ونتوک ڤىوعوت ڤىورتونجوکان يانع عالاک جيه
إواک انععوتا جيه ديچوک کىوسيمڤولان ونتوک مىوندافتار ڤىولامڤياسان کىوچىوا، باک ويلل ح. حايس، کىوتوا ڤرودوسىر سىورتا ديستريبوتور فيلىم امىريکا
حايس سانعات انتوسياس دىونعىن چىوريتا يانع کىوڤهون، تاڤي نا ماسالاه کهوسوس يانع ڤىورلىى ديتانعاني سىوعولوم ڤىوتوبيىت فيلىم
جيه ديرىونچانا ونتوک بايىو بيايا ڤىوعىت فيلىم لاىن لوم ڤىنع دروى سىوکاليان ڤىوعىت ڤىومىوريکسان سىوچارا ماندوم باک چاتاتان ڤىنع
خىننىدي، کيبان چارا دينىوک رىونچانا بىوجادىه ڤىوسىوا إريچه ۏون صتروهىيم کىو ڤىوستروداراي فيلىم يانع هانا سو لاىن، طهى صوامڤ، لهىوه نيان جودول جيه قوىىن خىللي
صتروهىيم ديکىورجا سىولاما ڤادومءڤادوم بولىوىن ونتوک تولىه ناسکاه داسار
صيوتينع ديڤييوه باک بولىوىن جانواري، ستروهىيم ديڤىوتىوبيىت لهىوه مىورىومڤوک هابا داري صوانسون تىونتانع جيه دان تىونتانع اراه وموم يانع دي چوک باک فيلىم نيان
طهى طرىسڤاسسىر باک تهون ١٩٢٩ ناکىوه ڤرودوکسي فيلىم دىونعىن نا سو، دان ديڤىوجىوت صوانسون سىوباعوى نوميناسي وسچار کىودوا
فهونتهات يڤوتا ا دونيا ا ڤوىدوىک ا لوندون، يڤىوعىت سوى ا إمىريکا فهوىن يىونع ا ڤوىبوىتنيوى.
ڤىرفىچت وندىرستاندينع، سابوه ڤيلىم کومىدي (حان ىى تاکهىىم) يىونع دي ڤىوعىوت سوى باک تهوىن ١٩٣٣، نيان سالاه سابوه ڤيلىم يىونع جي ڤىوعىوت باک ڤت اواکنيان.
ڠيان دي ڤىوتوبيت لام سابوه روموىه ڤانععوىنع يىونع جيى مىىن طهى علوريا صوانسون حوور باک وڤخءطۏ تهوىن ١٩٤٨.
طاکيساه سابوه ڤيلىم نيوى تايکوىت ارتيه يىونع هانا سوى ڠورما ضىسموند (صوانسون)، کا عالاکجيهه نعىون سيدروى ورىونع اعامنيان يىونع ڤىونولىىه يکايات يىونع هانا عىوت جوى عيليس (ويليام حولدىن).
"صيى ڠورما نيان تىوماکاجيى مىىن کارىتو بريدعى نعىون کلومڤوکءکلومڤوک اواک رايىککنيان اکتور يىونع عىت تهات جيتوري جيىه ني باک واتىر نيان " "طهى واخووررکس"". "
خا عىومىلوىمڤوى لوم کاک نورما عىوناکووى باک تهوىنءتهوىن باروجىه لوم يىونع نا دجيى ڤىروباه عىتنيان نا سابوىه واتىى عيليس نىوناک ڤوىڤوتوىه نعىون عوىتنيان، جيىه يناک ڤوه دروى کىودروى کىوىن لاعىى ڤىوعاه سامڤىى ڤوهروى.
کاعىوڤىعاه لىى صوانسون برات مىويىى چوبا تىسلايىى ڤىوعىوت سابوه ڤيلىم نيان، لوىنع سىونانع نا چيت لىى مىتىومى راسىوکي/ڤىنع مىنيىى مىىن باک تيڤي ناچيت دياتىوه ڤانعلوىنع/سىوراموى.
ڽن تاكالون سونسون كاجوت جيه د با سابوه اچارا ڽڠ رايق چروون ثتر دوا ڬوبڽن ڬلوريا سونسون، سريل انتولوجي تلۏيسي ڬوتڽن ڤه ن چيت ڬو اكتيڠ۔
"عوتنيان جييه نيان" "Jامىى يىونع هانددىه تاکالوون نا باک وهاثس مي لينى."
عوتنيان يىوىنع ڤىولاعاک يىونع ڤىورىولىى تهات باک ىڤيسودى ١٩٦٦ نيان باک طهى بىۏىرلي حيللبيلليىس، عوتنيان عىومىىن سيدروى کىوه تىوما.
"إکتور نيان دراماوان حارولد ج.خىننىدي، يىونع لىىتهات کا ڤىونعالامان هينان باک يالىنعىون طىاتىر مىرچوري ورسون وىللس، عىوڤىعاه باک صوانسون عىويو ڤىوعىوت رواد توور""رىفلىچتىد علوري""، سابوه کومىدي يىونع کالىوه نا دي ڤاننعوىنع/صىوراموى نيان بروادواي نعىون طاللولاه بانکهىاد سىوباعوى سيدروى بينتانع باک ڤيلىم نيان."
خا ماندوم سوکسىس نعىون صونسىت بوولىۏارد، عوتنيان عىومىوىنلوم باک بروادواي هينان باک طوىنتيىته چىنتوري نعىون جوسى فىررىر، سينان دي ڠينا نعىون ضاۏيد ڠيۏىن.
صىوباعوى سيدروى انىوک ورىونع رىڤلوبليکان، عوتنيان عىودوکونع ابىىه کامڤانيىى ١٩٤٤/١٩٤٠ کىىو ڤرىسيدىن وىندىلل ويللکيى نا چيت عىودوکونع لوم کامڤانيى ڤرىسيدىن ١٩٦٤ بارري بولدواتىر.
إجيىه يجىڤ وبات يىونع يبيى لىى سيى بانع بىىري، ميسىي عىت مورنينع سيچکنىسس، يجيىه ڤيه ييو ڤوه يىونع نا لام ڤروتت سامڤوو جيمىى هانا يتهى لىى جيىه ناک جىوت يمىى وروىموه ساکىت.
خاتروىک باک تهوىن ١٩٢٣،جيىه ڤيه يڤىىليهارا يچوک انىوک صونني صميته يىونع ومو جيىه سيتهوىن، (١ تاهون) نيان ڤيه يبوىه نان باروى جوسىڤه ڤاتريچک صوارسون لهىوه خىو اياه جيىه چيت.
إجيىه ڤيه کا مومىى سيدروى انىوک سىعالوم يچرىى جيىه نعىون صومبورن ابىىه ديلىى تىوعىه دجيى ىوو واتىى دجيىى نا جيى ڤوبوىت يىونع کىنءکىن باک نا جيى ىو لىى ورىونع رامىى نا کىوه مونعکىىن کابىىه اکهىى ماسا ڤيلىمنيوى.
خالىوه ڤوىت بىولىون کاڤوىلىه جيىه داري ابورسي، اواک نيان ماندوم کاجيووى و إمىريکا صىريکات کاجىوت کىو ورىونعکايا إروڤا.
إواک نيان کاجىوت ىکسىکوتيف ڤيلىم دجانع جىوت کىوواکي ڤاتهى (إص) هيدىه يى ڤرانچيس.
"صوانسون کا يعامبا دروىجيه کاجىوت ""ۏامڤير مىنتال" "، ناسدروى ورىونع نا راسا ڤىرىلىى تىوڤوى يىونع جيوه باک هاتىى ڤاکيبان نيان نا سالاه سابوه بىوکىريجا، نا چيت يىونع ڤوىرونوى کىوهمونعکىىننيان کاعىووباه يدىءيدىنيان کاجىوت کادىوه تاکالىن."
إواکنيان کامىورىمڤىاکلوم هانا يىتوڤوى هينان ي ڤاريس واتىى صوانسون ي بوىهه لىى چوچوچهانىل کىوڤيلىمنيان باکتهوىن ١٩٣١، طونيعهت ور ڠىۏىر.
ڠعىونءنعىوننيان، ناڤادوم دروى مىرىومڤىاک لاعىىنا هانا عالاک يجيىهنيان، اداک ڤيه إجيىه ي ڤوبوىت سالاه.
صوانسون اواينيان عىوکيرا جيىه جادىه ڤىنسيون باک دونيا اکتينع، تاڤيه اواکنيان مىونيکاه مىوعانععو لى الکوهوليسمى ضاۏىي کااوايکا.
جيىه نيان چوءعىوتولىه (عهوستوريتىر) نيان وتوبيوعرافي بيلليى حوليداي لادي صينعس تهى بلوىس، عىوتولىه چيت لوم صوعار بلوىس، باک بوکو کىسىهاتان لاعىوت باکتهوىن ١٩٧٥ نيىونع نا ي چىتاک، يىونع عىوتولىه ۏىرسي باسا ينععرىه لى عىورعىس وهساوا'س يوو إرى إلل صامڤاکو.
صوانسون نعىون لاکو جيىه ڤهوىننا مىوتوريى جوهن لىننون نعىون يوکو ونو ساباب اواکنيان جيىه نيان ڤىنععىمار ضوفتي.
إجيىهنيان جيىکرىماسي نيان ابىىجيىهنيان يبا ي کوبوباجراتتنيان ي إڤيسچوڤال چهورچه وف تهى حىاۏىنلي رىست ي فيفته إۏىنوى ي ڠىو يورک چيتي ، نيان نا ماندوم نا لى کىولوارعا وبىوتاواکنيان.
ڠيباک تهوىن ١٩٧٤، صوانسون نيان سالاه سيدروى عىوتىوريمىنع ڤىنعهارعاان باک طىللورريدى ڤيلىم فىستيۏال يىونع کىوفهوىن.
سابب سيفوت ايروتس ڤنمڤيلن جيه، ڤيلم نيلسن ا سنسور ا امريك سريكت، ڽن کاريا ڽن توتڤ ريلاتيف هنا جلس بق ڤونونتون امريك۔
يوهه ماسا وبيىت کىولوارعا ڠيلسىن ڤيناه ناڤادومعىى عىوميتا بوىتت.
إياه ڠيىلسىن مىونينععىي ڤاه واتىى عوتنيان ومو ڤىوت بلاه تهوىن.
ڤاه تهوىن سيکىورىونبلاه کوسونع سا ١٩٠١، ڠيىلسىن تىوعىه ومو دواڤلوىه سا ٢١ تهوىن مومىى نيان کالاهىىلاه سيدروى انىوک ينىىنع ،يىونع يبوهه نانجيىه، Jىستا.
ڠيىلسىن کالولوره باک سيکولا طىاتىر باکتهوىن سيکىورىونعبلاه کوسونع دوا ١٩٠٢.
عايا اکتينع ڠيىلسىن مينيماليس ڠيىلسىن کاجيبيىبوکتي ڤوىيىونعجيىه ڤىوعىوت لام عامبانيان کا سوکسىس جيه باک نا سيدروى انىوک دارا مودا نايف يىونع کاجاتوههاتىى کاودىىڤ يىونع تراعيس.
ڠيىلسىن نعىون سي عاد مىوکاوىن، نيان کا يڤىوعىوتلوم ڤىتت بوه ڤيلىم تىوک بىوسابان.
ولوىن ڤيهکاسادار مىويىى ومو ڤيلىم ى'تت چيتکا باعاهابىه.
ڤوىبلو ڤيلىم ينتىرناسيوناللاه يىونع بيى ونيون لاڤان ڤيلىم کىو ڠيىلسىن ڤىرتهوىن.
ولوىن ڤيکىى ماندوم چارا يىونعناءنيانکاکورانچانع لىىتهاتدوم چارا باروى ء ناک نىومىى ڤيلىم اسيا إستا ڠيىلسىن کىو دونيا.
ڠيانلام جىجاک ڤىنداڤات ڤوڤولاريتاس روسيا تهوىن سيکىورىونعبلاه سيبلاه ١٩١١، ڠيىلسىن جيڤيلىه سىباعوى بينتانع ڤيلىم انىوک ينىنع توڤ يدوىنيا، يليکىىت ليندىر نيان يکىو نعىونجيه سابوه نانععروى اساي ضىنمارک ۏالدىمار ڤسيلاندىر.
باک تهوىن سيکىورىونعبلاه دواسا ١٩٢١، ڠيىلسىن، يجاکباک ڤىروساهاان ديستريبوسي ڤيلىمنيان سيدروىعوتنيان، إستا ڤيلىم، کادىوهلوم، ي صۏىند عادى نعىون حىينز صچهالل عىوسوتراداراي حاملىت.
ڠيان، کارييا يلمياهلاعىى ڤيلىموعرافي وتوريتاتيف يىونع ي ڤوىتوبيت لى فيلمارچهيۏ إوستريا باک تهوىن دواڤلوىه سيڤلوىه ٢٠١٠ هانا يکهىون ڤيلىمنيان لاعىى نيان.
إجيهڤيه کايکىوريجا باک ڤيلىم Jىرمان سامڤو اواي ڤيلىم ناسو.
بانلهىوه نيان، ڠيىلسىن نيوىکا مىوىکتينع ا اتىوه ڤانععوىنع.
خايتوڤىو ينڤليکاسينيان، ڠيىلسىن خايتولاک کاعىوتينععىي جىرمان باک تهوىن سيکىورىونعبلاه لهىىناام ١٩٣٦.
إواکنيان کاجيمىوچرىى باک تهوىن سيکىورىونعبلاه ١٩١٩ واتىى ڠيىلسىن مىوکاوىن نعىون اواک ڤىوعىوت کاڤاي صوىديا فرىددي ويندعåرده.
اوكڽن ڤه ك ايمولاي ڤرنکاحن مونوروت هوكوم ڠون عادة ڽڠ برلڠسوڠ بق ثöن سيكوروڠبله دوءله ١٩٢٣ دمڤو اخك ثون سيكوروڠبله لهڤلوه ١٩٣٠ -ڽن۔
فرىد إستايرى (لاهىى فرىدىريچک إستىرليتز؛ ١٠ مىي ١٨٩٩ ـ ٢٢ جوني ١٩٨٧ نيان سيدروى ورىونع ڤىوناري، اکتور، ڤىنيانيي/مىولاعو، کورىوعرافىر، ناچيت ڤرىسىنتىر تيڤي إمىريکا.
إجيهڤيه کا سيڤلوىه بوه ١٠ لىوبىه کا جيبينتانعي موسيکال بروادواي نعىون وىست إند کاجيىڤىوعىوت لهىىڤلوىه سابوه ٣١ ڤيلىم موسيکال ڤىىت باک اچارا/کىوريجا باک تيڤي سڤىسيال، ناچيت لاىنلوم باک رىکامان.
ماماک إستايرى لاهىى ا إمىريکا صىريکات اساي يميعراجJىرمان لوتهىران اساي ڤروسسيا طيمور نعىون إلساچى.
فريتز تىوعىه يميتاکىوريجا باک مىوداعانع ڤىوعىوت ا بيه لهىوهنيان ڤيناه لوم کىودىه و وماها، ڠىڤراسکا، هيدىه إجيىه يجوک کىوريجا لى صتورز برىوينع چومڤاني.
"جوهاننا کامىورىنچانانيان " "اکتينع سىباعوى سيىدارا اعام نعىون انىوک ينىنع""، يىونع ماندوم ۏاودىۏيللى ڤادا ماسانيان، عىوبي باندوابوه انىوک نيان."
إواکنيان کاجيمولاي مىولاتيه هيدىهه ي إلۏيىنى ماستىر صچهوول وف تهى طهىاترى نعىون إچادىمي وف چولتورال إرتس.
إواکنيان ڤيه ي ڤوىرونوى مىوناري، ڤىوعاههابا، نعىون مىولاعو، سىباعوى عىوڤىوسياڤ عىوڤىى ماجو سابوه اترانيان/اکسي.
باک سابوىه واوانچارا، ڤوتروى إستايرى، إۏا إستايرى مچکىنزيى، ي کالون اواکنيان ي ڤاکىک توڤي اتىوه ولىى فرىد واتىى ي کالون کىلىوبىه مانيانع يجيىهنيان.
خانا اسىى باک ي مىوکات باک اياه اواکنيان نيان، فرىد نعىون إدىلى کاعىوبيى سىوا رايىکتهات نعىون مىوىن ء مىوىن باک صيرکويت ورڤهىوم نعىون ميدوىست وىستىرن نا ڤادوم بوه کوتا صووتهىرن يىونعنا ي إمىريکا سىريکات.
باک تهوىن سيکىورىونبلاه دوابلاه ١٩١٢، فرىد کاجىوت سيدروى ورىونع إڤيسچوڤاليان.
ضاري ڤىوناري ۏاودىۏيللى إورىللو چوچچيا،اواکنيان يمىورونوى تانعو، والتز، نعىون باللرووم نا لاىنلومچيت يىونع ي ڤوڤولىرکان لى ۏىرنون نعىون إرىنى چاستلى.
لجيىه يىونع ڤهوىنتهات مىورىمڤىاک عىورعى عىرسهوين، يىونع يکىريجا سڤىوتامىنع لاعو کىو ڤىروساان يڤىوتوبيت موسيک جىرومى ح. رىميچک، کىو تهوىن سيکىورىونعبلاه نامبلاه ١٩١٦.
"ضاري کارييا اواکنيان نا طهى ڤاسسينع صهوو تهوىن سيکىورىونعبلاه لاڤانبلاه ١٩١٨ حايووود بروون عىوتولىه: " "باک سابوه مالام ديسينوى نالى تاريان يىونع لاعاکتهات، فرىد إستايرى ڤالىنع مىنونجول ... جيىه نعىون رىکان ماندوم، إدىلى إستايرى، جيڤىوعىوت ڤىرتونجوکان ي ڤىودىونع لىوبىىه باعاه باک مالام وروى يىونع تاريان يىونع لاعاکتهات." " "
طاىو لاوىتنيو، کىوترامڤيلان إستايرى کا ماجو سيىدارا ورىونع ينىنعجيهچيتنيان.
طاريان تاڤ إستايرى کا يتهىى يىونع ڤالىنع لاعاکتهات.
صامڤوى ڤىونوتوه فونني فاچى، إستايرى يجاک کىودىه و حولليووود جاک سچرىىن تىست (جينوى کاتالوى) ي ڤاراموونت ڤيچتورىس، تاڤيه ڤاراموونت ي انععاڤ هانا چوچوکجيهنيان باک سابوه ڤيلىم.
خابىه ماندوم کىميتراان نيان کاتىوراسا تراوماتيس لى إستايرى، تاڤيه نيان مىودورونع مىوڤىولواه جانعکوانجيهنيان.
اوكڽن ك ج ب ڤينجم سولاما ڤادوم اورو ساݢاي كو مڬم بق ثون ١٩٣٣ كو دبوت ڽن سيݢنيفيکن هيده هولليووود بق ڤيلم موسيكل ڽڠ ك سوكسس دانچيڠ لدي۔
"إجيىهڤيه کاجيتولىه کىو اعىننيان، " "ولوىن ڤيه هانا کىبىوراتان کىوڤىوعىوت ڤوتو لاىن نعىونجيهنيان، تاڤيه کىو يدىنيان "تيم' نيان، "إتوبيىت!' "
كومترأن، ڠون کوريوݢرافي استاءيري ڠون هرمس ڤن، ڬوبنتو اونتوق ڤوجوت تارين سباڬو ايليمن ڤونتڠ بق موسيكل ڤيلم هولليووود۔
ڠام داري سيکىورىونع دروى موسيکال إستايرىءروعىرس مىوهاسى مىوتىومىڤىنع رايىک باک رکو؛ ماندوم ڤيلىم عىمىى ڤرىستيسى نعىون سىني مىوتىونتىى يىونع ديدامباکان ماندوم ستوديو نيباک ماسانيان.
بيوکا يبيى يلوسي کوداک يىونع توى هانا مىوعراک يىونع مىورىوکام ماندوم تاريان لام سابوه بيديکان.
عايا وروتان تاريان إستايرى مىمونعکىننيان ڤىونونتون کىو مىويکوت يىونع کورىوعرافي کىو ماندومنيان .
إنوفاسي کىودوا إستايرى مىليباتکان کونتىکس تاريان؛ يجيىه بىرسيکىراس نيان ماندوم روتينيتاس لاعو نعىون تاريان جادىه باعياننيان ينتىعرال باک الور چىريتا ڤيلىم.
"صالاه سابوهنيان نالاه ڤىونامڤيلان سولو باکجيه إستايرى ،يىونع جيه کهىون سىباعوى ""سولو سوچک"" اتراجيهنيان."""
ولوىن ڤيکىى نيان عينعىر روعىرس.
إجيه چارىونع ي سىومىوعىىت.
خا تهوىن ١٩٧٦، کاعىومىى اچارا تالک سهوو إنععريس صير ميچهاىل ڤارکينسون يتانيىونع کىو إستايرى سوى ڤاسانعان دانسا ڤاۏوريتنيان دي ڤارکينسون.
خالىوه باک کىوسوکسىسسان اواکنيان، إستايرى هان جيتىم کاريرجيهنيان مىويکات لاعىى ىکسکلوسيف باک کىميتراان ڤوى نيان.
صىوڤانيانع ڤىرودى نيوى، إستايرى تىروس مىوهارعاي ماسوکان باک کولابوراتور کورىوعرافي.
"إواکنيان مىبينتانعي بروادواي مىلودي باک تهوىن ١٩٤٠،ي سينان اواکنيان ي ڤىودىوه تاريان روتين يىونع يڤىولواه کىو " "بىعين تهى بىعىلينى" إترا چولى ڤورتىر."
إجيه ڤيه جيمىوىن بىوساما نعىون بينع چروسبي دي حوليداي لنن ١٩٤٢ کىمودياننيان بلوى صکيىس ١٩٤٦.
"ڤيلىم کااکهىى کايڤىونامڤاک " "ڤوتتيڽ ون تهى ريتز""، سابوىه روتينيتاس لاعو نعىون تاريان ينوۏاتيف يىونع هانا تىوسامڤوىه مىوکايت نعىون اترانيان."
ڤيلىم ڤهوىننا، يوۏلل ڠىۏىر عىت ريچه ١٩٤١، مىولامبونعکان حايوورته کاجىوت کىو بينتانع.
ڽوك ايڤودوه دوت کيم " "’م اولد فاشهيوند،" ڽڠ كاجوت كو اينتي بق ڤڠهرݢاءن نو يورق چتي بللت ثون ١٩٨٣ جرومي روببنس كو استاءير۔"
استاءيري ك جيڤوڬوت کوريوݢرافي ڤيلم ڽو سدرو جيه نق موچاڤاي كوسوكسسن بوايكس اوففيچ۔
خارييا فانتاسي يولاندا نيوى تهى طهيىف ١٩٤٥ يڤىودىوه بالىت سورىاليس اۏارت ء عىردى.
صابىى عىوراسا هانا امان نعىون ڤىوچايا نيوى کاريرنيان کاراڤ رىولىهه، إستايرى کاعىوڤىکىوجىت ڤىنونتوننيان نعىون عىوومومکان عىوناکترىن عوىنيان سىولاما ڤيلىم کىو وکىولوم بلوى صکيىس ١٩٤٦.
خىودوا ڤيلىم نيوى کاعىوڤوودىڤ لوم ڤوڤولاريتاس إستايرى ڠيوى نيان ١٩٥٠، يجيىه يىونع مىبينتانعي دوابوىه موسيکال.
صىومىنتارا طهرىى ليتتلى وورلدس کاسىىڤ عىت باک بوخ وففيچى، لىثس ضانچى نيان کاکىوچىوا فينانسيال.
تاڤي سوبب ايوڠكوه جيه موهاء، لهوه بوت هنا جاده موتومي راسوكي بق ريلس ڤهون۔
خىموديان، ڤىوروموىجيهنيان ڤهيلليس کا سىکىت نعىون هانا تاتوىڤوىڤيه کا مىونينععىي کىونىنع کانعکىر ڤاروءڤاروجيه.
ضاددي لونع لىعس نيوى چوکوڤعىت کابىرهاسيل باک بوخ وففيچى.
ڠاچيت لوم، ڤرويىک إستايرى يىونع لاىنءموسيکال يىونع کااکهىنيوى دي معم، صيلک صتوچکينعس (١٩٥٧)، ديڤاتنيان إجيىه مىبينتانعي بىوساما چيد چهاريسسى نيان کاعادىه ڤىنع ديبوخ وففيچى.
"يىونع ڤهوىن ي ڤروعرامنيوى، إن إۏىنينع ويته فرىد إستايرى تهوىن ١٩٥٨، کامىونانع سيکورىونع عىى إممي إواردس کايتامىنع، " "بىست صينعلى ڤىرفورمانچى بي ان إچتور" " دان " "موست ووتستاندينع صينعلى ڤروعرام وف تهى يىار."""
"ڤيلهن ڽن موتومي رياکسي کونتروۏرسيال ل هنا ڤاته تارين ڽن د اچارا سڤسيل کون جنيس ""كتيڠ"" يڠ درنچڠ كو ڤڠهرݢاءن ڽن۔"
إواکنيان کاجيڤولىه کاسىت ۏيديو اسلي، کايترانسفىر اسوىجيه ي فورمات مودىرىن کايڤاسوى چىلاه ديڤات کاسىتنيانڤيه کارىولوه نعىون رىوکامان کينىسکوڤ.
إستايرى کادىوهلوم لام ڤىران هاناءمىناريى لام لهىبوه ڤيلىم لاىن نا ڤادوم ڤادومبوه سىريال تيڤي باک تهوىن ١٩٥٧ سامڤوى ١٩٦٩.
ڠعىون دانسا إستايرى نيان ڤىتولا چلارک، يىونع ڤوتروى کارکتىرجيه يىونع سکىڤتيس.
إستايرى لاجو بىراکتينع باک تهوىن ١٩٧٠ ـ ان.
لام کومڤىتيسي کىودوا، باتي ومو توجوىه ڤلوىه تهوىن نام جيه مىنامڤيلکان تاريان يىونع ىت، مىعابونعکان وروتان نعىون خىللي، ڤىرتونجوکان يىونع کااکهىى لام سابوىه ڤيلىم موسيکال.
باتي ثون ١٩٧٨، جيه موبنتاڠ ڠون سي هلن هايس ل سابوه ڤيلم تيڤي ڽڠ ديتوريموڠ ڠون ݢيت ا فاملي اوڤسيدي دوون ڽڠ بهوا اوق جينو برڤرن سباڬو ڤاسڠن توها ڽڠ مڠهادڤي مسئله كسهاتن۔
إستايرى کاعىولاکىى ڤىران باک ىجىننيان بىو مىوتومى کىوجيهتىوما دي عالاچتيچا باتي چوکوڤ ميناتتهات کىو چوچوى عوتنيان کىو سىريال نيان کىو ماندوم ڤرودوسىننيان سىونانع اتىوه واتىنيوى نىوک ڤىوعىوت ماندوم ىڤيسودى کىوناک دىوه جيىه سيدروى.
"خاترىڤ لهىوه ڤوتو کىولومبوي تاريان سيدروىجيهنيان " "ل وانت تو بى ا ضانچيڽ مان" " کالىوه باک فيتور ١٩٥٢ طهى بىللىو وف ڠىو يورک، کايڤىوڤوتووه نيان کورىونعڤاه سىودىرهانا إستايرى کىو سىت ڤانععوىنع يىونع ليىڤىه هانا مىماداي هانسىىڤ ماندوم وروتان يچوک ولانعلوم.
بيڠك كو بيڠك، دوا جيه ڽن ايڤوتوڽوق ڽن ايدنتك، ڽو كوه ڬستور ڽڠ ڤالڠ هالوه۔
عايا تاريانيوى يىونع جىوتت تاچوک کالىى يتوري نعىون ونيک يىونع عىت ڤىوعاروه عايا تاري باللرووم إمىريچان صمووته کاعىوتىوتاڤکان عىونيلاي ستاندار موسيکال دانسا ڤيلىم لاىنلوم.
جيه ايچاتت بهوا ݢاي تارين استاءيري کونسيستن ل ڤيلم لن لوم ڽڠ ايڤوڬوت ڠون هنا بنتوان ڤن
"لهوه ڽن، ڽو همڤير ك ڬوباتاسي ڽن ارا رڠکاين فنتاسي ڽڠ ايڤولوءه اتاو ڤه "باليت ايمڤين"
"ضي کىموديان وروى،جيهکا ي مىوعاکو، " "ولوىننيوى سواه کوڤوىبوىت صيدروى. " " "
خالىى روتينيتاس تاريان جيى ڤىوعىوت دي سىڤوىتار، " "عيمميچک، " "نا مىناري د ديندىنع د رويال وىددينع اتاوڤيه مىناري نعىن بايانعان باک صوينع طيمى."
إواکنيان کايکىريجا باک ڤيانيس تىرلاتيه (سىورىنع کومڤوسىر حال بورنى) يىونع کانا عيليرانيوى کىومىو کومونيکاسيکان موديفيکاسي کىو ورکىسترا موسيک.
لهىوهنيانتىما ماندوم ڤىرسياڤان کابىه لهىوه، ڤىموترىتانجيه يىونع سىوبىونارجيه کان بىرلانعسوىنع باعاه، ڤىوهىمات ىونعکوه.
"جيه هان يجاک يکالون کىسيبوکانجيهنيان جيه... سابىر يڤيکىى جيه حانا عىت." " "
مچهاىل خيدد، چوءچورىوعراڤهىر إستايرى باک ڤيلىم طهى باند واعون تهوىن ١٩٥٣، کىيتومىلوم نا کىوواتيرجيه سيدروى تىونتانع موتيۏاسي ىموسيونال دي بالىک تارياننيان هانا يچوک لى إستايرى .
"صينوى تاڤىوعىت تامڤيلاننيوى ىنتىوک.' """
"إرۏينع بىرلين عىوانععاڤ ڠيوى إستايرى سىتارا ماندوم ڤىنافسير اعام لام لاعو لاعونيان— " "سىوچانتىک جويسون، چروسبي اتاو صيناترا، هانا کارىونا سوىجيه، باتي کارىونا کونسىڤسينيان لام مىمڤرويىکسيکان سابوه لاعونيان."
ضي اوىي کىجايااننيوى، إستايرى ديروجوک لام ليرىک ڤىونولىىه لاعو مودىرىن.
صىولاما تهوىن ١٩٥٢، إستايرى عىورىکام طهى إستايرى صتوري، سابوىه البوم ڤىتبوه ڤوىلومى نعىون کوينتىت يىونع عىوڤيمڤين لى وسچار ڤىتىرسون.
بوعارت کايمولايلوم اکتينع باک ڤىرتونجوکان بروادواي، کايمولايلوم کاريرجيه لام ڤيلىم نعىون وڤ تهى ريۏىر (١٩٣٠) کىو فوخ کا يتوبيىتلوم لام ڤىران ڤىندوکونع کىودىکادى بىريکوتجيه، تىوکادانع مىمىورانکان عىنستىر.
ضىتىکتيف سواستا بوعارت، صام صڤادى (لام طهى مىيتاسى فالچون) نعىون ڤهيلليڤ مارلووى (لام طهى بيع صلىىڤ تهوىن ١٩٤٦)، کاجىوت مودىل ڤارا دىتىکتيف باک ڤيلىمءڤيلىم نوير لاىننيوى.
لهىونيان کالىوه ي ڤوتو ڤهوىتهات کىو طهى بيع صلىىڤ١٩٤٦، ڤيلىم کىودوا اواکنيان ماندوم، يجيىه تىوکىوجىتنيان کايعوعات مىوچرىى باک ڤىوروموه جيىهنيان کالىوهعىنيان لهىونيانتىوما مىوکاوىن نعىون باچالل.
جيهنيان کاجيولانع کاراکتىر يىونع عىوليساه نيان هانا ستابيل نيان سىوباعوى کىوموندان کاڤىي انعکاتان لاوت ڤرانع دوىيا کىودو دي طهى چاينى موتيني (١٩٥٤)، يىونع روڤاجيه هيت کريتيس نعىون کومىرسيال نعىون يڤوبوىتنيوى ناکمىوتومىىنيان نوميناسي بىست إچتور يىونع عىت لاىننيوى.
"ڠان " "بوعارت" " إساي مولا نان يليکىىت بىولاندا، " "بوعاىرت" "."
ماود نيوى سيدروىورىونع إڤيسکوڤال کىوتورونان إنععرىه، نيان کىوتورونان ڤىورانتو ميفلووىر جوهن حوولاند.
"چليففورد مچچارتي عىوتولىه باک اڤارتىومىن ڤوبليسيتاس وارنىر بروس نيوى کاعىووباه جىوت٢٣ جانواري ١٩٠٠ " "عىوڤىوودىڤ ڤاندانعان کىو سيدرو انىوکاعام يانع لاهىى ڤاه وروى ڠاتال هانا مونعکىن بىوتوي ء بىوتوي بروىݢاکاي ااعىى يىونع تاکالوىن باک لايىى" "."
لاورىن باچالل عىوتولىه لام وتوبيوعرافينيوى کىو وروى لاهىى تهوىن بوعارت سابىى يڤىرايىک ڤاه وروى ڠاتال، عىوڤىعاه سابىى يجيه عىومىچاندا اترانيان ڤىوعىوت باک هادياه تيىڤ تهوىن.
ماود نيوى صيدروى ورىونع يلوستراتور کومىرسيال يىونع عىوتىوريمىنع ڤىولاتيهان سىني دي ڠىو يورک نعىون ڤرانچيس، يتانىنع مىرىونوى نعىن جامىس إببوتت مچڠىيل وهيستلىر.
إجيىهنيوى کامىوتومى لىوبىىه باک $٥٠٠٠٠ سيتهوىن دي ڤونچاک کاريرنيوى ء هاسى ڤىنع يىونع رايىک چوکوڤ لىى واتىى نيان،نيان جيوهتهات لىبىىه رايىک داري اوىي $٢٠٠٠٠ يىونع يتومى لىلاکوىجيه.
"إجيه نا دوابوىه ادىک ينىنع: فرانچىس (""ڤات"")نعىون چاتهىرينى إليزابىته (" "خاي" ")".
خايچومنيان ،لام کىلوارعا کاموى، نيان سابوىه ماسالاه.
إجيه مىوعانتونع باک جاروم سونتيک، عالاک کىوماوى، عىت عالاکجيهه مىىن ڤىوراهوى، نعىونکتىوتارىکنيان نعىون اواکينىنع يىونعيتىم کرىىه يىونع يترىىن باک اياهجيىهنيوى.
بوعارت لهىىهنيان يجاکسيکولا دي ڤهيلليڤس إچادىمي، سابوىه سيکولا اسراما دي جيىه يتىوريمىنع بىردسارکان هوبونعان کىولوارعا.
ن موڤادوم بوه السن ك د جوق ڽن؛ ساله سابوه ڽنكوه، جيه ايڤوتوبت كورنا ا رهوم اول سيكولا (اتاو اوروڠ جاݢ هلامن) كو رببت ڤوند د کمڤوس۔
إجيىه کىوموديان کاجىوت کىوسوکارىلاوان کىو چواست عوارد طىمڤوراري رىسىرسى ڤاه تهوىن ١٩٤٤، بىرڤاترولي دي عارىىه لاوت چاليفورنيا دي کاڤاي ڤىوسيارنيان، صانتانا.
باکسابوىه واتىى، بيبيجيه کالوکا لىى ڤىچاهان انىوک بودىى واتىى کاڤىيجيه يتيمباک.
واتىى مىوعانتوى کىورىتا دي بوستون، تاهانان يىونع دي عاري دي ڤىوعاه کايلاکىى سيباک روکوک باک بوعارت.
ڤاه واتىى بوعارت دي راوات لىى دوکتور، بىوکاس لوکا کادىوه.
"إلىىهءالىىه کا مىوجاهيتنيان، جيىه کايڤىوعىتکاچاونيان. """
خاراکتىر نعىون نيلايءنيلاينيوى، جيىه کا بىرکىمبانع سىچارا مىوڤيساه باک کىولوارعاجيهنيان سىولاما ماسا انعکاتان لاوتنيان ،نيان جيه کايمولاي يبىرونتاک.
بوعارت کا يلانجوتکانلوم ڤىرساهاباتاننيان نعىون بيلل برادي جر.(اياهجيهنيان نا هوبونعان بيسنيس)، نعىون مىڤىوتومىى ڤىکىرجاان کانتور دي وورلد فيلمس باروى اترا ويليام إ. برادي.
إجيىه يڤىوعىت دىبوت ڤانععوىنعنيان ڤادوم بىولىون وکىو سىوباعوى کىوڤالا ڤىولايان جىوڤانع دي دراما إليچى ١٩٢١ ضريفتينع (نعىون عوعوىڤ مىويامڤايکان سابوىه بارىه ديالوع)، نعىون دىوه ديڤادوم ڤادومبوه دراما لاىنلوم.
خايمىولهىى باررووم جوعا مىروڤاکان ڤىويىباب کاچىومىه بيبي بوعارت، لاعىى يتولىه باک اکون لوويسى برووکس.
بوعارت هانا عالاک باعيان اواي کاريرنيان يىونع بىنچونع نعىون رىمىه، ديسىبوتنيان سىوباعوى ڤىران ""وهيتى ڤانتس ويلليى"
مىنکىن عىوڤىعاه لام ڤىوعاجوان مىوچرىىنيان باهوا بوعارت لىبىىه مىنعهارعاي کاريرنيان داريڤادا ڤىرنيکاهان، نعىون الاسان ڤىنعابايان نعىن ڤىلىچىهان.
ضي سينان جيىه مىورىمڤىاک صڤىنچىر طراچي، اکتور بروادواي يىونع دي سىونانع نعىون ديکاعوميي بوعارت، کاجادىه نعىون توو نعىن جىىڤ ي.
طراچي يتىوريمىنع تاعيهان يىونع ڤالىنعمايانع، واتىى بوعارت کادىوه دي ڤوستىر ڤيلىم.
صىوڤىرڤىت اباد کىوموديان، کىودوا اعام نيان عىورىنچانا عىڤىوعىيت طهى ضىسڤىراتى حوورس بىوساماءساما.
بوعارت کامىوڤوتاءڤوتا ڤوى حوليووود کىو ڤانععوىنع ڠىو يورک باک تهوىن ١٩٣٠ سامڤوى ١٩٣٥، هانابوىت کىو واتىى يىونع ترىىڤتهات.
"مىونانڤيه لىسليى حووارد نيان بينتانعنيوى، کريتيکوس طهى ڠىو يورک طيمىس برووکس إتکينسون عىوڤىعاه نيان دراما ڤاکيبان نيان " "سابوه.... مىلودراما وىستىرن يىونع مىندىرو ..حومڤهرىي بوعارت يڤوبوىت بوىت يىونع عىت لام کاريرجيهنيان صىوباعوى اکتور."""
وارنىر بروس. عىوبلوى هاک لايىى اتىوه طهى ڤىتريفيىد فورىست باک تهوىن ١٩٣٥.
حووارد، يىونع مات هاک ڤرودوکسي، عىوڤىوجىلاسکان نيان يجيه يتىم بوعارت يىونع مىوبينتانعنيوى.
خهىنلىى وارنىر بروس. عىوکالون نيان حووارد حان يتىم مىوعالاه، اواکنيان کا مىويىراه نيوى کايڤوتوبيت بوعارت.
"مىنوروىت ۏاريىتي، " "إنچامان بوعارت هان يڤوبوىت يىونعکىونءکىون" "."
ڠيان ناسيڤوڤوى باک نادا سولونع، کىو روڤا اروعاننيوىءسيڤوڤوى يىونع مىموسوهي ماندوم ورىونع.
خالهىه باک کىسوکسىسان يوى، وارنىر بروس. هانا تىوتارىک کىو مىونينعکاتنيان ڤروفيل بوعارت.
بوعارت کاعىوڤىوعىتنيان تهوىنءتهوىن نيوى کامولايلوم کا يڤىکىومانعنيوى ڤىوسونا ڤيلىمنيوى: سيدروورىونع سيدروى يىونع کالوکا، تاباه، سنيس، مىناوان، رىنتان، مىنعىجىک دروىکىودروى نعىون کودى کىهورماتان.
ڤىرسيليسيهاننيوى نعىون وارنىر بروس. اتىوه ڤىران نعىون ڤىنع،ساتهات نعىون يىونع يڤىوعىت لى ستوديو نعىون بينتانع يىونع لىوبىىه کانا نيان کرىوه ولىى لاعىى بىتتى ضاۏيس نعىون جامىس چاعنىي.
صا لاه سابوهنيوى ڤىران ڤهوىننيوى سىولاما ڤىريودى نيوى نيان دي ضىاد إند (١٩٣٧، ديڤينيامم کىو صاموىل عولدوين)، سىوباعوى عىنعستىر يىونع مىونيرو بابي فاچى ڠىلسون.
"ضالام بلاچک لىعيون (١٩٣٧)، سابوه ڤيلىم يىونع يعامبا عراهام عرىىنى ""چاروىنع نعىن مىنععايراهکان، مىويىکا سونععوىهءسونععوىه""، يجيه يمىوىن سىوباعوى ورىونع عىت يىونع تىوجىوباک نعىون (نعىن يانچوىنيان لى) ڤىرکيمڤولان راسيس."
"ماسالاه جيه اواکنيان يجىڤ يى لون نعىن لون يڤىوبروىک".
ڤاه تانععاي ٢١ إعوستوس ١٩٣٨، بوعارت يتامىنع تهوىن کىولهىى مىوکاوىن يىونع ڤونوه عىجولاک نعىون ارتيه مايو مىتهوت، سيدروىورىونعينىنع يىونع رومىه نعىون راماه واتىى سادار، تاڤي ڤارانويد نعىون اعرىسيف واتىر مابوک.
جيه کايتىتروموىه اواکنيان، کايتوڤ نعىن سيکين، کا يسيسي جاروى جيه نيان نا ڤادوم عىى.
"مىنوروىت نعىون اوکنيان،جوليوس إڤستىين، ""مىوکاوىن بوعارتءمىتهوت نياننا لانجوتان باک چيۏيل وار""."
ڠامون، ڤىوعاروه مىتهوت سىوماکىن رىلىوه، نيان بوعارت کوڤ تىوعا يجىڤ ا.
خىوتيکا جيه مىونعيرا سيدروى ورىونع اکتور، سوترادارا ڤوى ستوديو کالىوه يڤوبوىت يىونع کىن يىونع بروىک، جيه ڤىوعاهابا دي کىو ورىونع رامى باه ماسالاه نيان.
ڤاول موني، عىورعى رافت، چاعنىي نيان روبينسون يتولاک ڤىران ڤهوىننيوى، جيبيى بوعارت کىسىمڤاتان کىو مىىن کاراکتىر نعىون کىدالامان مىوتىنتى.
جيه يکىوريجا نعىن عىت نا إدا لاڤينو، کا مىميچو چىمبورونيان لى مايو مىتهوت.
جيه جىوت ڤىوساڤات ڤلاتو،ڤاوس، رالڤه والدو إمىرسون نيان لىوبىه سيريبىى بارىه صهاکىسڤىارى، نيانجوت مىولانععانان حارۏارد لاو رىۏيىو.
بىوداسارنيان نوۏىل ضاسهيىلل حاممىتت، نوۏىل نيوى ڤهوىننا ديسىرياليساسيکان دي ماجالاه ڤولڤ بلاچک ماسک باک تهوىن ١٩٢٩ نيان مىروڤاکان اواي باک دوا ۏىرسي ڤيلىم سىعالومنا؛ ونع کىودوا صاتان مىت ا لادي(١٩٣٦)، يبينتانعي لى بىتتى ضاۏيس.
حوستون کىوموديان نعىون ڤونوه سىومانعات يتىوريمىنع بوعارت سىوباعوى صام صڤادىءنيوى.
ڤيلم، ديسوتراداراي ل مچهل چورتذ ڽن دڤرودوكس ل حال وللس، ايڤودوه ايڠرد برمن، چلاودي راءنس، شدني ڬرنسترت، ڤاءول هنرد، چونرد ۏاءدت، ڤتر لورر، ڠون دوولي ويلسون۔
بوعارت کايلاڤونيوى بىرتانععونع جاوىب اتىوه يدى باهوا ريچک بلاينى ڤاياه يعامبانيان سىوباعوى ڤىومىوىن چاتو، سابوىه مىتافورا جىوت هوبونعان يىونع جيه ڤىوتهىون يىونع نعىون، موسوه، نعىن سىکوتو.
بوعارت دينوميناسيکان جىوت بىست إچتور لام سابوه لىادينع رولى، تاڤي تالوى نعىن ڤاول لوکاس جىوت ڤىونامڤيلاننيان لام واتچه ون تهى رهينى.
بوعارت کايڤوبوىت تور ونيتىد صىرۏيچى ورعانيزاتيونس نعىن وار بوند نعىون مىتهوت باک تهوىن١٩٤٣ سامڤوى ١٩٤٤، مىلاکوکان ڤىرجالانان و إتاليا سامڤوى إفريکا وتارا (تىرماسوک چاسابلانچا).
"خىتيکا اواکنيان مىورىوڤىک، باچالل وموى ١٩ نعىن بوعارت ٤٤؛ جيه مىنجولوکينيا ""بابي."""
"عىوتانيوى کاتامىوسىونانعءسىونانع بىوساما ساما""."
بي ميسىلف اند طهىن صومى، حارڤىر چوللينس، ڠىو يورک، ٢٠٠٥.
جيه کاجيانععاڤ جيهنيان ڤىوليندونع نعىن مىنتور باچالل، نعىن بوعارت کايچوک ڤىراننيان.
"جوعا جيه نااترا سىولىرا هومور يىونع مىونعاندوىنع نادا ڤىنعهيناان يىونع تاجام."""
ديالوݢ، توروتام ل اديݢن تمبهن يوڠ ك سياڤ ل هوكس ڤونوه ڠن سينديرن سيکسوال، ڽن بوڬرت ميقينکن سوباڬو ديتيکتيف سواستا ڤهللڤ مرلوو۔
ڤىرنکاهان نيوى باهاعيا جىوت کىتىنانعان کارىنا ڤىربىداان اواکنيان.
"مىنوروىت ڤىونولىه بيوعرافي بوعارت، صتىفان خانفىر نيان ڤوتا ""سابوه ڤيلىمنوير ليني ڤرودوکسي هانا ڤىربىداان کهوسوس""."
خورىونعنيوى مينات چينتا کا اکهى يىونع باهاعيا، کاجيانععاڤ سىباعوى ڤرويىک يىونع بىوريسيکو.
"جامىس إعىى عىوتولىه ،""بوعارت عىوڤوبوت ڤىوکىرجاان يىونع لوار بياسا نعىن کاراکتىرنيوى ... بىرميلءميل ديکىو ڤىکىرجاان يىونع عىت تهات يىونع کا جيه ڤوبوىت سىعالومنيوى."""
بوڬرت كادوه لوم ل ڤيلم ك اخك كو ورنرس، چهاءن لغتنيڠ (١٩٥٠) ڽن ث اينفورچر (١٩٥).
صانتانا ڤيه جيڤىوعىت دوابوىه ڤيلىم هانا جيه: إند بابي ماکىس طهرىى (١٩٤٩) نيان تهى فاميلي صىچرىت (١٩٥١).
ڤادومدروى ڤىونولىه بيوعرافي بوعارت، نيان ڤىونولىه اکتريس لوويسى برووکس، مىوراسا نيان ڤىران نيوى ڤالىنع توى نعىن بوعارت يىونع سىوبىوتويجيه.
صابوىه ڤارود باک طهى مالتىسى فالچون، بىات تهى ضىۏيل کىو ڤيلىم اکهى کىو بوعارت نعىون جوهن حوستون.
کچينتاءن هوستون كو ڤوتوءالاڠن، ڤرصحابتن ڽڠ ك برلڠسوڠ كترڤ كو (كو كسوكسسن) دوڠون بوڬرت دان ڤوڠالامن کرجا ڠون هڤبورن موياكنكن اکتور ڽن اونتوق ڬوتيڠڬاي هوليووود اونتوق ڬوچوق ݢمبا ڽن مسکيڤون ڤايه د لوکاسي د كوڠو بلڬي۔
باچالل کاتروىک سىولاما لىوبىه باک ڤىت بىولىون، مىونينععاي انىوک جيهنيان يىونع مانتىونع وبيت دي لوس إنععىلىس.
"إجيهنيان عالاک سيلوى دالاملوىنع يىونع ڤالىنع سىوڤىت دي إفريکا."""
حىڤبورن (سيدروىورىونع جىڤمينومان الکوهول) بىرناسىب لىوبىه بروىک لام کونديسي سوليت، عادىوه برات بادان سابوه واتىى جادىه عىت ساکىت.
خالهىوه باک امان جيليمڤات باک ڤىوراهوى ماسا جيه جيووى و چاليفورنيا،جيه يبلوى سابوىه رونابووت حاچکىرءچرافت ماهوني کلاسيک يىونع جيه سيمڤان سامڤوى ماتىى.
"ڠيان، باک بوعارت کامىونانع،جيه يڤوعاههابا: ""جيوىه تهات هيدىه ي کونعو بىلعيا کى ڤانععوىنع تىاتىر ڠيوى."
لاعىى لام تىنيس، کاه بوتوه لاوان ڤوى ڤاسانعان يىونع عىت کىو يتوبيت يىونع لىبىه لاعاک باک دروىکىوه.
مىسکيڤون جيه يڤىوتهىن سيبلاه باک ڤهىىت ماسا ديلىى، جيه يبيى کىوريجا يىونع کرىوه لام مىميمڤين :جيه يتىوريمىنع نوميناسي وسچار تتىواکهى نيان جىوت سوبجىک چريتا سامڤول ماجالاه طيمى باک ٧ جوني ١٩٥٤.
إکاه نيوى تيڤى سوترادارا يىونع لوىنع هانا عالاک کىريجا نعىوننيان ... ڤىميکيران جيهنيان ڤىوعاه هانا.
"مىسکيڤون ڤهىىت،ڤيلىم نيان ماجو؛ مىنوروىت رىۏيىو باکطهى ڠىو يورک طيمىس،بوعارت نيان ""عىت عىسيت... کىوترامڤيلان اکتور توا نيوى مىمادوکانل لىلوچون نعىن کىڤالسوان لاعىى نيان نعىن جانتان نيان سالاه سابوه کىعىمبيراان يىونع هانا تىرهيتونيوى باک سابوىه ڤىرتونجوکان""."
جيه هانا نيامان نعىن إۏا عاردنىر سسىوباعوى ڤىمىران وتاما ينىنع؛ جيه باروى سيت ڤوتووه دىوعىون نعىون راىڤ ڤاچکءنيا، فرانک صيناترا، نعىن بوعارت کىوسال دىوعىون ڤىنامڤيلان يىونع هانا ڤىوعالامان .
صاات باچالل يتىومى اواکنيان کابىو ساماء ساما، جيهمىويڤوتوبيت لاکوىجيه؛ کىولهىى نيان مىلاکوکان ڤىرجالانان بىوساما کالهىوه ڤىنىمباکان.
جيه کادىوهلوم دي طهى جاچک بىنني صهوو،دي مانا کينىسچوڤى يىونع مانتىونع ودىڤ باک سياران لانعسوىنع مىونانعکاڤ لام سالاه سابوهنيان ڤىرتونجوکان کومىدي سکىتسا طۏ (٢٥ وکتوبىر ١٩٥٣).
صتىڤهىن کاجىوت ڤىونولىىه، ڤىونولىىه بيوعرافي، يىونع مى اچارا تىلىۏيسي کهوسوس تىونتانع اياهنيان دي طورنىر چلاسيک موۏيىس.
لهىوهنيان صانتانا، بوعارت لهىوه يبىنتوىک ڤىروساهاان باروى اتراجيهنيان مىورىنچانا کى سابوه ڤيلىم (مىلۏيللى عوودوإن، عصإ) دي سينان جيه کىوڤىمىران سىوباعوى سيدروىورىونع نيان جىندىرال دان باچالل سيدروى توکوه ڤىرس.
جيه ڤىودولي دىوعىون کىسىهاتان نيان دان مىنعونجونعي دوکتىر دي بىولىون جانواري ١٩٥٦ لهىوه ديبوجوک لى باچالل.
إجيه نيان مىنجالاني وڤىراسي تامباهان ڤادا ڠوۏىمبىر ١٩٥٦، کىتيکا کانکىر کا مىنيىبار.
"ضي اتىوهنيان جيتولىه، ""جيکا دروىکىوه مىنعينعينکان سىسىوواتو، بىرسيول ساجا."""
لهىوه مىورونوى دىوعىون صتىللا إدلىر ديتهوىن ١٩٤٠ ـ ان، يا جيانععاڤ سىوباعوى سالاه سابوه اکتور فهوىننا يىونع يبا سيستىم اکتينع دان مىتودى اکتينع صتانيسلاۏسکي، يىونع جيڤىوترىن داري سيستىم صتانيسلاۏسکي، کى کهالاياک وتاما.
جيه ايسوتراداي دان ايبنتاڠ د باݢين بارت اون-يد جچكس، سابوه کݢاݢلن کريتيس دان کومرسيال، لهوه ڽن جيه موڤوسمڤو ڽن سرڠكاءاءين کݢاݢلن بوايكس-وففيچي يوڠ ترکنل، دمولاءي دوڠون موتڽ اون ث بوونتي (١٩٦٢)۔
جيه يتولاک ڤىنعهارعاان کارىونا ڤىنعانياياان دان ڤىنععامباران ڤىندودوک اسلي إمىريکا لى حوليووود.
مىونوىروت عويننىس بووک وف وورلد رىچوردس،براندو ديبايىى رىکور$٣٫٧ جوتا ($ جوتا دالام دولار يىونع ديسىسوايکان دىوعىون ينفلاسي) دان ١١٫٧٥ ڤىرسىن داري کىونتونعان کوتو سىولاما ١٣ وروى کىوريجا دي صوڤىرمان.
ڠىنىکنيان اسىي داري جىرمان، بىلاندا، إنععرىه، دان إرلانديا.
براندو ديبىسارکان سىوباعوى إلمووان خريستىن.
ڠامون، جيه نيان ورىونع نيان ڤىچاندو الکوهول دان سىورىنع ديمى ڤوىووى داري بار چهيچاعو لى لاکوىجيه.
"براندو نايسمڤان جيوه لىوبىه لى ڤىرموسوهان کىو اياهجيه، دىوعىون مىنياتاکان، ""لونع سابوه نان نعىونجيه عالومنا يىونع ڤىوعاه لونع ڤوىبوىت يىونع سىونانع اتاوڤيه يڤوبوىت نيان تىرتاريک."
صىوکيتار تهوىن١٩٣٠، ورىونع چهيىک براندو ڤيناه کى إۏانستون، إللينويس، کىوتيکا ڤىوکىرجاان اياهجيهنيان عىومى کى چهيچاعو، تاڤي مىوڤيساه ديتهوىن ١٩٣٥ کىوتيکا براندو وموى ١١ تهوىن.
"براندو، يىونع نان ڤانععيلان يوه ماسا وبيىت جيه ""بود""، نيان ادالاه تيروان داري ماسا مودانيا."
ل ڤيلم بيوݢوافي تچم ٢٠٠٧ برندو: اينن ن تركم تنتڠ ڠون ماس اوبوت برندو، ڽنكوه ڬورڬ ايڠلوند يڠ ايڤوتيڠت برندو كو چارا ڤو ڤيسه مق جيه دري اي يڠ ايتيرو ݢاي لومو دان ڬودا ل كوروڤوه۔
إدىک براندو، فرانچىس، مىنينععالکان ڤىرعوروان تينععي دي ياليفورنيا کىو مىورونوى سىني دي ڠىو يورک.
برندو ثت چاروڠ مون سنديوارا دان چاروڠبق ڤولاجارن د سيكول۔
فاکولتاس مىميليه ونتوک مىنعىلوارکان نيان،مىسکيڤون جيه نا دوکونعان لى ماهاسيسوا، يىونع دي انععاڤ مىوعوسى نيان تىرلالو کرىوه.
"دالم سابوه ڤيلم دوكومنتر ثون ١٩٨٨، مرلون برندو: ث ويلد اون، ادق برندو، جوچلين ايڤوءيڠت، " "جيه ن د دراما سيكولا دان ݢالق جيه ڽن ۔۔۔ جادي جيه ج چوق کڤوتوسن ڤاجن ايجق او نو يورق ا بولاجر اكتيڠ كورونا ساله سابوه ڽن حال ڽڠ جيه نعمتي۔""
ونتوک سىومىنتارا جيه تينععاي بىرساما روي صومليو، يىونع کىوموديان کاجىوت کىوڤرودوسىن بروادواي ڤىومىنانع إممي ڤىتعى.
واواسان براندو يىونع لوار بياسا دان راسا رىاليسمى کاتىربوکتي داري اواي.
مىنوروت ضوستين حوففمان دالام ماستىر چلاسس ونلينىءنيان، براندو سىورىنع تهات يڤىوعاه هابا دىوعىون جورو کامىرا دان سىوساما اکتور تىنتانع اکهير ڤىکان ورىونعنيان باهکان سىتىلاه سوترادارا اکان مىمانععيل اکسي.
طينعکاه لاکونيا مىمبواتنيا دي تىندانع ولوا داري ڤىمىران ڤرودوسي صيکولا باروى دي صايۏيللى، تاڤي جيه سىعىرا لهىىهنيان کا مىوتومى لام دراما يىونع دي ڤرودوکسي سىچارا لوکال دي سينان.
چورنىلل جوعا مىمىرانکاننيان سىوباعوى وتوسان طوهان دالام ڤرودوکسي جىان إنوويله إنتيعونى ڤاه تهوىن يىونع ساما.
بانکهىاد يتولاک ڤىران بلانچى ضوبويس لام إ صترىىتچار ڠامىد ضىسسيرى، يىونع يتولىه ويلليامس ونتوکيان، ونتوک مىلاکوکان تور دراما نيان ڤادا موسيم ١٩٤٦ ـ١٩٤٧.
"ويلسون سىوباعيان بىسار تولىران تىرهاداڤ ڤريلاکو براندو، تىراڤي جيه مىنچاڤاي باتاسنيان کىتيکا براندو مىنعومام مىلالوي علادي علىه هاناترىڤ سىوعالوم ڤىمبوکاان ٢٨ ڠوۏىمبىر ١٩٤٦. """
"لوار بياسا،"" کىنانع سيدروورىونع ڤىمىران."""
ڠامون، ڤارا کريتيکوس هانا عىت لاعىنيان.
""ضيا يتىوريمىنع ولاسان يىونع چوکوڤ عىت دي ڤىبىرهىنتيان تور بىريکوتنيا، تاڤي ڤوى يىونع دي ينعات يىونع نعىن جيه ماندوم، هانيالاه ينديکاسي سىسىکالي داري باکاتجيه يىونع ىنتىوک جيه تونجوکان."" "
براندو مىنونجوککان سيکاڤ اڤاتيس نيان تىرهاداڤ ڤرودوکسي دىونعان مىنونجوککان ڤادوم بوه تينعکاه لاکو يىونع مىنعىجوتکان دي اتىوه ڤانععوىنع.
صىتىلاه ڤاديڤ مينععو دي جالان، ورىونع نيان سامڤوى دي بوستون، ڤادا واتىى نيان بانکهىاد کاسياڤ ونتوک مىمىچاتنيا.
"ڤيىرڤونت عىوتولىه باهوا جوهن عارفيىلد نيان ڤيليهان يىونع فهوىنا ونتوک ڤىران يان، تاڤي""يڤىوعىت تونتوتان يىونع موستاهيل."""
"ڽو ممانوسياكن کارکتر ستنلي يڠ ك جوت كو بخك دان كوجم باݢي قوم مودا ترهادڤ اوروڠ توها يڠ كوجم۔ نيلاي بارو ڽن ايتوبت دري باچاءن برندو يڠ ناكوه باچاءن ڤالڠ ݢيت يڠ ڤورنه لون دوڠو"
جيه يڤىوعاه، ""طيرىي يىک دي اتىوه ڤانععوىنع نيان باجينعان عيم، نيانجيه يڤىومىىن لونع."" "
ڤرن برندو بق ايڤيسود ڤهون ناكوه جوت كو توکوه يڠ لومڤوه بق ڤيلم ۏيترن ان ث من (١٩٥٠)۔
مىنوروت ڤىنعاکوان براندو سىدروى،مونعکىن کىورىنا ڤيلىم نيوىلاه ستاتوس درافنيان دي وباه داري ٤ ـ ف مىنجادي ١ ـ إ. جيه لهىوه مىنجالاني وڤىراسي ڤادا تووىتنيوى، دان نيان هانا لى کاسىب لىوموهنيان سىوچارا فيسيک ونتوک يڤىوتوبيت داري واجيب ميليتىر.
صىوچارا کىوبىوتولان، ڤسيکياتىر نيان مىوتوري نعىون دوکتىر براندو.
ڤىتاننيا ديانععاڤ سىوباعوى سالاه ساتو يىونع رايا دي براندو.
ڤيلىم نيوى ديسوتراداراي لى إليا خازان دان ديبينتانعي لى إنتهوني قوينن.
صىولاما ادىعان کاموى ماندوم، ولوىن مىوراساکان سيکاڤ نيوى يىونع هانا سىونانع تىوهاداڤ لوىنع ،دان مىويى لوىنع مىويارانکان ججىڤ ا لهىوه کىوريجا، ديا مىنولاک لوىنع اتاو چىمبوروت دان حانا لى ڤىوعاه هابا.
صىتالاه تىرچاڤاي ىفىک يىونع ديينعينکان، خازان هانا ڤىرناه يبىري تىوڤوى باهوا جيه کا مىنيىساتکان.
عيىلعود سانعات تىرکىسان سىوهينععا جيه مىناوارکان براندو سابوه موسىم ڤونوه دي تياتىر حاممىرسميته، سابوه تاواران يىونع جيه تولاک.
ڠيان لاعى ڤينتو تونعکو تىوبوکا—سووم يتىوبيت داري لايى.
"باعايماناڤون، براندو کا کىوچىوا دىونعىن کىڤوتوسان مىنتورنيوى، تاڤي جيه بىکىرجا نعىون نيان لوم دي ون طهى واتىرفرون." " "
ڤارا يمڤورتير طريومڤه بىرسيکاڤ امبيۏالىن کىو ڤاڤاران تىرسىبوت، کارىنا سوبجىکنيا ادالاه عىنع موتور عادوه يىونع يچوک الىه سابوه کوتا وبيىت.
واتىى اواي نيان ديڤىوتابا ڤىران نيان، براندو—مانتىنع تىوکىوجىت لى کىساکسيان خازان کىڤادا حوإچ—يتولاک دان باعيان داري طىرري ماللوي کاراڤرىته باک جاروى فرانک صيناترا.
براندو مىمىنانعکان وسچار کىو ڤىراننيوى سىوباعوى بوروه ڤىولابوهان إرلاندياءإمىريکا طىرري ماللوي دي ون طهى واتىرفرونت.
"لام ولاساننيوى کىو ٢٩جولي ١٩٥٤، کريتيکوس طهى ڠىو يورک طيمىس إ.ح. وىيلىر يڤوجوى ڤيلىم نيان، يڤىوعاه " "يڤىوىعونا لايى يىونع لوار بياسا کىونع،مىنارىکتهات،دان يماجيناتيف لى اواک ڤروفىسيونال بىرباکات."""
جيه مىمىورانکان ڠاڤولىون دالام ڤيلىم تهوىن ١٩٥٤ ضىسيرىى.
براندو، تهات مىنعهينا سوترادارا حىنرري خوستىر.
"حوبونعان انتارا براندو دان لاوان مىوىننيوى فرانک صيناترا مىونان تهات لوڤيى، نعون صتىفان خانفىر مىنعاماتي: ""خىودوا اعامنيان مىتولاک وليکىت: مارلون خإ يڤىورىولى ڤىنعامبيلان: فرانک بىنچي مىنعولانعي سيدروى جيه."""
"فرانک صيناترا مىنيىبوت براندو " "اکتور ڤالىنع لىتهات دي ضونيا""، نيان مىنيىبوتنيان سىباعاي "توکانع نعومىل""."
"ڤاولينى خاىل هانا لىوبىه تىوکىوسان نعىن ڤيلىمنيان، تاڤي مىنچاتات " "مارلون براندو يڤىوعىت سيدروىجيهنيان کادىوک ونتوک مىمىرانکان ڤىونىرجىماه ڤيخيى صاکيني، دان جيه تامڤاک لاعىى مىنيکماتي اکسينيا— يڤوتوبيتسوى نعان اکسىن ڤونعو،مىنيىرينعاي کىکاناک کاناکان، مىمبونعکوک کى وکىو، نيان يڤىوعىت عىراکان روميتن عىن عاکي جيه."
"ڠىوسوىىک جيانععاڤ ڤيلىم ڠيان سىوباعوى ""کيساه مىمبوسانکان تىنتانع ڤىرتموان سي کىومى""،تاڤي تىوتاڤ ساجا ڠيان سوکسىس بوخءوففيچى."
ڤيلىم نيوى دوىدوى مىمىنانعکان ڤىوىتبوه إچادىمي إواردس،
"باعايماناڤون، براندو سىوباب انچوى لى کىماتيانجيه، نعان ڤىونولىه بيوعرافي ڤىتىر مانسو نىوبري هابا إ د إ'س بيوعراڤهي، ""جيه نيان ورىونع يىونع جىوت مىمبىرينيان ڤىرسىتوجوان لاعى يىونع هانا بيسا ديڤوىبوىت ورىونع لاىن نيان، لهىىه يبونيا مىنينععاي،تامڤاک مارلون هانا يڤىودوليلى."""
طهى يوونع ليونس جوعا کامىونامڤيک سالاه سابوه نيان ڤىنامڤيلان براندو لام سابوه ڤيلىم نعونجيه سايعاننيا مونتعومىري چليفت (والاوڤون ورىونعنيان ها جيبي ادىعان بىوساما).
"براندو مىمىورانکان توکوه فهوىن ريو، دان خارل مالدىن مىمىرانکان نعون ""إياه"" لونعوورته."
ڤىونعالامان براندو سىباعاي ىديتور نيان کىو مىنوندا ڤاسچاڤرودوکسي دان ڤاراموونت کا اکهىنيان يچوک الىه ڤيلىم تىوسىبوت.
"واتىى نيان، لوىنع بوسان نعون کىسىلوروهان ڤرويىک دان مىنينععالکاننيا."""
خابىوعىه براندو نعون يندوستري ڤيلىم ديلاڤورکان مىمونچاک دي تىومڤات سيوتينع ڤيلىم بىريکوتنيو، رىماکى مىتروءعولدوينءمايىر داري موتيني ون تهى موون، يىونع ديڤولىميککان دي طاهيتي.
"سوترادارا ڤمبرونتکن لويس ميلستوني ج كلم بهوا اوق ايکسيکوتيف "جوت ڤانتس مورومڤوق ڤو يڠ اوق ڽن ڤورول وات اوروڠ ڽن ك ج بي اکتور هم، انوق يڠ ڤوماره، دان ن کندالي ڤونوه اتوه سابوه ݢمبا موهاء۔
طهى وعلي إمىريچان (١٩٦٣) نيان يىونع فهوىننا داري ڤيلىمءڤيلىم نيوى.
باندوم فيلم ونيۏىرسال براندو لاىننيوى سىولاما ڤىريودى نيوى، تىرماسوک بىدتيمى صتوري (١٩٦٤)، طهى إڤڤالووسا (١٩٦٦)، إ چوونتىسس فروم حونع خونع (١٩٦٧)، دان طهى ڠيعهت وف تهى فوللووينع ضاي (١٩٦٩)، جوعا عاعال سىچارا کريتيس دان کومىرسيال.
براندو جوعا مونچول لان ڤيلىم تهريللىر ماتاءماتا مريتوري نيان تهوىن ١٩٦٥؛ نيان کا هانا جادىه مىناريک ڤىنونتون.
چاندي سانعات مىنعىريکان باعي لى ورىوىنع؛ سىبواه ڤيلىم لىلوچون سىکس تهوىن ١٩٦٨ يانع ديسوتراداراي ولىه چهريستيان مارقواند نعون بىرداسارکان نوۏىل تاهون ١٩٥٨ کاريا طىرري صووتهىرن، فيلم يني مىنييندير چىريتاءچىريتا ڤورنو مىلالوي ڤىتوالانعان ڤاهلاوان وانيتا نايفنيا، چاندي، يانع ديڤىرانکان ولىه إوا إولين.
"لام طهى إتلانتيچ ىديسي مارىت ١٩٦٦، ڤاولينى خاىل عىوتولىه باهوا باک ماسا ڤىمبىرونتاکان نيان، براندو ناکىوه سيدروى ورىوىنع يانع انتيسوسيال سىوباب جيه جيتىوڤوى هابا ماسياراکات نيان هانا بىوتوي؛ جيه ادالاه ڤاهلاوان باعي کاوم مودا کارىنا جيه تىوعا دان هان يدروڤ، تاڤي جينوى براندو نعون ورىونع لاىن يانع لاعىى جيه کاجىوت کىو بىولاعا دان هانا مالىىءمالىى لىى ديىجىک اواکنيان باک ورىوىنع رامى."
"لون سانعات مىياکينکان لام ڤوسى کىتيداکڤىدوليان لون، تىتاڤي لون سانعات سىنسيتيف نعون نيان سانعات مىنياکيتکان."""
ڤيلىم لون سىچارا کىسىلوروهان مىنىريما تينجاوان يانع بىراعام.
براندو مىندىديکاسيکان ساتوسا باب ڤىنوه ونتوک فيلم تىرسىبوت لام مىموارنيا، مىنياتاکان باهوا سوترادارا، عيللو ڤونتىچورۏو، ادالاه تىرعوتءسوترادارا تىربايک يانع ڤىرناه بىکىرجا دىنعاننيا دي سامڤينع خازان نعون بىرناردو بىرتولوچچي.
ڤادا تهوىن ١٩٧١، ميچهاىل ويننىر مىنعاراهکاننيا لام ڤيلىم هورور إنععريس طهى ڠيعهتچومىرس بىرساما صتىڤهانيى بىاچهام، طهورا حيرد، حارري إندرىوس نعون إننا ڤالک.
جيه مىنعالاهکان براندو دي ڠىو يورک فيلم چريتيچس چيرچلى إواردسه تهوىن ١٩٧٢.
"برندو ڤه ن اون-يد جچكس يڠ بوت جيه مولاون، كارنا ڤرودوکسي برمسئله يڠ ايڤوڬادوه ڤڠ ڤاراموونت بق ثون ١٩٦١۔"
"چوڤڤولا مىياکينکان براندو ونتوک تىس ""ماکىءوڤ"" يانع ديرىکام، ڤات براندو مىرياس واجاهنيا سىنديري (جيه مىنععوناکان بولا کاڤاس ونتوک مىرانعسانع ڤيڤي کاراکتىر يانع بىنعکاک)."
"براندو هان ياکين نعون ديرينيا سىنديري، مىنياتاکان لام وتوبيوعرافينيا، ""لون بىلوم ڤىرناه مىۏىن إتاليا سىبىلومنيا، نعون لون هان بىرڤيکير لون بيسا مىلاکوکاننيا نعون بىرهاسىل."""
براندو ديتانداتانعاني نعتن بيايا وبىوت سىرايىک $٥٠٠٠٠، تىتاڤي لام کونتراکنيا، جيه جوک ڤىرسىنتاسى کوتور ڤادا سکالاعىسىر: ١٪ داري کوتور ونتوک سىتياڤ $١٠جوتا دي واتىوه امبانع $١٠جوتا، هينععا ٥٪ جيکا عامبار مىلىبيهي $٦٠ جوتا.
لام سىبواه واوانچارا تهوىن ١٩٩٤ يانع جىوت ديتىموکان دي سيتوس وىب إچادىمي وف إچهيىۏىمىنت، چوڤڤولا بىرسيکىراس، "طهى عودفاتهىر ادالاه فيلم يانع هىک هان ديهارعاي کىتيکا کاموى ڤىوعىتنيى."
ورىوىنع نيان هان عالاک چارا لون مىموترىتنيا.
لام سابواه واوانچارا تىلىۏيسي تهوىن ٢٠١٠ نعون لارري خينع، إل ڤاچينو جوا بىربيچارا تىنتانع ڤاکري دوکونعان براندو مىمبانتونيا مىمڤىرتاهانکان ڤىران ميچهاىل چورلىونى لام فيلم—تىرلىڤاس داري کىنياتاان باهوا چوڤڤولا ينعين مىمىچاتنيا.
"جيه مىمىچاهکان عهوىن نعöن مىمانععانع کىلومڤوک يتو دىنعان سىعىلاس انععور."" '"
"چاان مىنامباهکان، 'وروى ڤىرتاما کاموى بىرتىمو براندو، بان دوم ورىوىنع مىتارéک.'"""
جچيت، سىوباب جيه مىميليکي بىعيتو لى کىکواتان نعون وتوريتاس يانع تيداک ڤىرلو ديڤىرتانياکان لاعي، سايا ڤيکير اکان مىنجادي کونتراس هان تارىک ونتوک مىۏىن سىباعاي اعام يانع لىمبوت، هان سىڤىرتي إلچاڤونى، يانع مىموکولي ورىوىنع نعون تونعکات باسىبالل."""
حان ادا اوال.
جيه مىمبويکوت وڤاچارا ڤىنعهارعاان، اليهءاليه مىنعيريم اکتيۏيس هاک ڤريبومي إمىريکا صاچهىىن ليتتلىفىاتهىر، يانع تامڤيل نعون ڤاکىان إڤاچهى لىنعکاڤ، ونتوک مىنعونعکاڤ الاسان براندو، يانع ديداسارکان ڤادا کىبىراتاننيا تىرهاداڤ ڤىنععامباران ڤىندودوک اسلي إمىريکا ولىه حولليووود نعون تىلىۏيسي.
صىڤىرتي ڤيلىمءڤيلىم سىبىلومنيا، براندو هان سىتوجو ونتوک مىنعهافال ديالوعنيا ونتوک جال ادىعان؛ سىباعاي عانتينيا، جيه مىنوليه کاليماتنيا ڤادا کارتو يسيارات نعون مىماسانعنيا دي سىکيتار سىت ونتوک رىفىرىنسي موداه، مىنينععالکان بىرتولوچچي نعون ماسالاه مىنجاعا ورىوىنع نيان کىلوار داري بينعکاي فوتو.
ڤىرجانجيان ڤارتيسيڤاسي کوتو مىنعهاسيلکان $ ٣ جوتا.
"ڤاولينى خاىل، لام ولاسان طهى ڠىو يورکىر، مىنوليه" "طىروبوسان ڤيلىم اکهيرنيا تروک."
ڤادا تهوىن ١٩٧٣، براندو هانچور ولىه کىماتيان ساهابات ماسا وبىوت والليچ چوخ.
إبسىن سىلاما سا جام ڤىرتاما ڤيلىم، چلايتون ماسوک نعون ناىک کودا، مىنجونتاي تىرباليک، بىرسىليموت کوليت روسا ڤوتىه، بىرعايا ليتتلىفىاتهىر.
"ڤىنن، نعىن ڤىرچايا مىمبيارکان اکتور مىلاکوکان ڤىکىرجاان ورىوىنع نيان، مىمانجاکان مارلون سىڤىونوهنيى."""
ڤادا تهوىن ١٩٧٨،ڤراندو مىريواياتکان راوني ۏىرسي باهاسا إنععريس، سىبواه فيلم دوکومىنتىر ڤرانچيس ـ بىلعيا نعىن ديسوتراداراي ولىه جىانءڤيىررى ضوتيللىوخ دان لويز چارلوس صالدانها نعىن بىرفوکوس ڤادا کىهيدوڤان \راوني مىتوکتيرى نعون ماسالا ـ سىڤوتار کىلانعسونعان ودىڤ سوکو اسلي إنديا دي براسيل تىنعاه وتارا.
ڤادا تهوىن ١٩٧٩، جيه ڤىوعىت ڤىنامڤيلان تىلىۏيسي يانع لانعکا دي مينيسىري رووتس: طهى ڠىخت عىنىراتيونس، مىمىرانکان عىورعى لينچولن روچکوىلل؛ جيه مىمىنانعکان ڤريمىتيمى إممي إوارد ونتوک ووتستاندينع صوڤڤورتينع إچتور لام مينيسىريىس اتاو فيلم ونتوک ڤىنامڤيلاننيا.
براندو ديبايىى $١ جوتا سىمينععو ونتوک ٣ مينععو کىوريجا.
لام ڤيلىم دوکومىنتىر نيان، چوڤڤولا ڤىوعاههابا تىنتانع بىتاڤا تىرکىجوتنيا جيه کىتيکا براندو يانع کىلىبيهان عىوهون بادان مونچول ونتوک ادىعاننيا نعون، مىراسا ڤوتوس اسا، مىموتوسکان ونتوک مىنععامبارکان خورتز، يانع تامڤاک کوروس تهو لام چىريتا اسلينيا، سىباعاي سىورانع اعام يانع مىمانجاکان سىتياڤ اسڤىک ديرينيا.
ڠامون، جيه کىمبالي ڤادا تهوىن ١٩٨٩ لام إ ضري وهيتى صىاسون، بىرداسارکان نوۏىل انتيءاڤارتهىيد تهوىن ١٩٧٩ کاريا إندرى برينک.
براندو يتىوريمىنع ڤوجيان اتىوه ڤىنامڤيلاننيا، مىوتومى نوميناسي إچادىمي إوارد ونتوک إکتور ڤىندوکونع طىربايک نعون مىمىنانعکان ڤىنعهارعاان إکتور طىربايک دي فىستيۏال فيلم طوکيو.
"ۏاريىتي چيت مىموجي ڤىنامڤيلان براندو سىباعاي صاباتيني نعون مىنچاتات، ""ڤىنامڤيلان کومىدي لوهور مارلون براندو مىنعانعکات طهى فرىسهمان داري کومىدي عيلا کىو چىروک ونيک لام سىجاراه فيلم."""
ڤىنولىس سکىناريو ڤولاو ضر. مورىاو رون حوتچهينسون کىموديان کهىون لام مىموارنيا، چلينعينع تو تهى إچىبىرع: وريتينع فور ا ليۏينع ون تهى صتاعى اند ين حولليووود (٢٠١٧)، باهوا براندو مىنيابوتاسى ڤرودوکسي ڤيلىم نعون بىرموسوهان نعون مىنولاک بود ساما نعىن کاوانءکاوان نعون کرو فيلم.
ڠيوى ادالاه ڤىران تىراکهيرنيا نعون سا ڤىراننيا سىباعاي کاراکتىر ينونع.
"إنىوک اکتور، ميکو، ادالاه ڤىنعاوال نعون اسيستىن جاچکسون سىلاما بىبىراڤا تهون، نعون مىروڤاکان کاوان ڤىنيانيي نيان. """
خو الامي کىسوليتان بىرناڤاس دي وروى ـ وروى تىراکهيرنيو، نعون جيه سىرينع مىنععوناکان وکسيعىن.
جادي ميچهاىل جوک إياه کىرىتا عولف نعونتانعکي وکسيعىن ڤورتابىل سىهينععا يجيه بيسا بىرکىليلينع نعون مىنيکماتي ڠىۏىرلاند.
جيه جوعا مىندىريتا ديابىتىس نعون کانکىر هاتي.
بارىه رىکامان تونععالنيا ديماسوککان لام ڤىرتاندينعان کااکهىى سىباعاي ڤىنعهورماتان کىڤادا اکتور تىرسىبوت.
برند يڠ توڠه توكموت دى ڤوࣤ تةࣤا ملدࣤن بهوا جيه سبࣤ رࣤاهࣤت
سࣤوغولم جيه متࣤى, جيه دتوله دان هان دى ڤوࣤ اِيذين اونتࣤك ڤوتمواڠ أكسيغن دري تبوڠ أُ ڤرُو- ڤرُو, دى ڤوغاه ڽان سله سابوه چرا ڤࣤو ڤاڽڠ أودࣤڤ.
بك طن ١٩٧٦, ديڤࣤوغاه بك سدْرو ورتاوان ڤࣤورانچيس، "تات لࣤ ك غي همسࣤكسوّاليتس، ڽان هنْچوت لࣤ كࣤاو سباوه بࣤيريت براو.
جيه جاوغ ديتاونتت حك لࣤ روڤا- روڤا يڠ لأين، ولو هان غوڤوغه نيكه أيناوڠ- أيناوڠ جيه اتو انوك جيه بك ريوايات أوْدࣤڤ جيه.
برندو مࣤورومڤا دوعاون اهلي سني ريت مورࣤنو بك طوْن ١٩٥٤، هيڠغ مولنجوت كࣤو هبوعان سليڠ موغالك.
موطان-طان لࣤوه اوك ڽان ڤوته، مورࣤنو ملي غلك كࣤو دوڽ چينت لغࣤ بك فيلࣤم دࣤ نإڬ أوف دࣤ فلّوّيڠ دࣤي.
دي چࣤوريتاكن بهو سدرو ڤترو دري أورࣤوڠ ڤࣤوڬت بوسو ولْثْ ڬرࣤه أيرلنديّا، ويلّيام اوكچلّغان يڠ ڤرنه جوت كوڤوڠاويه بك ڬؤريتان اڤؤي نڠغرو بڬإيّن إينديّا.
برندو ڠࣤن كشفي نا سيدرو ڤترو اڬمْ, چريستيّان برندو بك ١١ مࣤي ١٩٥٨, اوك ڽو موچر بك طن ١٩٥٩.
اوك ڽن ن دوا درو انࣤيك, ميكو چاستنيدا (لهي ١٩٦١) دان رࣤبࣤكࣤا برنْدو (لهي ١٩٦٦).
كرࣤين تريڤيّا نكࣤيه سدرو أورࣤؤڠ ڤوڬه هبا اسࣤولي بهسا ڤرنچيس, كرࣤينا ڽن برندو جࣤيت ڬࣤڤوڬه هبا يڠ فسࣤه بهسا ڽن هڠڬ ڬࣤو وونچار.
برندو ڠࣤن تريڤيّا موچري بك جولي ١٩٧٢.
برندو نا هوبوڠن ترڤ دࣤوڠوه ڤمبانتو رومه مريا چرستين روإز, هڠڬ نا لࣤه درو انࣤؤك ميت : نينّا ڤرسچيلّا برندو (لهࣤي ١٣ مي ١٩٨٩), ميلࣤس جونتّان برندو (لهࣤي ١٦ جنواري ١٩٩٢), دان تموتي ڬاهن برندو (لهࣤي ٦ جنواري ١٩٩٤).
چوچوࣤ جيه ڤيه لࣤ, ڤرودࣤنزْ برندو ڠن سنࣤ برندو, انࣤوك- انࣤوك دري ميكو چ. برندو؛ دان انࣤوك- انࣤوكّ برندو؛ دان يڠ كࣤوللࣤ تࣤيهوتو برندو دان يڠ لࣤين- لࣤين لوم.
كلكوّن جيه سࣤولما دي ڤࣤتࣤبيت فيلࣤم موتيني اون دࣤ بونتي (١٩٦٢) دؤه سبࣤ كࣤوؤ ڤؤنڠكتن ڤࣤوران سࣤوبڬو احلي سࣤوني يڠ هيࣤو.
ڬلࣤلّا دي إيكوت برندو, دي ڤࣤوڠوه لࣤ يڠ مࣤوأچراطلْ شو ديك كۏࣤت, لࣤه ڬو رࣤوكم دࣤ ديك كۏࣤت شو بك كوتا نࣤويوك.
توجوّان ڤوڬوت فيلࣤم موتيني اون دࣤ بونتي, برت طت جوت كࣤو سࣤوبڬو ڤࣤڠاروه هودࣤڤ برندو, ڽن دࣤوه وتࣤ جه ڬلك كࣤو تهيتي دان يڠ لࣤين.
موسيبه ١٩٨٣ جࣤوت كࣤو روسك لࣤ بڠونان لين هڠڬ تومڤت اࣤيه.
جه تو دفتر بك فدرل كومونيكصين كومّشين (ف چ چ) سوبڬو مرتين برندأق أونتوك جڬ رهسيّا.
جيه دي جك اچر ڤوسڤت ڤڠ كو جون ف. كنّدي بك ڤيله ڤرسيدن طن ١٩٦٠
بك موسم سوءوم طن ١٩٦٧, برندو ڬوسو هلسنكي, فنلنديا بك سبوه اچرا ڤستا يڠ دي ڤوڬوت لࣤ أنيچࣤفْ بك تيتر كوتا هلسينكي.
جيه دي ڤوڬه مسله دوكوڠان كࣤو هك انوك ميت سروت بنتان ڤوڬت بڠونان بك نڠڬرو يڠ توڠة بركمبڠ.
لن رسا لوبه ڬت لون ميتا إينفو كيبن رسا ج جت كࣤو أروڠ كولت إيتم بك نڠرو ڽو, دان ڤكن سوبوتو جيه بوڠه ڽو؟ ڤوڬه برندو بك أچرا طل شو توڠه ملم ا ب چ-تيۏي جو بيصوڤ شو.
ڽن جوت كو سبه تندكن بورني يڠ ڤلڠ لوربياسا يڠ ڤرنه لون كلن دان ڽن سڠت موأرتي بهكن جوت منفأت.
بك طن ١٩٦٤, برندو دي درڤ ل فيصين يڠ دي ڤوڬوت كو ڤرته يڠ مولڠڬرجنجي يڠ كلوه نو جنجيكن ل ڤيهك كوديلان كو أورڠ دوك يڠ اسلي امريكا دي ڤوڬت صون.
برندو ڬوچبوت دوكوڠن ڤڠ كو كلمڤوك ڽن دوڠن اڠڬڤن جوت كو ڤونڠكتن رديكليساسي, موتامه لوم دوه ڤمڤلت ڤنتر يڠ دي چتك ل الدرد كلفر يڠ ديّو ڤوبوت كروه كو مندوم كولومڤوك سوبڬو رفولوسي.
سچين ليتلفيتر موكيلي جيه بك أوڤچرا ڽن.
كوجديّن ڽن جوت كو سوبڬو ڤونرك بوريتا أ س سوروتا دوڽا.
جيه ڤيه سيدرو اكتيفيس يڠ مولون اڤرطيت (چرا دي ڤوميسه كولمڤك).
منوروت امريكن فيلم إنستيتوت, جيه تودفتر سوبڬو سله سدرو دري كوڤوت فكتور يڠ ڤلڠ ڬت, كرونا دوه بك ليو ڽن سوڬولوم اتو سولما طن ١٩٥۰ (ڽن توجدي بك طن ١٩٥۰).
جيبوكا بك تڠڬي ١٩ اڬوستوس ٢۰۰٩, انسكلوڤديا بريتنّيكا ڬوڬمبا جيه سوبڬو يڠ ڤلڠ موشوهو كرنا جيه سيدرو. اكتور يڠ ڤلڠ مويبوا, چرا ڤوسمڤو يڠ هنا جوله دان ڬلك مو أوا جوت كو تندا هنا ڬلك كو لتيهان درم يڠ اوي.
جيه اوروڠ يڠ موكومبڠ دري سدرو ڤوممڤن ڤريمن ڠن ڤونجاهت
ڬمبرن سوبڬو ڤوميمڤين ڤرمن جنّي ستربر بك دࣤ ويلس وان جوت كو سوبڬو ڤوست ڬمبا يڠ دي ڤكك كو ڬيا بورنتك دان الت-الت كو سڤ موڬايا يڠ بره, توڤي سيڠت, سيلو جينس هڠڬ كچمتا إتم.
اكتيڠ "لون جوت كو سإيڠن" دري اون دࣤ وترفرن, منوروت ڤنوله بروكلاين بومر, مرتين ه. لفينسون نكوه سله سبوه ادڬن يڠ موشوهو بك سوجره فيلم, جلور چريتا جوت كو بڬيان دري لكسيكون (ترن) يڠ موبوديا امريكا.
درو كوه هرس ك ڤويكين اوك ڽن بهوا كه توڠه سكت, چوبا سوميك كو مومن يڠ ڤلڠ موهرڬ يڠ ڤرنه درو المي لم هودڤ.
بك طن ١٩٩٩, امريكن فيلم إنستيتة مرومڤك أوروتن كو لڤن دري أوروتن دفتار اكتور ڤلڠ هيو بك مسا موه هليود.
جيه دي ڤو ابه مسا-مسا ڽن دي فودفل سوبڬو اورڠ مونري دان ڤيڬت لوچو, سمڤ مورومڤك ڤوران اكتيڠ ڤلڠ اوتما بك طن ١٩٢٥.
لوه مورومڤك رسڤون يڠ ڬت, ورنر برس دي بيو جيه, كو بيو ڤون ٤۰۰ دولّر ڤر ڤوكن, سولما لࣤ ڤوكن, وت ديكلون لࣤ اوك اكسكوتيف بك ستوديو بك اورو ڤن كو فيلم ڽن, كونترك چاني لڠسوڠ دي ڤو ڤاڽڠ.
جيه مىندؤميناسي يانݢ كىو لهىى ݢى باك تهؤن ١٩٥٥ كىو فيلىم لوف مي ؤر ليف مي دىونݢؤن ارىوتيه دؤريس دىي
چڬني ديتوبيت دري وتنر بروس، ن موڤادوم ڬ سولاما كارر، اساي د وو، جيه سابي ن ڤوروباهن
جيه دي كوروجا كو ڤوروسهأن فيلم إندڤندن سولم سيطن دڠ-دڠ دي ڤو أبه كنترك نك بڬه لوه. جيه دي ڤم دڠ ڤوروسهأن ڤرودوكسي سيدرو, كني ڤرودوكشان بك طن ١٩٤٢ سوڬولوم ديڬيسا أ ورنر توجوه طن لوه ڽڽ
چڬني انوق كو دوا دري توجوه سودار، دأنتارا ڽن ن مونيڠڬاي دوا درو لهوه ن موڤادوم بولون لهوه لاهي اوق ڽن
كولوارڬا جيه ك دوّا ڬ ڤينه يه منتڠ مودا, ڤن كو إس ٧٩ سترت, لوه ڽن أو إس ٩٦ سترت
لون موراسا ووه كو انوق ميت يڠ ن وات تورلالو سونڠ بق ماس ڽن۔
جيه سدرو انوق توبوه، هاروس جاݢ ابڠ هرري، جوݢ سدرو ڤولاجر دوتو موڽو جيه ڤورول
جيه توليبت بق دراما اماتر، مولاءي سوباڬو ڤومن دوكوڠن كو ڤنتومم چينا د لنوايكس هلل نغبورهوود هووسي (ساله سابوه روموه مقيم ڤهون د نڠڬرو ڽو) سودارا هرري دوه دان ڬو سوترادارا ل فلورنچ جامس۔
سوني ڽن ديمولي دوڠون هوبوڠان فودفل دوڠون بردوي وت چني أومو ١۰ طن
اخي جيه, اوك ڽن دي ڤينجام ڤڠ أونتوك وأو نو يورك رت شيكڬو دان ميلواوْكي, اوك ڽن ڬڬل سب سوڤنجڠ جلن وت دي أوسها ميتا ڤڠ دي أتوه ڤڠڬوڠ
لاڬ ڤتتر ڤتتر، چڬني ديجق بق لومب دوڠون کيقينن يڠ اوبوت بهوا جيه اکن مورومڤوق باݢين ڽن
ڽو نكوه ڬنتو كوجديان يڠ هنچو بڬي چنت, لوه دري سولت لوڬيستك يڠ دون, لوه ڽن براڠ-براڠ اوك ڽن لم بڬسي كڤي مندوم كلوه دي با بك اڤرتمن
كرنا كلهياوه دي چوك كاوسيمڤولن بهوا جيه اكن ماورومڤوك كرجا لاان داوڠان چارا دي ڤوبوايت بوايت يڠ لاان.
چني جوڬ دي ڤودوڠ سيكول تري كو يڠ اهلي, لوه ڽن مورومڤوك لوم اكتيڠ بك سبوه فيلم درم ومن ڬ اون فورفر, نو ستردر ل جون كرمول, مولڠصوڠ سولما ڤوت بولن
اچارا ڽواي ماورومڤوك سمبوتان هاڠت سيورتا ڬاو ايكوتي لي ڬرن ستريت فوليايس طان ١٩٢٩.
نان جيه سينّرس هوليدي, فيلم ڽو دي ڤوڬت طن ١٩٣۰
تڤي, كنترك ڽن موڠكين ورنرس اكن ابه بك مسا ٤۰ ڤوكن, سوچرا اكتيف نا ڽڠ جمين بهوا جيه هڽا مورومڤوك ڬجي كو ٤۰ ڤوكن بك وت ڽن
كرونا توڬا رسڤون يڠ دي توريمࣤڠ بك كرير فيلم ڤنوك ڽن, چني موأن ڤوران سيبڬو اڬم يڠ ڬت اكي مت دولو, مورومڤوك اكتيڠ دوڠن ادور ود سيبڬو توم ڤور
ڤرودوصر دريل زنوك ڬو سوبوت درو ڬوه يڠ سوميك كو تكس وت موشوره, ولمن ڤوڬه ڤيكيران ڽن دوه بك جيه وت دي كلون بوه ليمو ريوك (ليمو بلي) دي ا توه ميجا سولم روكم؛ سودڠكن ڤونوله ڬلسمون دان بريك ڤوڬه ڽن بودسركن ڤوسان ڽتا ڤرمان هيمي ويس, يڠ ديرهوم بوه منوك دادر أو موكا چوك جيه
لون هان ڤورناه كو مولومڤو بهوا ڽن اكن دي ڤودوه بك فيلم
جيه كلن فيلم ڽن سبي-سبي كرنا أونتوك كلن ڤوريستيا ڽن, دان سورڠ دي ڤودڠ ل ڤولڠڬن يڠ ڤلك وت دي كلن سو تو كم جوت كو كروه.
ورنر برس بڬه تهت دي ڬبڠ دوّا بينتڠ ڤرمن يڠ توڠه موشوهو ادورد ڬ. روبينصن ڠن چني كو فيلم سمرت مني طن ١٩٣١
وت لوه جيه سوتيڠ, فيلم دࣤ ڤبليك انمي بك بيسكڤ ڤونوه دوڠن هيبوران سيڤڽڠ ملم
ڤيمڤينن ستوديو بهكن ڬاو ماوكرياوه كاو سي چانيي سوڤاي جيه دي تم ڤاوتوري فيليم-فيليم جيه، هيڠڬ فيليم يڠ هان جيه ايكوت بهكن فيليم يڠ هان ڬالق جيه.
موهث دࣤ ڤبليك انمي سورتا بلوند كرزي توڤكسا ورنر برس يڠ تڠني مسله ڽن
فيلم ڽن سڠت بڬه دي ايكت ل دࣤ كرود رور ڠن وينر تك ال
اورياوڠ سيوجاره جوڬ ڬاو داوبت تاونتڠ سيفاوت سيوجاره ڠن اخي دري سيوجاره ڽن، سيورتا ڬونا جيه كاو بري ڤاوندڤت تاونتڠ مسئله جينواي.
تڤي, ڤوڠروه بوديا جمون ك سڤ تات موبنتو له جونه-جونه كريتك دري سيڤوت سوجراه يڠ ك موكومبڠ سولما موروتوه طن دان سب مو اوبه سمڤى سأت ڽو
"هرودوتوس, سيدرو سوجروان يوناني ابد كو ٥ سوڬولم مسهي, سوريڠ دي اڠڬڤ سوبڬو "بڤك سوجاره" دلم اڠڬڤن برت, ولو سوروڠ دي ڤوڬه سوبڬو "يه سوموڠوت"
"لم بهسا إڠڬره ابد توڠوه, اروتي "سوجاره" نكوه چريتا سوچرا أوموم".
لم بهسا مدرن جرمان, ڤرنچيس سوروتا سوبڬيان ريوك بهسا ڬرمنيك ڠن رومان, ڽن اتا دي ڤوڬت-ڤوڬت سودڠكن يڠ لين ك دي ڤوڠروه, كتا يڠ سما ڽن منتوڠ ديڤكك اونتوك ڤو ڤم مكنا "سوجاره" ڠن "چوريتا".
لم كتا-كتا بوࣤندت كرس, مندوم سوجاره نكوه سوجاره مدرن
اوله كرونا ڽن, كونستيتوسي ارسيڤ سوجاره ڽن ادله هسيل دري بتيه ارسيڤ يڠ لوبوه اوموم دوڠن ڬوتون ڤكك تك سورتا دوكومن موتونت (دوڠن ڤو ڤلسو كهون اوك ڽن اونتوك ڤوڽمڤيان "مسا جمون يڠ بوطي")
بولجر سوجاره كدڠ هروس ت كولومڤوك ديلࣤ بهوا ڽن بڬيان دري إيلم كومنوسيأن دان دي لين وت كدڠ ڽن بڬيان دري ايلم مشراكت
بق طان كاو-٢٠، سيوجاروان ڤرانچيس فيرنن برااوديل ڬاو اوبه ڤاولجرن سيوجاره داوڠاون ڬاو ڤاكيق ايلمياي لاان لاڬاي ايكونومي، انتروڤولوڬي، ڬيوڬرافي بق بيولاجر سيوجاره عموم.
سوچار لواه, اونتوك چك ايلم سوجاره جوت تا ڤيسه جوت كو له بوه مچم: ڤو يڠ موتوله, ڤو يڠ دي ڤوڬه, دان ڤو يڠ تا ڤكك, مندوم اورڠ چروڠ سورڠ ڬوڤكك مندوم ڽن اونتوك سوبڬو ڤونورڤن بان له ڽن
مورومڤوك دوڠن اركولۏڬيس يڠ جروڠ تا رومڤوك كودرو, مولينكن دوڠن اوخو نرتيف (سيفت نرسي) يڠ ڤولوڠكڤ برڠ تموان ڽن
چونتوه, مرك لون, يڠ كوه دان ڤو رينچي سوجاره انّڤوليس, مريلند, ا.س, لوه دي اوسها اونتوك ڤو ن مومچم بدا دوڠون دتا تكستول يڠ ڤو ايديل "مردكا" دان چتتان متريل يڠ ڤوتوڽوك ڤوميلك لميت دوڠون هنا سوترا كوكيأن يڠ كنا, توبوكتي ل تونتڠ ليڠكوڠن سوجراه سوچرا مندوم
ڽن چوكوڤ موداه بڬي سوجاروان انتوك ڤوسيبوك درو دوڠن هل-هل يڠ رينچي دان اوموم, ولو كدڠ سيڠت مسا ڽو كو مو اره بك يڠ لوبوه موڤوم
كول, موڠكين جوت موڬيسا بك ڤكن سوجراه ڽو نا, اتو فيلسفت سوجران
صو يڠ توله سوجاره؟
ڤوترا اصۏ دان نيلي دري سوجاره؟
چرا سوجاره مو بونتوك دري تكنيك دان ڤودومان, كرنا سوجرون ڤكك سومبر يڠ كوت دان بوكتي لين كو ڤونوليتيان اونتوك توله سوجاره
طاخداديس، هان لاڬاي هيرودوتوس، جيه دي اڠڬڤ سيوجاره لاڬاي ڤرودوق دري ڤيليهن دان بوايت مأنسي دان دي كلان سيوباب عقيبة، كن كاراونا حاصيل دري كاروڽ توهن (ولوڤون هيرودوتوس هان سوڤونوه جيه يكين بق ڤوندڤت ڽو).
ناترديسي سوجاره سورتا ڤومكيان متودا سوجاره يڠ ك چڠڬيه دي تيوڠكوك كونو دان ابد توڠوه
سوجارون تيوڠكوك سوجك ڤريد دينستي له ڽن ڬوڤكك سيجيڽ (چتتان سوجاره) كو سوبڬو فورمت رسمي كو تك سوجاره سورتا كو ليترتور بيغرفي
كير-كير طن ١٨۰۰, فيلسوف سوروتا سوجارون جرمان ڬور ويلهم فردرش ڬوبا فيلسفت سوروتا چرا ڤوطو يڠ لوبه اوموم انتوك بولجار سوجاره
مونوروت ابن خلدون بد بوديا دري مسا يڠ بدا هروس ڬو اتو افلوسي ڤولجرن سوجاره يڠ سسوي, كو فوبيدا مسيڠ-مسيڠ ڤرينسيڤ يڠ ديڤكك انتوك ڤوڬت افلوسي, تو اخي انتوك ڤو رسا بهوا ڤورل كو ڤوڠلمان, ديسمڤيڠ ڤرينسيڤ رسينل دلم اوسها ڤونيلي بوديا مسا جمون.
متود سوجراه, جوت كو سوبڬو دسر كو ڤومنتوان ڤورن نڠرو, ڤوڬه هبا سورتا كمڤڽ دوڠن سسوي دلم سوجراه, ه. مولنا (٢۰۰١).
در.س.و.اختر (١٩٩٧)
كو رنك, دتا سوجاره هروس تا كوم ڤي دوڠون هتي-هتي, ڤوريكسا سوچار سوكسما دان تا ڤوسڤت دوڠون توليتي سوچار كريتيس
ابد كو ٢٠، باݢين سوجاراون هنا ثت فوکوس بق بوريتا ايڤيک سوچارا ناسيوناليستيک، يڠ ن سيڠت كو ڤوموليا بڠسا اتاوا اوروڠ-وروڠ هايو او اره يڠ لوبه هايو دان اناليسيس يڠ توليتي دان سوسيال اينتيليکتوال يڠ توڬ
ل يڠ ڬرق سوجاره دري موماچم الم سوسيال اوق ڽن يڠ ديتوري كارونا ڤوتو دوڠون ل دسيڤلين الم۔
سمجؤه ڽو, هڽ سبوه توري سوچراه دري اورڠ ميتا سيدرو سوجرون يڠ ڤروفسينل.
اورڠ جنيس بك سوجاره, لڬ هربت بتّرفيلد, ارنس نولت, دان جورج موسّ كله نو ڤوڬه بهو ڤونتوڠ ڤوندڤت دلم سوجراه.
اورڠ يڠ چروڠ لڬ مرتين بروز, ايان كرصو, دان دتلف ڤوكرت دي اوسوها اونتوك توليتي كيبن هودڤ اورڠ بياسا سي اورو-اورو دي جرمان بك ابد كو ٢۰, يڠ لوبه ڤونتيڠ بك مسا نزي.
اورڠ چروڠ فمينيس لڬ جوان ولّج سكوت, كلوديا كونز, نتلي زمون دفيس, سيلا روبوتم, ڬيسيلا بوك, ڬردا لرنر, اليزبت فوخ-جنوفس, دان لين هان, موڤوندڤت بهوا سڤت ڤونتيڠ اونتوك ڤولجري چرا هودڤ اورڠ اينوڠ مسا جمون
فومبلأن سوجراه اتوه كريتيان ڤرت مودرنيس نكوه بوكو سوجراون اوسترليا كيت وينسكوتل تهون ١٩٩٤, دࣤ كيلّيڠ اوف هيسطري.
ڤوڠهڤوسن چتتان سوجراه ڽن بيسا سجا توجدي دوڠون ل چرا دان بيسا نا اوفك سوچرا موندلم بك چتتان سوجراه
سوجاره جامون، ڤولاجارن سوجاره دري اواي مانسي هيڠݢ ابد توڠوه ڤهون
سوجراه كومڤرتيف : انليسيس انتيتاس سوجراه بك بڬيان سوسيال ڠن بودايا يڠ هنا بته بك بتسان نڠرو
سوجراه بودايا : ڤولجري تونتاڠ بودايا جمون
سوجراه اينتلك : ڤولجري تونتاڠ ڤوميكيران بك روڠ بودايا يڠ نا موهث كو بودايا درو هيڠڬا موكمبڠ دري وت كو وت
سوجراه مودرن : ڤولجري سوجراه تونتڠ جمون مودرن، مسا له ابد توڠوه
ڤلوغرفي : ڤولجري تونتڠ تولسن-تولسن جمون
ڤسيكوسوجراه : ڤولجري تونتڠ هوت جيا دري كوجديان سوجراه
سوجراه إينوڠ : سوجراه تونتڠ اورڠ إينوڠ سوبڬو سيدرو منوسيا
موطن-طن هيڠڬا موڤله طن نكوه مسا يڠ اومو دي ڤكك دان وت يڠ اوك ڽن ڤكك مونوروت هوت بك چرا يڠ ديڤكك
كو بوت ڽو، اورڠ ڽن بيساجيه مو اليه كو ايلم ڬوڠوغرفي
چونتوه، كوچراڤوجوليه ڤكن اورڠ موسير جمون سڠكوڤ ڤو لواه ڤوردبان يڠ موهث، كرونا سڠت ڤونتيڠ اونتوك مورونو ڬوغرقي
سوجراه امريك نكوه موسڤت سوجراه نڠروامريك اوترا ڠن سولتان، دي تمڠ چيت امريك توڠوه دان كريبيا
وجراه كريبيا ديمولي دوڠون دلي يڠ كترب (توها) كيرا-كيرا اومو ٧۰۰۰ طن لوه مورومڤوك
سوجراه اورسيا نكوه مورڤت سوكراه دري ڤدوم-ڤدوم بوه ويليه بينه توڤي يڠ مومچم رڬم : تيمو توڠوه، اسيا سولتن، اسيا تمو، اسيا توڠڬرا، سوروتا اروڤا. ديڤوسمبوڠ ل مسّا اينتريور ستڤا اورسيا بك اسيا توڠوه دان اروڤا تيمو.
سوجراه اسيا تسمو نكوه ڤولجري تونتڠ مسا جمون يڠ ديڤترن دري مسا كو مسا دي اسيا تيمو.
چيري-چيري سوجراه اسيا توڠڬرا دي ڬمبا دوڠون نا هبا / ڤورينته دري اوكدوك سوتمڤت دان اوك لوا "سوجراه سوسيال" "جمون".
سوڬلوم طن ١٩٦۰-ان نكوه موهبا جمڤو هنا جوله ڤوست، بياسا جيه موجمڤو دوڠون هبا ڤوليتيك، لڬ ڤوڤوليسم يڠ سوسيال دلم ارتي نا دي لوا سيستم يڠ كوتات.
ڽو ديتليتي چتتان دان ڤونجولسن نرتيف تونتڠ ايلم مسا مون، ادت ايستيادت سوروتا سوني سوبڬيان اورڠ.
جونه سوجراه ڤوليتك ڽو نكوه ڤولجري تونتڠ ادب/اخلك هوبوڠن يڠ لواه انتر نڠرو اتوا لوت بته نڠرو دري مسا كو مسا.
ڽو مورومڤوك ديا ترك دي امريك سوريكت، جوڤڠ دان نڠرو-نڠرو لين اوه طن ١٩٨۰-ان دوڠون كوسدرن بهوا موريد ڤورل اكسڤوسور يڠ لوبيه لواه كو دوڽا سوبڬو هث دري غلوبليسسي.
ولوڤون بيدڠ ڽن منطوڠ برو، سوجراه كولمين نا فوڠروه يڠ لوبه كو ستدي اومو تونتڠ سوجراه.
سيكولا اوخفورد دان كمبريد، بياسيسوا ڽن دي ڤورمه.
كرنا ڬورو رم يڠ مودوبت هيڠڬا سولوسو ڤرڠ دوڽا كودوا.
دي امريك سوريكت لوه ڤرڠ دوڽ كوڤون، سبوه ڬوركن يڠ توڬا دوه بك تيڠكت كمڤويه كو ڤورونو ڤولجرن ڤوردبن برت، دوڠون توجوان ڤورونو انوك ميت ايلم يڠ سما دوڠن ايروڤأ.
ل يڠ كلن او لڤڠن دوڠون اڠڬڤن يڠ موبدا.
دي امريكا سوريكت، بوكو تك يڠ دي ڤوتوبيت ل ڤروسهأن سوريڠ تت موبدا اسو دوڠون سبوه نڠرو دوڠون نڠرو لين.
اكدميسي سوجراه سوريڠ موجواڠ اونتوك مولون ڤوليتيساسي بوكو تس، كدڠ-كدڠ اوك ڽن موهث.
ڤوردبن نكوه مشركت لوڠكڤ يڠ نا چيري-چيري هيڠڬا دي تندا دوڠون ڤوركومبڠن دري سڬي كوتا، تيڠكت مشركت بونتوك ڤومرينتهن، دان لڬ بونتوك ڤوڬه هبا لڬ توليسن.
بك ارتي يڠ لواه، سبوه ڤوردبن هروس سسوّاي دوڠون مشركت يڠ هنا موڤوست، ديتمڠ چيت بوديا ڤوترنڬ نومدن، مشركت نوليتيك اتوڤوسڤت بهن يڠ كا ديبورو، تڤي كدڠ هروس سما دوڠون بوديا يڠ كا مورومڤوك دلم ڤوردبن.
كاجين اساا تاونتڠ بوكو تيه چيۏيليڠ ڤروچسس (١٩٣٩) يڠ دتوليه لي نوربرت ايلياس، تاونتڠ ميتا عادة-ايستيعادة سوسيال دري اورياوڠ-اورياوڠ ايستان بق تاوڠاوه ابد هيڠڬ ماس موديرن تاهڤ فون.
كات-كات يڠ ماوقاعت لاڬاي "كاوادان" ماوكاومبڠ بق تاوڠاوه ابد كاو١٦.
بق اخي ١٧۰۰-ان دان اوي ١٨۰۰-ان، سأولم ريۏولوسي ڤرانچيس، "ڤاوردبن" دڤاكيق لم بنتوق سيدرواي، هان ڤاورنه بنتوق رام-رام (جمع)، يڠ بيورارتي كاوماجوان اومت مأنسي سيوچارا كاوساولوروحان
"هاڽ ساج بق ڤوڠورتين سوچارا عموم ڽو موڠكن جوت كو ڤوڬه تونتڠ "ڤورادابن ماس توڠوه" دان بق موڤهوم ايليس اکن جوت كو سابوه اوايكسيمورون"
ڤاوردبن دسينو لياوبيه ديتمڠ بك اكاي دان هان دتوڠ سيوچارا سوسيال، هان مندوم سسواي دوڠاون سيفاوت مأنسي، دان" كاوكواتن مأنسي هاڽ بيسا تا چوك موللوي ڤاڤاوليهن اتاو ڤاوتوكاو ساتوان عالم سيوچارا لواه اتاو داوڠاون چارا سوميكي علمي" "(كلن بك نوبل سفغ".
ڤاوردبن لهياوه ڤاوبيدا ماوناوروت مات ڤاونچاهرين اوق ڽن، جاونإيه مات ڤاونچاهرين، ڤول ڤاومقيمان، بيونتوق ڤمرينتاهن، ماوبيدا ستاتوس سوسيال، ايكونومي، ماولق حروف دان بوديا لاان-لاان.
مندوم ڤاوردبن مأڬانتوڠ بق باڬين ڤاورتانين دمي كاولنجوتن هوديڤ، كچوالي كاو ڤادوم-ڤادوم بوه ڤاوردبن اواا د ڤرو يڠ منتيڠ مأڬانتوڠ بق سومبر داي لااوت.
ستوق بيجيه ثات برات ڤاونتيڠ كرڽ ڽن جاوت تا كاوبه بق واتياي يڠ تريڤ.
تاڤي، بق ڤادوم-ڤادوم بوه تاومڤت لاڬاي عادة ماوسڤت باهن بوروان نا اكسس بق ستوق ماكنن، لاڬاي ڤادوم-ڤادوم درواي مشاركت د ڤاچيفيف نورثويست دان موڠكن بوديا ناتوفيان مسوليتيق.
"کات" "ڤرادبن" کادڠ هاڽ ديڤو ارت سوباڬو "تيڠڬاي د کوتا"
مشاركت كوتا لياوبيه ماوتيڠكت / ميواه درڤد مشاركت لاان، نا ماوبيدا يڠ ڤلاڠ راييك د انتارا كاولومڤوك-كاولومڤوك سوسيال.
ڤاوردبن، داوڠاون ستراتا سوسيال يڠ لياوبيه هيك دان ڤاوماورينته يڠ ڬيت دان ماو اتو.
نا مأوڤادوم درواي جوڬ ماورومڤوك تانوه اتاو حق ميليق درواي اتاوه تانوه ڽن.
بق جامياوان بيوسواي، ڤاوردبن موديرن دكاومبڠكن ڤڠ سيوباڬواي الت توك كاو الت توك يڠ سيومقان كومڤليك س.
اورياوڠ-اورياوڠ ڽواي موڠكن هان ساليڠ ماوتوري انتارا سيدرواي داوڠان يڠ لاان سيوچارا درواي كاو درواي، كرنا كاوبوتوهن اوق ڽن جوڬ هن اكن سام بق واتياي يڠ سابن.
ماس-ماس ترنسيسي ايكونومي يڠ لياوبيه فوا كاو ايكونومي يڠ لياوبيه تأڬا هان سيورتا ماورتا بيوراتي نا كاوماجوان ستندر هوديڤ مشاركت.
رياونتڠ جومله رات-رات اورياوڠ دوءيق لاڬاي اوكورن يڠ ڬيت اونتوق دكالن سيڤ كاو كاوبوتوهن، ڤلاڠ ڤاونتيڠ باهن سيوماجوه.
لاڬاي ڤڠ، كاوممڤوان اونتوق تاوموليه ڤاورلي لي اوكورن اورياوڠ يڠ دوءيق لم كوتا سيورتا كومڤليك ساتس ماوكت انتارا اورياوڠ-اورياوڠ يڠ هان ساليڠ ماوتوري سيوچارا خصوص.
ڽواي جوڬ دتماڠ كاولومڤوك ماو اڬام، ماوكاومبڠ سني، سيورياوتا كاوماجوان بارو يڠ هان تاوهيتوڠ جومله ماوناوروت ساءين س دان تيكنولوڬي.
بوديا ڽواي سيوريڠ اورياوڠ خاييون داوڠاون "ڤريميتيف"، سابوه اصطلاح يڠ سيوريڠ د اڠڬڤ لي اورياوڠ لاان اونتوق ڤاو رهيت.
اوك ايلموان انتروڤو سأت ڽو ديڤكك ايستيلهڽ "سوڤيا بك بوتا حوروف" اونتوك ڤوڬه كو اورڠ ڽو".
تاوتاڤي ڤاوردبن ڽن د ڤاو لواه لي دوميناسي تيكنيس، ماتيريال، سيورياوتا سوسيال يڠ دڤاوتاوبيايت لي ڤاوردبن.
ڤاوردبن لياوبيه ڬالق اونتوق ڤاو سإيمبڠ بوديا يڠ ك هان جاوله، تاوماسوق اوقنوم اڤرت يڠ ڤاوڬوت كاڤاوتوسن برباسيس نڠڬرواي، سسترا، اهلي سيوني، ارسايتق، اڬام يڠ ماو اتو دان كبياساان سيكولا يڠ چوچوك. ڤاومقساان دان كونترول يڠ ماو ايكت داوڠاون ڤاوتيهاون كاولومڤوك ڬيڬيه.
ڤاوردبن اورياوڠ يڠ تيڠڬاي سينان سيوباڬواي ايدينتيتس اتاو تندا بوديا يڠ لواه دري اورياوڠ ڽن.
توجوان جيه اونتوق ماواڬ كاولستارين واريسن بوديا كاومأنسيان دان چيت سيوباڬواي تندا بوديا، يڠ تاولاوبيه بق كاسوس ڤراڠ سيورياوتا كونفليك ماوساونجات.
"فيلسوف اواي ابد كاو دوا ڤلوه اوسوالد سڤيڠلر، سڤليڠلر، اوسوالد، ديقلاين اوف تيه ويست: ڤرسڤيكتيف اوف وورلد هيستوري ﴿١٩١٩﴾ ڬأوڤاكيك كات جرمان كولتور، "" بوديا""، كاو سيڤاو ڤاو يڠ ك رام اورياوڠ خاييون ياايت ""ڤرادبن""."
"سڤيڠلر ڤأڬاه بهوا ڤاوردبن ڽن ناكياوه اواا دري موندور سابوه بوديا يڠ ماوروڤاكن" "كاوادان ڤلاڠ لوا دان يڠ دڤاوڬيت سيورتا سڠڬوڤ دميليكي لي مأنسي-مأنسي يڠ ماجو"".
"ڤاوردبن عمومجيه نا ماس-ماس سوروت دان رهيت، لاڬاي خاييون توينبي، كرنا تالو ڽن ڬارا-ڬارا ""دت ثات ڤاوميكيرن كرياتيف""، ڤون سابوه كاوموندورن بق سيسي ڤاوريلاكو اتوا اڬام بق نيوهادڤي ڤادوم-ڤادوم بوه تنتاڠن ڤاونتيڠ كن هاڽ سيوباتس ايكونومي اتوا ليڠكوڠن سوسيال."
چونتوه، جراڠان ماوكت سمڤواي ابد كاو سيكوريڠ بلاه جواوه لياوبيه راييك دري ڤد باڬين بوديا اتوا ڤوليتيك.
سأولم ماس اوروق، ڬويللرمو الڬزي، نا ڤاوندڤت بهوا هوبوڠن ماوكت يڠ ماوهوبوڠن مصر، مسوڤوتاميا، إيران هيڠڬ افڬانيستن.
ڤاوردبن دان مشاركت يڠ ماوبيدا دري مندوم دنيا سيوچارا ايكونومي، ڤوليتيك دان بهكن بوديا يڠ ساليڠ ماوكومت بق ڤاوكارا يڠ لي.
ڤوست ڤاوردبن لهياوه ڽن د ڤاولوه اونتوق اوڤاي بيو سيڤ مندوم تيمور تاوڠاوه سيورياوتا ايروڤا، لهياوه ڽن د ڤاولوه لوم داوڠان كومڤلوتن ايروڤا، سيورت د ڤأڬابوڠ اميريك، أستراليا، چينا سيورتا جأوڤاڠ بق ابد كاو سيكورياوڠ بلاه.
حال ڽواي جاوت كاو دتولق ريۏولوسي حاصيل سكوندر كرنا اورياوڠ منتيڠ ڬأوڤاكيك بيناتڠ ڤيارأن كن هاڽ اسواي، تاڤي جوڬ كاو سوسو، وول، ڤوڤوق ڬاوروڤوه سيورياوتا جاوت كاو باجق دان تاريق ڬاوروبق- ڽواي ماوروڤاكن ڤاوركاومبڠن يڠ ماونياييوبر ريت اييوراسيا اويچومين.
ولايه ڽواي ك دتوري سيوباڬواي يڠ جاوت كاو سومبر ڤادوم-ڤادوم بوه ڤاوركاومبڠن يڠ ڤلاڠ ڤاونتيڠ دالم سيوجاره مأنسي تاورماسوق يڠ ماوتاوماوڠ بهن، تانوم تانمن يڠ نا منفعة كاڤهون هيڠڬ ماولوه توليسن كورسيف.
ماو اوبه چواچ ڽواي ماوڬيسي راسيو بياي يڠ نا منفعة كاو كرياوه اينديميك سيوسام كاولومڤوك، يڠ ڬاوتيڠڬاي كاولومڤوك ديسا يڠ هان تمبوك هيڠڬ دتاوبيايت كوتا-كوتا يڠ نا ڤيجاو، ڽواي تاو ايكت داوڠاون ڤاوردبن يڠ كاڤهون.
ڤاوروباهن كوتا يڠ معمو بق واتياي ڽن اكن مأڬانتوڠ بق ڤاوركمبڠن سدنتيسمى، ڤاو لوكل بيجيه ڠن بيناتڠ، هيڠڬ ڤاومقيمان سيورتا ڤاوركمبڠن ڬاي اوديڤ يڠ نا فاسيليتاس سكالا ايكونومي دان اكومولاسي حاصيل سورڤلوس لي سيكتور-سيكتور سوسيال يڠ ماوتاونتاي.
ڤادوم-ڤادوم بوه فوكوس لاڬاي سيوجاره سيورتا لاان-لاان بق تيوري عموم.
كاو ڬيببون، سوروت روم ناكياوه سابوه ايفيق يڠ عالمي دان هان ڤت ڤاوساوق دري كاوبيوسارن يڠ هان لايق.
"تيهاودور مومسين بق هيستوري اوف روم-ڽ دڤأڬاه بهوا روم رهيت كاراونا رهيت كايسر روموي بارت بق طان ٤٧٦ م، جيه جوڬ لياوبيه ڬالق كاو انالوڬي بيولوڬيس، "كاولمين، ڤرتومبوهن، توه، رهيت هيڠڬ هنچو".
ارنولد ج. توينبي بق بوكو جيه ا ستودي اوف هيستوري دڤأڬاه بهوا نا لياوبيه لي لوم ڤاوردبن، تاڤي دت يڠ تا ماورومڤوك ، راڤ مندوم ڤاوردبن لياوبيه كاو سيكلوس يڠ د ايدينتيفيكاسي لي موممسين.
بق تاهڤ ڤراليهن، مكاومبڠ اورياوڠ دوءيق جاوت كاو سيوباب دترن تيڠكت حاصيل ﴿بارڠ يڠ د ڤاوتاوبيايت﴾ دان دتماڠ ڤركاڤيتا، سيومقان هيك اونتوق ڤاوسڤت ڤاجق، هيڠڬ ڤاوندڤتن نڠڬرواي جوڬ ماوكورياوڠ. سداڠكن ڤڠلوارن نڠڬرواي ماوتامه كاراونا اورياوڠ تيڠڬاي لم نڠڬرواي د مت كاوندلي لي نڠڬرواي.
سيكلوس سكولر هيڠڬ ماسيوهو انياوق مودا.
كاوبوقتي بهوا روم ڤاورلي اونتوق ماورومڤوك ڤاوندڤتن يڠ لياوبيه راييك اونتوق ڤاو سيڤ سيورتا ڤاولاوڠكڤ لوم ڤاسوكن جيه يڠ بق كاڤهون ك تالو نا مأوڤادوم ڬي بق تاومڤت ماڤراڠ، ڽواي جاوت كاو سيوباب ماوڤيسه كقيصرن.
جيه ڤأڬاه بهوا رهيت بڠسا ماي نا حكمه كاو ڤاوردبن ساعت ڽواي.
كاوكواتن يڠ دڤاوتوبيايت اونتوق ماورومڤوك لوم كاوكواتن ڽن چوكوڤ برات ڤاونتيڠ كاو لنجوتن اوديڤ.
ماوناوروت كونيچزني ڤاوردبن ڽن هنجاوت دچمڤو جاوت كاو هيبريد، ڤاوردبن يڠ لياوبيه دت واتياي دبري حق يڠ سابن بق ڤاوردبن يڠ ك ماجو، دان اوق ڽواي هان سڠڬوڤ.
اورياوڠ اهلي بوديا مورريس برمن، ڬاڤايڬه لم بوكو درق اڬيس اميريك، تيه اند اوف امڤيري ڽن د اميريك يڠ كونسومتيف كورڤورت، بهوا ڤاو-ڤاو منتيڠ يڠ جاوت كاو ڤاو ڬرق اونتوق اره ككايأن-اينديۏيدوعليسمى ايكستريم، ايكسڤنسي تريتوريال سيورتا ايكونومي، سيورتا ليت كاوكايان ماتياوري سيومات اونتوق ڬرق اميريك سريكت توبيايت دري ماس-ماس ڬسيان كارنا ماس-ماس رهيت ميمڠ هنجاوت تا ڤساوق.
روساق باڬين-باڬين ڽواي، منوروت جاكوبس، نا هوبوڠن داوڠان ڤاونياقيت سوسيال لاڬاي ليڠكوڠن يڠ ڤاره، هن ايك كلان ڬوڤ، سيورتا نا ماسيڠ-ماسيڠ كلومڤوك اونتوق ڤاوبيدا اورياوڠ كاي دان اورياوڠ ڬسيان.
ڤورادابن ڽو ڤورل اونتوق ڤوهاسي سومبر داي يڠ لوبه ل، مونوروت جيه، ڽن حاصيل دري ايکسڤلوءيتاسي يڠ ل سورتا كوروڠ سومبر داي درو۔
بق ڬرافيق، م ڽن معنى جيه "سيجوتا طان يڠ كلهياوه".
سيوباڬين راياييوق بومواي ڽن جاوت كاو ااي كاراونا سيوريڠ موڤوق داوڠان بارڠ لاان يڠ جاوت كاو ۏولكانيسمى ايكستريم.
مأنسي يڠ ديتوري داوه ڤلاڠ تريڤ ٢ جوت طان يڠ ك او ليكوت، ڤريود يڠ سيومقان اوبيوت بق اوكورن ڬيولوڬيس.
بق كير-كير، ٩٩٪ دري مندوم جونه بيناتڠ يڠ ڤورنه هودڤ د بومو، لوبه دري ليمڠ ميلير ك ماتي
كراق بومواي جوڬ ماو اوبه مولاي دري ماس ماوبنتوق، سام لاڬاي ماس-ماس اوديڤ يوه داوه ماس فون.
كيرا-كيرا بولاوان جوڬ نا بق ماس ڽواي كرنا موڤوق داوڠان ڤروتوڤلانيت داوڠان بومو.
اتموسفير ڽن ناكياوه تاوبيونتوق دري ڬايه ۏولكانيق ڠن ڬايه روموه كاچ.
بكتيري مولاي دڤاوتاوبيايت اوكسيڬن، اونتوق ڤبنتوق لاڤيسن كاو لهياي بق اتموسفير نيبق ساعت ڽواي.
بنوا-بنوا اواا لاڬاي كولومبيا، رودينيا ڠن ڤننوتيا، لم اوروتن ڽن موڠكن كلهياوه نا بق اياون.
سيوچارا ماوتاهاڤ، هوديڤ ملوه او دارت لم بنتوق تومبوهن اتاو بيناتڠ دان جامور يڠ ك دتوري مولاي داوه، ترماسوق اننيليدا، كاورلياوايڤ، دان ريڤتيل، مكجيه ڬاوبوه نن داوڠاون اياون، ارتيجيه هوديڤ يڠ هان داوه.
ڽن مولاي دري هيدروڬين دان هيليوم يڠ جاوت هان تريڤ لهياوه بيڬ بڠ ١٣،٨ ڬ ﴿ميليار طان يڠ ك لياوڤه﴾ سيوريتا باهن يڠ لياوبيه برات يڠ دڤاوتاوبيايت لي سوڤرنوۏا.
واتياي اون ك مولاي بيرقسليراسي، مومينتوم سودوت، ڬراۏيتاسي دان ينارسيا د ڤاورتا جاوت كاو ڤيڠن ڤروتوڤلانيت يڠ د دڠ كاو سومبو روتسي.
لهياوه سراڠكاين كونتركسي، بينتڠ ت تاوري اوديڤ سيورتا ماو اوبه جاوت كاو مات اورواي.
بومواي ماوبنتوق داوڠان چارا ڽواي كيرا-كيرا ٤،٥٤ ميليار طان يڠ ك او ليكوت ﴿داوڠاون كيرا-كيرا يڠ هان ڤستي ١ ڤرسن﴾ سيوباڬين يڠ لاان لهياوه بق ١٠-٢٠ جوت طان.
ڤروتو-بومواي تيموه سمڤ بق باڬين دالم يڠ چوكوڤ سواوام اونتوق د ڤاو ليليه بارڠ-بارڠ يڠ برات لاڬاي لوڬم سيدروڤهيلي.
دري جومله كاوه د لڠيت يڠ لاان، نا كسيمڤولن بهوا ماس موڤوق ميتيور يڠ اينتنس، يڠ ڬاخاييون داوڠاون ڤڠبومن برات اخي، يڠ دمولاي كيرا-كيرا ٤،١ ڬ، دان ماو اخي بق ٣،٨ ڬ بق اخي هاديان.
بق اواي ارچهيان، بومواي ك لياوڤياي سيوچارا سيڬنيفيكن.
دالي بارو دتوڽوق بولاوان جاوت جيه لياوبيه تاولت، ٤،٤٨ ± ٠،٠٢ ڬ، اتوا ٧٠–١١٠ جوت طان لهياوه دمولاي تات سوريا.
كاوجادين ماڤاوق ڽن لهياوه كقواتن اينرڬي كيرا-كيرا ١٠٠ جوت ڬي لياوبيه لي دري تومبوهن چيقذولوب بارو-بارو ڽواي ديقيني جاوت كاو سيوباب ڤونه بيناتڠ دينوساءوروس نون-اوڠڬس.
كجادين موڤوق راييك ڽن د ڤاوكيراكن بهوا بولاون ك هابيه لوڬم، ڽواي جاوت كاو بوقتي ڤنجاولسن كومڤوسيسي ابنورمل.
كراق اواي، يڠ تاوبنتوق واتياي ڤرموكأن بومواي فون ثات كرياوه، بيوتوي-بيوتوي ڬاديه دري كومبيناسي تنتونيك لمڤڠ هاديان دان داوڠاون باڬه بهوا حال ڽواي اداله ايفيق دري كاوجادين بوم يڠ راييك.
باڬين-باڬين كراق هاديان اخي دان ارچهيان اواي ڽن مبيونتوق اينتي بق سكيتر تاومڤت تيموه بنوا ساعت ڽواي.
كراتون يڠ ڤلاڠ اوتام ڽن دري دوا جاونإيه تران يڠ سابوه ساڤياو.
كاو السن ڽو، باتاي هيجو كادڠ-كادڠ داوه سيوباڬو بوقتي سوبدوكسي سأولم ارچهيان.
جينو ڽن ك د اڠڬڤ موڠكن لي بارڠ يڠ باڬه ماوڠواڤ يڠ دكيرم سأولم ماڤاوق ريت ڤروسيس يڠ دتوري سيوباڬو ايمڤق دساجيڠ بيوندا يڠ دتماڠ ماوڠواڤ واتياي ماڤاوق.
ڤلانيتيسيمال بق جارق ١ استرونومي ﴿ا.او﴾، جارق بومواي دري مات اورواي، موڠكن هن جاوت دي ڤاو الي اي او بومواي كاراونا نيبولا مات اورواي باڬه ثات سواوم كاو ماوبيونتوق إيه دان هيدراسي باتاي لي اواڤ اي اكن دڤاجوه واتياي ثات تريڤ.
بوقتي تاوبارو دڤاوده بهوا لااوت موڠكن لهيه مولاي تاوبنتوق سيوبيت ٤،٤ ڬ. بق اواي اياون اركيان، لااوت كلهيه دتوڤ سيوباڬين راييك بومو.
داوڠان دمكين، مات اورواي جاوت ٣٠ ڤرسن لوبيه ترنڬ دالم ٤،٥ ميليار طان تاو اخي.
نا لي موديل، تاوتاڤي باچوت كونسينسوس، تنتڠ كيبن كهيدوڤن توبيت دري باهن كيميا يڠ هان اوديڤ; سيستم كيميا يڠ دڤاوڬيت د لابوراتورياوم جياوه دري كومڤليك ساتس نيت اونتوق اورڬانيسمى اوديڤ.
مسكيڤون كومڤوسيسي اتموسفير موڠكن ماوبيدا دري يڠ دڤاكيق لي ميللر ڠن اوريي، ايكسڤيريمن سلانجوت جيه داوڠان كومڤوسيسي يڠ لوبيه رياليتيس چيت ماوهاسي منسينتيسيس موليكول اورڬانيق.
رنا اينتيق جيه اكن دڬنتو لي دنا، ييڠ لوبيه ستابيل ڠن لي كاراونا ڽن جاوت ماوباڠون ڬينوم ييڠ لوبيه ڤڽڠ، ماڤايلوه جڠكان كممڤوان يڠ جاوت دميليكي لي سا اورڬانيسمى.
كسولتن داوڠان سكينارياو ميتابوليسمى-فون اداله ماوتومڠ چارا كوبن اورڬانيسمى اونتوق ماوايۏولوسي.
"ڤنليتيان بق طان ٢٠٠٣ ماولڤوركن بهوا مونتموريللونيت جيت نا ماڤارچڤت كونۏرسي اسم لياومق جاوت""ڬيليمبوڠ""، ڠن بهوا ڬيليمبوڠ ڽن جاوت ماورڠكوم ر.ن.ا يڠ ماولكت بق تانوه كليت."
سل ل.او.ا ڽو اداله نينيق مويڠ دري مندوم كهيدوڤن د بومو ساعت ڽو.
ڤروبهن كاو اتموسفير يڠ كاي اوكسيڬن مروڤاكن ڤاوكمبڠن ڤنتيڠ.
اوق ڽن ماڤايڬيت فيرمنتاسي، ڤماوچه سيوڽاوا يڠ لوبيه كومڤليك س جاوت سيوڽاوا يڠ كوريڠ كومڤليك س داوڠان اينرڬي يڠ لوبيه اوبيت، ڠن مڠڬوناكن اينرڬي يڠ دڤالهيه اونتوق تومبوه ڠن ماو انيق.
سباڬيان رايوك كهيدوڤن يڠ تاوتوڤ واتي بومو تأڬانتوڠ سيوچارا لڠسوڠ اتاو هان لڠسوڠ بق فوتوسينتيسيس.
اونتوق ڤاوتامڠ ايليكترون د سيركويت، هيدروڬين دڤالهيه دري ااي، ماوتيڠڬايكن اوكسيڬن سيوباڬاي ڤرودوق ليمبه.
بنتوق انوك ساڬنيق يڠ لوبيه سدرهان توبيت سيوكيتر ٣،٨ ڬ، هان لم لهيه توبيت جيه كاوهيدوڤن.
بق اواي جيه، اوكسيڬن يڠ دڤالهيه تاو ايكت داوڠان بات كاڤو، بيوسو، ڠن مينرال لاان جيه.
مسكيڤون ستياڤ سل هاڽ ماوهاسيكن سجومله اوبيت اوكسيڬن، ميتابوليسمى دڤأڬابوڠ دري لي سل سأولم واتي يڠ تريڤ ماوبه اتموسفير بومو كاو كاوادان ساعت ڽو.
لڤاسان اوزون ماونييرڤ، ڠن منتيڠ ماونييرڤ، سيوجومله راييك رادياسي اولتراۏيوليت يڠ توم ماولواتي اتموسفير.
عقيبة جيه، بومو مولاي تاوريمڠ لوبي لي سواوم دري مات اورواي بق اياون ڤروتروزوايكوم.
ماودو ڬلساي; يڠ دتومڠ دي افريك سلتن ماو اصل دري ٢.٢ ڬ، بق ساعت ڽن، ماوداسركن بوقتي ڤلاياومڬنيتيق، اوق ڽن ڤستي تاولتق دي تو خطاوليستيوا.
جامين إيه هورونين موڠكن دساوبابكن لي ڤاونيڠكتن كونسينتراسي اوكسيڬن اتموسفير، يڠ ماوسبابكن ماوترن ميتانا ﴿چ.ه.٤﴾ دي اتموسفير.
نامون، اصطلاح بومو بولا ثلجو عموم دڤاكيق اونتوق مأڬامباكن جامين ايس ايكستريم سأولنجوت جيه سأولم ڤريود قرياوجنيان.
كربون ديوك سايدا مأڬابوڠ داوڠان اوجن ك بات چواچ اونتوق ماوبنتوق اسم كربونات يڠ لودواي تاوم كاو لااوت، سيوهيڠڬ مڠك ستركسي ڬه روموه كاچ دري اتموسفير.
دوماءين بكتيري موڠكن فون ثات تاوڤيسه دري بنتوق كهيدوڤن لاان ﴿كادڠ-كادڠ ديقهن نيومور﴾، تاوتاڤي اڠڬڤن ڽو كونتروۏرسيال.
فوسيل ڤلاڠ اواي يڠ نا چيري خاص كولت ماو اساا دري ايرا ڤلاياوڤروتيروزوايكوم، سيوكيت ٢،٤ يڠ كالي كيت; اورڬانيسمى بنتيق مولتيسيلولير ڽو نا ستروكتور فيلمنت يڠ ممڤو برناستوموسيس.
موڠكن سل راييك منچوبا ماواييون يڠ لوبيه اوبيت تاوتاڤي ڬاڬل ﴿موڠكن كاراونا ايۏولوسي ڤرتاهنن مڠسا﴾.
مأوڤاكيك اوكسيڬن، ممتابوليسمى ڤرودوق ليمبا سل يڠ لوبيه راييك ڠن ماوهاسيكن لوبيه لي اينرڬي.
سڬرا، سيمبيوسيس يڠ ستاب ماوكمبڠ انتارا سل راييك ڠن سل-سل اوبيت د دالم جيه.
ڤريستيوا سروڤا تاوجادي داوڠان سايناوبكتيريا فوتوسينتيسيس ماوتامڠ سل هيتيروتروفيق راييك ڠن ماوجادي كلوروڤلس.
سلاان تيوري اندوسيمبيوتيك يڠ مڤن تنتڠ اساا اصول سلولر ميتوكوندريا ڠن كلوروڤلس، نا تيوري بهوا سل ماوساوبابكن ڤروك ساسوم، سڤيروچيتس ماوسبابكن سيليا ڠن فلاڬل، ڠن بهوا موڠكن ۏيروس دنا ماوسبابكن اينتي سل، مسكيڤون هان سابوهڤون دري اوق ڽن سيوچارا لواه دتاوريمڠ.
سيوكيتر ١،١ ڬ، سوڤربنوا رودينيا نيه ماوكومڤوي.
مسكيڤون ڤمباڬين انتارا كولوني داوڠان سل خصوص ڠن اورڬانيسمى مولتيسيلولير هان سابي جاوله، سيوكيت ١ ميليار طان يڠ ساب، تانمن مولتيسيلولي فون توبيت، موڠكن ڬڠڬڠ اجو.
كوتوب ڤلاياومڬنيتيق دلياوڠكڤي داوڠان بوقتي ڬيولوڬي لاڬي سابوق اورڬانيق، يڠ ماوتاندا بينه لمڤڠ ڤوربا، ڠن ديثتريبوسي فلور ڠن فااونا ماس دلي.
سيوكيت ١٠٠٠ سمڤواي ٨٣٠ م، سيوباڬين راييك ماسّ بنوا ماوستو د سوڤربنوا رودينيا.
سوڤيبنوا هيڤوتيسيس كادڠ-كادڠ ديقهن سيوباڬي ڤننوتيا اتاو ۏيندي.
اينتنسيتس ڠن ميكانيسمى كدوا ڬلسايسي منتيڠ دالم ڤڽليديقن ڠن لوبيه سوليت دجلهكن دري بق بومو بولا ثلجو ڤروتروزوايكوم اواي.
كاراونا چ.او.٢ اداله ڬه روموه كاچ يڠ ڤنتيڠ اقليم ماولوڤي سيوچارا ڬلوبال.
ڤنيڠكتن اكتيۏيتس ۏولكانيق دهاسيكن دري ڤچاهن جيه رودينيا بق واتي يڠ همڤر ماوسيڬ.
بنتوق كهيدوڤن بارو، يڠ ديقهن بيوتا ايدياچارا، لوبيه راييك ڠن لوبيه ماورڬم دري سيڬولوم جيه.
ڽ تاوديري دري لهياي ايرا: ڤلاياوزوايكوم، مسوزوايكوم، ڠن كنوزوايكوم، ڠن مروڤاكن واتي كتيك كهيدوڤن مولتي-سلولر ثات ماورڬم ماوجادي همڤر مندوم اورڬانيسمى يڠ دتوري ساعت ڽو.
هاي ڽو ماوسبابكن واتيه ااي لااوت د ايك.
جاوجق ڬلسايسي دري ڤريود ڽو هاڽ دتومڠ د بيوكه ڬوندوانا.
بنوا لاورنسين ڬن بلتيكا ماڤايك انتارا ٤٥٠ ڠن ٤٠٠ م، سأولم اوروڬيني كلايدونيا، اونتوق ماوبنتوق لاوروسسيا ﴿چيت دكاوناي سيوباڬاي اييورامريكا﴾.
ماڤايك سيبيراي داوڠان لاوروسيا ماوسبابكن اوروڬيني اورل، تومبوكن ڬوندوانا داوڠان لاوروسيا ديقهن اوروڬيني ۏاريسچن اتاو هيرچينين د ايروڤا اتاو اوروڬيني الغانيان د اميريك اوتارا.
سداڠكن بنتوق كاوهيدوڤن ايدياچاران ده ڤريميتيف ڠن هان موده اونتوق دتماڠ كاو دالم كاولومڤوك موديرن دڤت منتيڠ، بق اخي فيلوم ڤلاڠ موديرن كمبرياوم لهيه نا.
ڤاديم درو دري كلومڤوك كمبرياوم ڽو ده لياوڠكڤ تتاڤي ده جيه ثات ماوبيدا دري كاوهيدوڤن موديرن; چونتوه جيه اداله انومالوچاريس ڠن هايكواوايچهثيس.
مخلوق يڠ بياسا جاوت كاو نينيق مويڠ اييوڠكوت، اتاو موڠكن ماوكاوربت داوڠان جيه، اداله ڤيكايا.
اييوڠكيت، ۏرتبراتا ڤلاڠ اواي بيريۏولوسي دي لااوت سوكيتر ٥٣٠ مات.
فوسيل تاوتوها دري كولت ڠن تومبوهن دارا ماو اساي دري ٤٨٠-٤٦٠ م، مسكيڤون بوقتي موليكولر ميتونجوقكن بهوا كولت موڠكن ك لهيه منجاجه تانوه سوجق ١٠٠٠ مات ڠن تانمن ٧٠٠ م.
سيريڤ بيريۏولوسي جاوت كاو اڠڬوتا بادن يڠ دڤاكيق تتراڤود فون اونتوق مأواڠكيت اول اوق ڽن توبيت دري ااي اونتوق مڠهيروڤ اودارا.
اخي جيه، ڤاديم درواي دري اوق ڽن جاوت ثات ڬيت برادڤتاسي داوڠان كهيدوڤن دارا سمڤواي اوق ڽ ماڤايلهيه ماس ديواس د دارت، مسكيڤون اوق ڽن ريت د ااي ڠن كمبالي توه بوه.
تانمن مأڬامباكن بنيه يڠ سيوچارا دراماتيس ماڤاييوباڬه ڤڽيبارن جيه د دارت، سيوكيتر واتي ڽو ﴿كيرا-كيرا ٣٦٠ جوت طان﴾.
٣٠ جوت طان لوم ﴿٣١٠ م﴾ ده ڤربيداان سيناڤسيدا ﴿تاومساوق ماماليا﴾ دري ساءوروڤسيدا ﴿تاومساوق تيچم ڠن ريڤتيل﴾.
ڤاوريستيوا كڤونهن ترياس–جورسيك بق ٢٠٠ م ماوسعلماءتكن لي دينوساءوروس، ڠن اوق ڽن سيوڬاور جاوت دومينن د انتارا ۏرتبراتا.
٦٠ ڤرسن ينۏرتبراتا لااوت ڤونه ڠن ٢٥ ڤرسن دري مندوم كلوارڬ.
كڤونهن ماسل كالهياي اداله ڤريستيوا ڤرمين-ترياسيق، اتاو ڬريت داييڠ، موڠكن دساوبابكن لي ڤاديم بوه كومبيناسي دري ڤريستيوا ۏولكانيق ڤراڠكڤ سيبيراي، دمڤق استرواد، ڬسيفيكاسي هيدرت ميتانا، فلوقتواسي واتيه لااوت، ڠن ڤريستيوا انوك ساق راييك.
ڽو اداله كوڤوناهن ڤالڠ مماتيکن يڠ توم ن، دوڠون سوكيتر ٥٧٪ دري مندوم کلوارݢ ڠون ٨٣٪ دري مندوم ڬنرا توڤوه۔
بق اواي ڤلاياوسين بومو ڤوليه دري كڤونهن، ڠن كانيكراڬمن ماماليا ماوتيڠكت.
ساۏانا تنڤا نالڠ مولاي مندوميناسي سباڬيان راييك لنسكاڤ، ڠن ماماليا لاڬي اندريوسركوس دايك جاوت ماماليا ڤاومڠسا دارت تاورييك يڠ توم دتوڤ، ڠن ڤاوس اواي لاڬي باصلاوساءوروس مڠواساءي لااوت.
بيناتڠ ماوڬوكي رقساس لاڬي ڤاراچرتهيرياوم ڠوان داينوتيهريوم بيريۏولوسي اونتوق مڠواساءي ڤادڠ نالاوڠ.
لااوت تثيس دتوتوڤ لي تبراكن افريك ڠن ايروڤا.
جمبتن دارت مموڠكنكن مخلوق تريسولسي دري اميريك سلتن اونتوق بريميڬراسي كاو اميريك اوتارا، ڠن سيوباليق جيه.
جامين إيه ماوسبابكن ايۏولوسي مأنسي موديرن د سهارا افريك ڠن ايكڤنسي.
دڤيقين لي اوريڠ بهوا ميڬراسي راييك تاوجادي د سيڤيڠ بريڠيا ڽن سيوبابجيه، اورواي ڽو، نا اونتا ﴿يڠ بيريۏولوسي ڠن ڤونه د اميريك اوتارا﴾، كود ﴿يڠ ماوايۏولوسي ڠن ڤونه د اميريك اوتارا﴾، ڠن ڤندودوق اصلي اميريك.
اوكوراڠ اوتاق ماوتيڠكت ڤاوست، ڠن بق ٢ م، بيناتڠ فون يڠ ديقلسافيكسي دالم ڬينوس هومو لهيه توبيت.
كاوممڤوان اونتوق ماوكنداليكن اڤوي موڠكن دمولاي بق هومو ارايكتوس ﴿اتاو هومو ارڬستير﴾، موڠكن سيوتيدق جيه ٧٩٠.٠٠٠ طان يڠ لودواي تاوتاڤي موڠكن بق اواي ١،٥ م.
لوبيه سوليت اونتوق مڤلوڤه اساي مولا بهاس; هن جاوله ڤاو هومو ارايكتوس جاوت دماريڤ اتاو ڤاو ممڤو ڽن ڬولوم دمولاي سمڤو هومو ساڤيانس.
كترامڤيلن سوسيال جاوت لوبيه كومڤليك س، بهاس جاوت لوبيه چڠڬيه، ڠن الت جاوت لوبيه سوليت.
اوريڠ فون يڠ مڤاوده تندا-تندا سڤيريتوعليتس اداله ناندرطال ﴿بياسا جيه ديقلسافيكسيكن سيوباڬاي تاوڤيسه هان كاوتورونن يڠ منتيڠ اوديڤ﴾; اوق ڽن ماوكوبو اوريڠ ماتي، سرڠ ثات تندا-تندا ماكنن اتاو ڤرالاتن.
واتي بهاس جاوت لوبيه كومڤليك س، كممڤوان اونتوق تيڠات ڠ مڠومونيكاسيكن اينفورماسي دهاسيكن، منوروت تيوري يڠ ديجوكن لي ريچرد داوكينس، لم ريڤليقتاور بارو: مم.
انتارا ٨٥٠٠ ڠن ٧٠٠٠ سم، مأنسي دي بولن سابيت دي تيمو تاوڠإيه ماومولاي ڤاوترناكن سيستيماتيس تومبوهن ڠن هيوان: ڤرتانين.
نامون، د انتارا ڤرادبن يڠ مڠادوڤسي ڤرتانين، ستابيليتس ريلاتيف ڠن ڤاونيڠكتن ڤرودوقتيۏيتس يڠ دسدياكن لي ڤرتانين مموڠكنكن ڤوڤولسي ماوكمبڠ.
هاي ڽو ماوسبابكن ڤاوردبن فون بومو دي سومريا دي تيمور تاوڠإيه، انتارا ٤٠٠٠ ڠن ٣٠٠٠ سم.
مأنسي هن لوم هراوه مڤاوهابيب مندوم واتي اوق ڽن ماوكريجا اونتوق بتهان هوديڤ، مموڠكنكن ڤاوكرجأن خصوص فون ﴿ماوسجيه ڤڠراجين، ڤاوداڬڠ، ڤندتا، ڠن لاان-لاان﴾.
سيوكيتر ٥٠٠ سم، نا ڤاوردبن ماجو دي تيمو تاوڠإيه، إيران، اينديا، چينا، ڠن يوناني، كادڠ-كادڠ ماوكمبڠ، كادڠ-كادڠ ماوڠعالمي كموندورن.
ڤرادبن ڽو ماوكمبڠ دالم ڤراڠ، سني، ساءين س، ماتماتيكا ڠن ارسايتق.
كقيصرن روموي ديقريستنكن لي كايسر كونستنتين بق اواي ابد كاو-٤ ڠن ماوناورون بق اخي ابد كاو-٥.
روموه كبيجقسنأن دڤاودڠ د بغداد ايرا عباسايه، عراق.
بق ابد كاو-١٤، رينايسنس دمولاي دي إيطالياا داوڠان كاوماجوان دالم اڬم، سني، ڠن ساءين س.
ڤاوردبن ايروڤا مولاي ماوبه طان ١٥٠٠، يڠ ماوڠاره كاو ريۏولوسي علميه ڠن ايندوستري.
دري طان ١٩١٤ سمڤواي ١٩١٨ ڠن ١٩٣٩ سمڤواي ١٩٤٥، نڠڬرواي-نڠڬرواي دي سيولوروه دوڽ تاوليبت دالم ڤراڠ دوڽ.
لهيه ڤراڠ، لي نڠڬرواي بارو دبنتوق، مندكلاراسيكن اتاو دجوك كمرديكأن دالم ڤريود ديكولونيساسي.
ڤركمبڠن تيكنولوڬي مليڤوتي سنجات نوكلير، كومڤوتر، ريكياسا ڬينتيكا، ڠن نانوتيكنولوڬي.
كيكهاواتيرن ڠن مسئله اوتام لاڬي ڤاونياقيت، ڤراڠ، كميسكينن، راديكاليسمى ككراسن، ڠن بارو-بارو ڽو ڤروبهن اقلم يڠ دساوبابكن لي مأنسي لهيه ماوتيڠكت سإيريڠ داوڠان ماونيڠكت جيه ڤوڤولسي دوڽ.
سجاره مأنسي، اتاو سجاره يڠ تاوچاتت اداله ناراسي ماس دلي اومت مأنسي.
نيوليتيق ديڠيڠ ريۏولوسي ڤرتانين دمولاي، انتارا ١٠.٠٠٠ ڠن ٥٠٠٠ سم، دي بولن سابيت سوبور دي تيمو تو.
سيوايريڠ ماوكمبڠ جيه ڤرتانين، ڤرتانين بيجيه-بيجيه جاوت لوبيه چڠڬيه ڠن مندوروڠ ڤمباڬين كاوريجا اونتوق ماوسيمڤن ماكنن د انتارا موسيم تانوم.
هيندويسمى ماوكمبڠ بق اخي جامين ڤروڠڬو د انيق بنوا اينديا.
"سيوجاره ڤاسكا-كلاسيك ﴿""ابد ڤاوتڠهان"، "چ. ٥٠٠-١٥٠٠ چ.اي،﴾ مڽقسيكن كاوبڠكتان اڬام كريستين، جامين كامسان اسلام ﴿چ. ٧٥٠ چ.اي - چ. ١٢٥٨ چ.اي﴾، ڠن رينايسنس تيموريد ڠن إيطالياا ﴿دري سيوكيت ١٣٠٠ م﴾."
بق ابد كاو-١٨، اكومولاسي ڤڠتاهوان ڠن تيكنولوڬي لهيه ماوچاڤاي ماس كريتيه يڠ ماوم ريۏولوسي ايندوستري ڠن ماومولاي ڤريود موديرن اخي، يڠ دمولاي سيوكيت طان ١٨٠٠ ڠن ماولنجوت سمڤواي ساعت ڽو.
مأنسي موديرن سيوچارا اناتوميس توبيت د افريك سيوكيت ٣٠٠،٠٠٠ طان يڠ دلي، ڠن ماوچاڤاي موديرنيتس ڤريلاكو سيوكيت ٥٠،٠٠٠ طان يڠ دلي.
موڠكن سيوجق ١،٨ طان يڠ دلي، تاوتاڤي ڤستي بق ٥٠٠.٠٠٠ طان يڠ دلي، مأنسي مولاي مڠڬوناكن اڤوي اونتوق ماڤاييوسواوم ڠن ماوتاڬون.
مأنسي ڤلاياوليتيق اوديڤ سيوباڬاي ڤمبورو-ڤڠومڤول، ڠوان عموم جيه نومدن.
ايكسڤنسي باڬه اومت مأنسي كاو اميريك اوتارا ڠن اوسيانيا تاوجادي بق كليماك س جامين إيه تاوبارو.
لهوك كروڠ كونيڠ دي چينا ماوبيدايكن ميليت ڠن تانمن سرال لاان جيه سيوكيت ٧٠٠٠ س.م; لهوك يڠتزي مندومستيكن ڤاد لوبيه اواي، سيوتيدق جيه بق ٨٠٠٠ س.م.
ڤاوڬيت لوڬم، فون ثات دڤاكيق دالم ڤاوڬيت الت ڠن اورنمانت تاومباڬ سيوكيت ٦٠٠٠ س.م.
كوتا-كوتا اداله ڤوست ڤاوداڬڠن، مانوفكتور، ڠن كاوكواتن ڤوليتيك.
ڤاوكمبڠن كوتا ايدينتيق داوڠان كبڠكتان ڤرادبن.
بوديا-بوديا ڽو داوڠان ماوباڬاي چارا ماوتومڠ رود، ماتماتيكا، ڤاوڠارجأن ڤروڠڬو، ڤاورهو لاياي، روا ڤاوڬيت تمبيك، قاعن تنون، كونستروكسي باڠونن مونومينتل، ڠن توليهسن.
خاص نيوليتيق اداله كچندروڠن اونتوق مسمبه ديوا-ديوا انتروڤومورفيق.
ڤرمقيمان ڽو تاوكونسينتراسي د لهوك كروڠ يڠ سوبور: تيڬريس ڠن ايفرت د مسوڤوتاميا، كروڠ نيل د مصر، ايندوس د انياوق بنوا اينديا، ڠن كروڠ يڠتزي ڠن كروڠ كونيڠ د چينا.
توليهسن لابڠ دمولاي سيوباڬاي سيستم ڤيكتوڬرف، يڠ ريڤريسينتاسي مأڬامبا جيه اخي جيه جاوت دڤاوسدرهان ڠن لوبيه ابسترك.
ترنسڤورتاسي دفسيليتاسي لي جالو ااي-لي كروڠ ڠن لااوت.
ڤركمبڠن ڽو ماوسبابكن ده جيه نڠڬرواي-نڠڬرواي تريتوريال ڠن كقيصرن.
دي كريتا ڤاوردبن مينوا لهيه اتامڠ جامين ڤاوروڠڬو بق طان ٢٧٠٠ س.م ڠن دأڠڬڤ سيوباڬاي ڤاوردبن فون دي ايروڤا.
سأولم ماوريب طان اوك جيه، ڤاوردبن ماوكمبڠ د سلوروه دوڽ.
دي اينديا، ايرا ڽو اداله ڤريود ۏيد ﴿١٧٥٠-٦٠٠ س.م﴾، يڠ ماڤاييودوق داسي-داسي اڬام هيندو ڠن اسڤيك بوديا لاان دري مشاركت اينديا اواي، ڠن ماواخي بق ابد كاو-٦ س.م.
سأولم تاهڤ ڤاوبنتوقن دي مسؤامريك ﴿سيوكيت ١٥٠٠ س.م سمڤواي ٥٠٠ م﴾، ڤاوردبن يڠ لوبيه كومڤليك س ڠن تاڤاوست مولاي ماوكمبڠ، سيوباڬين راييك دي تومڤت يڠ جينو ديقهن مك سايكو، اميريك تاوڠإيه، ڠن ڤرو.
تيوري جامين اكسيال كرل جسڤرس چيت ماوچڠكوڤ ذورواسترينيسمى ڤرسيا، تاوتاڤي ڤارا سرجان لاان ماوبنته ڬرإيه واتي جيه اونتوق ذورواسترينيسمى.
ڽو اداله تااوءيسمى، لڬليسمى، ڠن كونفوسيأنيسم.
كاورجأن-كاورجأن راييك مأڬانتوڠ بق ڤنچڤلوكن ولايه سيوچارا ميليتر ڠن بق ڤاوبنتوق ڤموكيمن يڠ دڤاوتاهن اونتوق جاوت ڤوست ڤرتانين.
نا سجومله كاورجأن سأولم ڤريود ڽو.
كاوكايسارن ميديان اجوك جالن كأوڤادا كاوكايسارن إيران ماوتورو-توروت، تاومساوق كاوكايسارن اچهايمنيد ﴿٥٥٠–٣٣٠ س.م﴾، كقيصرن ڤرثيا ﴿٢٤٧ س.م–٢٢٤ م﴾، ڠن كقيصرن ساسنيا ﴿٢٢٤–٦٥١ م﴾.
اوليكيت، الايك ساندر اڬوڠ ﴿٣٥٦–٣٢٣ س.م﴾، دري مقايدونيا، دڤاودڠ كاورجأن ڤناقلوكن، يڠ ماوبنتڠ دري يوناني جينو سمڤواي اينديا جينو.
دري ابد كاو-٣ م، ديناستي ڬوڤتا ماواواسي ڤريود يڠ ديقهن سيوباڬاي جامين كامسان اينديا كونو.
ستابيليتس بيوريكوت جيه بركونتريبوسي اونتوق مڠڬمبر-ڬمبوركن جامين كامسان بوديا هيندو بق ابد كاو-٤ ڠن كاو-٥.
بق ماس اڬوساس ﴿٦٣ س.م – ١٤ م﴾، كايسر روموي فون، روم كلهياوه مڠواساءي سيوباڬين راييك ميديترانيا.
كاوكايسارن بارت اكن ريت، بق ٤٧٦ م، كاو ڤاوڠاروه جرمان دي باروه اودعاچر.
ديناستي هن نا كقواتن ڠن ڤڠاروه يڠ سباندڠ داوڠان كقيصرن روموي يڠ تاولتق د اوجوڠ لاان جالور سوترا.
لاڬي كاورجأن لاان سأولم ڤريود كلاسيك، هن چينا ماجو سيوچارا سيڬنيفيكن د بيدڠ ڤماورينته، ڤنديديقن، ماتماتيكا، استرونومي، تيكنولوڬي، ڠن لي لاان جيه.
كاورجأن ريڬياونل يڠ سوكسس چيت دڤاودڠ دي اميريك، يڠ مونچول دري بوديا يڠ ديديريكن بق اواي ٢٥٠٠ س.م.
نڠڬرواي-كوتا راييك ماي ڤاولهن ماوتيڠكت دالم جومله ڠن منونجول، ڠن بوديا ماي ماوسبر كاو سلوروه يوچتáن ڠن دايره سيوكيتر جيه.
نامون، د ڤاديم بوه دايره، نا ڤريود كماجوان تيكنولوڬي يڠ ڤاوست.
ديناستي هن چينا كاو دالم ڤراڠ ساودارا بق طان ٢٢٠ م، ماومولاي ڤريود لهياي كاورجأن، سمنتارا رياوكن روموي جيه جاوت سيومقان ترديسينتراليساسي ڠن تاڤايكه بق واتي يڠ همڤر برسمأن دالم ڤاو يڠ دكاوناي سيوباڬاي كريسيس ابد كالهياي.
ڤكمبڠن سڠڬورد ڠن ڤكمبڠن كود يڠ چوكوڤ كوات اونتوق ماوم ڤاومانه ماوسنجات لياوڠكڤ ڤاوڬيت ڤارا ڤاورنتاو جاوت انچمن كونستن باڬي ڤاوردبن يڠ لوبيه مڤن.
باڬين يڠ تاوسيسا دري كقيصرن روموي د ميديترانيا تيمو، ماولنجوت سيوباڬاي ڤاو يڠ لودواي ديقهن كاوكايسارن بيزانتيوم.
ايرا ڽو بياسا جيه ماو اساا دري ابد كاو-٥ ريت كاوكايسارن روموي بارت، يڠ تاڤايكه-ڤاوچه جاوت لي كاورجأن يڠ تاوڤيسا، ڤندم بوه دانتارا جيه كاوموديان جاوت كونفيديراسي دي باروه كاوكايسارن روموي سوچي.
اسيا سلتن د هيڠيڠ سراڠكاين كراجأن تاوڠإيه اينديا، دايكيت لي ڤاوبنتوقن كراجأن اسلام د اينديا.
هاي ڽواي مموڠكنكن افريك اونتوق مأڬابوڠ داوڠان سيستم ڤاوداڬڠن اسيا تڠڬارا، ماوم جيه كونتق داوڠان اسيا; ڽواي ماوبرسام داوڠان بوديا مسلم، ماوهاسيكن بوديا سواهيلي.
ڽو چيت مروڤاكن ڤرتمڤوران بوديا، داوڠان بوديا هيلينيستيق بيزانتيوم ڠوان كريستين ماوساڠ داوڠان تراديسي إيران ڤرسيا ڠوان اڬام ذورواستر.
دري ڤوست اوق ڽن د جزيرح عرب، اومت اسلام ممولاي ايكسڤنسي اوق ڽن سأولم ايرا ڤسچكلاسيك اواي.
لي دري ڤمبلاجرن ڠن ڤڠمبڠن ڽو جاوت دكاايتكن داوڠان ڬيوڬرافي.
ڤاوڠاروه يڠ دمت لي ڤاوداڬڠ مسلم اته روتي ڤاوداڬڠن افريك-عرب ڠن عرب-اسيا ثات راييك.
تاوموتيۏاسي لي اڬام ڠن لومڤو ڤناقلوكن، اوق ڤاوميمڤين ايروڤا ملونچو سجومله ڤراڠ ساليب اونتوق ماوچوبا مڤڬولڠ كقواتن مسلم ڠن ماوروبيت لوم تانوه سوچي.
دوميناسي عرب دي ولايه ڽن ماو اخي بق تاوڠاوه ابد كاو-١١ داوڠاون كاوداتاڠن اوريڠ تركيا سلجوق، يڠ برميڬراسي سلتن دري تانوه اي تركيا دي اسيا تڠه.
ولايه ڽن اتق جيه اكن ديقهن ڤنتاي بربري ڠن اكن ماوجادي توان روموه باڬي ڤارا ڤرومڤق ڠن سواستا يڠ اكن مڠڬوناكن ڤاديم بوه ڤاولبوهن افريك اوتارا اونتوق سيوراڠن اوقڽن تاوهادڤ كوتا-كوتا ڤاوسيسير ڤاديم بوه نڠڬرواي ايروڤا اونتوق ميتا بودق اونتوق دڤاو بلواي د ڤاسر افريك اوتارا سيوباڬاي باڬين دري بودق بربري. ماوكت.
بق ابد كاو-٨، اسلام مولاي ماورمبه ولايه ڽن ڠن سيوڬرا جاوت كاو سابوه-سابوه جيه كڤرچايأن سيوباڬين راييك ڤندودوق، مسكيڤون اڬام بودضا تاوتاڤ كوات دي تيمو.
ستله جڠهيس خن ماونيڠڬاي بق طان ١٢٢٧، سيوباڬين راييك اسيا تاوڠإيه تروه ددوميناسي لي نڠڬرواي ڤاونايروه، چڬتاي خنات.
ولايه ڽن لودواي دباڬي جاوت كاو سراڠكاين خنات يڠ لوبيه اوبيت يڠ دچيڤتاكن لي اوزبيك.
ڤارا ڤڽربو بربر مبنتوق كاورجأن بارو اوق ڽن سيدرواي د سيسا-سيسا كاوكايسارن روموي بارت.
كيكريستنن ماوكمبڠ د ايروڤا بارت، ڠن بيارا-بيارا ديڤاودڠ.
مناوريعليسمى، ڤڠورڬانيساسيان ڤتاني كاو ڬمڤوڠ-ڬمڤوڠ يڠ ماوتاڠ سيوا ڠن لاينن تاوناڬ كاوريجا بق بڠساون، ڠن فياوداليسمى، ستروكتور ڤوليتيك د ڤت ك ساتري ڠن بڠساون ماستاتوس لوبيه رنده ماوتاڠ ديناس ميليتر بق توان اوق ڽن داوڠان ايمبالن حق اونتوق ماوسوا تانوه بڠساون، اداله دوا تنتڠ چارا-چارا ڤڠورڬانيساسيان مشاركت ابد ڤاوتڠه يڠ ماوكمبڠ سأولم اب ڤاوتڠهن لمبوڠ.
ڤاوداڬڠ إيطالياا ماوايمڤور بودق اونتوق ماوكرجا د روموه تڠڬ اتاو دالم ڤڠولاهن ڬولا.
ديك، وابه، ڠن ڤراڠ ماوهنچوكان ڤندودوق ايروڤا بارت.
اوق ڽن اكيه جيه دجوك جالن كأوڤادا ديناستي زڬوي يڠ تاوكاوناي داوڠان ارسايتقتور كوه بات اوق ڽن د لاليبلا.
اوق ڽن ماڤايكاندالي ڤاوداڬڠن ترنس-سهارا دالم مه، ڬاديڠ، ڬارام، ڠن بودق.
افريك تاوڠإيه ديڠيڠ كاولهيرن ڤاديم بوه نڠڬرواي، تاومساوق كاورجأن كوڠو.
اوق ڽن ماوباڠون ستروكتور بات ڤاوتاهانن راييك تنڤا مورتر لاڬي ڬريات زيمبابوي، ايبو كوتا كاورجأن زيمبابوي، خمي، ايبو كوتا كاورجأن بوتوا، ڠن داننڬومب ﴿دهلو-دهلو﴾، ايبو كوتا كقيصرن روزۏي.
ابد كاوسيكوريڠ مڽقسيكن ڤاوجواڠن تريڤرتيت اونتوق ماوكواساا اينديا اوتارا د انتارا كاوكايسارن ڤراتهارا، كاوكايسارن ڤال، ڠن كقيصرن رشتركاوتا.
"تاوم، ديناستي تڠ اخي جيه تاڤاييوچه، ڠون لهيه سيوتيڠوه ابد ككاچاوان، ديناستي سوڠ ماوستوكن لوم شنڬكوق، كتيك ماوناوروت ويليعام مقنيلل، "نڠڬرواي تاوكاي، ڤلاڠ تاورمڤيل ڠن تأوڤادت د دوڽ"".
لهيه سيوكيت سا ابد ككواسأن ديناستي موڠول يوان، ايتنيس شنغاوا ماوتأڬاهكن لوم كندالي داوڠان ايدينڬ جيه ديناستي ميڠ ﴿١٣٦٨﴾.
ڤريود نارا ابد كاو-٨ ماوتاندا مونچول جيه نڠڬرواي جأوڤاڠ يڠ كوات ڠن سيوريڠ دڬامباكن سيوباڬاي جامين كامسان.
ماس فيودل دري سيوجاره جيڤڠ، ددوميناسي لي توهن ريڬياونل يڠ كوات ﴿دائميوس﴾ ڠن ڤمرينته ميليتر ڤڠليما ڤراڠ ﴿شوڬونس﴾ لاڬي اشيكاڬ شوڬونات ڠن توكوڬوا شوڬونات، ماوبنتڠ دري ١١٨٥ سمڤواي ١٨٦٨.
سيللا ماوتاقلوقكن باايكج بق ٦٦٠، ڠن ڬوڬورياياو بق ٦٦٨، ماوتاندا اواي ڤريود نڠڬرواي باڬين اوتارا ڠن سلتن ﴿남 북국 시대﴾، داوڠان سيللا تأوڤادو دي سلتن ڠن بلهاي، سابوه نڠڬرواي ڤأڬانتو جيه كاو ڬوڬورياياو، دي اوتارا.
مولاي ابد كاو-٩، كاورجأن باڬن بڠكيت اونتوق منونجول دي ميانمار موديرن.
ڤوايبلوانس للوهور ڠن ڤنداهولو جيه ﴿ابد كاو-٩ – كاو-١٣﴾ ماوباڠون ڤاومقيمان ڤرمنان يڠ لواه، تاومساوق ستروكتور بات يڠ اكن تاوتاڤ جاوت باڠونن راييك دي اميريك اوتارا سمڤواي ابد كاو-١٩.
دي اميريك سلتن، ابد كاو-١٤ ڠن كاو-١٥ ده مونچول جيه اينچا.
ريۏولوسي علميه ماوتريمنڬ دوروڠن دري ڤڠنتر جوهننيس ڬوتينبرڬ كاو ايروڤا اونتوق ماوچيتق مأوڤاكيك تيڤي ماوڬرق، ڠن دري ايت مڠ تيليسكوڤ ڠن ميكروسكوڤ.
ماس موديرن اخي ماولنجوت سمڤواي اخي ڤراڠ دوڽ اا، بق طان ١٩٤٥، اتاو سمڤواي ساعت ڽو.
ڤريود موديرن اواي دتندا داوڠان توبيت جيه ساءين س، ڠن داوڠان كاوماجوان تيكنولوڬي يڠ سيومقان باڬه، ڤوليتيك سيڤيل يڠ سكولر، ڠن نڠڬرواي بڠسا.
سأولم ڤريود اواي موديرن، ايروڤا ممڤو ماوداڤاتكن لوم دوميناسي جيه; سيوجاروان منتيڠ ماڤاييوديبتكن ڤاو ڽباب جيه.
ڽن لهيه ماوكمبڠكن ايكونومي مونيتر چڠڬيه سيوراييك ١٠٠٠ م.
جيه ماونيكماتي كاونتوڠن تيكنولوڬي ڠن نا مونوڤولي دالم ڤرودوكسي بيوسو چور، بيللوو ڤيستون، كونستروكسي جومتن سوسڤينس، ڤرچيتقن، ڠن كومڤاس.
سا تيوري كاونءيقان ايروڤا ماڤانداڤت بهوا ڬيوڬرافي ايروڤا ماومين ڤران ڤنتيڠ دالم كاوبرحاصيلن جيه.
ڽو دجوك ايروڤا تيڠكت ڤرليندوڠن دري بهاي ڤنجاجه اسيا تاوڠإيه.
اوسيا كامسان اسلام ماواخي لي كروڠ موڠول بغداد بق طان ١٢٥٨.
ڬيوڬرافي بركونتريبوسي بق ڤربيداان ڬيوڤوليتيك يڠ ڤاونتيڠ.
سيوباليق جيه، ايروڤا همڤر سابي تاوباڬي جاوت كاو سيجومله نڠڬرواي ماو ڤراڠ.
راڤ مندوم ڤاوردبن ڤرتانين لهيه ثات دباتسي لي ليڠكوڠن اوق ڽن.
كاوماجوان تيكنولوڬي ڠن كاوكايان يڠ دهاسيكن لي ڤاوداڬڠن سيوچارا ماوتاهاڤ ايمي ڤلواه كموڠكنن.
ايكسڤنسي ماريتيم ايروڤا هان مڠجوتكن-ماوايڠت ڬيوڬرافي بنوا-سيوباڬين راييك مروڤاكن كاريا اتلانتيق-جيه: البرتغال، سڤنڽول، ايڠڬريس، ڤرانچيس، ڠن بلندا.
دي افريك اوتارا، كسولتانن سعدا تاوتاڤ سيوباڬين نڠڬرواي بربر يڠ ايندڤندن سمڤواي ١٦٥٩.
ڤنت سواهيلي ترن لهيه دجق د باروه كاوكايسارن ڤروتوڬيس ڠن كاوموديان كاوكايسارن اومن.
كاورجأن افريك سلتن زيمبابوي دجوك جالن باڬي كاورجأن اوبيت لاڬي متڤا، بوتوا، ڠن روزۏي.
ڤاوردبن لاان د افريك ماجو سأولم ڤريود ڽواي.
جيڤڠ ماو عالمي ڤريود ازوچي-مومويام ﴿١٥٦٨-١٦٠٣﴾، دايكيت لي ڤريود ايدو ﴿١٦٠٣-١٨٦٨﴾.
كاصولتانن جوهر، ماڤاوست د اوجوڠ سلتن سمننجوڠ ماوليو، جاوت كقواتن ڤاوداڬڠن دومينن د ولايه ڽن.
روسيا دڤاوڬيت سيوراڠن كاو ڤنت بارت لااوت اميريك اوتارا، داوڠان كلوني فون دي السك ساعت ڽو بق طان ١٧٨٤، ڠن ڤوس تاوك فورت روسس دي چاليفورنيا ساعت ڽو بق طان ١٨١٢.
ريۏولوسي ايندوستري دمولاي د ايڠڬريه راييك ڠن مڠڬوناكن ميتودي ڤرودوكسي بارو – ڤابريك، ڤرودوكسي مسسل، ڠن ميكانيسمى – اونتوق ماڤرودوك سا ماورڬم بارڠ لوبيه باڬه ڠن مڠڬوناكن لوبيه باچوت تاوناڬ كاوريجا يڠ دلياوڠكڤي سيڬولوم جيه.
لهيه اوريڠ ايروڤا ماوچاڤاي ڤاوڠاروه ڠن چونترول اته اميريك، كاوڬياتن كاوكايسارن ماواليه كاو تانوه اسيا ڠن اوسيانيا.
ايڠڬريه چيت ماوجاجه أستراليا، سلانديا بارو ڠن افريك سلتن داوڠان سيوجومله راييك ڤنجاجه ايڠڬريه برميڬراسي كاو كلوني-كلوني اين.
دالم تنتاڠن ايروڤا، ايكونومي ڠن ميليتر ماوچيڤتاكن سيستم نڠڬرواي بڠسا، ڠن ڤاوڠايلومڤوككن ايتنو-ليڠڬوءيتيق مولاي مڠيدنتيفيكاسي درواي اوق ڽن سيوباڬين نڠڬرواي-نڠڬرواي يڠ خاص داوڠان اسڤيرسي اونتوق اوتونومي بوديا ڠن ڤوليتيك.
سمنتارا ڽن، ڤولوسي ايندوستري ڠن كاوروساكن ليڠكوڠن، حاضر سيوجق ڤنموان كاوباكرن ڠن اواا ڤاوردبن، دڤاوباڬه سيوچارا دراستيس.
سباڬيان راييك دوڽ يڠ دڤاوڠاروه لي نڠڬرواي-نڠڬرواي ايروڤا يڠ برات: اميريك سريكت ڠن جيڤڠ.
ڤراڠ دوڽ ا ماوسبابكن رونتوه جيه ڤاوت امڤيريس - اوستريا-هوڠاريا، كقيصرن جرمان، كقيصرن اوتتومان، ڠن كقيصرن روسيا - ڠن معلومإيهكن ايڠڬريس ڠن ڤرانچيس.
ڤاوساڠان ناسيونل يڠ تاوڠإيه ماولڠسوڠ، دڤاوبروق لي ڬاوجولق ايكونومي ديڤريسي هيبت، ماوبنتو ماوميچو ڤراڠ دوڽ اا.
ڤراڠ لوڤي ماو اخي داوڠان داماي بق طان ١٩٩١ لهيه ڤيكنئ ڤن-ايروڤا، ريت جيه تيراي بيوسو بيوريكوت جيه ڠن تمبوك برلين، ڠن رونتوه جيه بلوك تيمو ڠن ڤقتا ورساوا.
بق اواي ديكداي ڤسچ ڤراڠ، كولوني-كولوني د اسيا ڠن افريك دري بيلڬيا، ايڠڬريس، بلندا، ڤرانچيس، ڠن كاورجأن ايروڤا بارت لاان جيه ماڤاييومنڠ كمرديكأن فورمل اوق ڽن.
ايفيقتيۏيتس اوني ايروڤا چاچت لي كتيدقديواسان لمباڬ ايكونومي ڠن ڤوليتيك جيه يڠ عموم، اڬق سوبندڠ داوڠان هان ممڤو لمباڬ-لمباڬ اميريك سريكت دي باروه ڤاسل-ڤاسل كونفيديراسي سيڬولوم ادوڤسي كونستيتوسي اميريك سريكت يڠ مولاي ماولكو بق ١٧٨٩.
دالم ديكداي لهيه ڤراڠ دوڽ اا، كاوماجوان ڽو ماوسبابكن ڤاوجالنن جيت، ساتليت بواتن داوڠان اڤليكسي يڠ هن تاوهيتوڠ لي جيه تاومساوق ڬلوبال ڤوسيسيونايڠ سيستم ﴿ڬ.ڤ.س﴾، ڠن اينترنيت.
ڤاوساڠان د مندوم دوڽ اونتوق سومبر داي عالم لهيه ماوتيڠكت كاراونا ڤاوتومبوهن ڤوڤولسي ڠون ايندوستريعليساسي، تراوتما د اينديا، چينا، ڠن البرازيل.
ارسيڤ اداله اكومولاسي چاتتن سيوجاره – دالم ميديا اڤڤون – اتاو فاسيليتاس فيسيق د ڤت اوق ڽن نا.
"اوق ڽن لهيه سيوچارا ميتافوريس ددفينيسيكن سيوباڬاي" "سيكريسي سابوه اورڬانيسمى"، ڠن دبدقن دري دوكومن يڠ لهيه سيوچارا ساداي اتاو دڤاوڬيت اونتوق مڠكومونيكاسيكن ڤاوسن ترتنتو كاوبق انق چوچو."
ڽو موارتي بهوا ارسيڤ ثات ماوبيدا داوڠان ڤرڤوستاكان دالم هاي فوڠسي ڠن اورڬانيساسي جيه، مسكيڤون كوليكسي ارسيڤ سيوريڠ دتومڠ د دالم ڬاودوڠ ڤرڤوستاكان.
ڤارا اركياولوڬ لهيه دتومڠ ارسيڤ ماوريتوه ﴿ڠن تاوكادڠ ريبي﴾ تبليت تانوه كليت يڠ ماواساا دري ميلينيوم كاو لهياي ڠن كدوا س.م د سيتوس-سيتوس لاڬي ايبلا، ماري، امرنا، هتاوسس، أڬاريت، ڠن ڤيلوس.
نامون، اوق ڽن لهيه ڬاديه، كاراونا دوكومن يڠ دتوليه بق باهن لاڬي ڤاڤيروس ڠن كاوريته بروق داوڠان كاوچڤتن يڠ لوبيه باڬه، هن لاڬي ريكن-ريكن تبليت بات اوق ڽن.
ايڠڬريه لهيه ١٠٦٦ ماوكمبڠكن ارسيڤ ڠن ميتودي ڤنليتيان ارسيڤ.
مسكيڤون نا لي جنيس ارسيڤ، سينسوس ڤڠارسيڤن تاوبارو د اميريك سريكت مڠيدنتيفيكاسي ليموڠ جنيس اوتام: اكادميك، بيسنيس ﴿اونتوق كاونتوڠن﴾، ڤمرينته، نيرلابا، ڠن لاان جيه.
اكسس كاو كوليكسي دالم ارسيڤ ڽو بياسا جيه هاڽ داوڠان ڤاوجنجين سيڬولوم جيه; ڤندم بوه لهيه دڤوستيڠ جم اونتوق ڤاوڬيت ڤاوتاڽان.
چونتوه ارسيڤ بيسنيس تاوكاوموك د اميريك سريكت تاومساوق چوچ-چولا ﴿يڠ چيت نا موسياوم تاوڤيسه ورلد اوف كوكا-كول﴾، ڤروقتر ان ڬمبيل، موتورول هيريتيج سرۏيس ان ارچهيۏ، ڠن ليۏي سترااس ان كو. ارسيڤ ڤراوسهأن ڽو ماڤايليحرا دوكومن ڤنجاجه ڠن هاي-هاي يڠ ماوكاءيتن داوڠان سيوجاره ڠن ادمينتراسي ڤراوسهأن اوق ڽن.
ڤكرجأن دالم جنيس ارسيڤ ڽو موڠكن نا كومبيناسي ڤاولتيهن ڠن ڬاولر، ڬيت دري لاتر ليكيت سيوجاره اتاو ڤرڤوستاكان.
د اميريك سريكت، ادمينيستراسي ارسيڤ ڠن ارسيڤ ناسيونل ﴿ن.ا.ر. ا﴾ ماڤاييوليهارا فاسيليتاس ڤوست د ديثتريق اوف كولومبيا ڠن كوليج ڤرق، مريلن، داوڠان فاسيليتاس يڠ ديديستريبوسيكن كاو مندوم اميريك سريكت.
د ايڠڬريه راييك، ارسيڤ ناسيونل ﴿سيڬولوم جيه دكاوناي سيوباڬاي كنتو چاتتن ڤوبليك﴾ اداله ارسيڤ ڤاومرينته اونتوق ايڠڬريه ڠن ولايس.
جك دڤأڬابوڠ، توتل ۏولوم ارسيڤ د باروه ڤاوڠاواسن ادمينيستراسي ارسيڤ ڤرانچيس اداله يڠ تاورييك د دوڽ.
كاسكوڤن اڬوڠ، كاسكوڤن، ڠن ڤاروكي چيت نا ارسيڤ د ڬاوريجا كاتوليك روم ڠن ڬاوريجا ڠليكن.
سيوريڠ ثات لمباڬ-لمباڬ ڽو مڠندلكن دانا هوبه دري ڤاومرينته دانا سواستا.
لي موسياوم ماوسيمڤن ارسيڤ اونتوق مبوقتيكن اساي كاريا اوق ڽن.
ڽو اداله اڠك ييڠ تاوڤيسه دري ١،٣ ڤرسن يڠ مڠيدنتيفيكاسي دري اوق ڽن سيوباڬاي ويراسواستا.
ميسي ارسيڤ اداله اونتوق مكومڤوايكن چاوريتا وانيتا يڠ كوميڠ مڠك سڤريسيكن درو، ڠن كوميڠ چاوريتا اوق ڽن دي داوڠاي.
ارسيڤ اورڬانيساسي ﴿لاڬي ڤراوسهأن اتاو ڤماورينته﴾ چندروڠ ماواسو جنيس چاتتن لاان، لاڬي فيلي ادمينيستراسي، چاتتن بيسنيس، ميمو، كوريسڤوندن ريسمي، ڠن نوتولن راڤت.
لي دري دوناسي ڽو ڬولوم دكاتالوڬكن، تاوتاڤي ساعت ڽو تاوڠإيه دالم ڤروسيه ڤاوسيمڤن سيوچارا ديڬيتل ڠن تاوسدي اونتوق عموم سيوچارا اونلن.
ميترا انترناسيونل اونتوق ارسيڤ اداله اونايسك ڠن بلو شيلد انترناسيونل سسواي داوڠان كونۏينسي دن هااڬ اونتوق ڤرليندوڠن ككايأن بوديا دري طان ١٩٥٤ ڠن ڤروتوكول كاو-٢ دري طان ١٩٩٩.
"هلامن، مورڬن م."""سا دري ڬودڠ: ڬوسيڤ، اكسس، ڠن ڤينچيريتاان سيوجاره ترنس."""
چونتوه جيه اداله ديسكريڤسي مورڬن م. ڤيج تنتڠ ماوسبركن سيوجاره ترنسجندر سيوچارا لنسوڠ كأوڤادا اوريڠ-اوريڠ ترنس ريت برباڬاي ميديا سوسيال ڠن ڤلاتفورم جراڠان لاڬي تومبلير، تويتير، ڠن اينستاڬرام، سيوريتا ملالوءي ڤودكيس.
"داوڠان ڤيليهن يڠ تاوسدي ماوللوءي ڤڠارسيڤن كونترا، نا ڤوتينسي اونتوق""ماوتنتڠ كونسيڤسي تراديسيونال تنتڠ سيوجاره""لاڬي يڠ دراسكن دالم ارسيڤ كونتيمڤورير، يڠ ماوچيڤتاكن رواڠ اونتوق ناراسي يڠ تأڬا ثات هان نا دالم لي باهن ارسيڤ."
سابوه بيوڬرافي، اته نايا بيو، اداله ديك سريڤسي رينچي تاونتڠ كأحدايڤن سيدرو اوريڠ.
كاريا بيوڬرافي بياسا جيه كن-فيكسي، تاوتاڤي فيسيق چيت جاوت دڤاكيق اونتوق مأڬامباكن كاوهيدوڤن سيدرواي اوريڠ.
"كوليكسي بيوڬرافي كونو تاوكناي لاان جيه اداله د ۏيت قاعساروم ﴿""اون تيه ليۏ اوف تيه قاعسر""﴾ لي سوايتونياس، يڠ دتوليه سيوكيتر طان ١٢١ م بق ماس كايسر حدرين."
ڤارا ڤرتاڤ، بياراون، ڠن ڤندتا مأوڤاكيك ڤريود ماوسجاره ڽو اونتوق ماوتوليه بيوڬرافي.
ساله سابوه چونتوه بيوڬرافي سكولر يڠ سيڬنيفيكن دري ڤريود ڽو اداله كاوهيدوڤن چرليمين لي ڤوڠڬوان جيه اينهرد.
اوق ڽن ماواسو لوبي لي داتا سوسيال اونتوق سيوباڬين راييك ڤوڤولسي درڤد كاريا-كاريا لاان بق ڤريود ڽن.
بق اخي ابد ڤاوتڠهن، بيوڬرافي جاوت كوريڠ برورينتاسي بق ڬاوريجا د ايروڤا كاراونا بيوڬرافي راج، ك ساتريا، ڠن تيرن مولاي توبيت.
لهيه مالوري، ديتاوڬن بارو بق هومنيسم سأولم رينايسنس ماڤروموسيكن فوكوس بق مات ڤاولجرن سكولر، لاڬي سيونيمن ڠن ڤاو ڽاير، ڠن مندوروڠ ڤنوليهسن دالم بهاس دايره.
دوا ڤركمبڠن لاان يڠ ڤاتوت دڤرهاتيكن: ڤركمبڠن ماوسن چيتق بق ابد كاو-١٥ ڠن ڤاونيڠكتن ليتيراسي سيوچارا ماوتاهاڤ.
مڤڠاروه دالم ماوبنتوق كونسيڤسي ڤوڤولر تاونتڠ باجق لااوت، اي جنيرال هيستوري اوف تيه ڤيراتس ﴿١٧٢٤﴾، لي چرليس جوهنسون، ڽنكاوه سومبر اوتام بيوڬرافي لي باجق لااوت تاوكاوناي.
كرلايل مڤاوتأڬاه بهوا كاوهيدوڤن مأنسي يڠ هيبت ثات ڤاونتيڠ اونتوق ماومهامي مشاركت ڠن اينستيتوسي جيه.
كاريا بوسويل اونيك دالم تيڠكت ڤاونايليتين جيه، يڠ ماوليبتكن ستود ارسيڤ، لاڤورن سقسي مات ڠن واونچارا، ناراسي جيه يڠ كوات ڠن ماوناريق، ڠن ڤأڬامبارن يڠ جوجور دري مندوم اسڤيك كاوهيدوڤن ڠن كاراقتر جوهنسون – سابوه فورمولا يڠ جاوت داسي دري بيوڬرافي سسترا سمڤو ساعت ڽو.
نامون، جومله بيوڬرافي د ميديا چيتق مڠالمي ڤاوتومبوهن ڤسات، بركت مشاركت ڤمباچ يڠ ماولوه.
مجله بركالا مولاي ماڤاييوتوبيت اوروتن سكيتسا بيوڬرافي.
بيوڬرافي "سوسيولوڬيس" ماوڤهامي تيندقن سوبجيك اوق ڽن سيوباڬي عقيبة دري ليڠكوڠن، ڠون چندروڠ ماڤاييوبيت اينديۏيدوعليتس."
كونسيڤ كونۏينسيونال تاونتڠ ڤهلاون ڠن ناراسي كسوك ساسان ماڤاييوڬاديه دالم اوبسيسي ايكسڤلورسي ڤسيكولوڬيس كڤريبادين. 
"سمڤواي ساعت ڽو، لاڬي يڠ ديقهن ستريچي دالم كات ڤڠنتر، بيوڬرافي ۏيكتوريا لهيه""سام اقرب جيه داوڠان ايريڠن-ايريڠن ڤاوروه جاورت."""
بوكو ڽو ماوچاڤي كتنرن د مندوم دوڽ كاراونا ڬاي جيه يڠ هان سوڤن ڠن جاوناكا، سيفت جيه يڠ توايت ڠن اكورت سيوچارا فكتوا; ڠن ڤروسا ارتيستيك جيه.
"روبيرت ڬرۏ ﴿ا، چلاوداس، ١٩٣٤﴾ منونجول د انتارا اوق ڽن يڠ ماو ايكوتي موديل ستريچي تاونتڠ "ماوبوڠكر بيوڬرافي.""
بق ڤراڠ دوڽ ا، چيتق اولڠ هرد-كوۏر موره جاوت ڤوڤولر.
سيو ايريڠ داوڠان فيلم بيوڬرافي دوكومنتر، هوليوود مڤرودوكسي لي فيلم كومرسيال مدسركن كاوهيدوڤن اوريڠ-اوريڠ تاوكاوناي.
هانا لاڬي بوكو ڠن فيلم، اوق ڽن سيوريڠ ماوچريتاكن ناراسي كرونولوڬي: سيوباليق جيه اوق ڽن اداله ارسيڤ دري لي ايليمن ميديا تاوڤيسه يڠ تاو ايكت داوڠان سيدرو اوريڠ، تاومساوق كليڤ ۏيدياو، فوتو، ڠن ارتيكل تيكس.
"عموم" "ماوتوليه كاوهيدوڤن""تيكنيك اداله سوبجيك ستود علميه."
اينفورماسي جاوت ماو اساي دري "سيوجاره ليسن، ناراسي ڤريبادي، بيوڬرافي ڠن اوتوبياوڬرافي" اتاو "بوكو هارين، سورت، ميمورندوم، ڠن باهن لاان جيه".
كستيل مأڬايا ايروڤا ماو اساا دري ابد كاو-٩ ڠن كاو-١٠، لهيه ريت جيه كاوكايسارن كاروليڠ يڠ ماو عقيبةكن ولايه جيه دباڬي د انتارا ماسيڠ-ماسيڠ بڠساون ڠن ڤڠيرن.
كستيل كوتا دڤاوڬوت اونتوق مكونترول ڤندودوق لوكل ڠن روتي ڤاوجالنن ڤنتيڠ، ڠن كستيل ڤدسأن سيوريڠ تڤودوق د تو فيتور يڠ مروڤاكن باڬين اينتڬرال دري كهيدوڤن د مشاركت، لاڬي ڤابريك، تانوه سوبور، اتاو سومبر ااي.
بق اخي ابد كاو-١٢ ڠن اواي كاو-١٣، ڤندكتن علميه اونتوق ڤاوتاهن كستيل توبيت.
ڤروبهن ڤاوتاهانن ڽو كلهيه دڤاوقاعت داوڠان چمڤوران تيكنولوڬي دري ڤراڠ ساليب، لاڬي بنتيڠ كونسينتريس، ڠن اينسڤيرسي دري ڤاوتاهانن سيڬولوم جيه، لاڬي بينتيڠ روموي.
مسكيڤون بوبوق مسيو دڤاوتوري كاو ايروڤا بق ابد كاو-١٤، هاي ڽو هان سيوچارا سيڬنيفيكن ماڤاڠاروه ماوباڠون كستيل سمڤو ابد كاو-١٥، كاوتيك ارتيليري جاوت چوكوڤ كوات اونتوق ماوتومبوه ديندڠ بات.
فياوداليسمى اداله هوبوڠن انتارا توان ڠن مييوڤ جيه د ڤت، سيوباڬاي ايمبالن اته ديناس ميليتر ڠن هارڤن كاوساوتيءن، توان اكن ماوجوك تانوه باروه.
كستيل ملاياني ماوباڬي توجوان يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ اداله ميليتر، ادمينيستراسي، ڠن دوميستيك.
كاو واتي ويلليام سڠ ڤناقلوق ماجو ريت ايڠڬريه، جيه ماڤاييوكوات ڤوسيسي كونچي اونتوق مأڬامباكن تانوه يڠ لهيه د چوك.
سابوه كستيل جاوت ماوتينداق سيوباڬاي بينتيڠ ڠن ڤنجارا، تاوتاڤي چيت مروڤاكن تومڤت د ڤت سيدرو اوريڠ ك ساتريا اتاو ڤڠواسا جاوت مڠهيبور ريكن-ريكن جيه.
د برباڬاي ولايه د دوڽ، ستروكتور انالوڬ ماوباڬي فيتور بينتيڠ ڠن كاراقتريستيق لاان يڠ تاو ايكت داوڠان كونسيڤ كستيل، مسكيڤون اوق ڽن ماو اساا دري ڤريود ڠن كاو ادان يڠ ماوبيدا ڠن مڠالمي ايۏولوسي ڠن ڤاوڠاروه يڠ ماوبيدا.
بق ابد كاو-١٦، كتيك بوديا جيڤڠ ڠن ايروڤا مومڤك، بينتيڠ د ايروڤا لهيه ماوڬرق ماولمڤاوا كستيل ڠن ماو اندالكن اينوۏاسي لاڬي إيطالياان جاوجق إيطالياا ڠن بينتيڠ بينتڠ.
ڤڠڬلين تانوه اونتوق ڤاوڬيت ڬوندوكن ماونيڠڬاي ڤاريت د سيوكيتر موتي، يڠ ديقهن ڤاريت ﴿يڠ جاوت بولوت اتاو طا﴾.
ڽن اداله فيتور عموم دري كستيل، ڠن سيوباڬين راييك نا سيوتيدق جيه سا.
اي دجوك لي مون اتاو وادوق.
مسكيڤون سيوريڠ دكايتكن داوڠان جنيس كستيل موتي-ان-بايلي، بايلي چيت جاوت دتومڠ سوبڬاي ستروكتور ڤاوتاهانن ايندڤندن.
"تاوتاڤ""بوكين كه اصطلاح يڠ دڤاكيق بق ڤريود ابد ڤتڠهان – اصطلاح ڽو دتاورڤكن سيوجق ابد كاو-١٦ ڠن سيوتروس جيه – اله-اله ""دونجون"" دڤاكيق اونتوق ماوروجوك بق ماونارا رايق، اتاو توريس دالم بهاس لاتين."
مسكيڤون سيوريڠ ثات مروڤاكن باڬين تاوكوات دري سابوه كستيل ڠن تومڤت ڤاوليندوڠن تاو اخي جك ڤاوتاهانن لووا ريت، بينتيڠ ڽن هان دبي كوسوڠ جك تاوجادي سيوراڠن، تاوتاڤي دڤاكيق سيوباڬين تومڤت لمبوڠ لي ڤڠواسا يڠ نا كستيل، اتاو جامي اتاو ڤرواكيلن جيه.
ريت سأوتڤق د سأوڤايڠ باڬين اته لوڤي تيراي مموڠكنكن ڤارا ڤمبلا مڠهوجني رودال كاو موسوه د باروه، ڠن بينتيڠ دجوك اوق ڽن ڤرليندوڠن لوبيه لنجوت.
باڬين اوك ڬاوروبڠ اداله تيتيق بوتا ڠن اونتوق ماو اتسي جيه، ماونارا يڠ منونجول دتامه د سيوتياڤ سيسي ڬاوريبڠ داوڠان ڬاي يڠ ميريڤ داوڠان يڠ دكمبڠكن لي اوريڠ روموي.
باڬين ملالوءي ڬاوريبڠ ڽن دڤأوڤايڠ اونتوق مڤاوتيڠكت جومله واتي ڤڽراڠ هراوه مڤاو ابيه دي باروه اڤوي دي رواڠ ڠن هان جاوت ماوباله.
اوق ڽن كموڠكنن راييك دڤاكيق اونتوق مڤاوريت بندا كاو ڤاونييرڠ، اتاو ماوبياركن اي دڤاورواي كاو اڤوي اونتوق ماڤايلين جيه.
بوكين هوريزونتل يڠ لوبيه اوبيت جاوت دتامهكن اونتوق ماوجوك ڤاومانه ڤنداڠن يڠ لوبيه ڬيت اونتوق ماوتمبق.
بينتيڠ ڤلاڠ اواي ماو اساي دري بولن سابيت سوبور، لهوك ايندوس، مصر، ڠن چينا د ڤت ڤموكيمن دليندوڠي لي بنته راييك.
ل ڤوكرجأن تانوه موتاهن اورو ڽو، موساما دوڠون بوکتي ڤاليسادي اونتوق موڤوڠن ڤاريت۔
مسكيڤون ڤريميتيف، اوق ڽن سيوريڠ ايفيقتيف، ڠن هاڽ دأتسي دڠين ڤڠڬوناان ايكستنسيف ماوسن ڤڠڤوڠن ڠن تيكنيك ڤراڠ ڤڠڤوڠن لاان جيه، لاڬي د ڤراڠ السيا.
ديثكوسي بياسا جيه دڤاوقاعت كبڠكتان كستيل داوڠان رياكسي تاوهادڤ سيوراڠن لي مڬير، مسلم، ڠن ۏيكيڠ ڠن كاوبوتوهن اكن ڤاوتاهانن ڤريبادي.
ڤاديم بوه كستيل داوڠان كونسينتراسي لمبوڠ تاوجادي د تومڤت-تومڤت يڠ امان، سيومنتارا ڤاديم بوه دايره ڤاوباتسن نا كستيل يڠ ريلاتيف اوبيت.
ماوباڠون اولا دري بات هن سيورياوتا مرتا دڤاوڬيت جيه ڬوبي تاوهادڤ اڤوي كاوران منتيڠ نا تيڠكڤ ڠن ڤينتو كايي.
كستيل بوكين هاڽ سيتوس ڤاوتاهانن تاوتاڤي چيت ماوتيڠكتكن كونترول ڤڠواسا اته تانوه جيه.
بق ٨٦٤ راج فرنسيا بارت، چرليس يڠ بوتق، ماولراڠ ڤمباڠونن كستيللا هان اجين جيه ڠن مڤاورينته اوق ڽن مندوم اونتوق مڤاوهنچو.
سويس اداله كاسوس ايكستريم كاراونا هان نا كونترول نڠڬرواي ات سو يڠ ماوباڠون ايستان، ڠن عقيبة جيه نا ٤.٠٠٠ د نڠڬرواي ڽن.
بق طان ٩٥٠ ڤروۏينس اداله روموه باڬي ١٢ كستيل، بق طان ١٠٠٠ اڠك ڽو ماوتيڠكت جاوت ٣٠، ڠن بق طان ١٠٣٠ جاوت لوبيه دري ١٠٠.
بق اواي ابد كاو-١١، ماوڬومڤأي ڠن تاوتاڤ-ڬوندوكن بواتن داوڠان ڤاليسادي ڠن ماونارا د اته جيه اداله بنتوق كستيل يڠ ڤلاڠ عموم د ايروڤا، د ڤت ڤون كچوالي سكنديناۏيا.
مسكيڤون كونستروكسي بات لودو جاوت عموم د تومڤت لاان، سيوجق ابد كاو-١١ ڠن سيوتاوروه جيه، ڽن اداله باهن باڠونن اوتام اونتوق كستيل-كستيل كريستين د سڤنڽول، سيومنتارا بق ساعت يڠ سام كايي منتيڠ جاوت باهن باڠونن يڠ دومينن د ايروڤا بارت لااوت.
سيڬولوم ابد كاو-١٢، كستيل-كستيل هان لازيم د الدنمارك لاڬي هاي جيه د ايڠڬريه سيڬولوم ڤناقلوكن نورمان.
ديكوراسي اوق ڽن دي اورو ارسايتقتور روموي، ڠن تاوكادڠ مأڬابوڠكن تيڠكڤ كومب يڠ هي داوڠان يڠ دتومڠ دي ماونارا لونچڠ ڬاوريجا.
مسكيڤون دڬنتو لي ڤاونايروه بات اوق ڽن، كستيل كايي ڠن ڤكرجأن تانوه سام سكالي هان ماوڬونا.
سمڤواي اخي ابد كاو-١٢، كستيل عموم جيه هاڽ نا باچوت; ڬاوروبڠ داوڠان ڤاديم بوه فيتور ڤاوتاهانن لاڬي چاوله اوڤنه اتاو ڤورتكوليس; سابوه تياڠ راييك اتاو تيڠ ڤاوسڠڬ، بياسا جيه ڤاوت ساڬو ڠن تنڤا چاوله ڤانه; ڠن بنتوق جيه اكن دتنتوكن لي لياوتاق تانوه ﴿هاسي جيه سرڠ ثات ستروكتور هان ماو اتورن اتاو لڠكوڠ﴾.
ماونارا اكن منونجول دري ديندڠ ڠن ماڤاييوده چاوله ڤانه دي سيوتياڤ تيڠكت اونتوق مموڠكنكن ڤاومانه ماوتارڬيتكن سو منتيڠ يڠ ماوتو اتاو د بنته تيراي.
د ڤت تاوتاڤ نا، اوق ڽن هان لاڬي ڤاوت ساڬو تاوتاڤ ڤوليڬونل اتاو سيليندريس.
موڠكن دكمبڠكن بق ابد كاو-١٢، ماونارا مسدياكن اڤوي يڠ ماو اڤيت.
ده جيه تنتارا ساليب لهيه بيولاجر لي تاونتڠ بينتيڠ دري كونفليك اوق ڽن داوڠان ساراچن ڠن ڤاڤرن ارسايتقتور بيزانتيوم.
ليݢيندا ديدسكردتكن، ڠون دالم کاسوس جامس اوف ساءنت ڬورڬ توبوكت بهوا جيه موءاساءاوي دري ساءنت-ڬورڬس-دسڤرنچه، د ڤرنچس۔
"ڤمباڠونن كستيل د ايروڤا بارت ماوسدري ڠن دڤاوڠاروه لي ديساين روموي; بينتيڠ ڤسيسير روموي اخي د ""سكسون شور" ايڠڬريه دڤاكيق لوم ڠن د سڤنڽول بنته د سيوكيت كوتا ۏيل ماورو ارسايتقتور روموي واتي دباڠون بق ١٠٩١."
چونتوه دري ڤندكتن اين اداله كراق.
كستيل يڠ اوق ڽن ڤاودڠ اونتوق ماڤاييو امان اكوايسيسي اوق ڽن سيوباڬين راييك درانچڠ لي مستر-مساون سوريه.
سمنتارا كستيل دڤاكيق اونتوق ماڤاييوتاهن ڠن مڠنداليكن ڤاوڬرقن تنترا، د تونوج سوچي ڤندم بوه ڤوسيسي ستراتيڬيس اوتام ديبي هان دبينتيڠي.
ديساين ماچم موديل هان هاڽ د انتارا اوردو، تاوتاڤي د انتارا كستيل اينديۏيدو، مسكيڤون ڽن عموم باڬو اوق ڽن يڠ دڤاودڠ بق ڤريود اونتوق نا ڤاوتاهانن كونسينتريس.
جك ڤاونييرڠ برحاصيل ماولواتي ڬرإيه ڤاوتاهانن فون، اوق ڽن اكن تاوجاوبق د تومڤت ڤمونوهن انتارا بنته دالم ڠن لووا ڠن هراوه ماوساورڠ ديندڠ كاودوا.
ماوس جيه، د كستيل تنتارا ساليب كلهيه نا ڬاوريبڠ اوتام د سيسي ماونارا ڠن نا دوا بلوكن د لوروڠ، ماڤاييوڤڽڠ واتي يڠ دبوتوهكن سيدرواي اوريڠ اونتوق ماوچاڤاي ڤا ڬاو لووا.
مسكيڤون نا ماورياوتوه كستيل كايي دي ڤروسيا ڠن ليۏونيا، ڤڠڬوناان بات باتا ڠن مورتر هان دكاوناي دي ولايه ڽن سيڬولوم تنتارا ساليب.
ڤانه هان ماوبهيا كقواتن بنته، تاوتاڤي بارو لهيه ڤروڬرام ڤمباڠونن كستيل ايدورد ا، اوق ڽن دادوڤسي سيوچارا لواه د ايروڤا.
مسكيڤون مچيكولييسونس ماڤاييوڬيت توجوان يڠ سام داوڠان ڬالري كايي، اوق ڽن موڠكن مروڤاكن ڤنمو تيمو ڠن بوكين ايۏولوسي دري بنتوق كايي.
ونفليك ڠن اينتركسي انتارا كدوا كلومڤوك ماوسبابكن ڤاوتوكرن اد ارسايتقتور، ڠن اوريڠ-اوريڠ كريستين سڤنڽول ماو ادوڤسي ڤاومقايك ماونارا تاوڤيسه.
سيوجاروان ڤرانچيس فونكوايسياي بلڠ ماوتوليه: "كاوبڠكتان راييك دالم ارسايتقتو ميليتر دڤيمڤين، لاڬي دهارڤكن، لي راج-راج ڠن ڤڠيرن يڠ كوات بق واتي ڽن; لي ڤوترا-ڤوترا ويليعام سڠ ڤناكليك ڠن كتورونن اوق ڽن، ڤلانتاڬينث، كتيك اوق ڽن جاوت اديڤتي نورمانديا."
كستيل-كستيل بارو عموم جيه دباڠون لوبيه فوا درڤد ستروكتور سيڬولوم جيه ڠن محاضركن ڤاديم بوه اينوۏاسي، مسكيڤون سيتوس-سيتوس كوات منتيڠ دڤاوڬيت لاڬي راڬلن دي ولايس.
سوجنت-سوجنت ڽو تولالو ڬوهن اونتوق ديمي ڠن دتيمبق ل سدرو اورڠ ڤري، توتاڤي جک جيه موتومڤڠ اوجوڠ ڤوڠڬوڠ ڠون موڤودوق ابه جيه د سمڤڠ لوبڠ سونجات، جيه جوت دتيمبق سونجاتا جيه۔
ادڤتاسي ڽو توميڠ د مندوم ايروڤا، ڠن مسكيڤون كايي اريڠ ماوتاهن، نا چونتوه اوتوه د كستيل دورنينبورڬ دي بلندا.
جنيس لوبڠ لاان جيه، مسكيڤون كوريڠ عموم، اداله چاوله هوريزونتل – يڠ هاڽ مموڠكنكن ڬاوركن لتايرال – ڠن بوكان ڤاوت ساڬو، يڠ مموڠكنكن ڬاوركن لوبيه راييك.
هم اداله چونتوه ترين كستل بارو اونتوق موبه فيتور سيڬولوم جيه لاڬي مچهيچولاتيونس، مونارا لمبوڠ، ڠون چرنللاتيونس۔
دالم اوڤاي اونتوق ماڤاييوڬيت لوبيه ايفيقتيف، سنجات دڤاوڬيت لوبيه راييك، مسكيڤون ڽو ماوهمبت كاوممڤوان اوق ڽن اونتوق ماوچاڤاي كستيل-كستيل توڤينچيل.
سيومنتارا ڽو چوكوڤ اونتوق كستيل بارو، ستروكتور يڠ كلهيه نا سيڬولوم جيه هراوه ماوتومڠ چارا اونتوق ماو اتسي سيوراڠن مريام.
سولوسي اونتوق ڽو اداله داوڠان ماڤاييوريليه باڬين اته ماونارا ڠن مأوڤاسو باڬين باروه داوڠان ڤوويڠ-ڤوويڠ اونتوق ماوساودي باڬي سيونجات اونتوق ماوتيمبق.
در بنتيـڠ رايك ڽــڠ بريفولوسي ڽو، ڽو جـڬـى دتري سبـڬو ڤولـﭽك ايتاليا
ڤيليهن كدوا كتيربوقتي ليبيه دتوري كرنا جاوت ك ليبيه جلس بهوا هان ڬونا تاچوبا تڤاييوڬيت سيتوس ڽن بيوتوءي-بيوتوءي دڤاوتيهن دكاو مريام
ڤادوم بوه كستيل ڽن د ڤاوڬيوت د اميريك بوايت كولوني سڤنڽول ڠن ڤرانچيس.
دانتارا ستروكتور ڤرتاهنن لاان ﴿ڽن ترماسوق فورث ڠن چيتاديلس﴾ كستيل نا شيت د باڠون د ڤرانچيس واتياي منجلڠ اكي ابد ك ١٧
رموه بڠـسوان ڠـون يڠ نا لم كوبون إستنا يڠ كا دي بوه بنتيڠ ڠـون مونرا يڠ ﭼوكف لمبوڠ نيباك تيف سودوت
والاو ڤمباڠونن كستيل كاڤودر نيبق اخي ابد ك ١٦، هان مندوم كستيل يڠ هان د ڤكق لي
نيباك كسوس لئين أواك ڽن منتوڠ نا فوران نيباك فرتاهانان
نيبق كونفليك لاان لاڬي ڤراڠ ايڠريس ﴿١٦٤١-١٦٥١﴾ لي كستيل يڠ دبينتيڠي كاولا، والاو لياوهڽن دڤاوريمه اونتوق هان دڤاكيق لي
كوبڠكيتان أتو كستيل تروان كفوفولير سبغو وجود غلاك أكان رومنتيس نيباك أبد فرتوڠحان ڠون كساتريا، دان سبغو تندا ديبوده أرسيتكتور غوتك يڠ لوبيه لوواه
ڽو دكرناكن راسا سوتيا أكن ديسين نيباك أبد فرتوغهان، دان أكن ديـﭭوغوت رومه جوت كو لوبيه لوﭪي ڠـون سوفوت بوت ستندار مودرين تربرو
ڽن أداله كبدوهان يڠ سما، ولو هنا سما دري رورنته يڠ دفوغوت كرنا أوكڽن كون بغيان دري ﭬنورما، تـڤي سڠ هنا ألسان أنتك دبڠون
سبوه كستيل ڠون بنتيڠ تنوه، سبوه بوكيت أنتوك ديـﭭودڠ كستيل، ڤرتهنان كاي ڠون بڠونان جوت سجا ديــﭭودڠ بوت توناڠا كرجا يڠ هنا تورمڤيل
بييا أنتوك دڤغوت كستيل برمـﭽام مـﭽام سسوي ڠون فكتور-فكتور نيباك كلوڠكــﭭان ڠون بييا ترنفورتاسي غونا كو بهان
بق تاوڠإيه جيه نا كستيل لاڬاي اورفورد، يڠ دڤاودڠ نيبق ابد ك ١٢ ڠن هرڬ اوق£١،٤٠٠، دان بق اوجوڠ اتاوه ڽن اداله كستيل لاڬاي دوۏر، يڠ بياي ڽن سكيتر اوق£٧،٠٠٠، ڽن انتارا طان ١١٨١ ڠن ١١٩١.
بياي سابوه كستيل يڠ راييك يڠ دڤاودڠ سلاما واتياي ڽواي ﴿ نيبق اوق£١،٠٠٠ سمڤواي اوق£١٠،٠٠٠﴾ اكن مرمڤك ڤنداڤتن دري ڤادوم بوه روموه بڠساون، سهيڠڬ بوايت لاڬاي ڽواي چوكوڤ دبري دمڤق اكن كأواڠان راج.
موسن ڠن ڤنموان نيبق ابد ڤرتڠهن، لاڬ ديريق تردوهل، جوت كو هاي يڠ ساڠت جيڤرلè سلاما ڤمباڠونن، دان چارا د ڤودڠ ڤرنچه كاي د ڤوتيڠكت دري ذامون کونو
لي نوغرى يـڠ نا كستيل كاي ڠون باتي، كونداتي مونان دينمارك نا باﭼوت تمبـاڠ ڠون أكبات جيه سباغيان ريوك كستيل ڽن ديـﭬوغوت داري تانوه ڠـون كاي، أتو لوح ڽن ديباڠـون داري باتا
سباڬواي چونتوه، دساات واتياي كستيل تتترشلل دباڠون دانتارا طان ١٤٣٠ سمڤواي ١٤٥٠، نا لي باتاي يڠ نا نيبق تاو ڠن ڽن، نامون ڤميليك جيه لورد كرومويل ڬاوڤيليه اونتوق ڬأوڤاكيك باتاي بات
ڬوڤڽن ڬاڤاييواندال دوكوڠن دري اورياوڠ-اورياوڠ د مييوڤ ڬوڤڽن، كرنا ماونياي هان دوكوڠن دري ڤڽواجيه يڠ لياوبيه تأڬا، سيدراو راج جاوه ڬاوهارڤ كقواتن ڬوڤڽن دڤاوروسق
ڽواي ڤلاڠ ڤنتيڠ برلاكو اونتوق رويلتي، يڠ تركادڠ نا تانوه نيبق ڤادوم-ڤادوم بوه نڬارا
روموه تڠڬ كراجأن نيبق داسر جيه دچوك بنتوق يڠ سام ڠن روموه تڠڬ بارونيال، مسكي نيبق سكالا يڠ جواوه لياوبيه راييك ڠن ڤوسيسي جيه لياوبيه برڬيڠسي
سوبغو ﭬوسات سوسيال، كستيل أداله تمـﭬات ﭬنتيڠ أنتوك ديـﭬوﭬامير
كستيل كاديﭬودوڠ دوڠان كتريدال سباغو أوبجيك كبڠساان أرسيتكتور، دان ﭬادوم-ﭬادوم بوه ديـﭬوغابوڠ تامان سباغو فيتور هياس
ﭼينتا سوجاتي ڽان أداله كنكمتان ﭼينتا أنترا بـڠـساوان
لوغيندا تريستان ڠـون إيسأولت ڽان أدالة سااله سابوه ﭼنتوه كيساه ﭼينتا سوجاتي يڠ ديـﭼوريتا نيباك أبد ﭬرتوڠـاهان
توجوان نا ڤرنكاحن دانتارا ايليت نيبق ابد ڤرتڠهن اداله سباڬواي اونتوق دڤاوامان تانوه
ڽو بورسال دري كستيل سباغو انستيتوسيبيلا ديري، تاﭬـيسباغيان ريوك كستيل دي إڠـريس، ﭬرنﭼيس، إرلنديا، ڠـون سكوتلنديا هنا تيم ترلبات دالم كنفيليك، سوهيڠـڠـا هوديـﭪدالم رموه تڠـڠـا ڽن مروفكان سبوه أسـﭬيك يڠ توأباي
مثلجيه، لو كستيل يڠ ترلوتاك تاو نيباك جالان روماوي، يڠ توتاﭪ جوت كو جالور ترنفورتاسي ﭪنتيڠ نيباك أبد ﭬرتڠاهان، أتو جوت دسبابكان ﭬروباهان أتودﭬوغوت سستيم جالان بارو دي دائراه ڽن
كستيل كوتا ساڠت ڤاونتيڠ اونتوق دكنداليكن ڤوست ڤوڤولسي داوڠان ڤرودوكسي، تراوتما ڠن كقواتن ڤڽراڠ، ميثلجيه لياوه ڤناقلوكن نورمان د ايڠريس نيبق ابد ك-١١، سباڬيان راييك كستيل دڤاودڠ تاو ڠن كوتا
كستيل يڠ نا نيباك ﭬديساأن سوريڠ دﭬوكيت دوڠـون ﭬابريك دان سيستوم لـﭬاڠان كرنا ﭬرين أواك ڽن دالم مـڠـولولا تانوه أتا توان، يـڠ دبري كـﭭدأوكڽن ﭬوڠـاروه يڠ لوبيه رايوك أتوه سومبر دايا
ڽن كون هاڽ ڤركتيس كران جوت ديڤوجمين‌ اكن ڤاسوكن إي ڠون أڠكوت يڠ منتوڠ سڬر، تتاڤي ڽن سمبول ستاتوس شيت كرنا مهاي اونتوق دباڠون ڠون دڤولرا.
منفعة دڤوباڠنكن بينتڠ نيباك ڤوموكيمان حانا توباتس دي إيروڤا
ڤموكيمان جوت شيت دتيموه سچارا ألمي نيبك سكليليڠ كستيل، درڤد دڤرنچنا، كران منفعة تاهو جه ڠون ڤوست إيكونومي نيبك لنسكاڤ ڬمڤوڠ ڠون كامانن يڠ دبر بوت ڤرتاهنن
أواك ڽن بياسجيه نا تاو نيباك ڤرتاهنن كوتا يڠ نا، لڠي تمبوك روماوي، ولو حالڽو كادڠ دڤواكبات اكن دبوڠكار جه ستروكتور يڠ نا نيبسك لوكاسي يڠ دڤرلي.
دساات اورياوڠ-اورياوڠ نورمانديا دڤاوڬيت اكسي ميليتر اونتوق دتماڠ ك ايرلندي، سكوتلندي، ڠن ولايس نيبق ابد ك ١١ ڠن ١٢. ڤموكيمن يڠ نا نيبق نڬارا-نڬارا ڽن سباڬيان راييك اداله كن ڤركوتأن، دان دڤاودڠ كوتا سريڠ دڤاوهوبوڠ داوڠان دڤاوڬيت كاسيل
ڽو ڤوتندا هوبوڠن يڠ ڠوت دانتارا توان تنوه فيودل ڠون ڬوريجا، ساله سابوه لمباڬ ترڤنتيڠ بڬ مشاركت يڠ نا نباك ابد ڤرتوڠاهان
چونتوه لاان اداله كستيل بوديعام يڠ نا بق ابد ك ١٤، نا شيت د ايڠريس; والاو داوه لياومه چڠڬيه، كستيل ڽواي نا نيبق تمڤت يڠ هان ثات ڤنتيڠ سچارا ستراتيڬيس، دان ڬوت يڠ ضياو دان لياوبيه موڠكين اونتوق دڤاوڬيت سيتوس ڽواي دوءيه لياوبيه مڠسن دري ڤد سباڬواي ڤرتاهنن اكن ڤنمبڠن
ڬرريسون موهاي دان هاسيل جيه سريڠ تحت اوبت كچوالي كستيل ڽن ڤنتيڠ
نيبق طان ١٤٠٣، نا ٣٧ ڤاسوكن ڤمانه يڠ ك برحاصيل دڤاوتيهن كستيل چارنافون، دري دوا سراڠن سكوتو بوايت اوواين ڬليندور سلاما ڤڠڤوڠن يڠ ڤڽڠ، ڽواي منونجوقكن كقواتن اوبيوت جاوت ك ايفيقتيف
ديميوب جيه نا ستريا دڠون منفعة دري ڤلاتيهان ميليتير أواك ڽن اكن برتيندق سباڬو ڤرويرا
ڽن لياوبيه ڬيت اونتوق تڤاييوڬيت ڬرريسون دتوبيايت، درڤد تا سراڠ جيه، ڤاو لوم اونتوق سيتوس يڠ دجاڬ ڠن كتات
ڤڠڤوڠن يڠ تريڤ اكن دڤاولمبت ڤاسوكن، دان اكن جاوت كاو موڠكين بنتوان تروه، اتوا موسوه اكن دڤاوسياڤكن تاوناڬ يڠ لياوبيه راييك اوكاواي
سڠكيرا دڤقسا اونتوق دسراڠ سابوه كستيل، مك نا لي ڤيليهن يڠ اكن نا باڬي ڤارا ڤڽراڠ
تربوچيت يڠ موڠكن بيريۏولوسي دري ڤتراريا نيبق ابد ك ١٣ ڽن اداله سابوه سنجات كاو ڤڠڤوڠن يڠ ڤلاڠ ڬيت سيوڬولوم نا ڤركمبڠن بود ماوريعام.
بللستا اتاو ڤتوڬس ڽن اداله سبواه موسين ڤڠوڤوڠ يڠ دكورجا ڠون ڤرنسيب يڠ سام لڬي ڬندو
اواك ڽن لبيه سوريڠ دڤكيك اونتوق ديلوان ڬرنسون دري ڤاد باڠونن كستيل
سبوه رنجو يڠ مڠاره كو بنتيه يڠ اكن دي كوه دان اه لوه ترڬيت ترچاڤاي، سبوه ڤڽڠڬ كيي يڠ دڤكيك كو منچڠاه ترووڠان رنتوح يڠ اكن دي توت.
سبوه رنجو بليك جوت دي كوه كو تروڠان ڤڠوڤوڠان ڠون ڤركران مندوا جه اكن مرمڤوك، ڽو اكن مهاسي ڤوتاروڠان أرو كوسوڠ ديميوب تانوه
ڽن ديڤوڬونا كو جيبوك ڤقسا ڤنتو ڬوربڠ كستل، والاو كادڠ-كادڠ ديڤاكق نيبق بنته دوڠن ايفيک يڠ لوبه اوبوت
ڤيليهن يڠ لياوبيه امان باڬي اوق ڽن يڠ مڽرڠ كستيل اداله دڤاكيق ماونارا ڤڠڤوڠن، كادڠ-كادڠ دكاون ماونارا بق لونچڠ دموسو
ولايه كاوبون، اتاو نا لهياي بوه كاوبون ڽن اداله سابوه تاتانن هيرركي سوسيال يڠ لواه يڠ دڤاكيق دالم سوسونن كريستين ﴿كريستين ايروڤا﴾ دري ابد ڤرتڠهن سمڤواي ايروڤا ك موديرن ماس اول
مونركي ڽن ترماسوق راج دوڠان راتو، سداڠكن سيستم جيه ڽن نا يڠ دري ڤنديتا (كتورونن ڤهون) بڠساون (كتورونن كدوا) ڤتاني (كتورونن كو ليه)
دي ايڠڬريس، سستيم دوا بوه كوبون بركمبڠ يڠ جوت دڤوڬابڠ انتارا بڠساون دڠن ڤنديتا جوت كو سبوه تانوه بڠساون دوڠون "ميلك برسام" سبڬو تنوه كو دوا"
دي سكوتلنديا، ليه بوه ڤكبونان ڽن ڤنديتا (كتورونن ڤهون) بڠساون (كتورونن كدوا) كوميسريس شري (كتورونن كو ليه) مواكلي بورجويس، ڽن كؤولس منوڠاه ڠون كؤولس مييوب"
كران ڤنديتا هنا جوت ڠمونكاح، ڠراك لڠي ڽن سچارا تيوري توباتاس نيباك سبوه ڠنوراستي
هويزيڠا ڽن ممودر جيه ابد ڤرتڠهن ﴿١٩١٩، ١٩٢٤:٤٧
رعيت جاولتا سچارا عموم ڽن د اڠڬڤ سباڬاي تاتانن ڤاليڠ مييوب
نيناك لي تمڤات ڠون ولايه نا شيت كولمڤوق يڠ ليه دلوا ولايه ڤندودوق يڠ دڤوتنتي سچارا خصوص.
ترنفورماسي ايكونومي ڠن ڤوليتيك ديسا نيبق ڤريود ڽن دايسي بوايت ڤرتوبوهن راييك دالم ڤوڤولسي، هاسيل ڤاوتاني، اينوۏاسي تيكنولوڬي ڠن ڤوست-ڤوست كوتا; ڬاوركن ريفورماسي داوڠان ڤمباروان د اوسها كاو دڤاوتاجم ڤربيداان انتارا قليروس ڠن عوام، داوڠان ككواسأن، يڠ ك دأكوي ڤليه ڬرجا ڽن ڤيه نا شيت ڤاوڠاروه..
اروتان كدوا، اواق ڽن ديموﭬرنـڠ، ڽن سبوه ڤنڠكات يڠ كوره سچارا ڤوليتيك، امبيسي، دان بربهاي.
سولئين ڽن، ڤركبونان يڠ ڤهون دڠن يڠ كدوا داندلكان كرجا دري كلومڤوك كو ليه، يڠ ديڤوڠوت ستاتوس انفيريور اواكڽن سمكين دوه.‌
سباڬين رايق لاه دالم کلومڤوق ڽو دان ن شت يڠ منيڠڬاي سباڬو باݢين دري ڽن۔
نيبق طان ١٧٧٦، منتري كأواڠان تورڬوت دڤاوبرهنتي، لياوه ڬاڬل دڤاوڬيت ريفورماسي
واتي جيه هنا برهسيل دبوجك اواقڽن كو دڤوبوبار 'ڤروڠرام ادياجه' لويس XVI بروسها دڤببوبار استاتس ڠنورال، تتاڤي استاتمصو كو ليه دڤرتهون حق اواقڽن كو ڤرواكلا .
كرن ڤرلمن سكوتلنديا ڽن اونيكامرل، مندوم انݢوتا ديدوق نيبق روووڠ يڠ سام، بدا دوڠن هووسي اوف لوردس ڠن هووسي اوف چوممونس ايڠڬره يڠ توڤيسه۔
اڬ د ايڠڬره ڤرلمن ارلنديا برکمبڠ دري ماڬوم چونچيليم ""ديوان رايك"" يڠ د ه بوت كوڤالا ڬوبرنور ارلندي، ڬوهاديري بوت ديوان (چوريا رڬس)، توکوه تكوموك ( توان فودل) دان ڤوجابت ݢريجا (اوسکوڤ ڠن كوڤالا بيارا)
نيبق طان ١٢٩٧، كابوڤاتين يڠ فون تهت دواكيلي اوليه كاسترا شيري يڠ تاوڤيليه ﴿ سهيريف سيوڬولوم جيه ماوواكيلي اوقڽن﴾
ماسيڠ-ماسيڠ اداله اورڠ بيبس، دان نا حق دڠن تڠڬوڠ جاوب خصوص، دان حق موڠيريم ڤرواكلان كو ركسداك ڤركبونان.
سيوڬولوم ابد كاو ١٨، راج نا حق اونتوق ڬاوبري سوارا يڠ ڬاڤاييوتنتيئ ڤركبونن دباڬي سچارا ماورتا
نامون اوه لياوه دايت ڤورۏواو، دايت فنلندااي ڬاواداكن لوم هاڽ نيبق طان ١٨٦٣
سيوكيتر طان ١٤٠٠، سورت ڤاتين ك ڬاڤاييوتوري، نيبق طان ١٥٦١ ڤڠكت چونت داوڠان بارون ك ڬاوتامه، نيبق طان ١٦٢٥ روموه بڠساون دكوديفيكاسيكن سباڬواي ايستت فون
كڤالا رومه بڠساونڽن اڠڬوتا تورون تمورون دري مجليس بڠساون
حل ڽو دبري ڤنڠروه يڠ ريوك كو بڠساون يڠ لوبيه ريوك
نيبق ابد-ابد برايكوتجيه، ڤركبونن ڽن ك منچاكوڤ دوسين دان ڬورو سيكولا نيڬري ترتنتيئ.
ڤرداڬڠن هاڽ جاوت د كوتا-كوتا واتياي اديولوڬي مركنتيليستيق نا دي اتاوه ڠان، دان ڤارا بورغار نا حق ايكسقلوسيف اونتوق دلاكوكن ڤرداڬڠن لم كراڠك سريكت ڤاوكرجا
سوڤاي ڤموكيمان جوت كو كوتا، ماك دڤرلي ڤياڬام كراجأن يڠ دبري حق ڤسي، دان ڤرداڬڠن لوا نڠرو ڤرلي حق ڤلابوهن ڤوكوق يڠ دسيوا سچارا كراجأن
كرنا سباڬاي راييك ڤندودوق ڽن كلوارڬ ڤاوتاني منديري سمڤواي ابد كاو ١٩، كن بودق اتاو ڤنجاهت، نا بيدا تراديسي يڠ هايياواي دري ڤد نڠرواي-نڠرواي ايروڤا لاان
ڤرواکيلن اوكڽن كو ديات جيڤيله سچارا هنا لڠسوڠ: تيڤ کوتا مديا ڬوكيرم ڤميله اونتوق ڤوواكل دري سابوه دسترق ڤميليهن
أواكڽن هنا حق ڤوليتيك دان هنا جوت مميليه
د سويدي، ريكسداڬ كبون-كاوبون نا سمڤواي دڬنتواي داوڠان ريكسداڬ بيكمرال نيبق طان ١٨٦٦، يڠ ڬاوبري حق ڤوليتيك باڬي ساءو-ساءو يڠ نا ڤنداڤتن اتاو ڤروڤرتي ترتنتيئ
د فنلندااي ڤمباڬين هوكوم نا سمڤواي طان ١٩٠٦، منتيڠ مڠاچو نيبق كونستيتوسي سويدي طان ١٧٧٢
لوبيه جوؤه لوم،. ڤارا ڤكرجا اندستري يڠ تيڠڬي دي كوتا‌ هنا تروكلي اوليه سستيم ڤوت ڤركبونن.
اوه لياوه نيبق ڽن نيبق ابد كاو ١٥ ڠن ١٦ بروسسل جاوت كاو تاومڤت بركومڤولجيه جندرال نڠرواي
عقيبة ڤرساتوان اوتريچهت نيبق طان ١٥٧٩ ڠن ڤاوريستيوا-ڤاوريستيوا اوه لياوه نيبق ڽن، جندرال نڠرواي ڬاونيتاكن ماونياي اورياواڠ ڽن هان لي ڬاو طاعةا راج فيليڤ اا دري سڤنڽول، ڽن جوڬ ڤڠواسا بيولندا.
ڽن اداله تڠكات ڤمورنته دمانا مندوم هي ڠوتايوڠ يڠ جوت كو ڤرهتيان كو توجوه ڤروفينسي يڠ جوت كو بڠيان دري رڤوبليك بولندا برستو
د بيولندا سلتن، ڤرتموان تاورخاي سيوريكت جندرال يڠ سيوتيا كأوڤادا حدسبورڬ نا تاورجادي نيبق جندرال ڤركبونن طان ١٦٠٠ دان جاوندرال ڤركبونن طان ١٦٣٢
ڽن هان لي ترديري دري ڤاوواقل نڠرواي، ڤاولوم ايستتس: مندوم اورياواڠ د اڠڬڤ سام د مييوب كونستيتوسي ١٧٩٨
نيبق طان ١٨١٥، بيولندا برساتو داوڠان بيلڬيا ڠن لوقسمبورڬ، جندرال نڠرواي د باڬي جاوت كاو دوا بوه رواڠ: رواڠ فون داوڠان كاودوا
سوجق ثون ١٨٤٨، كونستيتوسي بولندا جيڤوتوتڤ بهوا انݢوتا ماجلس كودوءا ديڤيله اوليه رعية ( نيبق اواي جيه هاڽ بوت سوباڬين اوروڠ اݢم؛ حق ڤيله عموم اوروڠ اݢم ڠن اوروڠ اينڠ بارو ن نيبق ثون ١٩١٩) سودڠكن انݢوتا کام ڤهون اداله ديڤيله اوليه ڤروۏينسي نݢارا باݢين۔
كلورس دواكيل اوليه ڤڠيرأن أسكوب إندوهندون، ڤڠيرأن أسكوب أڬوڠ دڠن ڤڠيرأن اباس دري لو بيارا
لي اواراييوڠ يڠ ولايه جيه نا د دالم كاوكايسارن روموي يڠ ك مرديك سأولم ماو ابد-ابد هان ڤرواكيلن نيبق دايت كاوكايسارن. دان تاومساوق لوم كاوكايسارن داوڠان ديسا-ديسا ايندڤندن
ڤاوت ڤركاوبونان فون اداله: بڠساون، ڤاوندتا، ڤاوندودواوق دالم ديسا، داوڠان ڤاوندودوق كوتا، داوڠان ستراتيفيكاسي يڠ لياوبيه رينچي د دالم جيه.
بورجوسي دالم ڤڠرتيان اسليڽن كروه كيتان دڠن نا كوتا، داكوي مونان اوليه ڤياڬام ڤركاتان اورڠ ڽن (سبڠو چونتوه ڤيڬام كوتو ايستيميوا كوتا، حوكوم كوتا جرمان)‌جادي هنا برجواسي سلئين ورڠا كوتا جرمان
سيوچارا هيستوريس، كات ڤرانچيس ابد ڤرتڠهن بورجويس منونجوككن ڤندودوق بورجويس ﴿ كوتا ڤاسا برتمبوك﴾، ڤڠراجين، ڤاوداڬڠ، دان لاان-لاان، يڠ مروڤاكن بورجواس
ڤرسكوتوان نا دوتي ڤڠوسها انديفدو (لڠي ڤڠرجين، ڤنجاهت دان ڤداڬڠ)‌ نا كونفليك دڠن توان تنوه فيودال يڠ دمنتا سيوا يڠ مننتوت لوبيه رايوك دري يڠ دسڤكاتي سڬالومجيه.
اورياوڠ ڽن چندروڠ اساا دري كاولوارڬ يڠ ك جاوت كاو بورجواس سأولم لهياي بوه ڬينراسي اتاو لياوبيه
نن-نن كلوارڬ ڽواي عموم جيه دتوري دكوتا تاومڤت اورياوڠ ڽن تيڠڬاي، دان نينيق مويڠ اورياوڠ ڽن سرڠ بركونتريبوسي نيبق سيوجاره ولايه ترسيوبوت.
اورڠ اورڠڽو توتاڤ هوديڤ ميواه، ڬونكمتي كبرسمان دڠن سنيمن رايك نباك ماساڽن
دالم بهاسا ڤرانچيس، استلاح بورجويس كراب منونجوقكن كستا دڠن سنديري جيه،‌مسكڤون ڬورك سوسيال كو دالم كلومڤوك سوسيال ايكونومي ڽو دمڠكنكان
هلتور هانا ديڤرچيا كڤيتلسمو كران هانا جوت داندلكان كران إيڬو اه، دان جيه لوبيه دڤيليه اكونومي يڠ دأرهكن بوت نڠڬارو يڠ توندوك نيباك كڤنتيڠن فولت
هيتلر نا شيت دڤأڬاه ماونياي بورجواسي بيسنيس " هان دتاڤاييو ساڤياو كچوالي كاونتوڠن اوق ڽن
كڬونأن هاي-هاي ڽواي ماولكت نيبق فوڠسي ڤركتيك جيه
بيللي د جور ﴿ بيوتي اوف تيه داي، ١٩٦٧﴾ ڬاوچريتا سيدراو اورياواڠ يناڠ بورجواس يڠ بوسن داوڠان ڤرنكاحن جيه دان مموتوسكن اونتوق دڤاولچور ديري جيه
دي إيروڤا ڬولار كيسار كا دڤاكيك سوجاك ابد ڤرتوڠاهان، ڽن داڠڤاب نباك ماسا ڽن ساما اتاو كاراب ساما مرتبات جيه دڠن ڤاوس كران ڤوسيس جيه سباڬاي كوڤالا ڬوريجا دان ڤوممڤين سوڤيريتوال كاتوليك ڬيان ايروڤه بارت
اوبي يڠ کان دفنيسي كوتت تنتڠ قيصر، ڽن اداله بهوا هنا هوبوڠن يڠ مڽيرتكن بهوا ڤڠواس لن لوبه سوڤيريور دان بياسا جيه ڬوڤرنته لوبه دري سابوه نݢارا
ستاتوس اوق ڽن سچارا ريسمي دأكوي اوليه كايسر روموي سوچي نيبق طان ١٥١٤، مسكي هان سچارا ريسمي دڬوناكن بوايت راج-راج روسيا سمڤواي طان ١٥٤٧
ڬلر ڤرا ريماوي لاڬاي ڬريات كيڠ اتاو كيڠ اوف كيڠ، يڠ دڬوناكن بوايت راج ڤرسيا دان لاان جيه، سريڠ دأڠڬڤ سأوترا
كقيصرن جاوت دايدينتيفيكاسي سباڬواي ڬنتواي جيه داوڠان كڤميليكن تريتوريال يڠ لواه دري ڤد ڬاولر ڤڠواسا جيه نيبق ابد ڤرتڠهن ك ١٨
اورڠ روماوي كونو كو نان ريك (رجا) دان ڬوت تحت ڤونتيڠ بڬي تحانان هولتيك اونتوق ڬوڤوتهون بونتوك دان كاوڤرا ڤرا ڤمورنته ڤوبليك
أڠستوس، دي أڠڬاڤ سبڬو ليسار روماوي ڤهون ص، ڠوڤودوڠ حڬيموني جيه دڠن ڬوڤوكلومڤوك نباك دري درو ڬوه جبتان،‌ ڬولار دان كهورمتان دري ريڤوبليڬ رومو يڠ سچارا ترادسيونال كا ددستريبسكان كو اورڠ يڠ بيدا، دان ڬڤڤوسات ڤو يڠ كلوه ڬودستريبسكان ككواسان نباك سدرو اورڠ
"تاڤي ڽن اداله ڬمبارن هنا فورمال امڤراتور (كومندان) يڠ جوت ڬولار يڠ سماكين دي ڬالك بوت ڤارا ڤنورس جيه"
ڽواي اداله ساله سابوه ڬلر يڠ ڤلاڠ برتاهن ڤلاڠ تريڤ: چاسار دان ترنسليتيراسي جيه نا تيايڤ طان دري زامياون چاسا اڬوساس سمڤواي ثار سيموان اا دري بلغاريا ڬاڤايسيڠكركن دري تهتا ڬوڤڽن نيبق طان ١٩٤٦
ڤڠچوالين ڽن ترمساوق شيت سيوجاره اڬوساس، كوليكسي سمي هيستوريس بيوڬرافي كايار دري ابد كاو ٢ سن كاو ٣
تاڤي ديت اورڠ يڠ مورومڤوك ڬولار ڽن، دان تونتي شيت كون اتورن بهوا مندوم انوڠ كيسار يڠ ممورنتاه دان يڠ تريموڠ جيه
نيبق ريڤوبليق اخي، لاڬاي نيبق طان-طان اواا موناركي بارو، ايمڤيراتور ڽن اداله ڬاولر يڠ دبري كاو جندرال روموي اوليه ڤاسوكن اوق ڽن دان سنات روموي لياوه كمناڠن يڠ راييك، كيرا-كيرا سيوبندڠ داوڠان مرشل لاڤڠن ﴿ كأوڤالا اتاو كومندن مندوم ڤاسوكن﴾
دينستي نرۏن-نتونين بوريكوت جيه، يڠ ممرينته كارب مندوم ابد كو-كو، ڬوڤوستابل کقيصرن
ليه بوه اوڤايا ڤميساه درو يڠ ڤانوك نا كوكيسران درو ڬوه كودرو: كوكيسرأن ڬيلا، كوكيسرأن بريتننيا، دان كوكيسرأن ڤلميريني مسكي يڠ اخي ڬهاكيك ريك يڠ مواتو
نباك سبوه تيتيك ص، نو ليموڠ درو يڠ اڤريوم (نوؤو تتراكي)
كوتا ڽو لوبيح سوريڠ دتوري دڠن كونستانتنوڤيل دان انو نان جيه استنبول)
كاءيسر-كاءيسر "بيذنتيوم" روماوي اخك ڽو ڬو ڤو اخك ترنسيسي دري ݢاݢسن قيصر سوباڬو ڤوجابت سمي ريڤوبليک كو قيصر سوباڬو راج ابسولوت"
"كايسر ڤريود بيزانتيوم نا ڬاو ڬوناكن كات يوناني "اوتوكراكور" يڠ بيورارتي "اورياوڠ يڠ ڬاڤاييورينته ديري درااو كاودرااو" اتاو "راج" يڠ سيوچارا تراديسيونال ڬاوتوإيه بوات ڤنوليه يوناني يڠ ڬاڤاييوترجمه ديقتاتور لاان
فکتا جيه، هنا سابوه ڤه جولوقن ڽو (دان ڬولر-ڬولر تمبهن لن} يڠ ك سڤنوه جيه ڬوبه
مڽوسول تراڬد ڤمچتن كوتا يڠ منريكن، ڤارا ڤاوناكلوق ڬاو ديكلارسي " كاوكايسارن رومنيا" بارو، يڠ دتوري سيوجاروان سيوباڬواي كقيصرن لتان كونستاتينوڤيل، ڬاڤاييوايك بلداوين اايك س. ڤڠيرن فلندريا سيوباڬواي كايسر"
سيوجق زامياون اوتتو اڬوڠ دان اوه لياوهڽن، سيوباڬين راييك بيوكس كراجأن كاروليڠ د فرنچيا تيمور جاوت كاو كقيصرن روموي سوچي.
.راج جونياور ليهن ڬاوسنداڠ ڬاولر راج روموي ﴿ كيڠ اوف تيه رومنس.﴾
كايسر روموي سوچي ڬاو اڠڬڤ يڠ فون دانتارا اوقڽن يڠ بركواس
ڬيوڬرافي سيوريڠ ڬاڤاييودفينيسي دالم دوا بوه چابڠ: ڬيوڬرافي مأنسي ڠن ڬيوڬرافي فيسيق
سيوچارا تراديسونل، ڬيوڬرافي ك ڬاڤاييوتركايت داوڠان كرتوڬرافي دان نن تاومڤت
كرنا رواڠ ڠن تاومڤت اكن دڤاوڠاروه برباڬاي توڤيق، لاڬاي ايكونومي، كسهاتن، ڤوليتيك، تومبوهن دان هيوان، ڬيوڬرافي ثات انترديثڤيلينر.
يڠ فون سباڬيان راييك برفوكوس نيبق ليڠكوڠن بينأن دان كيبن مأنسي منچيڤتاكن، د كاومالن، دمڠلول، دان دڤاوڠاروهي رواڠ
ڽواي بوتوه ڤماهمن تاونتڠ اسڤيك تراديسيونال ڬيوڬرافي فيسيق داوڠان مأنسي، لاڬاي چارا مشاركت مأنسي ڬاڤاييوكونسيڤ ليڠكوڠن
ستود تنتڠ سيستم يڠ لياوبيه راييك دبومواي ڽن بياسا جيه مروڤاكن باڬين دري استرونومي دان كوسمولوڬي
ساءين س ريڬياونل: نيبق ١٩٥٠-ان، ڬاوركن ساءين ريڬياونل يڠ ڬاوڤيمڤين بوايت ولتر عيسىرل نا اونتوق ڬاوبري داسر يڠ لياوبيه كوانتيتتيف دان اناليتيس كاو ڤرتاڽان ڬيوڬرافيس، بربيدا داوڠان كچندروڠن ديسكريڤتيف ڤروڬم ڬيوڬرافي تراديسيونال
كرتوڬرافي ك بركمبڠ دري كومڤولن تيكنيك مأڬامبا جاوت كاو ايلمي يڠ سيوبوتوا جيه
سأولان منسوم سوبديسيڤلين ڬيوڬرافي لاان سڤيسياليس ڬيس هاروس ماڤهوم ايلمي كومڤوتر دان سيستم داتا بيس
ڬيوستاتيستيك ڬأوڤاكيك سيوچارا لواه نيبق ماچم-ماچم بيدڠ، تاومساوق هيدريلوڬي، ڬيولوڬي، ايايك س ڤيلورسي ميڽاوق بومواي، اناليسيس چواچ، ڤرنچانان كوتا، لوڬيستيق، ايڤيدمياولوڬي
"ڤاوتا يڠ دريكونتروكسي اوليه ايكخرد اوڠار منونجوك بابيل د ايفرد، دكاوليلڠ بوايت دارتن يڠ ماوليڠك يڠ منونجوك كأوڤادا اشور، اورتو، دان ڤادوم-ڤادوم بوه كوتا، يڠ نيبق ڬيليرن جيه دكاوليلڠ بوت "لهوڠ فيت" ﴿اوچانوس﴾ داوڠان توجوه ڤولاو يڠ د اتي دساوكاوليلڠ جيه سيوهيڠڬ اونتوق ممبنتوق بينتڠ بروجوڠ توجوه."
بربيدا داوڠان ايماڬو موند، ڤاوتا بابيلونيا سيوڬولوم جيه يڠ برأصل دري ابد كاو ٩ سم دڤأڬامبا بهوا بابال سباڬواي لياوبيه جواوه دري اوتارا ڤوست دوڽ، مسكيڤون هان جاولس ڤاو يڠ هاروس دواكيلي نيبق ڤوست ڽن
طالايس ڽن ڤيه جاوت ڬاو ڤريديقسي ڬرهان
نا ڤادوم بوه ڤرديبتن تنتڠ ساءو اورياوڠ فون يڠ ڬاونيتاكن بهوا بومواي بولت، داوڠان ڤوجيان دبري كأوڤادا ڤرمنيديس اتاو ڤيثاڬوراس
ساله سابوه ڤركيرأن فون جاي-جاري بومواي دڤاوڬيت بوات ايراتوستيهنيس
مريدين دباڬي لوم جاوت كاو ٣٦٠ داورجت، داوڠان تيايڤ درجت دباڬي جاوت كاو ٦٠ ﴿ ماونايت﴾
ڬوڤڽن ڬاڤاييولواه ڤاوكرجأن هيڤڤرچوس، ڬأوڤاكيك سيستن ڬريد ڤد ڤتا دان ڬاوادوبسي ڤڽڠ ٥٦،٥ ميل كاو سابوه ڬاولر
سأولم ابد ڤرتيڠهن، رهيت كاوكايسارن روموي ڽن جاوت كاو ديڬسي ايۏولوسي ڬيوڬرافي دري ايروڤا كاو دنيا اسلام
سأولنجوت جيه، ڤارا سيوجرنا اسلام ڬاوترجمه دان ڬاوبوه تفسير كاريا-كاريا اواا روموي دان ڬاڤاييودڠ روموه كبيجقسنأن د بغداد كاو توجوان ڽواي
ابو ريحان بيروني ﴿٩٧٦-١٠٤٨﴾ فون ثات ڬأڬامبا كوتوب ايقوا-ازيموت يڠ جارق جيه سام دري بولا لڠيت
ڬوڤڽن جوڬ ڬيڬوناكن تيكنيك يڠ سام واتياي ڬاو اوكو كتيڠڬين ڬونوڠ، كدالمن لمبه، داوڠان بنتڠن چقراوالا
مسئله يڠ ڬاوهادڤي ڤنجلاجه ڠن اخي ڬيوڬرافي ڽن اداله ڬاوتاومڠ ڬاريس لينتڠ دان ڬرإيه بوجور دري سابوه لوكاسي ڬيوڬرافيس
ابد كاو ١٨ دان ١٩ اداله ماس واتياي ڬيوڬرافي دأكوي سيوباڬواي ديسيڤلين اكاديمي يڠ ماوڤيسه، دان جاوت كاو باڬين دري كوريكولوم خاص اونيۏرسيتس د ايروڤا ﴿ كوسوس جيه ڤاريس ڠن برلين﴾
سأولم دوا ابد تاورخاي، كاوماجوان تيكنولوڬي ڠن كومڤوتر ك دايببكن ڤڠمبڠن ڬيوماتيك دان ڤركتيك بارو لاڬاي اوبسرۏاسي ڤرتيسيڤن ڠن ڬيوفيسيك دڤاوتامڠ كاو دالم ڤورفولياو الت ڬيوڬرافي
ارنولد هنري ڬويوت (١٨٠٧–١٨٨٤) ڬوچاتت سوسونن ڬلتسر ڠن ڬوڤوماجو ڤماهامانن نيبق ڬوراكن ڬلتسر، توروتام دالم اليرن إيه يڠ باڬه
ويلليام موريس داۏيس ﴿١٨٥٠-١٩٣٤﴾ يه ڬيوڬرافي امرايك ڠن ڤڠمبڠن سيكلوس ايروسي
ايللن چورچيلل سمڤلي ﴿١٨٦٣–١٩٣٢﴾- ڤريسيدن يناڠ فون دري اسوسياسي اهلي ڬيوڬرافي امرايك
ولتر چهريستللر ﴿١٨٩٣–١٩٦٩﴾ اهلي ڬيوڬرافي مأنسي ڠن ڤنمو تيوري تاومڤت سينترال
داۏيد هرۏيي ﴿لاهير ١٩٣٥﴾ اهلي ڬيوڬرافي مايزيس دان يڠ توليه تيوري تنتڠ ڬيوڬرافي سڤيسيال ڠن ڤركوتأن، يڠ ماونڠ هديه ۏاوترين لود
دالم ڤادوم بوه کاسوس، ڤربدأن ديڤوڬت انتارا ايبوكوتا رسمي (كونستيتوسيونل) دان ڤوست ڤمرينته، يڠ ن د تومڤت لن
چونتوه جيه ڽن اداله بابيل كونو، بغداد عباسايه، اتهين كونو، روم، براتيسلاۏا، بودڤست، كونستاتينوڤيل، چڠ'ان، چوسكو كونو، توكيو، ليسبون، ريڬ، ۏيلنياس، دان ورساوا.
نيبق ڤادوم بوه نڠرواوي، ايبو كوتا كادياوبه كرنا السن ڬيوڤوليتيك، كوتا فون فنلندااي، توركو، يڠ ك جاوت ايبو كوتا نڠرواي ابد ڤرتڠهن دمييوب ڤمرينته سويدي، ڬاديه حق ڬاوه سأولم كاديڤاتين اڬوڠ فنلندااي نيبق طان ١٨١٢، واتياي هيلسيكي دڤاوڬيت كاو ايبو كوتا فنلندااي ساعت ڽواي اوليه كاوكايسارن روسيا
د كندا، ڽن اداله كوتا فيديرال، سيودڠكن سيڤلوه ڤروۏينسي دان لهياي ولايه ماسيڠ-ماسيڠ نا ايبو كوتا
د أستراليا، اصطلاح "ايبو كوتا" سيوريڠ دڤاكيق كاو مروجوك نيبق نم بوه ايبو كوتا نڠرواي باڬين ڽن دتامه ايبو كوتا فيديرال چنبررا، دان دروين، ايبو كوتا نورتيهرن ترريتوري."
هان لاڬاي د فيديراسي، بياسا جيه هان ايبو كوتا نڠرواي يڠ تاوڤيسه، ماولان ايبو كوتا سابوه نڠرواي كونستيتوان شيت يڠ اكن جاوت كاو ايبو كوتا نڠرواي باڬين سچارا كسلوروهن، لاڬاي لوندون، يڠ مروڤاكن ايبو كوتا ايڠڬريس دان ايڠڬريس راي.
ايبو کوتا جرمن دوڠن روسيا (ستدتستأت برلن دان کوتا فدرل موسكوو) ڽن مروڤاکن نڠرو باݢين دري كودوءا نڠرو دوڠن حق اوق ڽن كودراو
فرنقفورت، كنتوچقي، دتاوڠإيه-تاوڠإيه انتارا . لواواسۏيللي اند ليزيڠتون.
تللاهسس دڤيليه سيوباڬواي تيتيق تاوڠإيه انتارا ڤينساچولا دان ست. اڬوسيناي، فلوريدا- ساعت ڽن مروڤاكن دوا كوتا ڤلاڠ راييك د فلوريدا
ڤروبهن ريزيم ڤوليتيك سابوه نڠرواي كادڠ جاوت كاو ڬاڤاييوتوڽوق كاو ايبو كوتا بارو
واتياي كڤولاوان چانري جاوت كاو كومونيتس اوتونوم نيبق طان ١٩٨٢، سنتا كروز د تنريفي دان لس ڤلمس د ڬرن چانريا مندوا جيه دبري ستاتوس ايبو كوتا
إستونيا: محكمه اڬوڠ دان كمنترين ڤنديديقن دان ڤنليتيان برلوكاسي د ترتو.
دالم كاوادان ضرورت، كورسي ككواسأن كونستيتوسيونال جاوت دڤينه كاو كوتا لاان، سوڤاي ڬاودوڠ ڤرليمين ددوءيق د لوكاسي يڠ سام داوڠان ڤريسيدن دان كابينيت
مندوم ماوسن نڠرواي دڤينه دري سابوه كوتا كاو كوتا لاان تياي نم بولاون
ضارامسال، يڠ مروڤاكن مركس راييك ادمينيستراسي تيبيت ڤوست. ڽن ايبو كوتا موسيم لياڤاييوا كدوا نڠرواي باڬين ترسبوت
كوتا ڽن سنديري سيوباڬواي ولايه ڤرساتوان
اوتتاراخند: دهرادون ڽن اداله ايبوكوتا ادمينيستراتيف ڠن ليڬيسلطيف، سيودڠكن ڤاوڠعاديلن تيڠڬي نا د ناءينيتل
كونتروكسي ڽواي دمولاي نيبق طان ١٩٦٠ دان كلاييوه نيبق ١٩٦٦
ايستان کڤريسيدنن (ايستان مالاچانڠ) دان محکمه اݢوڠ ن د دالم ايبو کوتا تاڤي دوا ڬودوڠ کوڠݢريس ن د داءيره بينه کوتا يڠ توڤيسه
.""سري لنكا: سري جايوردينيڤورا كوتت دتاوتاڤكن سيوباڬواي كوتا ادمينيستراتيف دان لوكاسي ڤرمنان، سيودڠكن بيوكس ايبو كوتا كولومبو، اينواي دتاوتاڤكن سيوباڬواي "" ايبو كوتا كومرسيال"
افريك سأولتن ايبو كوتا ادمينيستراتيف ڽن اداله ڤريتوريا، ايبو كوتا ليڬيسلطيف اداله چاڤي توون، ڠن ايبو كوتا يوديكتيف ڽن اداله بلوامفونتيئن
سويسس: برن اداله كوتا فيديرال سويسس داوڠان فوڠسي سيوباڬواي ايبو كوتا تيه فكتو
نا شيت ميريڤ داوڠان لللينواس دا نڠرواي باڬين نيو يورق، سيوباڬين راييك ڤاوجابت تاوڤيليه د مندوم نڠرواي باڬين يڠ برباسيس د ڤيننشلۏانيا تڠڬارا ﴿ چيتي اوف فيلاديلفيا، بوچك س چونتي، مونتڬوميري چونتي، ديلاواري چونتي، دان چيستير چونتي﴾ لياوبيه ڬالق بيوكرجا د فيلاديلفيا
إسرائيل ڠن ڤلسطينا: بق ڤمرينته إسرائيل ڠن اوتوريتس ڤلسطينا د كلاايم يراوسلم سيوباڬواي ايبو كوتا اورياوڠ ڽن
سابوه ريلوكاسي سيمبوليس ايبو كوتا كاو لوكاسي ڬيوڬرافيس اتاو ديموڬرافيس ڤريفير ڬيت كاو السن ايكونومي اتاو ستراتيڬيس ﴿ كادڠ-كادڠ دتوري سيوباڬواي مودال ماجو اتاو مودال اوجوڠ تومبق
كايسر ميڠ ڬاوڤينه ايبو كوتا اورياوڠ ڽن كاو بيجيڠ دري ننجيڠ يڠ لياوبيه سينترال اونتوق ممبنتو مڠاوصي ڤرباتسن داوڠان موڠول
ديلهي اخي جيه جاوت كاو ايبو كوتا كولونيال لياوه ڤنوبتن دوربر راج كايسر ڬيورڬي ۏ نيبق طان ١٩١١، بيولنجوت سيوباڬواي ايبو كوتا اينديا يڠ مرديك دري طان ١٩٤٧
تاوكادڠ، لوكاسي ايبو كوتا بارو دڤيليه كاو ڤاو اخي ڤرتيڠكرن اكتوال اتاو ڤوتيسيال اناتارا بيوباڬواي انتيتس لاڬاي دالم كاسوس چنبررا، اوتتاو، وسهيڠتون، ويلايڠتون، دان مانڬوا
نيبق ڤريود لهياي كاورجأن، ڬيت شو ڠن و رهيت واتياي ايبو كوتا ماسيڠ-ماسيڠ چيڠدو ڠن جينيا رهيت
لياوه كرونتوهن ديناستي قيڠ، ديسينتراليساسي اوتوريتس ڠن ڤڠكتن تيكنولوڬو ترنسڤورتاسي ڠن كومونيكاسي مموڠكن ناسيوناليس شنڬكوق دان كومونيس شنڬكوق اونتوك داوڠان باڬه ڬاڤاييوڤينه ايبو كوتا دان ڬاوجاڬ ستروكتور كڤميمڤينن اورياوڠ ڽن تاوتاڤ اوتوه سأولم كريسيس راييك ينۏاسي جأوڤاڠ
ڽو جوت دديفينيسيکن سوباڬو تومڤت ڤرمانن دان ڤادت دوڠن باته-باته يڠ جيڤوتنت سچارا ادمينستراتف يڠ ڤندودوق جيه بوكرج توروتام نيبق توڬس-توڬس نون ڤرتانين
سيوچارا هيستوريس، ڤندودوق كوتا ك جاوت كاو باڬين اوبوت دري اومت مأنسي سچارا كسلوروهن، تاوتاڤي لياوه ابد كاو دوا ابد اوربنيساسي يڠ باڬه دان ڬولوم تم تاورجادي سيوڬولوم جيه، لياوبيه دري سأوڤاروح ڤوڤولسي دنيا اينواي تيڠڬاي د كوتا، يڠ نا كونسيكوينسي راييك باڬي كبرلنجوتن ڬلوبال
ڤنيڠكتن ڤاوڠاروه ڽواي برارتي بهوا كوتا جوڬ نا ڤاوڠاروه يڠ سيڬنيفيكن ترهادڤ ايسو-ايسو ڬلوبال، لاڬاي ڤمباڠونن بركلنجوت، ڤاومانسن ڬلوبال، ڠن كسهاتن ڬلوبال.
اوليه كرنا ڽن، كوتا كومڤق سيوريڠ دسبوت سيوباڬواي ايليمن ڤنتيڠ دالم ڬاوموڤراڠ ڤروبهن اقليم
ميثل جيه، ايبو كوتا لاڬاي بيجيڠ، لوندون، كوتا مزيكو، موسكوو، نيروبي، نيو ديلهي، ڤاريس، روم، اتهين، سيوال، توكيو، دان وسهيڠتون، د.چ. ڬاوچرمينكن ايدينتيتس ڠن ڤوچق نڠرواي ماسيڠ-ماسيڠ
کوتا جوت د ايو سوباڬو سابوه چوريت، ڤولا هوبوڠن انتارا کلومڤوق مانسي، روووڠ ڤرودوکسي ڠن ديستريبوسي، ميدن کقواتن فيسك، سورڠكاءاءين کڤوتوسن توكاءت، اتاو ارينا کونفليک۔
سينسوس ناسيونل ڬاوڬوناكن برباڬواي دفينيسي- مڠاچو نيبق فكتور-فكتور لاڬاي جومله ڤندودوق، كأوڤاداتن ڤندودوق، جومله تاومڤت تيڠڬاي، فوڠسي ايكونومي، ڠن اينفرا ستوقتور كاو ڬاوكلاريفيكاسيكن ڤندودوق سيوباڬواي ڤركوتأن
ساليڠ كترڬنتوڠن انتارا كوتا دان ناڬرواي نا سابوه كونسيكوينسي يڠ جاولس سيوهيڠڬ موده دأبايكن: نيبق سكالا ڬلوبال، كوتا ڤد عموم جيه تاوباتس نيبق ولايه يڠ سڠڬوڤ مندوكوڠ ڤوڤولسي ڤاوتاني ڤرمنان
واتياي كوتا تومبوه دالم كومڤليسيتس، لياومباڬ-لياومباڬ سيڤيل اوتام، دري كورسي ڤمرينته هيڠڬ باڠونن كاڬامأن، نا شيت اكن مندوميناسي تيتيق-تيتيق كونۏرڬنسي ڽواي.
ليڠكوڠن فيسيق عموم جيه اكن دڤاوباتس بنتوق كوتا يڠ د باڠون
دان ڽن موڠكن د اتو اونتوق ڤرتاهنن يڠ اوڤتيمل تا ايڠت لندكڤ سيوكيتر جيه
بنتوق ڽواي جاوت بركمبڠ دري ڤرتومبوهن ميتوروت-توروت دالم واتيا يڠ تريڤ، داوڠان جاوجق كونسينتريس تمبوك كوتا ڠن بينتيڠ مننداا باتس كوتا أواڠ لياوبيه توا
دكوتا لاڬاي موسكوو، ڤول ڽوايمنتيڠ داوه جاولس
ڤڠڬلين د دايره-دايره ڽواي ك ڬاوتمي ريرونطهن كوتا-كوتا يڠ دتوجو كاو ڤاوداڬڠن، ڤوليتيك، اتاو اڬام
كوتا-كوتا چينا يڠ درنچان دڤڬت لاڬي ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ سوچي كاو برتيندق سيوباڬواي ميكروكوسموس سورڬوي.
سيتوس-سيتوس ڽواي داوه درنچنكن داوڠان چارا يڠ ساڠت تراتو ڠن برتيڠكت، داوڠان كيسي-كيسي رواڠ مينيماليس اونتوق ڤارا ڤاوكرجا دان ڤرومهن يڠ سيومقان روميت اونتوق كاولس يڠ لياوبيه تيڠڬي
نيبق ابد-ابد بريقاوت جيه، نيوڬارا-كوتا ايندڤندن يوناني، تراوتما اتهين، ڬاڤاييوكمبڠكن ڤوليس، سابوه اورڬانيساسي ورڬ ڤميليك تانوه لاكي-لاكي يڠ سيوچارا كوليكتيف ممبنتوق كوتا
دوڠن اوتوريتس كوكاءيسارن ، روما ڬو اوبه دان ڬو ڤودڠ ل کوتا (کولوني)، دان اوق ڽن د م ڤرينسيڤ ارسيتكتور ڤرکوتاءن، دوساءن، دان مشارکت
ڤاوردبن نورت چيچو ڽن منچاكوڤ ٣٠ ڤوست ڤوڤولسي اوتام د تاومڤت يڠ اينواي جاوت كاو ولايه نورت چيچو د ڤسيسير اوتارا-تاوڠإيه ڤرو
لوكوس ككواسأن د بارت ك ماوڬيسي ك كونستاتينوڤيل ڠن كاو ڤاوردبن اسلام يڠ سيودڠ ماجو ڠن كوتا-كوتا فونجيه بڬداد، كايرو، ڠن چوردوبا
نيبق ابد كاو لهياي بلاه دان كاو ڤاوت بلاه، ڤادوم-ڤادوم بوه كوتا جاوت كاو نڠرواي يڠ تيڬ، د چوك دايره سيوكيترا جيه د مييوب كاوندلي اوق ڽن اتاو ڬاوباڠون كاورجأن اريتيم يڠ لواه
ايبو كوتا راييك ايروڤا بارت ﴿ لوندون ڠن ڤاريس﴾ داونتوڠكن دري ڤرتوموهن ڤاوداڬڬ مڽوسول مونچول جيه ڤرداڬڠن اتلانتيق
ايڠريس اوق ڽن مميمڤين واتياي لوندون جاوت كاو ايبو كوتا كاورجأن دنيا ڠن كوتا-كوتا د مندوم نڠرواي تومبوه د لوكاسي يڠ ستراتيڬيس كاو مانوفكتور
كڤميمڤينن كويرااوسهاان جاوت كاو ڽات لوات كوعليسي ڤرتومبوهن يڠ ترديري دري ڤمباڠون، اڬن يڠ ماوكت، ڤڠمبڠ، ميديا، اكتور ڤاومرينته لاڬاي واليكوتا، دان ڤراوسهأن دومينن
"حاصيل جيه اداله اوڤايه ريۏيتاليساسي ڤوست كوتا; ڬنتريفيكسي دالم كوتا; ترنفورماسي چبد جاوت ڤركاورجأن لاينن لنجوتن; هيبورن، موسياوم، دان تاومڤت بوديا; ڤمباڠونن ستاديون اولهراڬ ڠن كومڤليك س اولهراڬ; دان ڤاوڠامبڠن تڤي لااوت"
سمڤواي ابد ك ١٨، نا كسايمبڠن انتارا ڤوڤولسي ڤرتاني ديسا ڠن كوتا-كوتا يڠ ڬاوتامڤيل ڤاسا ڠن مانوفكتور سكالا اوبيوت
داي تاريق كوتا ڽن نا شيت برڤران دالم مناريك ڤندودوق
باتم، إندونيسيا، موڬديثهو، الصومال، زيامين، چينا دان نيامي، النيجر، دأڠڬڤ سباڬواي ساله سابوه كوتا داوڠان ڤرتومبوهن ڤندودوق ترباڬه ددنيا، داوڠان تيڠكت ڤرتومبوهن طان سراييك٥-٨%
ڤبيبي اوق ڽن دڤركيراكن ماوتامه ڤندودوق ٢،٥ ميلير ڤندودوق كوتا ﴿ دان ٣٠٠ جوت لياوبيه كورياوڠ ڤندودوق ديسا﴾ د مندوم دنيا نيبق طان ٢٠٥٠، داوڠان ٩٠% دري ايكسڤنسي ڤندودوق ڤركوتأن نا د اسيا ڠن افريك
جورڠ يڠ دالم ڽن ڬاوباڬي كاي ڠن ڬسيان د كوتا-كوتا ڽواي، داوڠان بياسا جيه نا ايليت يڠ سوڤر-كاي يڠ دتيڠڬاي دكومونيتس يڠ تاوجاڬ كامانن جيه دان مسسا راييك اورياوڠ يڠ تيڠڬاي د روموه دمييوب ستندر داوڠان اينفراستروكتور يڠ هان ممادأي دان كوندسي يڠ بروق.
"نامون كوتا مديا سيوچارا روتين اورياوڠ ڽن ممبيريلاكوكن ڤاورتورن يڠ دڤاو اره كاو ڤاولڠڬارن تاوبوك ﴿ هان جاولس﴾ لاڬاي بركلياران دان ڬاڤاييوهالڠ، دان ڤرليا ايذين كاو ڤروتس اتاو ڬاڤاييوهراوس ڤندودوق دان ڤو روموه اونتوق ڬاڤاييوڬاديه ثلجو دري تروتوار كوتا"
ڽو دسدياکن كوروڠ لوبه سوچارا روتين، دوڠن چارا يڠ كوروڠ لوبه سام
"بق کريتيريا براوريئينتاسي ڤرودوکسي سورڠ ن تيمبول "" اتورن ات ڬوبر لاينن"" ڤروسيدور رڬولر ات ڬوبر لاينن، يڠ مروڤاکن اوڤاي كو مڽوسون توجوان ڤرودوكتيفيتس بيروکراسي لاينن کوتا"
"" "روبيرت ل. لاينبرري، "" ڬاڤاييو أمانه سوڤاي بيو سأوترا ددالم كوتا: ديثتريبوسي ڤاوليانن ڤوبليك كوتا """"; دالم ههن & ليۏين ﴿١٩٨٠﴾."
اوليه نيبق ڽن ڤمبيايأن لاينن كوتا، سيورتا ڤمباروان ڤركوتاءن دان ڤروييك ڤمباڠونن لاان، نا مسئله ابادي، يڠ ك دتاڠني بوايت كوتا ليوات بندڠ كاو ڤمرينته يڠ لياوبيه راييك، ڤڠاتورن ڠن سيكتور سواستا، دان تيكنيك لاڬاي ڤريۏاتيساسي ﴿ ڤاوببلواي لاينن كاو سيكتواي سواستا﴾ چورڤورتيذاتياون ﴿ ڽن دڤاوبنتوق قواسي-ڤريۏت ڤراوسهأن ات كوتامديا﴾ دان فيننچيليزاشن ﴿ ڤڠمسن اسيق كوتا كاودلم اينسترومين كأواڠان يڠ جاوت د ڤاوبلواي دان دريۏاتيف
دمڤق ڬلوباليساسي ڠن ڤاورن ڤراوسهأن مولتيناسيونال دالم ڤمرينته لوكل د مندوم دنيا، ك دڤاوسباب ماوڬيسي ڤرسڤيكتيف تات كلولا كوتا، دري تيوري ريزيم كوتا" دومبن كوعليسي كاو كڤنتيڠن لوكل ممرينته سيوچارا فوڠسيونال ڽن منوجو كاو تيوري. كونترول ايكونومي دري لوا، يڠ سيوچارا لواه د اسوسياسيكن دالم اكاديميسي داوڠان فيلوسوفي نيوليبراليسمى"
الت ڤرنچانان، دلوا ديساين اصلي كوتا ڽن كاودرااو، ڽن كاديتامڠ ينۏيستاسي مودال ڤوبليك دالم اينفراستروكتور ڠن كونترول ات يڠ دڤاكيق لاهن لاڬاي ذونسي
 نا شيت ترسديا كاو كوتا-كوتا لم ڤاولك ساناان توجوان ڤرنچانان اورياوڠ ڽن اداله كقواتن كوتا دري ذونسي، كونترول سوبديۏيسي ڠن ڤراتورن ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ باڠونن، ڤرومهن ڠن سنيتاسي
اوروڠ-وروڠ يڠ تيڠڬاي ريلاتيف تاو موڠكن تيڠڬاء، كورج، ڠن ديمن، د داءيره يڠ توڤيسه، دان د من ڠن اوروڠ يڠ بد، ممبنتوک كنتوڠ سوکو اتاو ݢاي هودڤ اتاو --د کاوسن اوروڠ ڬاسين-- غتتو
د سمڤڠ-سمڤڠ كوتا دبارت، ڠن سيومقان دتيڠكتكن، كومونيتس يڠ تاو جاڬ كامانن جيه ڠن بنتوق-بنتوق ""ڤريۏتوڤيا"' لاان جيه دسلوروه دنيا، ڽن اكن جاوت كاو موڠكن ايليت لوكل كاو دڤيسه درااو كاو دالم ليڠكوڠن يڠ امان ڠن ايكلوسيف
ڤرولتريات يڠ كتياوبيه ڽواي- موڠكن ١،٥ ميلير اورياوڠ ساعت ڽواي، ٢،٥ ميلير نيبق طان ٢٠٣٠- ڽن كاولس سوسيال يڠ تيموه ڤاليڠ باڬه دان ڤلاڠ بارو د ڤلانيت ڽواي
سيوچارا اونتولوڬي ماوهي ڠن هان ماوهي داوڠان اڬين سيوجاره يڠ دجاولسكن دالم مانيفيستو كومونيس.
سيوباڬواي ڤوست كوتا ڤاوداڬڠ كتريڤ كاجاوت كاو روموه باڬي ڤاوداڬڠن ڤڠ ڠن كومسومسي ليوات انتر موك بيولنجا.
ڤاسر تاوناڬ كاورجا يڠ لياوبيه تاوباي ڽن اكن دڤاوموڠكن ڤينچوچوكان كترامڤيلن ياڬ لياوبيه ڬيت انتارا ڤراوسهأن اينديۏيدو.
ايليت بوديڠ ڽن چندروڠ تيڠڬاي دكوتا، تريكت برسام اوليه مودال بوديا برسام، دان اورياوڠ ڽن كاودرااو ڬاو ڤاومان ڤادوم-ڤادوم بوه ڤران دالم ڤمرينته
"ڬريڬ كرر & جيسسيچ اوليۏر، ، "" ڬاوڤيك كاولا ايدينتيتس تمڤت"'، د كاۏارتزيس، ورنابي، & اشوورث ﴿٢٠١٥﴾."
ويساتوان ڤاتريوتيك ڬاوكونجوڠ اڬرا اونتوق ڬاويق كلان تاجمهل، اتاو كوتا نيو يورق اونتوق ڬاو كونجوڠ وورلد تراد چنتر.
ڤاكين اورياوڠ-اورياوڠ يڠ هان دتوري- يڠ ڬسيان، يڠ كورياوڠ ممڤو، يڠ هان تاوهوبوڠ- سيوريڠ ڬاوڤيليه كوندسي هوديڤ يڠ مڽديهكن دروموه-روموه ڤيتق دري ڤد نا لم تاتانن يڠ سهات دان كاوتنڠن كوتا-كوتا اوبيوت اتاو سوبديۏيسي سنيتاسي دري ڤركمبڠن سمي-ڤندساعان؟
اورياوڠ ڽن يڠ ڬاوجق اونتوق تيڠڬاي ددالم جيه ڬاڤاييوڬيت كاو برارتيسيڤاسي دان بيوسااڠ نيبق تيڠكت نومڤواي يڠ جاوت د چاڤاي
اولهراڬ ڽن ڤيه دمان ڤاورن فون دالم برانديڠ كوتا دان ڤمبنتوقن ايدينتيتس لوكل
لياوبيه ڤنتيڠ لوم، نا شيت ڤوتينسي جڠك ڤڽڠ يڠ ساڠت راييك ڬيت كاو ڤاراويسات ماوڤون ينۏيستاسي ﴿ كاسيماتي، ٢٠٠٣﴾
" ڤاورڠ د م كونسينتراسي كڤميمڤينن سوسيال دان كقواتن ڤوليتيك ارواي مينوريتاس يڠ نا دم سيوجات، دان ددوكوڠ بوايت امامات يڠ ڬاوجالنكن كقواتن سوچي ڠن نا ايلمي ڤڠتاهوان دان ماڬيس يڠ رحاسيا تاڤي ماوهرڬ"'
سأولم ڤراڠ دنيا كاو دوا، ڤمرينته ناسيونل كادڠ-كادڠ ڬاونيتاكن كوتا-كوتا تاوتنتيئ تاوبوك، سيوچارا ايفيقتيف ڬاوجوك اورياوڠ ڽن كاو موسوه يڠ ماجو اونتوق ڬاڤاييوهيندر كروساكن دان تومڤه داره
ڤراڠ لاڬاي ڽواي، يڠ دوتوري سيوباڬواي كونترا ڤمبرونتق، ڽن ڬاڤاييوليبت تيكنيك ڤڠاواسن دان ڤراڠ ڤسيكولوڬيس سيورتا ڤرتمڤوران جارق يڠ تاو، سيوچارا فوڠسي جيه ڽواي اكن ماولوه ڤينچيڬاهن كجاهتن ڤركوتأن موديرن، يڠ ك ڬاوڬوناكن كونسيڤ-كونسيڤ لاڬاي رواڠ يڠ جاوت ڬاڤاييوتيهن.
كرنا همبتن تامڠ يڠ لياوبيه راييك، جاريڠن ڽواي ك ديقلسافيكسيكن سيوباڬواي مونوڤولي عالمي، يڠ بيورارتي بهوا لوڬيك ايكونومي مندوكوڠ كونترول تيايڤ جاريڠن سابوه اورڬانيساسي، ڤوبليك اتاو سواستا.
"كته ويلمن & فريدريق ڤريتورياس، ""اينفراستروكتور ڤركوتأن: ڤرودوقتيۏيتس، ايۏالواسي ڤروييك، دان كأواڠان""; دالم ويلمن & سڤيللر ﴿٢٠١٢﴾."
سنيتاسي، يڠ ڤرليا كاو كسهاتن يڠ ڬيت دالم كوندسي رام، ڤرليا ڤاسوكن ااي دان ڤڠولاهن ليمبه سيورتا كبرسيهن ماسيڠ-ماسيڠ اينديۏيدو.
هوديڤ نيبق كوتا موديرن ڽن چوكوڤ برڬنتوڠ نيبق اينرڬي يڠ د ترنميسيكن ليوات ليستريق سوڤاي جاوت بروڤرسي ماوسن ﴿دري ڤاورلاتن روموه تڠڬ سمڤواي ايندوستري سمڤواي سيستم ايلقترونيك يڠ اينواي نا نومڤت يڠ دڤاكيق كاو ڤأڬاه هاب، بيسنيسم دان شيت ڤمرينته﴾ دان كاو لمڤو لالو لينتس، لمڤو جالن، دان ڤنراڠن دالم رواڠن
""توم هرت"' ترنسڤورتاسي ڠن كوتا"' د ڤاددسون ﴿٢٠٠١﴾"
لي كوتا راييك د مارايك منتيڠ ڬاواوڤراسيكن اڠكوتن عموم كونۏين داوڠان كاوريتا اڤوا، لاڬاي يڠ دڤاوچونتوه اوليه سيستم كاوريتا ديوب تانوه كوتا نيو يورق يڠ لياوبيه ڤوڤولر.
باڠونن ڠن ليمبه انتروڤوڬنيق، سيورتا بوديداي د لمڤوه، ڬاوچيڤتاكن ليڠكوڠن فيسيق ڠن كيميا يڠ هان بنديڠ د اوتاون بيولنتارا، لم ڤادوم بوه كاسوس ڽن موڠكن كانيكراڬمن حياتي يڠ لوار بياسا
دري سابوه ڤرسڤيكتيف، كوتا هان بيوكاولنجوت سيوچارا ايكولوڬيس كرنا كاوبوتوهن سومبر داي جيه
كوتا-كوتا موديرن كرنا ڬاوچيڤتاكن اقليم ميكرو اورياوڠ ڽن كاودرااو، كرنا بيوتون، اسڤل، ڠن ڤرموكأن بواتن لاان جيه، يڠ سو'اوم دمييوب سينر مات اورواي، دان دڤاوسلور ااي اوجاون كاو سالورن دالم تانوه
ڤرتيكل اودارا ڽن دڤاوتيڠكت چوره اوجاون سمڤواي ٥-١٠%
سيوباڬواي چونتوه، دالم اقليم ميكرو ڤركوتأن، ليڠكوڠن ڬسيان يڠ كورياوڠ برۏيڬيتاسي اكن د تڠڬوڠ لياوبيه لي سو'اوم ﴿ تاڤي دت چارا اونتوق ڬاو اتسي مسئله ڽن
عموم جيه دسبوت رواڠ تاوبوك ڤركوتأن، ﴿ والاو كات ڽواي هان سابي بيورارتي رواڠ اجو﴾، رواڠ اجو، ڤڠهيجاون ڤركوتأن.
ستود ڽواي دڤاكيق داتا كاراب ٢٠.٠٠٠ اورواڠ ايڠريس.
اورياوڠ يڠ هان ماوريمڤك سيوتيدق جيه دوا جاوم- بهكن جك اوق ڽن ماولمڤاوا سيجياوم سيميڠڬو- هان ماوريمڤك منفعة.
ڤنليتيان ڽواي هان ڬاوهيتوڠ واتياي يڠ دڤاوابيه د هلامن اتاو لامن سيدراو-درااو اورياوڠ سيوباڬواي واتياي د عالم، تاڤي سيوباڬين راييك كونجوڠن عالم دالم ڤنليتيان ڽواي نا دالم جارق دوا ميل دري روموه.
"سسكيا سسسين ڬأوڤاكيك اصطلاح "" كوتا ڬلوبال "" دالم كاريا ڬوڤ ڽن طان 1991، تيه ڬلوبال چيتي: نيو يورق، لوندون، توكيو اونتوق دروجوق نيبق تاوناڬ، ستاتوس، ڠن كوسموڤوليتنيسمى كوتا، درڤد اوكورن جيه."
3 ﴿1982﴾: 319 كوتا-كوتاڬلوبال ممبنتوق باتاي ڤنجورو هيرركي ڬلوبال، دڤاوجالن كومندو ڠن كونترول ماوللوءي ڤاوڠاروه ايكونومي ڠن ڤوليتيك جيه.
كريتيك كأوڤادا ڬاڬسن د ڤاوتي'اوق كاو عالم يڠ بيدا دري ككواسأن ڠن ڤرتوكرن.
ڤراوسهأن مولتيناسيونال ڠن بڠك ڬاڤاييوڬيت كنتو ڤوست اورياوڠ ڽن د كوتا-كوتا ڬلوبال دان منجالنكن سيوباڬين راييك بيسنيس اورياوڠ ڽن دالم كونتيك س ڽواي.
" ننچي دوايك سبوري ڠن شرون جيننوتت، "" كاوبيجكن تات كلولا بوديا ڬلوبال"' باب 21 دالم تيه اشڬت ريسيارچه چومڤنياون تو ڤلاننيڠ اند چولتوري; لوندون: اشڬت، 2013."
" كونفيرينسي هابيتت ا نيبق طان 1976 ڬاو ادوبسي "" ديكلرسي ۏنچوۏر تنتڠ ڤاومقيمان مأنسي"' يڠ ڬاوايندنتيفيكاسي ڤڠلولأن ڤركوتأن سباڬواي اسڤيك فوندامينتل اوڤمباڠوانان دان ڬاڤاييوتتتڤ برباڬواي ڤرينسيڤ اونتوق ڬاڤاييوليهارا هابيتات ڤركوتأن.
نيبق بولاون جانواري 2002 كوميسي ڤبيبي كاو ڤموكيمن مأنسي جاوت ك بادن ڤايوڠ يڠ دسبوت ڤروڬم ڤاومقيمان مأنسي ڤرسريكتن بڠسا-بڠسا اتاو اون-هابيتت، اڠڬوتا دري كاولومڤوك ڤمباڠونن ڤرسريكتن بڠسا-بڠسا.
كاوبيجكن بڠك چندروڠ ڬاوفوكوس نيبق ڤڠواتن ڤاسا ريال ايستت ليوات كريديق ڠن بنتوان تيكنيس.
كوتا-كوتا منونجول دالم بوديا بارت تراديسيونال، داوه دالم كتاب دالم بنتوق بروق ڠن ڬيت، يڠ دبري لامبڠ ڠن بابيل ڠن يراوسلم.
كوتا-كوتا جاوت تاكلن دري سڬي ايكستريم اتاو برلاونن: سيوكاليڬوس ممبيبسكن ڠن منينداس، كاي ڠن ميسكين، تروڬرانيساسير ڠن كاچاو.
اديولوڬي ڤوليتيك ڽواي ڠن لاان جيه ساڠت ممڤڠاروهي ناراسي ڠن تيما دالم واچان تاونتڠ كوتا.
سسترا كلاسيك ڠن ابد ڤرتڠهن ترمساوق ڬنري ديسكريڤسي يڠ دڤاوبرلاكو فيتور كوتا ڠن سيوجاره.
ريڤريسينتاسي سينماتيك اواا لاان جيه دري كوتا-كوتا د ابد كاودوا ڤلوه عموم جيه ڬأڬامبركن سيوباڬواي رواڠ ايفيسيان سيوچارا تيكنولوڬي ڠن سيستم ترنسڤورتاسي موتو يڠ نا اوڠسي داوڠان لنچر.
ريڤريسينتاسي سينماتيك اول لاينڽ دري كوتا-كوتا د ابد كدوا ڤولوه عمومڽ دڤأڬامبا سباڬاي رواڠ يڠ ڬيت سچارا تيكنولوڬي داوڠان سيستم ترنسڤورتاسي موبيل يڠ برفوڠسي دڠن لنچر.
ڽواي هان بردولت لاڬاي ينهيرين.
نڠرواي ڤلاڠ راييك لم دنيا لاڬاي ولايه ڬيوڬرافيس ڽن اداله روسيا، سيودڠكن يڠ ڤلاڠ ڤدت اداله چينا، د ايكوتي بوايت اينديا، اميريك سريكت، إندونيسيا، ڤاكستان، ڠن براسيل.
د لي نڠرواي ايروڤا، كات ڽن دڤاكيق كاو سوب-ديۏيسي ولايه ناسيونل، لاڬاي د بونديسلندر جرمان، سأوت اصطلاح يڠ كورياوڠ فورمل كاو نڠرواي يڠ بيدااولت.
"هان كسڤاكتن اونيۏرسل تنتڠ جومله "" نڠرواي"" د دنيا كرنا سيوجومله نڠرواي ك دڤرديبت ستاتوس كدولتن."
تيڠكت اوتونومي نڠرواي-نڠرواي يڠ هان بردولت ساڠت لي ۏارياسي.
لاڤورن ڽن ك دڤاوڬولوڠكن ڤمباڠونن نڠرواي برداسر ڤنداڤتن ناسيونل بروتو ﴿ ڬني﴾ ڤر كاڤيتا.
لاڤورن 2019 هاڽ د اكوا نڠرواي-نڠرواي ماجو د اميريك اوتارا، ايروڤا، ڠن اسيا ڠن ڤاسيفيك.
بڠک دونيا ديڤوڬه ولايه دراو سباڬو اسيا تيمو ڠن ڤاسيفيک، ايروڤ ڠن اسيا توڠه، امريك لاتن ڠن كاريبي، تيمو توڠه ڠن افريکا اوتارا، امريك اوتارا، اسيا سلاتن، دان افريکا سوب-ساهار۔
ايكڤلويتاسي اداله سابوه تيندقن دميتا كاو توجوان تنتڠ هاي مرمڤك اينفورماسي اتاو سومبر داي، تراوتما دالم كونتيك س ڬيوڬرافي اتاو رواڠ، دري ڤد ڤنليتيان ڠن ڤڠمبڠن يڠ بياسا جيه هان برڤوست نيبق ايلمي بومواي اتاو استرونومي.
هاڽ سابوه يڠ ديڤوڬت بوت قيصر نرو يڠ دوهجه جوت ڤرسياڤن كو ڤنعلوقن ايثيوڤيا اتاو نوبي: نيبق ثون ٦٢ م دوا لڬيون د جولاجاهي سومبر-سومبر اي كروڠ نل۔
بڠسا روموي نا شيت د ڤاو اورڬانيسير ڤادوم-ڤادوم بوه ڤنجلاجاهن كاو ايروڤا اوتارا، ڠن جاولجه سجواوه چينا د اسيا.
100 اد-166 اد هوبوڠن رومناو چينا بارو دمولاي.
ڤنموان كونچي كاو ايكسڤلورسي اورياوڠ ڽن اداله كانو چرديق، يڠ ڬاڤاييوسديا ڤلاتفروم يڠ باڬه ڠن ستابيل كاو ڬاوم بارڠ ڠن اورياوڬ.
ستودي ٢٠١١ د واءيراو بر د سلنديا بارو ديڤوتوڽوق کموڠکينن رايق بهوا ساله سابوه اصل جيه اداله ڤولاو روءاهيني د کڤولاوان سوچيتي۔
نا كسامان بوديا ڠن بهاس انتارا ڤندودوق كڤولاوان كوق ڠن ماوري سأولنديا بارو.
سأولم 1328-1333 ڬوڤڽن ڬاو برلاير د سأوڤايڠ لااوت چينا سأولتن دان ڬاوكونجوڠ لي تاومڤت د اسيا تڠڬارا دان ڬاوچاڤاي سجواوه اسيا سأولتن، مندارت د سري لڠك ڠن اينديا، دان بهكن دجق كاو أستراليا.
ڤورتوڬيس ڠن سڤنڽول ددومينيسي تاهڤ فون ايكسڤلورسي، سمنتارا نڠراو، نڠراو ايروڤا لاان مڽوسول، لاڬاي ايڠريس بيولندا ڠن ڤرانچيس.
كوندسي ايكستريم د لااوت دالم ڤرليا ميتودي ڠن تيكنولوڬي يڠ روميت كاو برتاهن.
سابوه سوبديۏيسي ادمينيستراتيف،، سيوباليق جيه، د ماڤهوم سيوباڬواي ڤمباڬين نڠرواي باڬين.
ولايه-ولايه ديڤيندنسي يڠ ساعت ڽواي منتيڠ نا د دنيا ساعت ڽواي عموم جيه ڬاڤايتهن تيڠكت ايكونومي ڤوليتيك يڠ ساڠت تيڠڬي.
ستاتوس كڤولاوان كوق ڬاو اڠڬڤ سأوترا داوڠان كمرديكأن كاو توجوان هوكوم انترناسيونل، ڠن نڠراو ڽن منجالنكن كدولتن ڤاوناوه اتاوه اوروسن دالم ڠن لووا.
د مييوب كتنتوان جنجي اسوسياسي بيبس، كيبن ڤيه سأولنديا بارو نا ڤادوم بوه تڠڬوڠ جاوياوب كاو هوبوڠن لوا نڠراو ڠن ڤرتاهنن نياور.
دفتر ڽواي عموم جيه تاوباتس نيبق انتيتس يڠ توندوق نيبق جنجي انترناسيونل تنتڠ ستاتوس مرديك، هان ماڤاڠهوني، اتاو نا تيڠكت اوتونومي يڠ اونيك دان سباڬيان راييك د اتو كاودرااو دالم حال سأولان اوروسن انترناسيونل.
اوق ڽن اداله يوريديقسي يڠ دأدمينيستراسيكن سيوچارا ايندڤندن، والاو ڤمرينته ايڠريس بيوتڠڬوڠ جاوياوب ڤونوه اتاوه ڤرتاهنن دان ڤرواكيلن انترناسيونل دان نا تڠڬوڠ جاوياوب فون اونتوق دڤأوڤاستي ڤمرينته يڠ ڬيت.
هنا ولايه دڤندنس کراجاءن يڠ ن ڤرواکيلن د ڤرلمن ايڠرس۔
سأولنديا بارو ڠن ديڤيندنسي جيه برباڬي ڬوبيرنور جندرال يڠ سام دان ڽن اداله ساله سابوه كاورجأن موناركي.
جنجي يڠ درونديڠكن برسام كاو ڬاوباڠون ڤرسماقمورن كڤولاوان ماريانا اوعطرا ﴿چنمي﴾ دالم سريكت ڤوليتيك داوڠان اميريك سريكت دستوجوا نيبق طان ١٩٧٦.
ڽواي ادالهس ابوه سومبر يڠ امبيڬو دان هان جاولس واتياي تاچوبا تڤاييودفيننيسي، تڤاييوماڤهوم، دان تاجاولسكن هوبوڠن ڤوليتيك ڤوارتو ريكو داوڠان اميريك سيوريكت.
" تاڤي ستاتوس "نڠرواي-نڠرواي كونستيتوان جيه"" د كارابيا ﴿ آروبا، چورچاو، ڠن سينت معرتن﴾ جاوت د اڠڬڤ ماوهي داوڠان ديسڤينساسي اتاو "" نڠرواي-نڠرواي نون- ايدينڤندن تاوكايت"
ڤرباتسن ڽن اداله باتس-باتس ڬيوڬرافيس، يڠ دتوري ڤاوكاوه ڽن اوليه فيتور ڬيوڬرافيس لاڬاي لااوت اتاو اوليه ڤڠلومڤوقن سوينڠ-وينڠ انتيتس ڤوليتيك لاڬاي ايميرينته، نڠراو بردولت، نڠراو فيدراسي، دان انتيتس سوبناسيونل لاان.
سيوباڬين راييك ڤرباتسن ايكترنل سيوباڬين اتاو مندوم جيه دكنداليكن دان جاوت د ليوات سچارا لڬل هاڽ د ڤوس ڤمريكسأن ڤرباتسن يڠ د ڤاوتيڽوق ڠن ذون ڤرباتسن جاوت د كونترول.
سيوباڬين راييك نڠراو نا ڤادوم بنتوق كونترول ڤرباتسن كاو د ماو اتو اتاو ماو باتسي ڤرڬرقن اورياوڠ، هيوان، ڠن بارڠ تامڠ ڠن لوار نڠراو.
اونتوق تيڠڬاي اتاو كاوجا ددالم ڤرباتسن سابوه نڠرواي، اورياوڠ اسيڠ ﴿ اورياوڠ اسيڠ﴾ موڠكن ڤرليا دوكومن اتاو ايذين ايميڬراسي خصوص; تاڤي كڤميليكن دوكومن لاڬاي ڽن هان منجامين ماونياي اورياوڠ ڽن هاروس د ايذينكن جاوت ملينتاسي ڤرباتسن،
سيوباڬين راييك نڠرواي ڽن دلارڠ اونتوق دم اوبت-اوبت الڬل اتاو هيوان يڠ تاورنچم ڤونه اونتوق دلينتسي ڤرباتسن نڬارا ڽن.
د تومڤت-تومڤت يڠ ن ڤڽلوندوڤن، ميݢراسي، دان اينفيلتراسي جوت كو مسئله، ل نڠرو نݢارا دبينتيڠي ڤرباتسن دوڠن ڤاڬوي دان ڤڠهالڠ، دان ديڤولمباڬ ڤروسيدور کونترول ڤرباتسن فورمل۔
ڽور بياسا ترجادي نيبق نڠراو-نڠراو ڤرباتسن ددالم ولايه سچيڠن ايروڤادن دباڬين ڤدسأن ڤرباتسن كندا-اميريك سريكت.
لهوڠ: دان ڤادوم بوه ڤوليتيك ك دفورملكن د سأوڤانجڠ عالم يڠ دڤاوبنتوق بوايت لهوڠ ڽن.
دالم كتاب ابراني، نبي موسى ڬاوبوه دفينيسي باڬين تاوڠإيه قرڠ ارنون سيوباڬواي ڤرباتسن انتارا مواب داوڠان سوكو-سوكو إسرائيل يڠ ك دتيڠڬاي نيبق سيبله تيمو كروڠ يوردان.
چونتوه جيه اداله كروڠ تڠنييك، داوڠان ريڤوبليق ديموكراتيق كوڠو ڠن زمبيا د ڤنتاي بارت جيه سرتا تنزانيا دان بوروندي د تيمور; دان ڬريات لقايس ڽن اداله باڬين ڤاونتيڠ دريڤرباتسن انتارا كندا ڠن اميريك سريكت.
ڤاوڬونوڠن: لي نڠرواي نا باتس ڤوليتيك يڠ دڤاوتنتيئ سي سأوڤايڠ ڤڠونوڠن، سريڠ ثات د سأوڤايڠ باتس دراينساي.
ساله سابوه چونتوه جيه ڽن اداله اوتاون ڤرتاهنن يڠ دچڤتاكن بوايت ديناستي سوڠ شنڬكوق نيبق ابد كاو سيبله.
ميثل جيه باتس جرمان تيمور ڠن بارت كن لاڬاي باتس انترناسيونل، تاوتاڤي ماسيه جاوت د اييو كارنا ڤاوناندا سيوجاره لندسكاڤ، دان منتيڠ ڤماڬيان بوديا ڠن ايكونومي د جرمان.
باتس لااوت نا دالم كونتيك ڤرايرن تريتوريال، ذون تامهن، ڠن ذون ايكونومي ايكسلوسيف، تاڤي ترمينولوڬي ڽن هان منچاكوڤ باتس كروڠ ڠن لهوڠ، يڠ د اڠڬڤ دالم كونتيك س باتس دارت.
ولايه اودارا ڽن ممبنتڠ ١٢ ميل لااوت دري ڤنتاي سابوه نڠراو دان جاوت دمت تڠڬوڠ جاوياوب كاو دليندوڠ ولايه اودارا كاودرااو كچوالي ڤرليندوڠن ماس دامياي ناتو
تاڤي، نا كسڤاكتن عموم تنتڠ ولايه اودارا ۏرتيكل يڠ بيرقهي نيبق تيتيق ڬرإيه كرمن.
مندوم ڤراتورن ڤرباتسن د ڤاوداوق اوليه ڤمرينته ناسيونل ڠن لوكل دان جاوت برۏارياسي تأڬانتوڠ نيبق نڠراو ڠن كوندسي ڤوليتيك اتاو ايكونومي ساعت ڽواي.
بكرجا لينتس باتس- تڤاييومنفعة ڤوتينسي كڬياتن لينتس باتس كاو تڤاييوتيڠكت كامانن مات ڤنچرين نيبق لاهن طا لوڠكا افريك
لالو لينتس ايكونومي مأنسي ڽن دليوات ڤرباتسن ﴿ سأولان ڤنچوليكن﴾ موڠكن اكن ماوليبت كاو ڤرجالنن مسسل انتارا تاومڤت كاورجا داوڠان مقيم.
ڽواي جاوت دڤاواكتيف دان دڤاودڠ ڬرقن، ملينتاسي سيورتا د سأوڤايڠ ڤرباتسن
لي دايره لينتس باتس نا شيت اكتيف دڤاڤاينتيڠ كومونيكاسي ڠن ديالوڬ انتر بوديا سيورتا ستراتيڬي ڤمباڠونن ايكونومي لينتس باتس.
سيوجق كونسيڤسي جيه نيبق ڤرتڠهن ٨٠-ان، ڤركتيك ارتيستيك ڽواي ك دبنتو ڤڠمبڠن ڤرتاڽان سڤوتر تانوه ااي، ڤرباتسن، ڤڠاواسن، ايدينتيتس، رس، ايتنيس، دان اصل-اصول كبڠسأن.
باتس جاوت منچاكوڤ تاوتاڤي هان تاوباتس نيبق بهاس، بوديا، كلس سوسيال دان ايكونومي، اڬام، دان ايدينتيتس ناسيونل.
"سنيمن ڽواي سيوريڠ ثات ""ڤلينتس باتس"" كاودرااو."
سيوچارا عموم، سدا اتاو ڬمڤوڠ ڽن اداله ولايه ڬيوڬرافيس يڠ ترلتق دلوا كوتا ڠن كوتا
دايره ڤدسأن يڠ خاص نا كڤدتن ڤندودوق يڠ دت ڠن ڤموكيمن اوبيوت.
سيوباڬين راييك ويليه ڤركوتأن نا كورياوڠ دري ١٥ ڤرسن ڤوڤولسي اورياوڠ ڽن يڠ تيڠڬاي دكومونيتس ڤندسأن.
ولايه اوتارا ڤندسأن سيوباڬين راييك ڽن مروڤاكن ديۏيسي سينسوس ڤندسأن دتاوماوڠ ڬيت ڽن مندوم جيه اتاو سيوباڬين راييك د اتاوه ڬرإيه ڤاراليل بريقاوت د تيايڤ ڤروۏينسي: نيوفواوندلند دان لابرادور، ك-٥٠; قويبيچ ٥٤; اونتارياو، ٥٤; مانيتوب، ٥٣; سسكتچيوان، البرتا دان بريتيسه چولومبيا، ك-٥٤.
بيرو سينسوس اس، لاينن ريسيت ايكونومي اسدا، دان كنتور مانجيمين دان اڠڬرن ﴿اومب﴾ ك ماوكومڤول اونتوقدجق بنتو دڤاوتنتيئ دايره ڤدسأن.
روو ڤرتانين ٢٠٠٢ (ڤل ١٠٧-١٧١، سچ۔
" لاڬاي بوكو ڤڬاڠن، دفينيسي ڤدسأن: بوكو ڤأڬاڠن كاو يڠ ڤاوڬيت ڠن ڤنليتي كبيجكن كسهاتن،"" ڤندودوق كابوڤاتين ميتروڤوليتن عموم جيه د اڠڬڤ نا اكسس موده كاو لاينن كسهاتن يڠ ريلاتيف تركونسنتراسي د دايره ڤوست كابوڤاتين ڽن."
" ڽواي جاوت دفينيسي ڬولدسميث موديفيچاتياون ڤدسأن. "
"ڤمرينته ڤريسيدن اممانوايل مچرون دڤلونچور رنچان اكسي نيبق طان ٢٠١٩ يڠ دڤاودوكوڠ دايره ڤندسأن داوڠان نن "اڬيندا ڤندسأن""
د سكوتلندي، دفينيسي ڤدسأن يڠ نا بيدا د ڬوناكن
ربي مندفينيسيكن دايره ڤدسأن سيوباڬواي دايره ڤوڤولسي كورياوڠ دري ٤٩.٠٠٠ ﴿كوتا تيڠكت-٣ سمڤواي تيڠكت ٦﴾
دايره ڤدسأن د ڤاكستان يڠ تاو كوتا دأڠڬڤ سيوباڬواي دايره ڤيڠڬيرن كوتا
ڤيڠڬيرن كوتا موڠكن نا يوريسديقسي ڤوليتيك اتاو هوكوم ڽن كاودرااو، تراوتما د اميريك سيوريكت، تاوتاڤي ڽواي هان سابي ترجادي، تراوتما د ايڠريس راي دمان سيوباڬين راييك ڤيڠڬيرن كوتا نا ددالم باتس-باتس ادمينيستراتيف كوتا
دينڬارا لاان لاڬاي ماروكو، ڤرانچيس، دان سيوباڬين راييك اميريك سريكت، لي ڤيڠڬيرن كوتا تاوتاڤ جاوت كوتا مديا يڠ تاوڤيسه اتاو د اتو سيوچارا لوكل سيوباڬواي باڬين دري ولايه ميتروڤوليتن يڠ لياوبيه راييك لاڬاي نڬارا، ديثتريق اتاوا بورواوغ.
اصطلاح ڤيڠڬيرن كوتا دلم ڠن ڤيڠڬيرن كوتا لوا دڤاوڬوناكن كاو هاي اونتوق جاوت دڤاوبيدا انتارا دايره داوڠان كڤدتن ڤندودوق تيڠڬي يڠ تاو داوڠان ڤوست كوتا ﴿ يڠ هان اكن دسبوت سيوباڬواي ڤيڠڬيرن كوتا سي سباڬيان راييك نڠراو لاان﴾ دان ڤيڠڬيرن كوتا داوڠان كڤدتن اوبيوت د ڤيڠڬيرن كوتا دايره ڤركوتأن.
د سأولنديا بارو، سيوباڬين راييك ڤيڠڬيرن كوتا هان دڤاوتنتيئ سيوچارا هوكوم، يڠ جاوت دڤاوڬيت بيڠوڠ تنتڠ دمان اوق ڽن جاوت دمولاي دان دڤاو اخي.
كات سوبوربني فون ثات دڤاكيق بوايت سجاروان روموي چيچرو ڽن د اچو نيبق ۏيل-ۏيل راييك دان لمڤوه-لمڤوه يڠ دڤاودڠ بوايت بڠساون كاي روم د ڤيڠڬيرن كوتا.
نيبق ڤرتڠهن ابد كاو 19، دايره ڤيڠڬيرن كوتا راييك فون برمونچولن د سكيتر لوندون سيوباڬواي كوتا ﴿ كمودين يڠ ڤلاڠ راييك ددنيا﴾ جاوت لياوبيه ڤدت دان هان سهات.
ڬرإيه تروه هرروو ڤد تاهون ١٨٨٠.
"دڤارتمان ڤماسارن مت ڬاوچيڤتاكن اصطلاح ""ميترو-لند"" نيبق طان 1915 واتياي ڬويد كاو ايايك ستنسيون لاين جاوت ڤندوان ميترو-لند، داوڠان هرڬ 1د"
"سيوباڬين، ڽواي اداله ريسڤون ترهادڤ كورياوڠ جيه كبوڬارن يڠ مڠجوتكن دانتارا لي ريكروتن سأولم ڤراڠ دنيا فون، يڠ دڤاوقاعت داوڠان كوندسي كهيدوڤن يڠ بروق; سابوه كيقينن يڠ دراڠكوم دالم ڤوستر ڤروموهن نيبق ڤريود ""دروايكاييوه هان برهارڤ كاو دڤاوتوبيايت ڤوڤولسي ا١. دري روموه چ٣""- مڠاچو نيبق كلاسيفيكاسي كبوڬارن ميليتر نيبق ڤريود ڽن."
لاڤورن ڽواي جوڬ ديتو تنتڠ ستندر مينيموم يڠ دڤرليا كاو ڤمباڠونن ڤيڠڬيرن كوتا لياوبيه لنجوت; ڽن دتماڠ ڤراتورن تنتڠ كڤدتن ڤروموهن مكسيموم دان ڤڠاتورن جيه دان بهكن دڤاوڬيت ريكومنداسي تنتڠ جومله ايديال كام إيه دان كام لاان ڤر رومه.
هاڽ دالم سابوه ديكداي، ڤيڠڬيرن كوتا منيڠكت سيوچارا دراماتيس دالم اوكورن.
ليۏيتتوون دكمبڠكن سيوباڬواي ڤروتوتيڤ اوتام ڤروموهن يڠ دڤرودوكسي سيوچارا مسساءي.
بيولنجا كاو بارڠ ڠن جاس يڠ بيدا د سابوه لوكاسي ڤوست تنڤا هاروس تڤاييوڬيت ڤرجالنن كاو ڤادوم بوه لوكاسي، ممبنتو منجاڬ ڤوست بيولنجا جاوت كومڤونين دري ڤيڠڬيرن كوتا يڠ درانچڠ بارو يڠ تيڠيه بووميڠ دالم ڤوڤولسي.
اوندڠ-اوندڠ جالن راييك طان ١٩٥٦ ممبنتو دڤاودانا ڤمباڠونن ٦٤٠٠٠ كيلوميتر د مندوم نڠرواي داوڠان نا $٢٦ ريبي جوت اونتوق دڤاكيق، يڠ ممبنتو دڤاوهوبوڠ لياوبيه لي كاو ڤوست ڤمبلنجأن ڽواي ڠن موده.
موڤادوم بوه داءيره بينه کوتا ك برکمبڠ د سکيتر كوت-كوت رايق دمان ن ترنسڤورتاسي کريت اڤوء كو ڤوست ڤکرجاءن د ڤوست کوتا۔
ڤرودوق ڽن ادله لدقن ڤروموهن يڠ راييك.
داوڠان ١٦ جوت ۏيترن يڠ سيڤ شرط، كسمڤتن كاو دبلواي روموه تيبا-تيبا نا د ارواي.
ڤڠمبڠن بلواي تانوه كوسوڠ دلوا كوتا، مماسڠ روموه تركتت برداسر ڤادوم بوه ديساين، دان ڬاڤاييوسديا جالن ڠن اوتيليتاس، اتاو ڤاوجابت ڤوبليك ستيمڤت برلومبا كاو ممباڠون سيكولا.
ۏيترن جاوت دتاومڠ ڠن ڤڠ موك يڠ جواوه لياوبيه رنده.
ڤرتومبوهن ڤيڠڬيرن كوتا د ڤاو فاسيليتاس بوايت ڤڠمبڠن اوندڠ-اوندڠ ذونسي، ريدلينيڠ ڠن لي اينوۏاسي دالم ترنسڤورتاسي.
اورياوڠ افريك-اميريك ڠن اورياوڠ كولت ورنا لاان سيوباڬين راييك تاوتاڤ تركونسينتراسي د دالم اينتي كميسكينن ڤركوتأن يڠ ك بروق.
لياوه ڤراڠ دنيا كاو دوا، كترسديءن ڤينجامن فها ماورڠسڠ بورتوه ڤروموهن د ڤيڠڬيرن كوتا اميريك.
ڤرتومبوهن ايكونومي يڠ نا د اميريك ڽن جاوت كاو دوروڠن اوربنيساسي كوتا-كوتا اميريك يڠ نا ڤرليا ينۏيستاسي راييك كاو اينفراستروكتور ڠن روموه بارو
"ستراتيݢي الترناتيف ڽن اداله دساءن يڠ ديڤو سوڠاجا اونتوق "کوتا بارو" ڠن ڤولندوڠ كو سابوق ايجو د سکيتر کوتا۔
سوبسيدي فيديرال كاو ڤمباڠونن ڤيڠڬيرن كوتا ڽن اكن دڤاوباڬه ڤرسوسيس ڽواي لاڬاي حال جيه ڤركتيك ريدلينيڠ بوايت بڠك ڠن لمباڬ يڠ بري ڤينجامن لاان جيه.
ڤنتاي ۏيرڬينيا اينواي كاجاوت كاو كوتا راييك لي دمندوم ۏيرڬينيا، لياوه تريڤ ماولمڤاو ڤوڤولسي كوتا فون تاوتاڠڬ، نورفولق.
ڤريسنتسي يڠ لياوبيه راييك دري اورياوڠ كولت ڤوته ﴿ ڬيت نون-هيسڤنيق ڠن د مندوم دايره، هياسڤنئ﴾ ڠن ڤريسنتسي يڠ لياوبيه اوبيوت دري ورڬ كلومڤوك ايتنيس لاان دري ڤادوم بوه دايره ڤركوتأن.
دبنديڠ دايره ڤندسأن، ڤيڠڬيرن كوتا بياسا جيه نا كأوڤاداتن ڤندودوق يڠ لياوبيه راييك، ستندر اوديڤ يڠ لياوبيه تيڠڬي، سيستم جالن يڠ كومڤليك س، لياوبيه لي توكو ڠن ريستورن وارلابا، دان لياوبيه دت لاهن ڤرتانين ڠن ستوا ليار.
"تاڤي، دري ڤوڤولسي ميتروڤوليتن ڽواي، نيبق طان ٢٠٠١ كاراب سيوتاوڠإيه جيه تيڠڬاي د ليڠكوڠن داوڠان كڤدتن ڤندودوق اوبيوت، داوڠان هاڽ سابوه دري ليميڠ يڠ تيڠڬاي د ليڠكوڠن ڤركوتأن يڠ خاص."
د سلوروه كندا، نا رنچان كومڤريهنسيف كاو مڠكڠ ڤڽ بارن.
مايوريتس ڤرتومبوهن ڤندودوق بارو-بارو ڽو د له بوه ولايه ميتروڤوليتن ترايق د كانادا (تورونتو راي، مونترل راي، دان ۏنچووۏر راي) ن د کوتا مديا نون-نت۔
ڽواي كرنا انيك سا ڠن جاوجق ڬيوڬرافيس يڠ راييك ددالم باتس كوتا.
دالم سينسوس ٢٠١٦، كوتا چلڬري نا ڤوڤولسي ١.٢٣٩.٢٢٠، سيودڠكن ولايه ميتروڤوليتن چلڬري مميليقي ڤوڤولسي ١.٣٩٢.٦٠٩، ڽن دڤاوتيڽوق سيوباڬين راييك اورياوڠ د چم چلڬري تيڠڬل د دالم باتس كوتا.
د ايڠريس ڤمرينته داوسها كاو دڤاوتاوربكن كڤدتن ڤندودوق مينيموم نيبق سكيما ڤروموهن يڠ بارو د ڤادوم باڬين ايڠريس تڠڬارا.
ڤيڠڬيرن كوتا دتومي د ڬوادلاجار، المكسيك چيتي، مونترريي، دان سيوباڬين راييك كوتا راييك.
"سإيريڠ ڤرتومبوهن ڤيڠڬيرن كوتا غلا منڠه دان ڬله اتاوه، اريا ڤڠهوني ليار كلس مييوب كاميرنده، تراوتما "كوتا يڠ ڬاديه" د مك سايكو، چمڤامينتوس د چيلي، برريادس د ڤرو، ۏيللا ميسيرياس د الأرجنتين، اسينتامينتوس د ڬواتمالا دان فاۏيلا د براسيل."
نيبق كاسوس ايلوستراسي افريك سلتن، ڤرومهن ردڤ ك دباڠون.
ديدره-دره ترتنت لاڬ كلڠ، سوبڠ جاي دان ڤتاليڠ جاي، ڤيڠݢيرن کوتا ك ممبنتوک اينتي دري تومڤت-تومڤت ڽو۔
دالم سيستم ڤيڠڬيرن كوتا، سيوباڬين راييك ارجالنن دري سابوه كوتا كومڤونين كاو كومڤونين لاان دڤاوهاروس موتو دتماڠ جالن كوليكتور، هان ڤدولي سبراڤ ڤاناوق اتاو جارق جيه.
ماونياي نا كچلاكأن ترجادي د كوليكتور، اتاو ماونياي كونتروكسي جالن دڤاوهمبت اروس، مك مندوم سيستم جالن جاوت هان برڬونا سمڤواي ڤڽومبتن د ڤاوڬليه.
هاي ڽواي دڤاودوروڠ موتو بهكن كاو جارق يڠ اوبيوت ڤادور توه يرد اتاو ميتر يڠ موڠكن جاوت نيبق ڤادوم-ڤادوم ميل اتاو كيلوميتر كرنا جاريڠن اتاو جالن
سيوچارا سام-سام، مندوا كلومڤوك يڠ بايياواي ڤاجق ڽواي مواكيلي سومبر ڤنداڤتن ڤوتينسيال يڠ سيوباڬين راييك ڬولوم دمنفعتكن يڠ موڠكن مولاي دڤاوتارڬيت بوايت كوتا سيوچارا اڬريسيف، فون ماونياي اورياوڠ ڽن سيودڠ برجواڠ.
لاڬو-لاڬو ڤرانچيس سڤرتي لا زون اوليه فرéهيل ﴿١٩٣٣﴾، اوايك س قواتري چواينس د لا بنلياييواي اوليه داميا ﴿١٩٣٦﴾، م بنلياييواي اوليه ردا چايري ﴿١٩٣٧﴾، اتاو بنلياييواي اوليه روبيرت لماورياوايك س ﴿١٩٥٣﴾، سچارا ايكسڤليسيت دڤاوبڠكيت ڤيڠڬيرن كوتا ڤاريس سجق ١٩٣٠-ان. .
سينم ڤرانچيس ڽن اكن سيوڬرا تاوتاريك نيبق ڤروبهن ڤركوتأن د ڤيڠڬيرن كوتا، اڠان فيلم-فيلم سڤرتي مون اونچلي اوليه جچقويس تاتي ﴿١٩٥٨﴾، لءامواور ايزيست اوليه ماوريچ ڤيالت ﴿١٩٦١﴾ اتاو توو اور ثرياي ثيڠس ا قنوو ابواوت هير اوليه جين-لوچ ڬودرد ﴿١٩٦٧﴾.
"لاڬو طان ١٩٦٢ ""ليتتلي بوزيس"" اوليه مالۏين ريينولدس دڤاوچمواوه ڤركمبڠن ڤيڠڬيرن كوتا ڠن نيلاي-نيلاي بورجواس ڠن كونفيرميس يڠ دراس بوايت جيه. سيودڠكن لاڬو ١٩٨٢ سوبديۏيسي اوليه بند كندا رش ڽن ڤيه نا دبحث ڤيڠڬيرن كوتا، سڤرتي حالڽ روچكينء تيه سوبوربس اوليه بن فولدس. "
اوۏر ث هدڬ ڽن اداله کوميک سترڤ سنديكاسي يڠ ديتوله ل مچهل فري دان ديڬمب ل ت۔ لويس۔
سريل تلۏيسي ايڠڬره سڤرتي ث ڬوود ليف، بوتترفليس دان ث فلل اند ريسي اوف رڬينلد ڤررن ك ديڤوڬمب داءيره بينه کوتا يڠ توراوت ݢيت توتاڤي چوكوڤ برت جوت كو بوسن، دان ڤندودوق جيه ترلالو ديڤوسسوءايي دراو اتاو چندروڠ جوت كو ڤوڠو۔
ديسا ڽن اداله ڤموكيمن اتاو كومونيتس مأنسي يڠ كامياوتومڤوك، لياوبيه راييك دري دوسون تاڤي لياوبيه اوبيوت دري كوتا ﴿ والاوڤيه كوتا ڽن سيوريڠ دڤاوڬيت كاو دڤأڬامبا دوسون اتاو كوتا اوبيوايت.﴾ داوڠان ڤوڤولسي بياسا جيه بركيسر دري ڤادور توه هيڠڬ ڤادوم ريبياي.
ڽواي ڤيه موڠكن سڤيسياليس تاوناڬ كاورجا ڠن كراجينان ڠن ڤڠمبڠن لي ڤاوداڬڠ.
اوكورن-اوكورن ديسا ساعت ڽواي لي برۏارياسي.
ديسا عموم جيه نا نيبق دايره ڤندسأن سيودڠكن كلورهن عموم جيه سوبديۏيسي ڤركوتأن.
سابوه ديسا اتاو كلورهن ين اداله باڬين دري سابوه كچامتن نيبق ڬيليرن جيه باڬين دري كابوڤاتين اتاو كوتا.
د مليسيا، سابوه كامڤوڠ دڤاوتنتيئ سيوباڬواي ولايه داوڠان ١٠.٠٠٠ اواييوڠ اتاو لياوبيه اوبيوت.
مندوم امة اسلام د ديسا ملايو اتاو إندونيسيا هاوا دماودعا كاو اورياواڠ ڽن، دان نا بركه دري الله سبحان وتعالى د اخيرة.
دارتن سيڠاڤورا اواا جيه نا ديسا كامڤوڠ تاوتاڤي ڤركمبڠن موديرن ڠن ڤكرجأن اوربنيساسي يڠ باڬه ك دڤاوڬيت اورياوڠڽن دبولدوسير، كامڤوڠ لوروڠ بواڠكوق اداله ديسا تراخير يڠ برتاهن د دارتن نڠرواي ڽن.
ديسا ۏيتنام اداله سيمبول خاص ڤرودوكسي ڤرتانين اسيا.
د سلوۏنيا، كات سلو دڤاكيق كاو ديسا يڠ ساڠت اوبيوت ﴿كورياوڠ دري ١٠٠ اورياوڠ﴾ دان دالم دايلايك; كات بهاس سلوۏنيا ۏس دڬوناكن د مندوم سلوۏنيا.
ڽواي جاوت ريلاتيف ترهادڤ بهاس سنسكرتا لاڬي كات افڬن ده ڠن كات بهاس إندونيسيا ديسا.
سكيتر 46% دري مندوم اورياوڠ يڠ برميڬراسي ك مڠوبه تاومڤت تيڠڬاي اورياوڠ ڽن دري سابوه كوتا ك كوتا لاين.
اونيت ادمينيستراسي تروبيوت دري كقيصرن روسيا، سابوه ۏولوست، اتاو ڤنروسجيه سوۏيايت اتاو روسيا موديرن، سابوه سلسوۏيايت، بياساجيه برمركس د سلو دان منچاكوڤ ڤادوم-ڤادوم بوه ديسا تتڠڬ.
سمنتارا ڤارا ڤاوتاني د روسيا تاوڠإيه تيڠڬاي د سابوه ديسا د سكيتر روموه بڠساون، سابوه كلوارڬ چوسساچق سيوريڠ تيڠڬاي د ڤرتانينجي كاودرااو ، يڠ دسبوت ختور.
نامون نا جنيس ڤموكيمن لاان يڠ لياوبيه اوبيوت يڠ دسبوت دالم بهاس اوكراينا سيوباڬواي سليسچي селище
ڽن مواکيلي جنيس ڬمڤوڠ اوبوت يڠ موڠکين تم جوت كو خكوتر، ڤموكيمن نلاين، اتاو دچه۔
نامون، امبيڬويتس سيوريڠ دهيندري سيهوبوڠن داوڠان ڤرمقيمان اوربن داوڠان مروجوقجيه نيبق تڤاييوڬونا سيڠكتن لهياي بوه حروف سمت سباڬواي ڬنتواي جيه.
اورياوڠ ڽن ساڠت ڤوڤولر سأولم ريفورماسي ستوليڤين د اواا ابد كاو ٢٠.
ڬمڤوڠ يڠ لبيه رايق جوݢ جوت جيسبوت سباڬو فلچكن اتاو مركت ترݢنتوڠ ولايه جيه۔
ميثلجيه لاڬاي د دايره لاڬاي لينچولنشيري وولدس، ديسا-ديسا سريڠ دتماوڠ د سڤنجڠ ڬاريس مات ااي د تاوڠإيه ليريڠ بوكيت، دان براسا دري ڤموكيمن ڬرإيه مات ااي، دڠين سيستم لاڤڠن تربوك اصلي د سكيتر ديسا.
ڤادوم-ڤادوم بوه ديسا ك ڬاديه ﴿ميثل جيه، ديسا ابد ڤرتڠهن يڠ سڤي﴾، تاوكادڠ منيڠڬلكن ڬرجا اتاو روموه بڠساون دان تاوكادڠ هاڽ ڬوندوكن د لادڠ.
ڬمڤوڠ-ڬمڤوڠ لن ك تيموه ڠن برڬابوڠ دان سريڠ ثت ممبنتوک ڤوست-ڤوست دالم داءيره ڤيڠݢيرن كوت—لاڬ همڤستد د لوندون دان ددسبوري د منچهستر۔
تا اييو سباڬواي جواوه دري هيروق ڤيكوق هوديڤ موديرن، ڽن دريڤريسينتاسيكن سباڬواي تنڠ ڠن هرمونيس، ماونياي نا باچوت تاكلن ك دالم.
ڽواي﴿لاڬاي مورتون، چونتي دورهم﴾ تومبوه دري دوسون واتياي ڠوڤ جيه تامبڠ باتو بارا د اواا ابد ك-٢٠ دڤاوعقيبة ڤرتومبوهن ڤسات دالم ڤوڤولسي اورياوڠ ڽن دان ڤميليك تامبڠ باتو بارا دڤاوباڠون ڤروموهن، توكو، ڤوب، دان ڬرجا بارو.
مالتبي دباڠون د مييوب نأوڠن سهيايڤبريدڬي چوال اند ايرون چومڤني دان منچاكوڤ لي رواڠ تربوك دان ڤڽديان تامن.
ديسا يڠ خاص نا ڤوب اتاو ڤڠينڤن، توكو، دان ڤنداي بسي.
نامون، ڤادوم-ڤادوم بوه ڤاروكي سيڤيل هان ڤاروكي، كوتا، اتاو ديوان كوتا يڠ نا فوڠسي اتاو ڤرتموان ڤاروكي يڠ برفوڠسي.
د سكوتلندي، يڠ سأوترا ڽن نا شيت مروڤاكن ديوان كومونيتس، نامون، مسكيڤون مروڤاكن بادن هوكوم، اورياوڠ ڽن هان ككواسأن ايكسيكوتيف.
ديثتريق داننيييه ترديري دري لهياي ڤلوه نم ديسا اوبيوت، يڠ مليڤوتي المرح، قفيرچهلن، قفيرهباب، حقايلالعظيمه، سياير، بخواون، ميريتا، اسسواون، سفيايري، خرنواوب، كتتان، قفيرهابواو، زغارتڬريين، اين قيبيل.
ديننيييه نا ليڠكوڠن ايكولوڬي يڠ ساڠت ڬيت يڠ دڤاو ڤونوه داوڠان اوتاون، لمڤوه بوه كايياي دان بلڠ.
ديسا-ديسا د سلتن سوريه ﴿هاءوران، جبال الدروزي﴾، تيمور لاوت ﴿ڤولاو سوريه﴾ دان لمبه لهوڠ اورونتس سباڬيان راييك برڬنتوڠ نيبق ڤرتانين، تراوتما بيجي-بيجين، سايورن، ڠن بواه-بواهن.
كوتا-كوتا ميديترانيا د سوريه، لاڬاي ترتوس ڠن لاتكيا نا تيڤي ديسا يڠ سروڤا.
"تيايڤ اوربنيساسي ڽن اداله ""ڤوايبلو"" كچوالي ماونياي د ڤاوايك دڠن ديكريت ك كاتڬوري برايكوتجيه."
نامون، ڽواي اداله هاي يڠ عموم; د لي نڬارا باڬين، نا ديسا-ديسا يڠ راييك جيه لبيه راييك دري كوتا-كوتا تروبيوت د نڬارا باڬين.
دالم ڤادوم بوه كاسوس، ديسا موڠكين برباتسن ڠن كوتا اتاو كوتاڤراجا، دالم هاي ڽواي كدواجيه موڠكين نا ڤمرينتاهن يڠ تركونسوليدسي.
هيمڤستياد، ديسا ترراييك، نا٥٥.٠٠٠ ڤندودوق; ممبوات جيه لبيه ڤدت درڤد ڤادوم بوه كوتا نڬارا باڬين.
ديسا ارليڠتون هيغث، اللينواس نا ٧٥.١٠١ ڤندودوق نيبق سينسوس ٢٠١٠.
ڬمڤوڠ جوت جيڬابوڠكن تانوه د موڤادوم بوه كوتڤراجا دان بهکن موڤادوم بوه کابوڤاتين۔
ديسا تراييك اداله منومونياي فاللس، يڠ نا لبيه دري ٣٢.٠٠٠ ڤندودوق.
"د مريلند، سابوه ولايه يڠ دتيڽوق ""ديسا ..."" جاوت بروڤا كوتا يڠ ترڬابوڠ اتاو ديثتريق ڤاجق خصوص."
نيبق واتياي ڽن ڤڠواسا عادة اواا جيه نا ككواسأن مطلق د ولايه ادمينيستراسيجيه.
تيايڤ ديسا هاوسا دڤراينته اوليه ماڬجي ﴿كأوڤالا ديسا﴾ يڠ برتڠڬوڠ جاوياوب كڤد حاكيمي ﴿واليكوتا﴾ د تيڠكت كوتا.
اورياوڠ ڽن نا روموه لومڤور دڠن اتڤ جومڤوڠ، لاڬاي د سباڬيان بسر ديسا د اوتارا، اوبوڠ سڠ جاوت ڤمنداڠن عموم.
يڠ لاان برونتوڠ نا مون دالم جارق جق ڠن تاڤق.
اتلس ڽن اداله كومڤولن ڤتا; ڽن بياساجيه بونديل ڤتا بومواي اتاو ولايه بومواي.
جودول ڽواي دبري دفينيسي مرچاتور تنتڠ كات سباڬواي ديسكريڤسي ڤنچيڤتأن ڠن بنتوق بن-مندوم عالم سمستا، كن هاڽ سباڬواي كومڤولن ڤتا.
سابوه اتلس ميجا دڤاوڬيت ماوهي دڠن بوكو ريفيرنسي.
"دالم كرتوڬرافي، ڬرإيه كونتور ﴿سريڠ ديقهياون ""كونتور""﴾ دڤاوهوبوڠ تيتيق-تيتيق دڠن لمبوڠ ﴿كتيڠڬين﴾ يڠ سام د اتاوه ڤرموكأن ترتنتيئ، لاڬاي ڤرموكأن لااوت رات-رات."
ڬراديان فوڠسي سابي تڬق لوروس ترهادڤ ڬرإيه كونتور.
ڬاريس كونتور ڽن اداله لڠكوڠ، توڤت اتاو چمڤوران مندوا ڬرإيه نيبق ڤتا يڠ مڠڬمبا ڤرڤوتوڠن ڤرموكأن ڽات اتاو هيڤوتتيس دڠن سابوه اتاو ليبيهه بيدڠ هوريزونتل.
نيبق طان١٧٠١، ايدموند حالليي دڤاوڬونا ڬاريس لاڬاي ڽن ﴿اسوڬون﴾ نيبق ڬرافيق ۏارياسي مڬنيتيق.
نيبق ثون ١٧٩١، ڤتا ڤرنچه اوليه ج۔ ل۔ دوڤاءن-تريل ڬوڬوناكن ڬاره کونتور نيبق انترۏل ٢٠ مت، هاسور، لمبوڠ تيتيق، دان باݢين ۏرتيکل۔
ايسوبث هنا سچارا روتين جيڤوڬونا نيبق ڤتا لاءوت سمڤو ڤتا لاءوت روسيا دري ثون ١٨٣٤، دان ڤتا ايڠڬره دري ثون ١٨٣٨۔
سمڤو ثون ١٩٤٤، جوهن ك۔ ورغت منتڠ لوبه ݢالق ايسوڬرم، تتاڤي هنا ڤرنه جيڬوناكن سچارا لواه۔
مسكيڤون نا اوڤاي اونتوق مميليه سابوه ستندر، مندوم الترناتيف ڽواي برتاهن هيڠڬ ساعت ڽواي.
ستاسيون چواچ جراييوڠ دڤوسيسيكن سچارا تڤت نيبق ڬرإيه كونتور ﴿ماونيا نا، ڽواي منونجوقكن ڤڠوكورن يڠ سام ڤرسيس دڠن نيلاي كونتور﴾.
دالم ميتيورولوڬي، تكنن باروميتريك يڠ دڤاوداوه دڤاوترن ك ڤرموكأن لاوت، كن تكنن ڤرموكأن د لوكاسي ڤتا.
عيسىللوبر ڽن ڬاريس يڠ مڠهوبوڠكن تيتيق-تيتيق داوڠان تكنن يڠ سام يڠ نا بروبه سأولم انترۏل واتياي ترتنتيئ.
ڬراديان عيسىللوبر ڽن اداله كومڤونين ڤاونتيڠ دري ڠان كارنا اورياوڠ ڽن منيڠكتكن اتاو ڬاڤريترن ڠان ڬيوستروڤاق.
اسوتيرم نيبق ٠ °چ ديقهن تيڠكت ڤمبكوان.
دري كونتور ڽواي، راس ميدن عموم جاوت دڤاوتنتيئ..
دالم کرتوݢرافي، انترۏل کونتور ڽن اداله ڤربدأن تيڠکت لمبوڠ انتارا ڬاره کونتور يڠ جارق جيه تاو۔
ڤڠڬابوڠن دوا اتاو لياوبيه ڬرإيه كونتور ڽن دڤاوتوڽوق كاو تبيڠ.
بياساجيه انترۏل كونتور كونساستن نيبق مندوم ڤتا، تتاڤي نا ڤڠچوالين.
ڤاوكاوه ملينتاسي ڬرإيه ايكويڤوتينسيال مواكيلي دايك اتاو دترن، ڤوتينسي دسيمڤولكن دري لابيل نيبق مواتن.
چوره اوجاون اسم دڤاوتوڽوق نيبق ڤتا دڠن اسوڤلتس.
ڬاريس كونتور نا دڬوناكن كاو هاي منمڤيلكن اينفورماسي نون-ڬيوڬرافيس د بيدڠ ايكونومي.
اسولين ڽن برڬونا اونتوق مواكيلي لياوبيه دري دوا دمنسي ﴿اتاو كوانتيتس﴾ نيبق ڬرافيق دوا دمنسي.
دالم منفسيركن ڬمبر رادر، اسودوڤ اداله ڬاريس كچڤتن دوڤڤلير يڠ سام، دان اسوايكهو اداله ڬاريس ريفليكتيفيتس رادر يڠ سام.
ورنا ڬرإيه ڽن اداله ڤيليهن سجومله ڤيڬمن يڠ سسواي داوڠان تمڤيلن.
جنيه ڬرإيه مڠاچو نيبق ڤاوكاوه ڬرإيه كونتور داسر ڤدت، ڤوتوس-ڤوتوس، ڤوتوس-ڤوتوس اتاو ڤوتوس-ڤوتوس دالم ڤادوم-ڤادوم بوه ڤول لاين اونتوق دڤاوڬيت ايفيق يڠ دڬالق.
ڤنننداان نوميريك ڽن اداله چارا اونتوق جاوت دڤاوداوه اريماتيك دري ڬرإيه كونتور
ماونياي ڬرإيه كونتور هان دبري لابيل نوميريك دان ڬاريس يڠ تاو نا ڬاي يڠ سام ﴿دڠن بوبوت، ورنا، دان جاونإيه يڠ سام﴾، مك اره ڬراديان هان جاوت دڤاوتنتيئ دري ڬاريس كونتور منتيڠ
ڤتا كونتور يڠ دبري لابيل داوڠان بيوتوءي ممبنتو ڤمباچ دڠن باڬه مڠينترڤريتاسيكن بنتوق ميدن.
اوه لياوه نيبق ڽن كواوردينات تمڤت لاان د اوكو دري تيتيق كونترول يڠ ڤلاڠ تاو ملالوءي سورۏيا.
فينومينا ڽواي د خان ديڬسي داتوم.
اوسها يڠ لياوبيه امبيسيوس لاڬاي ستروۏي ڬيودتيچ ارچ ملينتاسي ايروڤا تيمور ﴿١٨١٦-١٨٥٥﴾ ڠن ڬريات تريڬونوميتريچل سورۏيي اوف اينديا ﴿١٨٠٢-١٨٧١﴾ دڤاجوه واتياي يڠ تريڤ، تتاڤي هان مڠحاصيلكن ايستيماسي بنتوق ايلليڤسواد بومواي يڠ لياوبيه اكورت.
دفينيسي ڤركيرأن ڤرموكأن لااوت ڽن اداله داتوم وڬس ٨٤، سابوه ايلليڤسواد، سيودڠكن دفينيسي يڠ لياوبيه اكورت اداله ايارث ڬراۏيتاتياونل موديل ٢٠٠٨ ﴿ايڬم٢٠٠٨﴾، ڽن دڤاكيق ستيدق جيه ٢.١٥٩ هرمونيك بولا.
واتياي دڤاوڬونا هان كواليفيكاسي، اصطلاح ڬرإيه لينتڠ مڠاچو نيبق ڬاريس لينتڠ ڬيودتيق.
دماوڬيسي داتوم انتارا دوا داتوم ترتنتيئ جاوت برۏارياسي دري سابوه تمڤت ك تمڤت لاان دالم سابوه نڬارا اتاو ولايه، دان جاوت بروڤا ڤاو منتيڠ دري نول هيڠڬ راتوسن ميتر ﴿اتاو ڤادوم كيلوميتر اونتوق ڤادوم-ڤادوم ڤولاو ترڤنچيل﴾.
ميثلجيه، د شدني نا ڤربيداان ٢٠٠ ميتر ﴿٧٠٠ كاكي﴾ انتارا كواوردينات ڬڤس يڠ دكونفيڬوراسي د ڬدا ﴿برداسركن ستندر ڬلوبال وڬس ٨٤﴾ دان اڬد ﴿دڬوناكن اونتوق سيوباڬين راييك ڤتا لوكل﴾، يڠ مروڤاكن كسالهن راييك يڠ هان جاوتت دتريمنڬ كاو ببراڤ اڤليكسي، لاڬاي سيوباڬواي لوكاسي سورۏيا اتاو لوكاسي اونتوق سكوبا ديۏيڠ.
كارنا داتوم ريفيرنسي جاوت نا جاري-جاري يڠ بربيدا ڠن تيتيق ڤوست يڠ بربيدا، تيتيق ترتنتيئ د بومواي جاوت نا كواوردينات يڠ برات بربيدا ترڬنتوڠ نيبق داتوم يڠ دڤاوڬونا اونتوق ملاكوكن ڤڠوكورن.
داتوم ريفيرنسي يڠ ڤلاڠ ثات عموم دڤاكيق د اميريك اوتارا ڽن اداله ناد٢٧، ناد٨٣، دان وڬس ٨٤.
"داتوم ڽو، جيتندا سباڬو ند ٨٣ ۔۔۔ جيداسركن نيبق ڤڽسواين ٢٥٠۔٠٠٠ تيتيق ترماسوق ٦٠٠ ستاسيون ساتليت دوڤڤلر يڠ جيڤوباتس سيستم ک اصل ڬوسنترس۔"""
ڽواي اداله كراڠك اچوان يڠ دڤاوڬوناكن اوليه دڤارتمان ڤرتاهنن اس ﴿دود﴾ دان دڤاوتاوتاڤ اوليه بادن اينتليجين ڬيوسڤسيال ناسيونل ﴿ڠا﴾ ﴿سيوڬولوم بادن ڤمتأن ڤرتاهنن، اوهلياوه ڽن بادن ڤمتأن دان ڤنچيترأن ناسيونل﴾.
ڽن دڬوناكن سيوباڬواي كاورڠك ريفيرنسي كاو سيارن ڬڤس ايڤهيميريديس ﴿اوربيت﴾ مولاي ٢٣ جانواري ١٩٨٧.
ڽواي جاوت كراڠك اچوان كاو اوربيت سيارن ڤد ٢٨ جوني ١٩٩٤.
وڬس ٨٤ ﴿ڬ٨٧٣﴾ دادوڤسي سباڬواي كراڠك اچوان كاو اوربيت سيارن نيبق ٢٩ جانواري ١٩٩٧.
وڬس ٨٤ اداله داتوم ستندر دفاولت كو کوءوردينت يڠ جيكوبه دالم اونيت ڬڤس ريکرياسي دان کومرسيال۔
ميثلڽ، ڤربيداان ممبوجور انتارا سابوه تيتيق د ايكواتور د أوغندا، د لمڤڠ افريك، دان سابوه تيتيق د ايكواتور د إكوادور، د لمڤڠ اميريك سلتن، منيڠكت سكيتر ٠،٠٠١٤ دتيق بوسور تيايڤ طان جيه.
سباڬيان راييك ڤمتأن، لاڬاي دالم سابوه نڠرواي، هان منچاكوڤ ڤلات.
ڤتوليماي داوجوه جيه دڠن ادوڤسي ڤونوه بوجور دان لينتڠ، درڤد مڠوكو لينتڠ دالم هاي ڤڽڠ اورواي ڤرتڠهن موسيم سو'اوم.
كرتوڬرافي ماتماتيكا دسمبوڠ د ايروڤا مڽوسول ڤموليهن مكسايموس ڤلانوديس دري تيك س ڤتوليماي دت سيوڬولوم ١٣٠٠; تيك س ڽن دبري ارتي ك دالم بهاس لاتين د فلورينچ اوليه جاچوبوس ڠايلوس سكيتر نيبق تاهون ١٤٠٧.
اورياوڠ ڽن كمودين مميليه ڤمتأن يڠ ڤلاڠ تأوڤات دري سيستم كواوردينات بولا ك ايلليڤسواد ڽن، يڠ ديقهن سيستم ريفيرنسي ترايستريال اتاو داتوم ڬيودتيق.
(φ, or phi) سابوه تيتيق دڤرموكأن بومواي ڽن اداله سودوت انتارا بيدڠ ايكواتور ڠن ڬرإيه لوروس يڠ دليواتي تيتيق ڽن دان ليوات ﴿تاو﴾ ڤوست بومواي
مندوم مريدين ڽن باڬين دري ايليڤس راييك ﴿سريڠ دسبوت ليڠكرن راييك﴾، يڠ ماوامڤك د قطب اوتارا ڠن سلتن.
مريدين انتيڤودل ڬرينويچه اداله ١٨٠ ° و دان ١٨٠ ° اي. ڽواي هان جاوت دڬابوڠكن داوڠان ڬاريس تڠڬل انترناسيونل، يڠ مڽيمڤڠ دريجيه د ببراڤ تمڤت كارنا السن ڤوليتيك ڠن كينيامانن، ترماسوق انتارا روسيا تيمور جواوه دان كڤولاوان الاوتيان بارت جاوه.
كواوردينات نيبق ڤتا بياساجيه دالم هاي اوففسيت اوتارا ن دان تيمور اي ريلاتيف ترهادڤ اصل ترتنتيئ.
دالم ݢيوݢرافي، ڬاره لينتڠ ڽن اداله کوءوردينت ڬوڬرافس يڠ جيڤوتنت ڤوسيسي اوتار-سولاتن سابوه تيتق د ڤرموکاءن بومو۔
لينتڠ دڬوناكن بيوسام-سام داوڠان بوجور كاو دڤاوتنتيئ لوكاسي يڠ تڤت دري فيتور د ڤرموكأن بومواي..
لڠكه كدوا ڽن اداله دكيرا ڬيواد داوڠان ڤرموكأن ريفيرنسي يڠ لياوبيه سدرهان سچارا ماتيماتيس.
ڬرإيه لينتڠ ڠن بوجور كونستن سابن ممبنتوق ڬراتيچولي نيبق ڤرموكأن ريفيرنسي.
"كارنا نا لي ايلليڤسواد ريفيرنسي يڠ بربيدا، ڬاريس لينتڠ يڠ تڤت دري فيتور د ڤرموكأن هان اونيك: ڽو دتكنكن دالم ستندر اسو يڠ دڤڬه بهوا "" تنڤا سڤيسيفيكاسي لڠكڤ دري سيستم ريفيرنسي كواوردينات، كواوردينات ﴿يعني لينتڠ ڠن بوجور﴾ ڤلاڠ هان امبيڬو ڠن ڤلاڠ بروق هان ارتي""."
بيدڠ يڠ رق ڤوست بومو ڠن تڬق توايڤت ترهادڤ سومبو روتسي دكوه ڤرموكأن بق ليڠكرن راييك يڠ دسبوت خطاوليستيوا.
ۏارياسي واتي دڤڬه لوبيه لڠكڤ لم ارتيكل تنتڠ كميريڠن اكسيال.
سيتواسي تبلايك بق تيتيق باليق ماتاورواي جوني، واتي ماتاورواي تيڠيه د اته د تروڤاچ اوف چنچر.
كارنا ڬرإيه لينتڠ ددفينيسيكن سيهوبوڠ دڠين ايلليڤسواد، ڤوسيسي تيتيق ترتنتو هان سام ڤد تيڤ ايلليڤسواد: سيدرواي اوريڠ هان مرمڤك سچارا تڤت دڤتنتيئ ڬرإيه لينتڠ ڠن ڬرإيه بوجور دري فيتور ڬيوڬرافيس دڠين هان دڤتنت ايلليڤسواد يڠ دڤاكيق
لينتڠ ڬيوڬرافيس ڤايه دڤاكيق دڠين هتاي-هتاي.
ايۏالواسي اينتڬرال جارق مريدين ناكيه ڤوست لي ستود د ڬيوديسي ڠن ڤروييكسي ڤتا.
نا دوا ميتودي اونتوق ملنجوتكن.
ساعت مڠكونۏرسي دري اسوميتريق اتاو كونفورمل ك ڬيودتيق، دوا اتراسي نيوتون-راڤهسون دبياي اكوراسي ڤريسيسي ڬندا.
ڤربيداان يڠ دتونجوقكن بق ڤلوت ناكيه لم مينت بوسور.
ترنسفورماسي انتارا كواوردينات ڬيودتيق ڠن چرتسين جيت دتمي لم كونۏرسي كواوردينات ڬيوڬرافيس.
سچارا عموم ۏرتيكل سجاتي بق سواتو تيتيق د ڤرموكأن هان تڤت برتڤتن ڠن نورمل ك ايلليڤسواد ريفيرنسي اتاو نورمل ك ڬيواد.
بوجور ناكوه کوءوردينت ڬوڬرافس يڠ جيڤتنت ڤوسيسي تيمو-بارت سواتو تيتيق د ڤرموکاءن بومو، اتاو ڤرموکاءن بندا لاڠت۔
مريدين فون، يڠ ملواتي توءي رويل اوبسرۏتوري، ڬرينويچه، ايڠڬريس، ددفينيسيكن سباڬاي ڬاريس بوجور ٠° منوروت كونۏينسي.
وقتو لوكل ﴿ميثلڽ دري ڤوسيسي ماتهاري﴾ برۏارياسي دڠن بوجور، ڤربيداان ١٥° بوجور سسواي دڠين ڤربيداان سي جم واتي لوكل.
ڤرنسڤڽ ماڠت، تاڤي ل ڤركتق جيه اونتوق تاتوم ميتودى يڠ اندل اونتوق تاڤوتنت ڬاره بوجور ڤرل وات موءابد-ابد دان ڤرل اوڤاي دري ڤادوم-ڤادوم بوه ڤميكي علميه تورايك۔
مريدين فون جيه ملواتي الايك ساندريا.
جيه دڤاكيق مريدين فون ملالوءي كڤولاوان چانري، سهيڠڬ بن-بندوم نيلاي بوجور اكن ڤوسيتيف.
استرونوم هيندو غىن إسلام دي ڤىوكىمڠ لاجو ڤيكىران -ڤيكيران ثوا. لىو إتاماه تومڤات بارو ثىن كايىم إڤىوتيغكات داتا ڤتولىمي
باك اباد ڤوتڠهان دودو, كومىڠ بولجر ݢىوݢرافي دلم أودىڤ إيوو لوم دبارت, سإرىڠ مىتامه ڤرجالانن, ڠن بىاسسوا عراب مولي دتوري رىت هوبوڠن دىڠن سڤاثل ڠن افريك أوتار
كريستوڤر كولومبوس دڤݢوت دوا بوه أوسه دڠن دڤاكك ݢرهان بولن أنتوك إيتامڠ ݢاره بوجو جيه, يڠ ڤهون دڤولو سون, باك تݢݢي ١٤ سبتمبر١٤٩٤ (ليو كدوا), ڠن كدوا دجاميك باك تݢݢي ٢٩ فبراير ١٥٠٤ (ليو كڤت(
اوي جيه الات أنتوك ڠيڠ, دڤكمبڠ سلام سيتڠه اباد لىه ثن دڤأوبه جوت كىو الات يڠ ݢوت تهت.
بق دارت، ماس دري ماوكمبڠ تيليسكوڤ ڠن جم بندول تروه تاوڠإيه ابد كاو-١٨ دڤاوده ڤاونيڠكتن ييڠ سابي دالم جومله تومڤت ييڠ ڬرإيه بوجو جيه كلهيه دڤاوتنت ڠن اكوراسي ييڠ دتماڠ لم اكاي، كاييم دكالي ڠن كسالهن دكوريڠ دري سا دراجت، ڠن راڤ سابي دالم ٢-٣
دڤىݢت ڤڠاماتن يڠ توڤت دݢىلومبڠ لاؤت جيؤه لوبه برت داريڤدا باك دارت, ڠن جيم ڤندولوم هن مىفوڠسي ڠن دلم كونديسي ثو
ثو دتاوركن دوا بوه تڠكة ڤڠهرݢائن, أنتوك سولوس دالم ١ْ ڠن ٠,٥ْ
ڤكرجائن ثو ددوكڠ ڠن دبايى ڠن مىريب ڤوند داري دىون ݢاريس بوجور, تىتاڤي جيه دأوساه أنتوك مىتامىڠ ڤىڠ تروه هديه ڤلىڠ لى سىرايىك £٢٠.٠٠٠, اخى جيىه دتىريمڠ ڤىڠ تامه باك تهون ١٧٧٣ لىه إنترفنسي ڤرلمن.
جارك بولون مولاي جيڤكىك لى عموم لىه تهون ١٧٩٠
ڠن باڬه جث بهوا تيليݢرف جوت جيڤاكق اونتوق ايكرم سڽل واتي اونتوق ڤوتنت ڬاره بوجو۔
سورفي دڤيتيتڤ رنت لوكاس يڠ دڤتاكن ريت اميريكا تيڠه ڠن سيلاتن, ڠن هيندي بارت, ڠن سيجيؤه جيڤڠ ڠن چينا باك تهون ١٨٧٤-٩٠
ثو مؤوبه وات تلݢرم نيركابل نا باك اوي اباد كي ٢٠
سيستم نافيݢاس رادي مولي جيڤاكيك سچار عموم لىه ڤرڠ دوث ٢
دڠن ڤڠچوالين دكليناسي مݢنىتيك, مندوم متود تربكتي باݢاه
بوجو باك سابوه تيتك ڠن مڠهيتوڠ بدا وات انتار تيتك جىه دلوكؤسي جيه ڠن وات يونيفرسال تركوؤرديناس (أتچ)
كات تو دڤاكك كارنا تيتك موڠكن هان براد دتڠه زونا واة; روه چيت زونا واة دڤيتنت سچار ڤوليتيس, سامڤك ڤوسة ڠن باته ثن كايم تاهة هانن تڤودوكباك مريدين باك كليڤاتن ١٥ْ
كونفنسي ستاندر إنترناسيونال (ISO 6709) - بهوا تيمو ثنكوه ڤوسيتيف - تتاڤ دڠن سيستم كوؤردينة كارتسين جارو أون, دڠن كوتوب أتارا دواته
سجق ڽن اوق ڽن موڬنتو كو ڤندکتن ستندر۔
ڬود اداله روڤا ڤرموکاءن لاءوت د مييوڤ ڤڠاروه ڬراۏيتاسي بومو، ترماسوق ݢاي تارق ڬراۏيتاسي ڠن روتاسي بومو وات هنا ڤڠاروه لن لاڬي اڠن ڠن ڤاسڠ سوروت
ثن هاثا جوت دتوڤى رىت ڤڠوكو ڠن ڤرهيتوڠن ݢرافيتاسي يڠ إكستنسيف
مسكيڤون بومو فيسيك جيه نا إكسكورسي +٨.٨٤٨ م (ݢونوڠ إفرسة) ڠن ١٠.٩٨٤ (ڤالوڠ ماريانا), دفياسي ݢؤيد داري إلليڤسويد بركيسارداري +٨٥ م (إسلانديا) سامڤ ١٠٦ م (إندييا سلاتان), توتال كورڠ داري ٢٠٠ م
ميسي ماسسا دارة كونتيننتال ديجاك أوله سرڠكين ݢوها اتو سالورن, واته لاؤت دسالورن - سالورن ثن چيت اكان راڤ تو ݢن ݢؤيد
ثن بررتي وات تجاك ݢن كاڤي, سدرو أورڠ هان دڤرهاتيكن أوندولاسي ݢؤيد; ساب تڤاة ڠن لاڠات درو ميڤك دڠن ثن
ثن كارنا ساتيلية ݢڤس, يڠ ميڤوت تو ڤوسات ݢرافيتاسي بومو, چيت جيت دأوكو لامبوڠ بياس جيه تيه إلليڤسويد رفرنسي ݢيوسنتريس
ڤينريمڠ ݢڤس موديرن نا كيسي يڠ دڤيݢت دالم ڤراڠكات لوناك اواك ثن يڠ دڠن ثن اواك ثن ميتومڠ, دار ڤوسيسي سائة ثو, لامبوڠ ݢؤيد
ثو بولا ثن دودو تيتوڤ إي, لامبوڠ إى هان جوت سام باراڠ ݢاڤاة
ڽن كوه سببڽن ڤاكن لو ڤونريمڠ ڬڤس مت ن تابل ميت اوندولاسي اونتوق ڤوتونت ماڽڠ د واتوه لاءوت۔
بارڠ فون برداسركن داتا ساتليت ڬوچ نا ساچارا اونلين بك جوني 2010، مولاي الات لاينن دڤاكك ڤڠامت بومو بادن انتريقسا ايروڤا (اسا)
ڬيواد اداله واتيه ايكويڤوتينسيال ترتنتو، ڠن راڤ روه اونتوك دكيرا
بولا دوڽ اداله مودل بولا بومو، بندا لاڠت لائن جيه، اتاو بولا لاڠت
سابوه مودل بولا لاڠت دخىن بولا لاڠت
ڽو موڠكن دڤىده نڠرو ڠن كوتا-كوتا رايك ڠن جاريڠن ڬره لينتڠ ڠن بوجور
بياسا جيه، ڽن چيت اكن ممباڬي بولا لاڠت جيت راسي بينتڠ
دخين ڬلوب ڤهون يڠ دتوڤ ميأسي داري سترابو، يڠ مڠڬمبا ڬلوب أت كراتس داري رنتو 150 سم
لي بولا دوڽ دڤيڬت ديڠن كليلڠ سمت، سهيڠڬ أوكڽان اداله مودل بومو بك سكالا 1:40 جوتا
رڤ مندوم بولا دوڽ موديرن چيت دڤيڬت دڠان ڤاريلل ڠن مريدين، سهيڠڬ اورڠ جيت ايتوڤ ڤركيرأن كوؤوردينات سابوه لوكاسي
بولا تررستريال اوي يڠ مىڬامبا مندوم دوڽ جامن دڤيڬت د دوڽ اسلام
بيهايم اداله سيدرو اورڠ يڠ ڤيڬت ڤتا، نفيڬتور، ڠن اورڠ ميكات جرمان
سيڬلوم دڤيڬت دوڽ،بهايم كاله دسوميجك له هو-هو يڠنا
بولا دوڽ اوي لاإنجيه، هونت–لينوك س ڬلوب، چ
ڽو موڠكن ڬلوب ترتوها يڠ دڤيده دوڽ بارو
سابوه بولا دوڽ فاسيميلي يڠ دڤتوڽوق اميريك اوله مرتين ولدسيموللر بك طون 1507
ڬلوبوس إ م ڤ، ڤراڠكت إلكترو- مكانيس ترمسوك بولا ليموڠ اينچي كليه دڤاكك بك كاڤي لووا بومو سوفيت ڠن روسيا داري طون 1961 سمڤ 2002 سباڬاي اينسترومن نافيڬاسي
چارا ڤيڬت بولا دوڽ ڽو دڬامبركن بك طون 1802 دالم سابوه اوكران د تيه اڠليش انسيكلوڤديا لي ڬيورڬ كيرسلي
ڽو دڤودوك بك مسن يڠ ميبنتوك ديثك جيت كي بنتوك سيتڠه بولا
بولا دوڽ ڽو "سيڤ رايك" ڠن سيڤ ميهاي
يڠ اخينا لوباڠ انيك بيد سوفييت رت جرمان
بولت رايك، دتوري چيت سيباڬاي اورتودروم، داري بولا اداله ڤرڤوتوڠن بولا ڠن بيدڠ يڠ ميلواتي تيتك ڤوست بولا
كاسوس خصوص بولت بولا ڽن ميتنتڠ ڠن بولت اوبيت، ياإيت ڤرڤوتوڠن بولا ڠن بيدڠ يڠ هان ملواتي ڤوست
ڤڠچوالين اداله سيڤاسڠ تيتك انتيڤودل، يڠنا لي بولت رايك يڠ هان تاتوديم
ڤاڽڠ بوسو اوبيت داري بولت رايك دچوك سباڬي جارق انتارا دوا تيتيق بق اياتڬ بولا دالم ڬيوميتري ريمننين دڤت بولت اوبيت لاڬ ڽن ديخن بولت ريمننين
بولت رايك لاان جيه اداله بولت يڠ ممباڬي بلاهن بومو ڠن اي
دالم كرتوڬرافي، ڤرويكسي ڤتا اداله چارا اونتوق ڤيراتا اته بولا دوڽ جيت كي بيدڠ اونتوق ڤيڬت ڤتا
تيڬانتوڠ بق توجوان ڤتا، نا ديثتورسي يڠ جيت دتريمڠ ڠن يڠ لاإن جيه هان; اوله كارناڽن، ڤوركسي ڤتا يڠ بدا نا اونتوق ميڤيتاهن لادوم صفة بندا لاڬي بولا ديڠن دڤيرلا صفة لاإن جيه
ڤرويسكي اداله سوبجك دري لادوم بيدڠ ماتماتيكا اصلي، ترماسوق ڬيوميتري ديفرنسيل، ڬيومتري ڤرويكتيف، ڬن مانيفولد
سيبالك جيه، فوڠسي ماتماتيكا نوڤ يڠ مأوبه كوؤوردينات داري اته ميبلوق سچارا ديه ڠن ڬله كي بيدڠ اداله ڤرويكسي
بومو ڠن بندا لاڠت رايك لاإن جيه عموم جيه لوبه ڬت دمودلكن سباڬي سفيرويد اوبلت، سدڠكن أوبجك اوبيت لاڬى استرويد كايم نا بنتوق يڠ هان مىأتو
كارنا اته بومو يڠ ميبلوق هان ايسومتريك تىهادڤ بيدڠ، ڤلستارين بنتوق ڤتسي دڤواره كى سكالا فاريابل ڠن، عقيبة جيه، ڤىهيدڠ دايره يڠ هان ڤروڤورسيونال
توجون ڤىتا دڤىتنتوكن ڤرويكسي تيه يڠ هروه جىت كى داساي ڤىتا
تومڤوك داتا اداله اينفورماسي ڬيوڬرافيس; كولكسي اوقڽن ترڬنتوڠ بق داتوم ﴿مودل﴾ بومو يڠ دڤيله
لاڬى اينديكتريك تيسسوت، اينديكتريك ڬولدبرڬ-ڬوتت دداسي بق إينفينيتسيمال، ڠن مىڬامباكن ديثتورسي فلكسي ڠن سكونيسس (لنتو ڠن ميريڠ)
كادڠ ليه ساڬو بولا دڤاكق
چارا لاان اونتوق مىڬامباكن ديثتورسي لوكل اداله ملالوي سكالا سوڤق اتو ڬرادسي وارنا يڠ بايڠ جيه مواكيلي رايك جيه دفورماسي سودوت اتاو إنفلاسي اريال
كارنا بنتوق بومو يڠ سيبتوي جيه هان مىتنت، اينفورماسي ڬاده دالم لڠكه ڽو
سيباڬي ڤىبنديڠ، سيدرو اورڠ هان جيت دڤىرتا كولت جروك ڽو هان ڤريك ڠن ڤىبڠكوق جيه
تاڠن مىأرتي واتيه توڤه تىتاڤي هان مىچوره بولا دوڽ; سچانت مىأرتي واتىه هان ميچوره دوڽ
ميسي ڬاره- ڬاره ڽو سيجاجا دڠن ڬاره لينتڠ، لاڬى دالم ڤرويكسي كيروچوت، ڽن ديخن ڤارللل ستندر
ڽو برلاكو اونتوق ڤرويكسي سيليندريس اتو ڤسيودوسيليندريس ڤى-ڤى منتڠ دالم اسڤك نورمل
سكالا كونستين سيڤاڽڠ مندوم ڬاره توڤت يڠ مىمنچا داري لوكاسي ڬيوڬرافيس ترتنتو
ڤىكيه مبنتوق بولا اتو ايليڤس، ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ يڠ دبحث تيتاڤ برلاكو تنڤا ڬاده كعمومن جيه
مودل الليڤسويدل بياسا جيه دڤاكق اونتوق دڤيڬت ڤىتا توڤوڬرافي ڠن اونتوق ڤىتا سكالا رايك ڠن تيڠه لاإن جيه يڠ ڤرلي ميڬامبا واته تانوه سچارا بيتوي
بندڠ ڠن الليڤسويد يڠ ڤالڠ ڤه، مودل ڬيوإيدال اكن مؤوبه كاركتريساسي ڤروڤرتي ڤنتڠ لاڬي جارق، كسسوين، ڠن كستارائن
نامون، اونتوق بندا-بندا يڠ هان مىأتو لاڬى استرويد، تىكادڠ مودل يڠ انالوڬ دڠن ڬيويد دڤاكق اونتوق ممڤرويكسيكن ڤىتا
ڤرويكسي دجيلهكن دالم هاي ايڤودوق باڬين اته ركساس دالم كونتق ڠن بومو، دإيكت دڠن اوڤراسي ڤنسكالائن ترسيرت
"د ڤت سومبر چهاي ممانچر د سيڤاڽڠ ڬاره يڠ دجلسکن دالم باتسن ترخك ڽو كوه يڠ ڤوهاسي بدا انتارا موماچم ڤرويكس سيليندر "الام" "۔
سيليندر ڽو دايكت درنتو بومو، دڤرويكسيكن كى واتيه،ڠن لودو دبوك ڬولوڠن جيه
"جارق اوتارا-سلاتن هان دڤيرڠڬڠ اتو دتڬن (١): ڤرويكسي ڤيت ساڬو ڤاڽڠ اتو "ڤليت كري"
كارنا ڤرويكسي ڽو منسكالاكن جارق اوتارا- سلتن ڠن مىباليق داري ڤرڠڬاڠن تيمو- بارت، جيه دڤىتاهن اريا ڠن دڤىريلا بنتوق
مريدين لاإن لوبه ڤاڽڠ داري مريدين ڤوست ڠن مىبوڠكوق كى لووا، جيئوه داري مريدين ڤوست
اوله كارناڽن، مريدين نا جارق سام دسيڤاڽڠ ڤارالل ترتنتو
ڤىتا كىروچوت يڠ دهاسي نا ديثتورسي يڠ مييوڤ دالم سكالا، بنتوق، ڠن اريا د تو ڤارالل ستندر ڽن
جوت ديباڠون دري سودوت ڤندڠ جارق هن توباته بق تيتق سيڠڬوڠ؛ ر(د) = چ سين۔
ڤرويكسي ڤنداڤت ساڬو-تو، يڠ منسيمولاسيكن ڤنداڠن داري روواڠ لاڠت بق جارق ترباته ڠن كارناڽن دتونجوككن كورڠ داري سابوه بلاهن ڤونوه، لاڬى يڠ دڤاكق دالم تيه بلواي مربل 2012
تيتق اتو تيتق-تيتق خصوص جيت دڤىرڠڬڠ جيت كي سڬمن ڬاره اتو كورف واتي دڤرويكسيكن
جارق سام ازيموت: جارق داري ڤوست ڠن بينه دڤىتاهنكن
جادي، ن ل ڤرويكس اونتوق جيلاياني ل ماچم کݢوناءن ڤوتا ڠن رنتڠ سکالا جيه يڠ لواه۔
ڤىتا رفرنسي دوڽ سرڠ توبيت بق ڤرويكسي كومڤرومي
ڤرويكسي مركاتور اداله ڤرويكسي سيليندر يڠ دجوك لى اهلي ڬيوڬرافي ڠن كرتوڬرافر فلميسه ڬراردوس مركاتور بق طون 1569
سيباڬاي ايفق سمڤڠ، ڤرويكسي مرچاتور مڠڬلمبوڠكن اوكورن أوبجك جيئوه داري ايكواتور
بارڠ كاهو، تإيڠت ڬيومتري جيم متأورو، ڤىتا- ڤىتا ڽو موڠكن ايداسركن بق ڤرويكسي سيليندر ڤوست يڠ سام، كاسوس ييڠ مىباتسي ڤرويكسي ڬنومونيق، يڠ مروڤاكن داسي اونتوق جيم ماتأورو
بارڠ كاهو، ڽو اداله كاسوس كسالهن ايدنتيفيكاسي يڠ سدرهان ڠن عموم
مرچاتور دجوك جودول ڤىتا: "دسكريڤسي بارو ڠن تمبهن تنتڠ بومو يڠ دكوركسي اونتوق دڤاكق ڤىلاؤت"
ماچم هيڤوتيسيس كلهوه ديڤوڬه سولاما موثون-ثون، توتاڤي بق بورڠ كاهو چيت ڤرصحابتن مرچاتور ڠن ڤدرو نونن ڠن اكسس جيه كو تابل لوايكسودرومچ يڠ ديڤوڬت نونس لاڬي ايبنتو اوسها جيه۔
كيبن منتڠ، ماتماتيكا يڠ تىليبت دڤىكمبڠكن تىتاڤي هان ڤرنه دڤىتوبيتكن اولىه ماتماتيكاون تومس هرريوت مولاي سكيتر طون 1589
دوا مساله اوتام ڤىچڬه اڤليكاسي لڠسوڠ ڽن: هان موڠكن مننتوكن ڬاره بوجو دلاؤت دڠن اكوراسي يڠ ڬيت ڠن فكتا بهوا اره مڬننتيق، اليه-اليه اره ڬيوڬرافيس
كيبن منتڠ، ڽن مولاي مىچڠكوڤ ڤىتا دوڽ سمڤاي ابد كى-19، واتى مساله ڤىننتوان ڤوسيسي سىباڬين رايك كلىه دڤىلىه
كارنا تىكانن ڽو، ڤنربيت سىچارا مىتاهڤ دڤىكورىڠ ڤاكاي ڤرويكسي سلام ابد كاى-20
اونتوق تروق هاي ڽو، ڤىرىڬاڠن تيمور-بارت ڤىتا يڠ هان جيت دايلق، يڠ مىنيڠكت سيإيريڠ مىتامه جيه جارق داري خطوليستيوا، دمىسرتا دالم ڤرويكسي مرچاتور دڠن ڤىرڠڬڠ اوتارا-سلاتن يڠ سسواي، سىهيڠڬ د تيڤ لوكاسي تيتق سكالا تيمو-بارت اداله سام داوڠان سكالا اوتارا-سلاتن، دڤىڬت جيه كى ڤروييكسي ڤىتا كونفورمل
بق ڬاره لنتوڠ يڠ لوبه دري ٧٠° اوتارا اتاو سلاتن، ڤرويكس مرچاتور هنا موڬون، كرن سکالا لينير جوت ساڠت رايق تنڤا باته د قطب۔
ڤولو الليسمير داوتارا كىڤولوان ارتيق كانادا دىه راڤ سام ڠن اوكورن أوستراليا، ڽات جيه أوستراليا ليبه داري 39 كالي ليبه رايك
ولايه سىبىتوي جيه ݢرينلاند سيبندڠ ڠن ريڤوبليق ديموكراتيق كوڠو منتڠ
السك دىه جيه مأوكورن سام ڠن أوستراليا، والوڤون أوستراليا سىبىتوي جيه 4½ كالي لوبىه رايك
سويدي دىه جيئوه لوبىه رايك داري ماداڬسكار
ڤىتا دوڽ بق اكوساهدرون ريڬولر اولىه ڤرويكسي ڬنومونيك."
سىباڬاي عقيبة داري كىريتك ڽن، اتلس موديرن هن لى دڤاكق ڤرويكسي مرچاتور اونتوق ڤىتا دوڽ اتو اونتوق دائيره يڠ جيئوه داري ايكواتور، لوبىه دڤيله ڤرويكسي سيليندريس لاإن جيه، اتو بنتوق ڤرويكسي لواه يڠ سام
ارنو ڤترس ايڤىتيمبول هاي رييوه دمولاي بق طون 1972 واتي جيه داصولكن ڤى يڠ جينو بياسا جيه ديخن ڤرويكسي ڬلل-ڤترس اونتوق مڠاتاسي مساله مرچاتور، مڠكلايم ڽن سىباڬاي كريا اصلي جيه سيدرو تنڤا رفرنسي كاريا سيڬولوم جيه اولىه كرتوڬرافر لاڬى كاريا ڬلل دري طون ١٨٥٥
رنتڠ اونتوق سابوه دانتارا يڠ موڠكن اداله سكيتر 35 قم، تىتاڤي اونتوق اڤليكاسي سكالا اوبيت (ولايه رايىق) فارياسي ڽو جىت هان دڤىدولي، ڠن نيلاي رات-رات 6،371 ڠن 40،030 قم جىت دچوك اونتوق راديوس دان كىليلڠ ماسڠ-ماسڠ
ڤرويكسي ڤىتا سيليندريس دڤىڬت دڠن روموس يڠ مڠهوبوڠكن كوؤوردينة ڬيوڬرافيس ڬاره لينتيڠ φ ڠن ڬاره بوجو λ كى كوؤوردين كرتسين بق ڤىتا دڠن تيتق اساي د ايكواتور ڠن سومبو إكس دسيڤاڽڠ ايكواتور
كارنا سيليندر توڤه دڠن ڬلوبى دايكواتور، فكتور سكالا انتارا ڬلوبى ڠن سيليندر اداله سا دايكواتور تىتاڤي هان دتومڤت لاإن
سيليسيه جيه (λ − λ0) دالم راديان
بهکن ڤوموتوڠن يڠ لوبه ايكسترم كلهه ديڤاكك: اتلس سيكولا فنلنديا جيكوه بق كير-كيرا ٧٦°لو ڠن ٥٦°لس، دوڠن راسيو اسڤيک ١۔٩٧۔
ستريڤ يڠ لوبه سومڤت لوبه ڬيت: دىؤتق 8° = 1.01، جىت كى ستريڤ دڠن لواه 16° (برڤوست دايكواتور) اكورت تروه 1% اتو 1 باڬين دالم 100
نيلاي اي2 اداله سكيتر 0.006 اونتوق مندوم ايلليڤسويد رفرنسي)
اونتوق مودل دواتيه، 1 چ م سام دڠن 1،500 ق م ڬاره لينتڠ 60°
تالو بوسو ڽو مىبنتوق سودوت دڤوست سىورايك 2 بوسو سين﴿كوس φ سين ﴾ ڠن جارق بولت رايك انتارا ڠن ب اداله 2أ بوسو ﴿كوس φ سين ﴾
اونتوق بندا لاإن، فيتور واتيه تىتاڤ بياسا جيه دروجوق، يڠ اونتوق مرس اداله مريدين يڠ لوات كاوه أيري-٠
دڠن كونفنسي اونتوق بومو، بولن، ڠن متأورو، ڽن ديخن جيه دالم دراجت مولاي داري 180° تروه +180° اونتوق بندا لاإن، انتارا 0° تروه 360° دڤاكق جيه
سكالا ڤىتا اداله باندڠن جارق دڤتا دڠن جارق يڠ سسواي دلاڤاڠن
چارا فون اداله راسيو اوكورن ڬلوبي ڤىبڠكيت دڠن اوكورن بومو
لو ڤوتا يڠ دخكن سکالا نومينل ڠن بهکن موڠكن ديڤوده سکالا باتوڠ (كادڠ-كادڠ ن چيت دخكن "سکالا’) اونتوق مواکيلي جيه۔
دالم هاي ڽو "سكالا' مىأرتي فاكترو سكالا ﴿= سكلا تيتق = سكالا ترتنتو
ڤرويكسي ڤىتا جيت كى ڤنتڠ دالم ممهامي كيبن سكالا برفارياسي دسيولوروه ڤىتا
ڽو اداله سورفى داري راڤ مندوم ڤرويكسي يڠ دتوڤى داري جامن كونو تروه 1993
سكالا اوبيت مڠاچو بق ڤىتا دوڽ اتو ڤىتا ولايه رايك لاڬى بنوا اتو نڠڬرو رايك
ڤىتا سكالا رايك دڤىده اريا يڠ لوبه اوبيت سچار لوبه جيله، لاڬ ڤىتا كابوڤاتن اتو رنچان كوتا
نامون، لاڬى دجلسكن د واتىه، كرتوڬرافر دڤاكق اصطلاح ""سكالا رايك"" اونتوق مروجوق بق ڤىتا يڠ كوريڠ لواه- ڤاتا يڠ دڤىده اريا يڠ لوبه اوبيت."
ڽو بياسا جيه دايلوستراسيكن اولىه كىهان موڠكن مىڤى الوه كولت جروك كى واتىه يڠ رات تنڤا مىڤريك ڠن مروسق جيه
سيبالك جيه فكتور سكالا استروڤيق دڤىتا مڽيرتكن ڤرويكسي كونفورمل
كواليفيكاسي "اوبيت' مىأرتي بهوا ڤىتا اكوراسي ڤڠوكورن ترتنتو هان نا ڤروبهن يڠ جيت دديتكسي دالم فكتور سكالا اته ايليمن ڽن
كامو مىخين بهوا كوأوردينات ڽو مننتوكن ڤىتا ڤرويكسي يڠ هاروه دبداكن سچار ماسوق أكاي داري ڤىتا يڠ سهاروه جيه دچيتق ﴿اتو ديڠيڠ﴾
كارنا سكالا تيتق برفارياسي دڠن ڤوسيسي ڠن اره ڤرويكسي بولت بق ڤرويكسي اكن ترديثتروسي
تاڤيلاڤه ايليڤس ديثتورسي ڽو بق ڤرويكسي ڤىتا دڤىده چارا سكالا تيتق مىأوبه دواتيه ڤىتا
راسيو سومبو مايور دوڠن سومبو مينور ناكوه…
سكالا بىتوي ﴿ك=1﴾ د خاطوليستيوا لودو دكاليكن ڤاڽڠ بق ڤىتا يڠ دچيتق دڠن كباليكن داري ر ف ﴿اتو سكالا اوتام﴾ دجوك كليليڠ بومو يڠ سبىتوي جيه
ڤلوت واتيه دڤىده فوڠسي سكالا مرچاتور اسوتروڤيق: سكالا ڤارالل سام دڠن سكالا ميريدين
اولىه كارناڽن، ڤرويكسي تاڠن مرچاتور تاهة اكورت دالم سترڤ دڠن لواه 3.24 دراجت يڠ برڤوست دايكواتور
ڤڠامتن ڽو مندوروڠ ڤڠمباڠن ڤرويكسي مرچاتور مىلنتيڠ د ڤت ميريدين دڤىلاكو "لاڬى ايكواتور' داري ڤرويكسي تروه كامو مىتومڠ ڤىتا يڠ اكورت دالم جارق سومڤت داري ميريدين ڽن
ڤيت اره مات أڠن، اتو تيتق مات أڠن، اداله ڤيت اره مات أڠن اوتام: اوتارا، تيمو، سلاتن، ڠن بارت، كاييم جيه دلامبڠكن دڠن اينسيال ن، اي، س، ڠن و ماسڠ-ماسڠ
واتى تاسومىجق كتيمو اتو بارت، هاڽ دخاطو ليستوا سيدرو اورڠ جيت مىڤىتاهنكن تيمو اتو بارت ڠن ديجق توڤت ﴿هن ڤرلى دڤىتوڽوق﴾
كوطوب اوتارا جاروم مڬنيت مىأره كى كوطوب اوتارا ڬيوڬرافيس بومو ڠن سيبالك جيه
د تىڠيه اورو، ڽن اداله كى سلاتن اونتوق اورڠ دسيبله بومي اوتارا، يڠ تيڠڬاي داوتارا تروڤيك اوف كنچر، ڠن اوتارا اونتوق اوق ڽن يڠ نا دسيبله بومو سلاتن، يڠ تيڠڬاي د سلاتن تروڤيك اوف كاڤريكورن
د تومڤت-تومڤت ڽو، فون-فون ڤىريلي دتنتوكن ڤو متأورو مىڬرق داري تيمو كى بارت ريت اوتارا اتو سلاتن دڠن مڠي ڤرڬراكن جيه-وي كى اونن مىأرتي ريت سلاتن سداڠكن اونن كى وي مىأرتي اوتارا; اتو سيدرو اورڠ جيت ديڠيڠ بايڠ متأورو
كارىنا ميرڠ سومبو بومو، هان ڤىدولي د ڤت تومڤت ڤڠامتن، ڽننا دوا اورو تيڤ طون واتى متأورو توبيت ڤه د تيمو
ماڠت جوت بکرجا ميتودى ڽو د بومو بله تونوڠ، اڠک ١٢ نوڤوتوڽوق كو مات اورو مک تيتق د توڠه انتارا جاروم جوم ڠن ڤوه ١٢ ديڤوتوڽوق اوتارا۔
سومبو ڽو مىكوه بولا لاڠت د كوطوب لاڠت اوتارا ڠن سلاتن، يڠ باڬي ڤڠامت دىه دڤودوق ڤه د واتىه اوتارا ڠن سلاتن ماسڠ-ماسڠ د چكراوالا
ڤوتو يڠ دتومڠ مىأوڠكڤ لى بوسو كوسنتريس ﴿باڬين داري بولت سمڤورنا﴾ داري ڤت ڤوست يڠ بىتوي جيت دڠن موواه دڤىترن، ڠن يڠ سيسواي دڠن كوطوب كيلستيال، يڠ تىڤودوق ڤه د واتىه ڤوسيسي كوطوب يڠ سىبىتويه جيه ﴿اوتارا اتو سلاتن﴾ بق چكراوالا
ڤوسيسي ڤستي كوطوب مىأوبه سيلما طون كارنا ڤريسيسي ايكوينوكس
استريسمى ""بيڬ ديڤڤر"" جيت دڤاكق اونتوق مىتومڠ ڤولاريس."
كارنا جيه مىتومڠ اوتارا يڠ بتوي، كين مڬنيتيس، جيه ڬوباي ترهادڤ ڬاڠڬوان اولىه ميدن مڠنيت لوكل اتو كاڤاي
سباڬيان رايك ڤىتا د ايروڤا ابد ڤىتڠاهن، مىسى جيه، مىڤودوق تيمو ﴿اي﴾ د واتىه
ڤىتا توڤوڬرافي مىچڠكوڤ ماڽڠ جيه، بياسا جيه رىت ڬاره كونتور
تيتق اوتارا لودو اكن جيت تيتق بق رنتڠ يڠ ڤالڠ تو دڠن كوطوب لاڠت اوتارا
موليڠك ڤيرڠ بولاكو اره جوم دري تيتق اوتارا، سچارا براوروتن اوروڠ موتوم تيتق بارت، تيتق تونوڠ، ڠن تيتق تيمو۔
د ايروڤا ڤرا-موديرن سچارا لوبه عموم، انتارا لاڤن ڠن 32 تيتق كومڤاس-اره مات أڠن ڠن انتر مات أڠن – دجوك نن
سيستم دڠن ليموڠ تيتق مات أڠن ﴿ڤوت اره ڠن ڤوست﴾ ترماسوق يڠ اسي داري تييوڠكوق ڤرا-موديرن، سرتا بوديا ترديسيونل تركي، تيبيت، ڠن عينو
"ببراڤ موڠكن چيت مڤىتامڠ "'د واتىه""ڠن""د مييوڤ"" سباڬاي اره، ڠن كارنا ڽن فوكوس بق كوسمولوڬي توجوه اره."
اوتارا دڤىكايت دڠن هيملايا ڠن چوروڬا سيدڠكن سلاتن دڤىكايت دڠن دوڽ مييوڤ اتو تانوه ارووه ﴿ڤيترو لوكا﴾.
اوتارا اداله ساله سابوه داري ڤوت تيتق كومڤاس اتو اره مات أڠن
"سڤتنتريوناليس مڠواسي داري سڤتنتريونيس،""توجوه لومو مو'او""نن اورسا ماڽور"
"ميسيجيه، د لزڬيان، كافر جيت مىأرتي""هان ڤيچاي""ڠن""اوتارا""، كارنا د سيبله اوتارا تانوه إي اسلام لزڬيان نا دايره-دايره يڠ سيڬولوم جيه دتيڠڬاي لى اورڠ-اورڠ كاوكاسيا ڠن تركي بوكين اسلام."
بق أوبجك استرونومي يڠ مڤوتا، اوتارا سيورڠ دڤيده سيسي يڠ ديه ميڤوتا ميلوان اره جاروم جيم ڽو تڠيڠ داري جيئوه د سيڤاڽڠ سومبو روتسي
تاڤي عموم جيه سدرهان بق سوبجك هاروه دڤرلى سباڬاي هان سهات، ڠن موڠكن ميكورومن ساله ڤاهم ڤوڤولر تنتڠ مڬنيت ترريستريال
كونفنسي ڽو ميكمبڠ داري دڤاكق كومڤاس، يڠ دتيتڤكن اوتارا د واتيه
٩٥% داري ڬلوبل اوتارا نا چوكوڤ ماكانن ڠن تومڤت تيڠڬاي، ڠن سيستم سيكولا يڠ ميڤوڠس
"تاڤاكك اصطلاح""سلاتن""موڠكن چيت ريلاتيف ترهادڤ نڠڬرو، فون تاهت دالم كاسوس كسنجاڠن ايكونومي اتو بوديا يڠ ڽات"
جارڠ معنى جيه لواه كى بوليفيا، ڠن دالم ارتي يڠ ڤالڠ ميباته چيت منچاكو چيلي، أرݢنتينا ڠن أوروغواي
بارت اداله اره يڠ ميلاون دڠن روتاسي بومو بق ڤوروس جيه، ڠن كارنا ڽن مروڤاكن اره عموم كى اره متأورو ديه لاجو بركمبڠ ڠن اخى جيه دلوڤ
د مصر كونو، بارت دأڠڬڤ سيباڬاي ڤينتو ڬيروبڠ كى عالم باك، ڠن مروڤاكن اره مات أڠن يڠ دأڠڬڤ نا هوبوڠن دڠن ماتى، مسكيڤون هان سابى بركونوتاسي هان ڬت
دالم يودايسمى، بارت ديڠيڠ منوجو سهيكينه ﴿كحاضيرن﴾ توهن، لاڬى دالم سوجارح يهودي تابرناكل ڠن بايت سوچي يروساليم بيريكوت جيه دڤيكى كى تيمو، دڠن حاضيرات توهن بق رواڠ مهاقدوس ديئك ريڽن كى بارت
بولت ارقتيق اداله ساله سابوه دري دوا بوه بولت كوطوب ڠن يڠ ڤالڠ اوتارا داري ليموڠ بولت رايك ڬاره لينتڠ لاڬى يڠ دڤيده بق ڤىتا بومو
بولت لينتڠ اتو ڬاره لينتڠ دبومو اداله بولت اوبيت تيمو-بارت ابسترك يڠ مڤيهوبوڠ مندوم تومڤت دليڠك بومو ﴿هان ڤيدولي ماڽڠ جيه﴾ بق ڬاره كوؤوردينات لينتڠ ترتنتو
بولت ڬاره لينتڠ هن لاڬى بولت ڬاره بوجو، يڠ مندوم جيه مروڤاكن بولت رايك دڠن ڤوست بومو بق تيڠه، كارنا بولت ڬاره لينتڠ ماكن اوبيت سإيرڠ دڠن ميتمبه جيه جارق داري خاطوليستيوا
بولت لينتڠ تيدڠ توڤت ترهادڤ مندوم ميريدين
خاطولستو اداله بولت لينتڠ يڠ ڤالڠ ڤاڽڠ ڠن مروڤاكن سابوه-سابوه جيه بولت لينتڠ يڠ چيت مروڤاكن بولت رايك
بق ڤوت، ليڠك ڬاره لنتوڠ موڠكن سنتوت اتاو هنا، دان جارق جيه جوت برۏارياسي ترݢنتوڠ بق ڤرويكس يڠ ديڤاكق اونتوق ممتاکن موک بومو كو بيدڠ داتا۔
ميسى جيه، بق ڤرويكسي مرچاتور، بولت ڬاره لينتڠ لوبه رايك دڤودوق دتو كوطوب اونتوق ميڤيتاهن سكالا ڠن بنتوق لوكل، سيدڠكن بق ڤرويكسي ڬلل-ڤترس بولت ڬاره لينتڠ دتمڤتكن لوبه توڠن كوتو تروه ڤيبندڠ لواه جيت بيتوي
نالى اصطلاح يڠ لوبه اوبيت، ميهاسى اورو يڠ ميڬيسى لى ماچم ببراڤ ميتى كى مندوم اره
٥٤ْ ٤٠` ن ڤرباتسن انتارا ولايه روسيا ابد كى-19 داوتارا ڠن كلايم تانوه اميريك ڠن ايڠڬره يڠ سالڠ ميننتڠ د اميريك اوتارا سيبله بارت
٤٣ْ ٣٠`ن د ا.س، ڤرباتسن انتارا ميننيسوتا ڠن إاووا
٤٢°ل.او اوي جيه باته اوتارا سڤاڽول بارو
٤١°ل.او د أ.س، سيباڬين باته انتارا ويوميڠ ڠن اوتاه، ڤرباتسن انتارا ويوميڠ ڠن كولورادو، ڠن سيبڬيان ڤرباتسن انتارا نبرسكا ڠن كولورادو
٣٨° ل.او باته انتارا ذون ڤندودوكن سوفيت ڠن اميريك د كوريا، ڠن لودو انتارا كوريا اوتارا ڠن كوريا سلاتن، داري طون 1945 تروه ڤرڠ كوريا ﴿1950-1953﴾
سچارا ڬيوڬرافيس مروڤاكن ڤيڤاڽڠ كى اره بارت داري باته انتارا فيرڬينيان ڠن كارولينا اوتارا ڠن باڬين داري باته انتارا كنتاكي ڠن تننيسسى
چيت، باڬين داري باته انتارا كارولينا اوتارا ڠن ڬيورڬيا
٢٣° ل.أو د أ.س، باڬين داري باته انتارا نيو مكسيكو ڠن تيكساس
٢٥° ل.أو باڬين دري باته انتارا ماوريتانيا ڠن مالي
١٧° ل.أو دباڬي انتارا ريڤوبليق فيتنام ﴿فيتنام سلاتن﴾ ڠن ريڤوبليق ديموكراتيق فيتنام ﴿فيتنام اوتارا﴾ سيلما ڤرڠ فيتنام
٨° ل.أو باڬين داري ڤرباتسن انتارا صوماليا ڠن إثييوبيا
٧° ل.أو باڬين تو داري ڤرباتسن انتارا ريڤوبليق ديموكراتيق كوڠو ڠن أنڬولا
سني اداله ڤاورقتيك اورڠ يڠ ثات لواه داري ايكڤريسي كرياتيف، چيريتا، ڠن ڤرتيسيڤاسي بوديا
اوق ڽن جيت دڤاكق كترمڤيلن ڠن ايماجيناسي اونتوق مڠهاسى أوبجيك، ڤرتنجوكن، مڽمڤيكن ڤيكيرن ڠن ڤڠالامن، ڠن دڤيدڠ لڠكوڠن ڠن روڠ بارو
اوق ڽن جيت چيت دڤيكمبڠ اتو جيت دجوك بق ڤاديم بوه اسڤك ترتنتو داري بنتوق سني يڠ لوبه لڠكڤ، لاڬى دالم سينموتوڬرافي
ارتي فون داري كات سني اداله «چارا ڤيڬت»
دالم دفينيسي ابسترك جيه يڠ ڤالڠ داسي، سني اداله ايكسڤرسي يڠ دسيمڤن داري مخلوق اودڤ ليوت اتو بق تومڤت يڠ جيت دچوك لودو مندوم اورڠ كيت ايڠيڠ، ايديڠى، اتو دالاميڽن
رڠكين فون ڽن تيڬانتوڠ بق ماچم ڤاسي سوبجيكتيف
د يوناني كونو، مندوم سني ڠن كراجينن سيخن دڠن كات يڠ سام، تكهنو
سني روماوي کونو ڬوڬمب ديوا سوباڬو اوروڠ يڠ ايديال، ديڤودوه دوڠن چيري خاص يڠ بدا ڠن لن (ميسو: ڬولنتو ذوس)۔
چيري خاص ڬاي ڽن اداله بهوا وارينا لوكل سرڠ دڤيأرتي لى ڬاره رايك ﴿سأوتارا كونتمڤورير اداله كراتون﴾
دالم دوڽ ايلوم موديرن، سني بياسا جيه دڤيكلومڤوك دڠن اتو لادوم باڬين دري هومنيور
"كات ارسيتقتور مڠواسئي داري بهاسا يوناني ارخيتكتون،""مستر بويلدر، دركتور اوف وورك س،""دار- ﴿ارخي﴾ ""چييف"" + ﴿تكتون﴾ ""بويلدر، كرڤنتر"
دالم ڤڠڬونائن موديرن، ارسيتقتور ناكيه سني دان دسيڤلين سيميڬت اتو ڤڽيمڤولن رنچان ترسيرت اتو جيله داري أوبجك اتو سيستم يڠ كومڤلك س
ارسايتقتور تيرينچان ميڤيڠت رووڠ، فولوم، تكستور، چهاي، بايڠ، اتو اليمن ابسترك اونتوق ميچاڤي استيتيكا يڠ سينڠ
سمنتارا سوباڬين ڤرودوق كورامق دأڠݢڤ سنيروڤا، لادوم دأڠݢڤ سوباڬو بندا سني ديکوراتيف، اندوستري اتاو تراڤن۔
د ڤبريك تمبيكر اتو كيراميك، سيكيلومڤوك اورڠ درنچان، ميڤڬت، ڠن ڤيلاڬق تمبيكر
ڽو عموم جيه دڤيليبت ڤيڬت تندا بق واته دڠن دترڤكن تيڬين داري الات، اتو دڤينه الات لوات واته
تيكنيك فون يڠ دڤاكق دالم ميڬمبا اداله مڠڬمبا ڬاره، ڤنتاسن، ڤنتاسن سيلڠ، ڤنتاس اچق، چوريتن، تيتق-تيتق، ڠن ڤيچمڤو
لوكسن جيت ناتوراليستيق ڠن رڤريسينتاسيونل ﴿لاڬى دالم لوكسن ستيل ليف اتو لنسكڤ﴾، فوتوڬرافي، ابسترك، ناراتيف، سيمبوليق ﴿لاڬى دالم سني سيمبوليس﴾، ايموتيف ﴿لاڬى دالم ايكسڤريسيونيسمى﴾، اتو ميسيفت ڤوليتيس ﴿لاڬى دالم ارتيفيسمى
"كات بندا""سسترا""مڠواسئي داري كات لاتين ليتترا يڠ مأرتي""كارقتر تيتوله انديفيدو ﴿حروف﴾."
تيڤ ديسيڤلين دالم سني ڤنمڤيلن يڠ ميسيفت تمڤورال، ارتي جيه ڤرودوق دڤيده دالم جڠك واتى ترتنتو
تاري دڤاكق چيت اونتوق مڬمباكن متودى ماريڤ هان سو ﴿ڠيڠ بهاس توبوه﴾ انتارا اورڠ اتو بيناتڠ ﴿ميسى جيه تارين اونو، تارين ميكاون﴾، ڬرق بق بندا ماتى ﴿ميسى جيه اون كايى يڠ ميناري دڤوت لى أڠن﴾، ڠن بروق اتو ڬاي موسيق ترتنتو
ڤنچيڤتاءن، ڤنمڤيلن، کڤنتيڠن دان بهکن ارت موسق موبد-بدا مونوروت بودايا دان کونتيک‌س سوسيال
"كومڤوسر ريچرد واڬنر مڠاكو ڤڤادون يڠ لى ديسيڤلين ايلمى جيت كى سابوه كريا اوڤرا، دچونتوهكن لى سيكلوس جيه در ريڠ ديس نيبيلوڠين ﴿"انچين نيبيلوڠ""﴾
كريا-كريا لاإن دأخى ابد 19، 20 ڠن 21 كالىه دڤڬابوڠ ديسيڤلين ايلمى لاإن دڠن چارا يڠ اونيك ڠن كرياتيف، لاڬى سني ڤيده
جوهن چاڬي دأڠڬڤ لى لىو اورڠ سيبڬاي ارتيس ڤرتونجوقكن بق كومڤوسر، مسكيڤون جيه لوبه ڬالق اصطلاح يڠ ڤالڠ اخى
سني تراڤن ميچڠكوڤ بيدڠ-بيدڠ لاڬى ديسين ايندوستري، ايلوستراسي، ڠن سني كومرسيال
دالم ايلمي سوسيال، ايكونم بوديا دڤاوده كيبن ماوان فيدياو ڬم كوندوسيف اونتوق تاوليبت دالم بنتوق سني ييڠ لوبيه تراديسيونال ڠن ڤركتيق بوديا، يڠ منونجوقكن سالڠ ميڤلڠكڤ انتارا فيدياو ڬم ڠن سني
"ارسيتقتور ﴿ارسيتقتور لاتين، داري بهاس يوناني ارخيتيكتون ""ارسيتق""، داري - ""اولاى"" ڠن ""ڤنچيڤتا"") ارسيتقتور ڽنكاوه ڤروسيس ڠون ڤرودوق دري رنچان، رانچڠن، ڠون كونستروكسي باڠونن اتوا ستروكتور لاءين جيه."
ڤركتيك يڠ دمولاي بق ايرا ڤراسجاره ڽو تله دڤاكيق سيبڬاي چارا اونتوق مڠإسڤريسيكن بوديا باڬي ڤرادبن د توجوه بنوا
"بق ابد كى-19، لوويس سولليفن ديخن بهوا" "بنتوق مإيكيت فوڠسي
ارسيتقتور دمولاي سيبڬاي ڬمڤوڠ، ارسيتقتور فرناكولر ليسن يڠ ميكمبڠ داري تيه-تيه ترو بق أڤليكاسي يڠ ميهاسى
سيلام ابد ڤرتڠاهن ايروڤا، ڬاي ڤن-ايروڤا داري كاتردل ڠن بيارا روماوي ڠن ڬوتيق ده سمنتارا ريناإيسنس ڬالق بنتوق-بنتوق كلاسيك يڠ دتراڤكن ليى ارسيتق يڠ دتوري دڠن نن جيه
دتيڬن دجوك بق تكنيك موديرن، باهن، ڠن بنتوق ڬيومتريس يڠ د ڤيسدرهان، ميبوك جالن باڬي سوڤرستروكتور ميتيڠكت لمبوڠ
سابوه بنتوق اتو ستروكتور يڠ ڤيساتو اتو كوهيرن
اوله كارنا ڽن، اسڤيك تڤنتيڠ داري كإينداهن اداله باڬين يڠ ميلىكت ڤد سابوه أوبجيك، داري بق سابوه يڠ دترڤكن سچارا دي، ڠن دداسيكن بق سابوه يڠ بيتوي سچارا يونيفرسل يڠ جيت دتوري
بق ابد كى-16، ارسيتق، ڤلوكه ڠن اهلي تيوري مننيريست إيطاليا سباستيانو سرليو دتوليه توتت لءاوڤري دءارچهيتيتتور ايت ڤروسڤيتيۏا ﴿كاريا لڠكڤ تنتڠ ارسايتقتور ڠن ڤرسڤيكتيف﴾
"ارسايتقتور ڬوتهيچ، ڤوڬين ڤاوچاي، اداله سابوه-سابوه جيه ""بنتوق ارسايتقتور كريستين سيوجاتي."""
د انتارا فيلوسوفي يڠ كاله ممڤڠاروهي ارسايتق موديرن ڠن ڤندكتن اوق ڽن ترهادڤ ديساين باڠونن اداله راسيوناليسمى، امڤيريسمى، ستروكتورليسمى، ڤوسثتروكتورليسمى، ديكونستروكسي، ڠن فينومينولوڬي
ارسيتقتور ڠن اوربنيسمى ڤرادبن كلاسيك لاڬى يوناني ڠن روموي بركمبڠ داري چيتا-چيتا سيڤيل بق اڬام اتو امڤيري ڠن جنيس باڠونن بارون نا
تك س تينتڠ ارسيتقتور كاله دتوليه سجق جامين كونو
ارسيتقتور بوديس، خصوص جيه، دڤيده ماچم راڬم دايره يڠ راييك
ڤران ارسيتق بياسا جيه دڠن اهلي توكڠ بات، اتو ماڬيستير لتهوموروم لاڬى يڠ ميجن-جن دجيلهكن دالم دوكومن كونتيمڤورير
باڠونن دأڠڬڤ ماواساا دري ارسايتق ترتنتو - برونيلليسچي، البرتي، ميچيلڠيلو، ڤللادياو – ڠن كولتوس سيدرواي كلهيه دمولاي
ڤلاتيهن ارسايتقتور فورمل بق ابد كى-19، ميس جيه د چولي ديس بياوايك س-ارث د ڤرانچيس، دجوك لي دتڬن بق ڤرودوكسي ڬمبا ييڠ لاڬق ڠن باچوت بق كونتيك س ڠن كلاياكن
يڠ تاوكناي د انتارا جيه اداله داوثچير ويرقبوند، يڠ دبنتوق بق طون 1907 اونتوق ماوهاسيكن بندا-بندا بواتن ماوسن دڠن كواليته يڠ لوبيه ڬيت
واتى ارسايتقتور موديرن فون ثات دڤراتيككن، ڽن اداله ڬرقن اۏنت-ڬرد دڠن ميلنداسكن بق مورل، فيلوسوفي، ڠن ايستيتيكا
ڤندكتن ارسايتق موديرنيس اداله اونتوق مردوكسي باڠونن جاوت بنتوق مورني، ڤأڬادج ريفيرنسي سجاره ڠن اورنمانت دمي دتال فوڠسيونال
ارسيتق سڤرتي ميايس ۏن در روهي، فيليڤ جوهنسون دان مرچل برياوار كرياوجا اونتوق ماڤيڬيت كايندهن يڠ دداسركن كوليتس يڠ ماولكڤ بق باهن باڠونن ڠن تيكنيك كونستروكسي موديرن، ماوماوكت بنتوق برسجاره تراديسيونال اونتوق بنتوق ڬيوميتريس يڠ دسدرهانكن، ماورياكن چارا ڠن ميتودي بارو يڠ موڠكن اوليه ايندوستري ريۏولوسي، ترماسوق كونستروكسي راڠك باج، يڠ ايڤحاضر سوڤرستروكتور دڠن تيڠكت لمبوڠ
ڤروسيس ماڤايسياڤ اونتوق ديساين تيڤ باڠونن راييك جيت سيمقان سوسه، ڠن دڤاوريلي ماورونو اواا تنتڠ هاي-هاي لاڬي داي تاهن، سلانجوت جيه، كوليته، ڤڠ، ڠن ڤاتوه تاوهادڤ هوكوم عنا
كلستارين ليڠكوڠن كلهيه جاوت كاو ايسو فون، داوڠان ايفيق مندالم بق ڤروفيسي ارسايتقتور
ڤاوڬيسيرن راييك دالم ارسايتقتور ڽو چيت كلهيه ماوبه سيكولا ارسايتقتور اونتوق لوبيه فوكوس بق ليڠكوڠن
سيستم راڠكين ليد ﴿ڤاوميمڤين دالم ديساا اينرڬي ڠن ليڠكوڠن﴾ ديوان باڠونن اجو اس كلهيه برڤران دالم حال ڽو
ڽو جوت چيت دساءن اواي ڠن رنچان ڤڠݢوناءن، لودو جيدساءن اولڠ ماڠت ڤه ڠن ڤراوبهن توجوان، اتاو دساءن يڠ ك برت جيرۏيسي ماڠت جوت ڤاكق لوم چڠکڠ باڠونن ڽن سوچارا ادڤتف۔
دساي اواي کاڤاي، دساي رينچي، کونستروکسي، اوجي چوب، اوڤراسي ڠن ڤودار، ڤوسلونچو ڠن ڤرکاءيتن ثو اداله بوت اوتام يڠ توليبت۔
سيبليك جيه، ارسايتقتور ساكرال سيبڬاي تومڤت ميتا-اينتيمچي موڠكن چيت كن مونوليتيق، فانا ڠن ثات ڤريبادي، ڤريبادي ڠن كن ڤوبليك
دڠن توبيت جيه اڬام كريستين ڠن اسلام، باڠونن كاواڬامان مقان جاوت كاو ڤوست عباده، دعا ڠن ميديتاسي
اينديا دليوات لياو جالور ڤاوداڬڠن ڤاوداڬڠ دري جياوه لاڬي سيراف ڠن چينا سرتا ينۏاسي ڤلاڤوكن لي اوريڠ اسيڠ، ماوهاسيكن لي ڤاوڠاروه ايليمن اسينف بق ڬاي اصلي
چونتوه ييڠ نا اداله د نالند ﴿بيهر﴾
سسواي دڠن ڤروبهن ڤركتيك كاواڬامان، ستوڤا سچارا ماوتاهاڤ دتماڠ ك دالم چايتيا-ڬريه ﴿رواڠ ستوڤا﴾
كويل-كويل بودضا دكمبڠكن راڤ اخي ڠن لووا اسيا سلتن، د ڤا اڬام بودضا مانسو-اڠسو سوروت سيوجق ابد-ابد اواا م ڠن سيوتروه جيه، مسكيڤون چونتوه اواا جيه اداله كويل مهابودهي د بوده ڬاي د بيهر
دالم كڤرچايأن هيندو، چند مواكيلي مكروكوسموس عالم سمستا سيوريتا ميكروكوسموس رواڠ دالم
ڽو بركمبڠ سيلما لوبيه دري 2000 طون
سأولان ڽن، بات بات مأڬانتوكن بات، تاواتو كلاسيك كوريڠ دڤرهاتيكن، موسايچ مأڬانتو ديكوراسي ماواوك، ڠن كوبه لڠكڤ دڤاودڠ
ڬاي ڤلاڠ اواا دالم ارسايتقتور اسلام ماوهاسيكن ماوسجيب "عرب-ڤلان' اتاو هيڤوستيلي سيلما ديناستي أميه
د ماوسجيب ايوان، سابوه اتاو لوبيه ماوهادڤ ك اوك تاوڠإيه ييڠ ماوفوڠسي سايبڬاي رواڠ سوميڠ.
باڬين واتيه ماونارا سابي مروڤاكن تيتيق ترمايڠ بق ماوسجيب-ماوسجيب ييڠ نا ڽن، ڠن كاييم مروڤاكن تيتيق ترلمبوڠ د اري تو عنان
عقيبة جيه، ارسايتق ماوسجيب جاوت كاو چونتوه بنتوق ماونارا لونچڠ اونتوق ماونارا اوق ڽن، ييڠ بق داسا جيه دڤاكيق اونتوق توجوان ييڠ سام-تومڤت هي اوريڠ ماوايمان اونتوق ماودعا
مسكيڤون كوبه بياسا جيه ماوبنتوق سايتاوڠإيه بولتن، موڬحال د اينديا دڤاورم كوبه بنتوق باوڠ د اسيا سلتن ڠن ڤرسيا
بياسا جيه بلهده ڤنتو تامڠ روووڠ شهالت ن بنته قبلة يڠ جوت كو ارا يڠ ڤونتڠ سوچارا ۏيسوال د دالم روووڠ شهالت
د بنته قبلت، بياسا جيه د تاوڠإيه ڽن، اداله محراب، بيڠكوق اتاو ماولكوك ييڠ دڤاوتونجوك بنته قبلت
محراب سوباڬو تومڤت ايموم ڬوڤمڤن سومايڠ ليموڠ وات سوچارا تراتور۔
ڽو ترديري دري ناۏي، ترنسيڤت، ڠن التر ايدينڬ د اوجوڠ تيمو ﴿ڠينڬ دياڬرام كتيدرال﴾
سباڬيان راييك سجاروان ارسايتقتور ماوڠاڠڬڤ ديساين باسليك سنتو ڤيتروس د روم كاريا ميچيلڠيلو سيبڬاي اواا ڬاي باروق; ڽو جيت دأكوي دري رواڠ انترااور ييڠ لوبيه لووه ﴿مڠڬنتو باڬين تاوڠإيه ييڠ سومڤيت﴾، ڤرهاتين ييڠ لوبيه سيونڠ بق چهاي ڠن بايڠن، اورنمانت ييڠ لووه، لوكسن بنته ييڠ راييك، فوكوس بق سني انترااور، ڠن كاييم ثات، ڤروييكسي ايكسترياور سينترال ييڠ دراماتيس
سمنتارا ستروكتور سكولر جاوله نا ڤاوڠاروه ييڠ لوبيه راييك بق ڤرقمابڠن ارسايتقتور موديرن، نا ڤاديم بوه چونتوه ارسايتقتور موديرن ييڠ ثات ڬيت داڤت دتومڠ د باڠونن كاڬامأن ابد كاو-20
"ڽن كلهيه دڬامباكن سيوباڬاي""باريهسن ڤاوجواڠ""ييڠ ماوباليق ڠن دتوڽوق كاو لڠيت."
كويل د كمرديكأن، ميسسواوري ديقندوڠ اوليه ارسايتق جيڤڠ ڬيو اوبات لهيه كونسيڤ نااوتيلوس بيليق
باسليك اور لادي اوف ليچيń د سيسي لاان اداله باڠونن ييڠ جياوه لوبيه تراديسيونال
ڬاي ارسايتقتور اداله سيڤيراڠكت كاراقتريستيق ڠن فيتور ييڠ ممبوات باڠونن اتاو ستروكتور لاان تاوكناي اتاو جيت دايدينتيفيكاسي سيوچارا هيستوريس
سيبڬاي راييك ارسايتقتور داڤت ديقلسافيكسيكن دالم كرونولوڬي ڬاي ييڠ ماوبه دري واتي كاو واتي ييڠ منچورمن ڤاوبه مودي، كڤرچايأن، ڠن اڬام، اتاو توبيت جيه اد، تيكنولوڬي، اتاو باهن بارو ييڠ مموڠكنكن ڬاي بارو
تيڤ واتي نا ڤاديم ڬاي جيت كاو موديس، ڠن واتي ڬاي بروبه بياسا جيه جيت سچارا ماوتاهاڤ، سيبڬاي ارسايتق بيولاجر ڠن برادڤتاسي داوڠان ڤيكيرن-ڤيكيرن بارو
موسي جيه، ڤونداڤت رناءيسنس مونچول د ايتاليا سكتڬر ثن ١٤٢٥ ڠن مڽيبار كو مندوم ايروڤ سلاما ٢٠٠ ثون لهه ڽن، ڠن رناءيسنس ڤرنچس، جرمن، ايڠڬرس، ڠن سڤاڽول ديڤوده ݢاي يڠ سام، توتاڤي دوڠن كاركترستق يڠ اونيک.
وات سابوه ݢاي ارسيتكتور ك ااءووت، ن کموڠکينن جيبڠكت لوم اتاو ج اينترڤريتاسي اولڠ
ڬاي ميسي سڤنڽول دڤاوديڤ لوم 100 طون لودواي سيبڬاي كاوبڠكيتن ميسي، ڠن ييڠ باڬه بركمبڠ جيت بڠكيت كولونيال سڤنڽول
چونتوه ارسايتقتور مننيريست اداله ۏيللا فرنيسي د چڤرارول د سيسي ڬمڤوڠ ييڠ ڬسا د لووا روم
ريت انتويرڤين، ڬاي رينايسنس ڠن مننيريست دڤاوتوري سيوچارا لووه د ايڠڬريه، جرمان، ڠن ايروڤا اوتارا ڠن تيمو بق عموم جيه
چيتا-چيتا هرموني رينايسسنچ ماوجوك جن بق ريتم ييڠ لوبيه بيبس ڠن لوبيه ايماجيناتيف
تيوري ارسايتقتور اداله بوت سوميك، ماوديثكوسي، ڠن ماوتوليه تنتڠ ارسايتقتور
تيوري ارسايتقتور سيوريڠ ماوسيفت ددقتيق، ڠن اهلي تيوري لوبيه اونتوق تاوتاڤ تو اتاو بكرجا دري لم سيكول
نامون، ڽو هان موارتي بهوا كاريا-كاريا لاڬي ڽن هان نا، بيوتيڠات لي كاريا ييڠ هان توم ماوتاهن دري جامين كونو
موڠكن دتوليه اناتر 27 ڠن 23 سم، ڽو اداله سابوه-سابوه جيه سومبر كونتيمڤورير فون تنتڠ ارسايتقتور كلاسيك ييڠ نا ماوتاهن
ڽو چيت داصولكن لهياي هوكوم داسا ييڠ هراوه ڤاتوه اوليه ارسوتيقتور، اڬر جاوت دڤاوتيمبڠ: فيرميتاس، اوتيليتاس، ۏينوستاس، دتاوجمه بق ابد كى-17 لي سير هنري ووتتون كاو لم سلوڬن بهاس ايڠڬريه فيرمنيسس، كومودتي، ڠن كسنڠن ﴿موارتو كچوكوڤن ستروكتورل، كچوكوڤن فوڠسيونال ، ڠن كايندهن﴾
كاراونا تيوري ارسايتقتور نا بق ستروكتور، لوبيه نيت دري اوق ڽن ييڠ دترنسكريڤسيكن
تيوري-تيوري ڽو مانتيسيڤاسي ڤركمبڠن فوڠسيونعليسمى لم ارسايتقتور موديرن
ڽو بق ڬيليرن جيه ماوبنتوق داسا اونتوق ارت نواوۏياو د ايڠڬريه، دچونتوهكن لي كاريا چرليس رنني مچكينتوسه، ڠن ميڤڠاروه ڤاوميسه وين
ڬينراسي يڠ لاهي بق سيڤر لهياي ڤاوتڠهان ابد كاو-١٩سيبڬيان راييك ترڤسونا داوڠان ڤاولوڠ ييڠ دڤاوسجيكن ليه كومبيناسي سمڤر دري رواڠ ليڠكوڤ سيوجاره ييڠ لووا بياسا ڠن ڬرانولاريتس ميتودولوڬيس.
ݢرقن مودرن ڬوتولق ڤيكرن-ڤيكرن ڽو دان ل چوربوسير دوڠن ڤونوه سوماڠت ڬوتولق کاريا ڽن۔
اهلي تيوري ڤرنچانان ماڤاڠاروه لاانجيه ساعت ڽو اداله ايبينزير هوورد، ييڠ دڤاودڠ ڬرقن كوتا تامن
ڤڠڬوناان اواا اصطلاح ارسايتقتور موديرن د ميديا چيتق تاوجادي دالم جودول بوكو اوليه اوتتو واڬنر، ييڠ ماوجوك چونتوه ڤاوواكيلن كاريا جيه سيدرواي دري ڤاوميسه وين داوڠان ايلوستراسي ارت نواوۏياو، ڠن اجرن ددقتيق بق موريب-موريب ڽن
فرنق للويد وريڬهت، سيومنتارا موديرن لم دتولق ڤاوبڠكيت هيستوريس، اداله اديوسينكراتيق لم تيوري جيه، ييڠ جيه سمڤأيكن لم توليهسن ييڠ دڤاو لوبيه-لوبيه
وريڬهت لوبيه ڤويتيس ڠن داوڠان تأڬاه ماڤاييوتاهنكن ڤنداڠن ابد كاو-19 تاونتڠ سيونيمن كراتيف سيبڬاي جنياس ييڠ اونيك.
هاي ڽو چيت تاوجادي بق ڤنديديق د دوڽ ايلمي لاڬي سڤرتي داليبور ۏيسيلي اتاو البرتو-ڤرز ڬوميز، ڠن لم ساله سابوه طان اخي اوريانتاسي فيلوسوفي ڽو كلهيه دڤاوكوات ريت ڤنليتيان ڬينراسي بارو اهلي تيوري ﴿اي.ڬ. جيففريي كيڤنيس اتاو سنفورد قوينتر﴾
لاان جيه، لاڬي بيتريز چولومينا ڠن مري مچليود، ماڤايلووه ڤاومهامن سيوجاره ارسايتقتور اونتوق ماڤاييوتامڠ واچان اوبيت اتاو اوبيت ييڠ كلهيه ماڤاييوڠروه ڤاوكمابڠن اد اريستيقتور دري واتي كاو واتي
دالم تيوري اوق ڽن، ارسايتقتور دبندڠكن داوڠان بهاس ييڠ داڤت دڤاوتموقن ڠن دچيڤتاكن لوم تيڤ دڤاكيق
سيوجق طون ٢٠٠٠، تيوري ارسايتقتور چيت هراوه مڠهادڤي باڬه جيه اوربنيسمى ڠن ڬلوباليساسي
"لم دچادي اخي، كلهيه توبيت ڤاو ييڠ ديقهن"ارسايتقتور"ديڬيتل"
ارسايتقتور چيت ماورنچڠ باڠونن ييڠ ده عالمي لم اوڤاي ماڤاييوكمبڠكن بهاس فورمل بارو
سيوجق دينداوروڠ ارسايتقتير بارو ڽو توبيت، لياو اهلي تيوري ڠن ارسايتق كلهيه بكرجا بق ايسو-ايسو ڽو، ماڤاييوكمبنكن تيوري ڠن ڤكيرن-ڤيكيرن لاڬي ڤاراميتريچيسم ڤتريچق سچومچير
ارسايتقتور بيزانتيوم اداله ارسايتقتور كقيصرن بيزانتيوم، اتاو كقيصرن روموي تيمو
موساءق ورنا موه يڠ موڬه دوڠن كسرداهانأن ڬرافس جيه جيب چهاي ڠن كوهاڠاتن كو جنتوڠ ڬورج۔
ن ڤادم بوه تياڠ ديڤوڬت دري مرمر چيت۔
فورنيتور كايي ييڠ برهرڬ، لاڬي تومڤت إيه، كوروسي، بڠكو، ميجا، رق بوكو، ڠن چڠك ڤراق اتاو مه داوڠان ريليايف لاڬق، دهياس ڠن انترااور بيزانتيوم
بق چند-چند کلاسک، چوما باݢين لوءا يڠ ڤونتڠ، كارونا هاڽ ڤنديتا يڠ تامڠ كو باݢين دالم، تومڤت جيكوبه جيه ڤاتوڠ ديوا يڠ جوت كو تومڤت سوموجا چندي ڽن۔
اوق ڽن ييڠ نا د كتيدرال ساءينت مرق، ۏينيسيا ﴿١٠٧١﴾ سيچارا خصوص ماوناريق ڤرهاتين جوهن روسكين
د كولو تيمور، قلڠ، سيڠا، ڠن كاوبيري كاييم داوك، تاوتاڤو دڤاولكوكن سيوچارا كونۏينسيونال
كولوم كومڤسيت ماولڤه روان فون ناۏي
تياڠ ديڤوڤونوه دوڠن بنتوق اون ل ماچم ۏارياسي۔
ستروكتور لاان جيه تاومساوق باڬين ايستان اڬوڠ كونستنتينوڤل ييڠ لوروه، بنته اينوۏاتيف كونستنتينوڤل ﴿داوڠان ١٩٢ منارا﴾ ڠن باسليك چيستيرن ﴿داوڠان ماوريتوه كولوم كلاسيك ييڠ دڤاوڬيت اولڠ﴾
ڤريود ڤلاياولوڬن ترواكيلي داوڠان ڬيت د سيلوسين بيكاه ڬاوريجا د ايستانبول، تراوتما ست ساۏياو د چورا ڠن ست مري ڤمماكاريستوس
ڬرجا رسول سوچي ﴿تيهسسالونيكي﴾ ديقهن سيبڬاي ستروكتور ڤول داسا دري ڤريود اخي داوڠان بنتيه لووا جيه ييڠ دهياه داوڠان سوليت داوڠان ڤلا بات ييڠ سوليت اتاو داوڠان كاورميك ماولڤه كاچ
د ساءينت سرڬياس، كونستنتينوڤل، ن ڬن سن ۏيتلي، راۏيننا، ڬاوريجا-ڬاوريجا تيڤي ڤوست، رواڠ د باروه كوبه دڤاورييك داوڠان دتمبه اڤسيدال بق ساڬو لاڤن
اريا هن تاڤاوتوه اين، ڤڽڠ جيه سيوكيتر ٢٦٠اكي ﴿٨٠ م﴾، سيوباڬين راييك لواه جيه لوبيه دري ١٠٠ اكي ﴿٣٠ م﴾، سيولوروه جيه دتوڤ لي سيستم واتيه دوم
بق رسول سوچي ﴿ابد كاو-٦﴾ ليموڠ كوبه دتاورڤاكن بق رنچان صليب; كوبه تاوڠإيه اداله ييڠ ڤلاڠ ماڽڠ
كادڠ-كادڠ روووڠ توڠه موبنتوق بوجو ساڠکر، كادڠ-كادڠ ساڬو لاڤن، اتاو ڤالڠ كوروڠ ن لاڤن سوکوڠ يڠ جيتومڤڠ قبه، کين ڤوت، جادي ڤروڤورس باݢين توڠه ڠن ترنسڤت لوبه سمڤت
منتيڠ د اوك دڤودوق لاڤناڬن ڤاوت ساڬو
ڤه د باروه ڤوست كوبه اداله امبو، دري ڤت كتاب سوچي دڤاوتابا، ڠن د باروه امبو د الاي داسا اداله تومڤت ڤادوان سو اوريڠ ماولڬ
درتن كورسي ايك د رنتو بيڠكوق اڤسي داوڠان سيڠڬسان ڤتريارق د تيتيق تيمو تاوڠان ماوبنتوق شنثرونوم
كوبه-كوبه ڠن كوبه-كوبه د باڬين لووا جيه دتوڤ داوڠان تيمه اتاو داوڠان اوبين دري ۏاريتاس روموي.
نا ڤاوڠاروه بيزانتيوم ييڠ چوكوڤ راييك ييڠ جيت دديتيك سا دالم مونومنت-مونومن اسلام اواا ييڠ خاص د سوريه ﴿٧٠٩-٧١٥)
بات ييڠ دڬوناكن بروكورن ٧٠ چم ايك س ٣٥ چم ايك س ٥ چم، ڠن بات بات ڽو دڤاوكومت داوڠان مورتر سأوتوباي كيرا-كيرا ٥ چم
موڠكن فيتور ييڠ ڤلاڠ ڤستي دري هاڬيا ايرين اداله كونترس ييڠ كاوتات اناتارا ديساين انترااور ڠن ايكسترياور
ڬاي ڽو ماڤاڠاروه كونستروكسي ڤاديم بوه باڠونن لاان، لاڬي باسليك سنتو ڤيتروس
ڤمباڠونن ۏرسي اخي دري هاڬيا سوفيا، ييڠ منتيڠ ايدوڠ سمڤأي جينو، دكاواي لي كايسر جوستينيان
ارسايتقتور ڬوتهيچ ﴿اتاو ارسايتقتور تينچو﴾ اداله ڬاي ارسايتقتو ييڠ ثات ڤوڤولر د ايروڤا دري اخي ابد كاو-١٢ سمڤواي ابد كاو-١٦، سأولم ابد ڤتاوڠايحن لمبوڠ ڠن اخي، تاهن سمڤواي ابد كاو-١٧ ڠن كاو-١٨ د ڤاديم بوه دايره
ڬاي بق واتي ڽن كادڠ-كادڠ دكاوناي سيوباڬاي اوڤوس فرنچيڬينوم ﴿ليت
اينوۏاسي تيكنيك اوتام ڠن ساله سابوه كومڤونين ديساين كاراقتريستيق لاان جيه اداله ڤاوتومڤڠ ڤاي
نامون، هان نا بوقتي ييڠ ايڤاوتوڽوق بهوا نا هوبوڠن انتارا ارسايتقتور أرمينيا ڠن ڤركمبڠن ڬاي ڬوتيق د ايروڤا بارت
داوڠان ماونان ڬاي ڬوتيق، ييڠ ماوتنتيڠ داوڠان ارسايتقتور كلاسيك، دري سودوت ڤندڠ ڽن دڤاوقاعت دوءيڠن ڤاوهنچو كماجوان ڠن كچڠڬيهن.
اصطلاح ءساراچنء منتيڠ دڤاكيق بق ابد كاو-18 ڠن بياسا جيه ماڤايدومن بق مندوم ڤاوناكلوق مسلم، ترماسوق بڠسا مواور ڠن عرب
كاڠڬانن جيه تاوهادڤ ڬاي ڽن ثات كوات سمڤواي جيه ايتلق اونتوق ايڤسڠ اوبوڠ ڬوتيق د ست. ڤاول ييڠ بارو، مسكيڤون دڤقسا اونتوق يو ڤاوڬيت ڽن
ڤاديم درواي اوريڠ توليه كلهيه دچوك سيكڤ ماوتنتڠ تودوهن ڽن، مڠكلاايم بهوا ڬاي ڬوتيق كموڠكنن راييك كلهيه دساريڠ كاو ايروڤا داوڠان چارا لاان، ماوسجيه ريت سڤنڽول اتاو سيسيليا
ڽن چيتا دڤاوڠاروه لياو دوكترين تيولوڬي ييڠ ممبوتوهكن لوبيه لي چهاي ڠن اوليه ڤاوڬيت تيكنيس لم كوبه ڠن ڤاوتومڤڠ ييڠ مموڠكنكن لمبوڠ ييڠ جياوه لوبيه راييك ڠن تيڠكڤ ييڠ لوبيه راييك
كوبه روسوق دڤاوڬيت د ڤندم بوه باڬين كتيردل د دورهم ﴿١٠٩٣-﴾ ڠن د بيارا ليسساي د نورمانديا ﴿١٠٩٨﴾.
كاديڤاتين نورمانديا،باڬين دري كقيصرن ڠايۏين سمڤو ابد كاو-١٣، مڠمبڠكن ۏرسي ڬيتيق جيه كاودرو
ساله سابوه چونتوه نورمان ڬوتيق اواا اداله كتيدرال بايياوايك س ﴿١٠٦٠–٧٠﴾ د ڤات باڬين تاوڠان ڠن ڤادوان سو كتيردل روموي دباڠون لوم جاوت ڬاي ڬوتيق
كتيدرال چوتنچس دڤاوڬيت اولڠ جاوت ڬوتيق مولاي سيوكيتر طان ١٢٢٠
سوڬر مرنكونستروكس باݢين دري ڬورجا روماوي کونو دوڠن قبه روسوق اونتوق موهاسكن بنته ڠن موڤوڬت لوبه ل رواڠ اونتو تيڠکڤ.
سأولان ڽن، جيه ايڤسڠ تيڠكڤ ماور ماوليڠك د واتيه ڤورتل د فاسد
كتيدرال دورهم اداله كتيدرال فون ييڠ دڤكاوق كوبه توليڠ روسوق، دڤاوڬيت انتارا ١٠٩٣ ڠن ١١٠٤
ساله سابوه ڤمباڠونن ييڠ ديقيني كلهيه بكرجا د كتيدرال سينس، ويلليام اوف سينس، لودواي الاكوكن ڤرجالنن كاو ايڠڬريه ڠن جاوت ارسايتتق ييڠ، انتارا طان ١١٧٥ ڠن ١١٨٠، مركونستروكسي ڤادوان سو كتيدرال چنتربوري داوڠان ڬاي ڬوتيق بارو
ڬاوريجا-ڬاوريجا ڬوتيق ڤرانچيس ثات دڤاوڠاروه ڬيت لي امبولتاوري ڠن كاڤيل سمڤڠ د رنتو ڤادوان سو د ساءينت-دنيس، ڠن لي ماونارا مأوڤاسڠ ڠن ڤينتو لهياي د فاسد بارت
ڤمباڠون نوتري-دامي ماولڠكه لوبيه جياوه داوڠان ماڤاييوتوري ڤتومڤڠ ڤاي، توڠڬق ڤاونيڠڬ برات د لووا بنته ييڠ دڤاوهوبوڠ ليه ليڠكوڠن ك ديندڠ واتيه
كوريجا جيه جيسمبوڠ ل ويلليم ايڠڬره يڠ ڬوڬنتو ويلليم دري ڤرنچه بق ثون ١١٧٨۔
تيارچرونس – روسوق كوبه ديكوراتيف- داوه جيه فون ثات دڤاكيق دالم كوبه د كتيدرال لينچولن، دڤاسڠ چ.١٢٠٠
باڠونن فون د ڬوتهيچ مايڠ اداله كتيدرال چرتريس، سابوه ڬاوريجا زياره ڤنتيڠ د سلتن ڤاريس
بنته جيه دڤاڤاينوه داوڠان كاچ ڤتري، تراوتما مأڬامباكن قيصه ڤراوان ماريا تاوتاڤي چيت، د سودوت اوبيت تيڤ تيڠكڤ، مأڬامباكن كراجينان سريكت ڤكرجا ييڠ مڽومبڠكن تيڠكڤ ڽن
د ايروڤا تاوڠإيه، ڬاي ڬوتيق لمبوڠ تيموه د كقيصرن روموي سوچي، فون د تول ﴿١٢٢٠–﴾، ييڠ كتيدرال روموي جيه دباڠون لوم داوڠان ڬاي كتيدرال ريايمس; لودواي ڬاوريجا ڤاروكي ليايبفراوانكيرچي تريار ﴿١٢٢٨–﴾، ڠن لودواي د مندوم ريايچه، دمولاي داوڠان ايليسابيثكيرچي د مربورڬ ﴿١٢٣٥–﴾ ڠن كتيدرال د متز ﴿چ.١٢٣٥–﴾
تيڠكڤ لنسيت دڬنتو لي ڤاديم بوه لمڤو ييڠ دڤيسهكن لي ڬرإيه-ڬرإيه ڬيوميتريس
كاركترستق لن دري ڬوثچ ڤاڽڠ اداله ڤڠمبڠن تيڠکڤ ماور دوڠن اوکورن لوبه رايك، ديڤاكق بر-تراچري، ڤوتومڤڠ ڤو يڠ لوبه لمبوڠ ڠن لوبه ڤاڽڠ، يڠ جوت منچاڤاي تيڠکڤ لمبوڠ، ڠن بنته ڤاهتن يڠ موڬمباكن كيسه-كيسه الكيتابيه يڠ موڤاسو فسد ڠن باݢين اوكي باڠونن۔ تمبه۔
بنته لمبوڠ ڠن ليڤيه دري فرينچه رايونننت ڬوتهيچ ييڠ ددوكوڠ لي ڤاوتومڤڠ ڤاي مموڠكنكن همڤرن كاچ ييڠ سيمقان امبيسيوس ڠن ديكوراسي، دڤاوكوات داوڠان بيوسو
مساون مڠورايكن سراڠكاين ڤول ديكوراسي اونتوق تيڠكڤ – دري ڬيوميتريس داسا سمڤواي ريتيچولتايد ڠن بيڠكوق-ييڠ كلهيه مأڬانتوكن تيڠكڤ لنسيت
ڬورجا دوڠن فيتور ݢاي ڽو ترماسوق وستمنستر اببي (١٢٤٥–)، کاتدرل د لچهفيلد (لهوه ١٢٥٧–) ڠن ايايكستر (١٢٧٥–)، بث اببي (١٢٩٨–) ڠن روووڠ رترو چهور د کاتدرل وللس (چ۔١٣٢٠–) ۔
ڤڠڬوناان اوڬايس ثات عموم
چونتوه باڠونن فلمبوينت ڤرانچيس ترماسوق فاسد بارت كتيدرال روان، ڠن تراوتما فاسد ساءينت-چڤللي د ۏينچننيس ﴿١٣٧٠-ان﴾ ڠن ڬاوريجا جيت مأوڤادو سو مونت-ساءينت-ميچيل ﴿١٤٤٨﴾
ڽو فون ثات تيموه د سرمبي ڠن روموه باب ﴿چ. ١٣٣٢﴾ كتيدرال اولد ست ڤاول د لوندون لي ويلليام د رامسي.
تاودڠ لوروه كادڠ-كادڠ ديقهن ضيرد ڤوينتد ڠن دڤاكيق سأولم لهياي ابد; رياونيين بركوبه كيڤه د چهريست چورچه، اوايك سفورد دباڠون رنتواي طان ١٦٤٠
راج ڤرانچيس نا ڤڠتاهوان لڠسوڠ تنتڠ إيطالياا بارو، كاراونا كمڤڽي ميليتر چرليس ۏياا ك ناڤولي ڠن ميلن ﴿١٤٩٤﴾، ڠن تراوتما كمڤڽي لواواس زيا ڠن فرنچيس ا ﴿١٥٠٠–١٥٠٥﴾ اونتوق ڤاڤاوله كندالي ڤرانچيس اته ميلن ڠن ڬينوا
چاتاو د بلواس ﴿١٥١٥–٢٤﴾ ماڤايتوري لوڬڬيا رينايسنس ڠن رياونيين تاوبوك
د باروه هنري ٨ دان ايليزبيث ١، ايڠڬريه سباڬيان راييك تريسولسي دري ڤركمبڠن ارسايتقتور د بنوا ڽن
شوت ماڤايتوبيت بوكو فون دالم بهاس ايڠڬريه تنتڠ ارسايتقتور بق طان ١٥٧٠
بلوق تينچو هان ماواساا دري ارسايتقتور ڬوتيق; اوق ڽن كلهيه دڤاكيق سأولم برابد-ابد د تيمو تو دالم ارسايتقتور ڤرا-اسلام ڠن چيت ارسايتقتور اسلام اونتوق بلوق، ارچاد، ڠن كوبه ماوروسوق
اوقڽن كادڠ-كادڠ چيت دڤاكيق كاو توجوان ييڠ لوبيه موده، لاڬي دم كوبهن ماولينتڠ كاو لمبوڠ ييڠ سام داوڠان كوبه دأڬونل، لاڬي د باڬين تاوڠإيه ڠن لوروڠ كتيردل ديرهم، ييڠ دباڠون بق ١٠٩٣
هنا لاڬي قبه بارل سيتڠه بولت دري باڠونن روما دان باڠونن-باڠونن ݢاي روماوي يڠ ببن جيه موڬنتن لڠسوڠ او مييوڤ دان جيڤورل بنته توباي ڠن تيڠکڤ اوبيت، قبه روسوق ڬوتق دڤوڬت دري روسوق موبلوق يڠ مولنتوڠ دياڬونل۔
دورواڠن كاو لووا تاوهادڤ بنته دلاون اوليه برات ڤاوتومڤڠ ڠن لودواي ڤاوتومڤڠ ڤاي
اوق ڽن ثات سولوايت اونتوق دباڠون، ڠن هاڽ جيت دجق رواڠ تاوباته
باريه-باريه كولوم ڠن توڠڬق جومتن بولق-باليق ييڠ ماونارايميڠ بارت كوبه دڬنتو لي توڠاق-توڠاق سدرهان، ماسيڠ-ماسيڠ دتريمنڬ جومله ييڠ سام.
ييه فون ثات دري كوبه بارو ڽو نا روسوق تمبهن، ييڠ ديقهن تيارچرون، ييڠ ماوبنتڠ د تاوڠإيه-تاوڠإيه كوبه
وبه ڽو سرڠ دسالن بنتوق ديكورقسي سوليت ڬاي ڬوتيق اخي
جنيس كاودوا ديقهن ليعمرا بيسو ريتيچولتايد، ييڠ نا جاريڠن روسوق ديكوراتيف تمبهن، دالم لهياي ساڬو ڠن بتوق ڬيوميتريس لاان جيه، دڤودوق د انتارا اتاو د اته روسوق ماولينتيڠ
چونتوه جيه اداله جيت كتيدرال ڬلواوچستير ﴿چ. ١٣٧٠
ات ڽن ديڤاكق لودو د سنس، د نوتر-دامي د ڤاريس ڠن د چنتربوري د ايڠڬره۔
بق ڤريود ڬوتيق ماڽڠ، بنتوق بارو دڤاوتوري، ترديري دري اينتي ڤوست ييڠ دكليليڠ ڤاديم بوه كولوم ڤيجوت ييڠ دڤاسڠ، اتاو كولونيتت، ايك كاو كوبه
د ايڠڬريه، تياڠ-تياڠ ييڠ ماوسهو سرڠ دهياه داوڠان انچين-انچين بات، سيوريتا تياڠ-تياڠ داوڠان اون ماوك
د تومڤت ايبو كوتا كورينتوس، ڤاديم بوه كولوم دڤاكيق ديساين اوين كاكو
دالم ستروكتور سأولنجوت جيه، ڤاوتومڤڠ سيوريڠ ثات نا ڤاديم بوه بلوقكن، ماسيڠ-ماسيڠ ماوچاڤاي لمبوڠ ستروكتور ييڠ بيدا.
لڠكوڠن نا توجوان موده تمبها; اوق ڽن ماواسو سالورن تيمه ييڠ ماوم ااي اوجن دري اوبوڠ; ڽن دڤاوتوبيت دري ابه ڬرڬويلي بات ييڠ دتومڤتكن دالم باريسن د ڤاوتومڤڠ
اوقڽن چيت نا توجوان ڤركتيس; اوقڽن سيوريڠ ماوفوڠسي سيبڬاي ماونارا لونچڠ ييڠ ماودوكوڠ ماونارا تومڤت لونچڠ مأڬانتوڠ، ييڠ لونچڠ جيه دجوك توڤي واتي داوڠان معمومكن لاينن كاڬامأن، ماڤاييوتيڠات توتوڠ اتاو سراڠن موسوه، ڠن ماورياكن اچارا-چارا خصوص لاڬي كمناڠن ميليتر ڠن ڤنوبتن
كرن ڤمباڠونن کاتدرل بياسا جيه ڤورل وات موثون-ثون ڠن ثت موهاء، بق ك ترووق وات ڬو نوق ڤوڬت مونارا ك موكوروڠ انتوسيسم ورݢ دان ك موڬنتو سليرا۔
چرتريس اكن لوبيه برسماڠت لوم ڽو رنچان كاودوا دايكوت; ڽن دڤأڬاه توجوه ماونارا د سيوكيتاي ترنسيڤت ڠن سواكا
كتيدرال لااون ڬوتيق اواا داوڠان لمبوڠ ممڤوڽاءي ماونارا لنترا ڤاوت ساڬو د اته ڤرسيمڤڠن ترنسيڤت; وابوه ماونارا د باڬين اوك بارت; ڠن دوا ماونارا د اوجوڠ ترنسيڤت
د نورمندي، کاتدرل ڠن ڬورجا رايق بياسا جيه ن ل مونار، جيباڠون سولاما مو ابد-ابد؛ بق اببايي اءوايكس هوممس (جيمولاي ١٠٦٦)، چن ن سيكوروڠ مونار، جيڤودڠ بق فسد، ترنسڤت، دان د توڠه
فارياسي دري ڤوچوك ماونارا اداله فلèچي، سابوه ماونارا ڤيجوت لاڬي تومبق، ييڠ بياسا جيه، دتومڤتكن بق ترنسيڤيت د ڤت جيه ماولينته باڬين تاوڠإيه
كتيدرال اميانس نا ڤوچوك ماونارا
ڽن دهاڤوه بق طان ١٧٨٦ سأولم ڤروڬرام اونتوق ميمودرينيسسي كتيردل، تاوتاڤي دڤاوتامڠ لوم دالم بنتوق بارو ييڠ درانچڠ لي اييوڬèن ۏيولليت-لي-دوچ
دالم بحث عيڠڬريه ڬوتهيچ، ماونارا اوتام سيوريڠ دتومڤتكن د سيمڤڠ ترنسيڤت ڠن ناۏي، ڠن جياوه لوبيه لمبوڠ دري ييڠ لاان
سابوه ماونارا ڤڽبراڠن دباڠون د كتيدرال چنتربوري بق طان ١٤٩٢-١٥٠١ اوليه جوهن وستيلل، ييڠ سيڬولوم جيه بكرجا د كيڠءس چولليڬي د چمبريدڬ
سابوه لڠكوڠن سابن ييڠ هان بياسا جيه دباڠون د تاوڠإيه ڤڽبراڠن اونتوق ماوجوك ماونارا دوكوڠن ايكسترا ييڠ دڤاوريلا
كونستروكسي دمولاي لوم بق طان ١٧٢٤ اونتوق ديساين نيچولس هاوك سمواور، لهيه فون ثات چهريستوڤهير ورن مڠوسولكن ديساين بق طان ١٧١٠، تاوتاڤي برهنتي چئ بق طان١٧٢٧.
كتيدرال چولوڬن كلهيه دمولاي بق ابد كاو-١٣، مڠيكوتكن رنچان كتيدرال اميانس، تتاڤي هاڽ اڤسي ڠن داسا ساتو ماونارا ييڠ لهيه بق ڤريود ڬوتيق
منارا الم مينستير نا سيوجاره ييڠ سام، دمولاي بق طان ١٣٧٧، برهنتي بق طان ١٥٤٣، ڠن بارو لهيه بق ابد كاو-١٩
كتيدرال بورڬوس لوبيه ترينسڤيراسي اوليه ايروڤا اوتارا
تراچري ڤيريڠ ادله جنيس ديكوراسي فون ييڠ دكمبڠكن، مونچول بق فاسي اخي ڬوتهيچ اواا اتاو تينچو فون
تراچري ڤركتيس سكاليڬوس ديكوراتيف، كاراونا تيڠكڤ باڠونن ڬوتهيچ ييڠ مقان راييك دبوتوهكن دوكوڠن مكسيمال تاوهادڤ ڠان
"هياسن ڤيريڠ منچاڤأي ڤونچق كچڠڬيهن جيه داوڠان تيڠكڤ جاوندلا كاو-١٢ د كتيردل چرتس ڠن د تيڠكڤ ماور""دان'س ايياي""د كتيدرال لينچولن"
بر-تراچر باتو، ايليمن ديكوراتيف ڤنتيڠ دري ڬاي ڬوتيق، فون ثات دڤاكيق د كتيدرال ريايمس هان تريڤ لهيه ١٢١١، د چيۏيت ييڠ دباڠون لي جين د'اوربايس
بر-تراچري جاوت عموم لهيه چ.١٢٤٠ ، داوڠان منيڠكتكن جيه كومڤليق ڠن ڤنورونن برات بادن
رايونننت چيت دڤاكيق چيتقن دري دوا جنيس ييڠ بيدا دالم ديكوراسيڽ، د ڤت ڬاي سيڬولوم جيه لهيه دڤاكيق داوڠان اوكورن تياڠ توڠڬاي، داوڠان اوكورن تياڠ ڬنتوڠن ييڠ بيدا.
تياڠ جونولا ݢاي ڬومترس بياسا جيه ن كاڤيتل دوڠن ڤالڠ چيکوق جيبوده دري جيه
عاقبة جيه، تيڠ-تيڠ ڽن موچابڠ موبنتوق هوروه ي يڠ جيهيس كولاي دوڠن چڠك۔
هاي كاو دوا ﴿ابد كاو-١٤﴾ ماوڠين ڤول هياسن ماوكوه ڠن ييڠ دايلابوراسي داوڠان اوڬاي، ماوچيڤتاكن ديساين رتيچولر ﴿لاڬي جراڠ﴾ ييڠ لياوڠكڤ دكاوناي سيبڬاي ڤول هياه ريتيچولتايد
بنتوق ديساين ڽو دكاوناي سيوباڬاي بلاتي، كنتوڠ اييوڠكيت، اتاو مواوچيتت
تأڬاق لوروه بروسها اونتوق ۏرتيكلاوءيتس ڠن دهانكن ڠن ڬرإيه ماوليكو-ليكو چورۏيلينار ييڠ ماودوكوڠ تياڠ لوروه ييڠ هان ڤوتوه دري اته كاو مييوڤ، دلينته لي ترنسوم ڠن ڤلنڬ هوريزونتل
د اتوه ترنسوم كايم ثت ديڤوتودوڠ كرنلاسي ميني
ڽن كاييم اتوڤ فاسد، ڠن بنته انترااور ناۏي ڠن دڤادو سو دتوڤ داوڠان ارچاد بوتا
بارل ٢ قبه اتاو قبه روسوق سولڠك جيتوبت د ايرا روماوي دان موكمبڠ د ايرا ڬوتك۔
اوق ڽن نا ناۏي ييڠ ڤڽڠ دڤاوڬيت توبوه ڬاوريجا، تومڤت اومت ڤاروق ماوعباده; سابوه جراوي ماولينتيڠ ييڠ ديقهن ترنسيڤت ڠن، د سيبله تيمو جيه، ڤادوان سو، چيت دتوري سيوباڬاي كنسلير اتاو ڤريسبيتيرو، ييڠ بياسا جيه دڤراونتوقكن باڬي قليروس
سابوه باڬين ييڠ ديقهن امبولتاوري دكاوليلڠ ڤادوان سو
بق کاتدرل اواي لاڬ نوتر-دام، ن قبه روسوق نام بوه باݢين، دوڠن تياڠ ڠن سوکوڠ جيسولڠ-سالڠ، سمنتارا بق كاتردل لودو ن قبه ڤوت بوه باݢين يڠ لوبه سدرهان دان لوبه قوات، دوڠن تيڠ-تيڠ يڠ سام۔
ترنسيڤت بياسا جيه توايت دالم ارسايتقتور ڬوتيق ڤرانچيس اواا، تاوتاڤي جاوت لوبيه ڤڽڠ ڠن دجوك تيڠكڤ ماور راييك بق ڤريود رايوننن
د ايڠڬريه، ترنسيڤت لوبيه ڤنتيڠ، ڠن دناه الاي بياسا جيه لوبيه لياوڠكڤ دري بق د كتيدرال ڤرانچيس، داوڠان تمبهن كاڤيل لادي، چڤتر هواوس ساڬو لاڤن، ڠن ستروكتور لاان جيه ﴿ڠين داونه كتيدرال ساليسبوري ڠن يورق مينستير د باروه﴾
سابوه لمبوڠ بياسا جيه نا ڤاوت بوه تيڠكت
ديتيه جيه نا ڬالري ييڠ لوبيه سومڤيت، ييڠ ديقهن تريفورياوم، ييڠ چيت ماوبنتو دجوك كتبالن ڠن دوكوڠن تمبهن
سيستم ڽو دڤاكيق د كتيدرال نويون، كتيدرال سينس، ڠن ستورقتور اواا لاان جيه
تريبون ڬاديه، ييڠ موارتي ارچاد جاوت لوبيه لمبوڠ
ڤاوڠاتورن سابن دچوك د ايڠڬريه، د كتيدرال ساليسبوري، كتيدرال لينچولن، دان كتيدرال ايلي
ڽو دموڠكنكن لي ڤڠمبڠ ڤاوتومڤڠ ڤاي، ييڠ ماوترنسفير داي تولق ڬاوهن واتيه كاو ڤاونيڠڬ د لووا بنته
كتيدرال بياوۏاس ماوچاڤاي باته دري ڤ ييڠ موڠكن دڤاوڬيت داوڠان تيكنولوڬي ڬوتيق.
فاسد ڬوتيق دچوك دري موديل فاسد رومنايسقوي
ڤاتوڠ تيمڤنوم تاوڠإيه دخصوصكن اونتوق ڤڠحاكيمن اخي، ييڠ د سيبله وي اونتوق ڤراوان ماريا، ڠن ييڠ د سيبله اونان اونتوق ڤارا اوريڠ سوچي ييڠ دحرمتي د كتيدرال ڽن.
اوقڽن ماوايكوت دوكترين ييڠ ديقهن لي سنتو تومس اقوعناس بهوا لاڬق اداله ""هرموني دري كونترس.""
د ايڠڬريه تيڠكڤ ماور سيوريڠ دڬنتو داوڠان ڤاديم بوه تيڠكڤ لنسيت
ڤورتل دمهكوتاي داوڠان ڬبليس ملڠكوڠ لمبوڠ، ترديري دري لڠكوڠن كوسينتريسي دڤاسو داوڠان ڤاتوڠ
ماونارا دهاسي داوڠان لڠكوڠن اوق ڽن كاودرواي، سيوريڠ دمهكوتاي داوڠان ڤوچوك
سمنتارا كتيدرال ڤرانچيس لوبيه دتاوڬن بق لمبوڠ فاسد، كتيدرال ايڠڬريه، خصوص جيه د ڬوتيق سيڬولوم جيه، سرڠ لوبيه دتاوڬن لووه جيه
جيه دڤيسهكن درو دري تاوكانن ڤرانچيس بق لمبوڠ، ڠن دڤأڬاده ستاتوتا كولوم ڠن ڤاتوڠ د انتري ملڠكوڠ، ڠن دتوڤ فاسد داوڠان موسايچ لي ورنا اديڬن الكتابايه ﴿موسايق ساعت ڽو دري تڠڬاي لودواي
اوريڠ ڤاوڬيت ڤاتوڠ اندريا ڤيسنو دڤاوڬيت ڤينتو ڤروڠڬو ييڠ تركنل اونتوق بڤتيسن فلورينچ ﴿١٣٣٠–١٣٣٦﴾
بياسا جيه نا سابوه اتاو دوا بوه امبولتاوري، اتاو لوروڠ، د رنتو سون ڬن اوجوڠ تيمو، سمڤواي اومت ڤاروكي ڠن ڤزياره جيت دجق داوڠان بيبس د رنتو اوجڠ تيمو
"اببوت سوڬير فون ثات دڤاكيق كومبيناسي توليڠ روسوق ڠن ڤاوتومڤڠ بارو اونتوق ماوڬڬنتو بنته ڠن ماوڬڬنتو جيه داوڠان كاچ ڤتري، ماوبوك باڬين ڬاوريجا ڽن كاو ڤ ييڠ جيه اڠڬڤ سباڬاي""چهاي الهي"
نا لهياي كاڤيل لاڬي ڽن د كتيدرال چرتريس، توجوه بوه د نوتري دامي د ڤاريس، كتيدرال اميانس، كتيدرال ڤراها ڠن كتيدرال چولوڬن، ڠن سيكوريڠ بوه د باسليك سنتو انتونياس دري ڤادوا د إيطالياا
سابوه ديكريت دري كونسالي نيچا كدوا بق طان ٧٨٧ لهيه دڤأڬاه:""كومڤوسيسي ڬمبا-ڬمبا ريليڬياوس هن جيت دساورهكن بق اينسڤيرسي ڤارا سيونيمن; ڽن ماواساا دري ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ييڠ دتاورڤكن لياو ڬرجا كاتوليك ڠن تراديسي كاڬامأن."
باچوت-باچوت، سيوايريڠ ماوكمبڠ جيه ڬاي، ڤاتوڠ ڽ جيت سيومكن ماوناونجول، دچوك اله كولوم ڤورتل، ڠن سيوچارا ماوتاهاڤ دايك اته [اورتل، سمڤو ڤاتوڠ-ڤاتوڠ د ريلوڠ ماوتوڤ مندوم فاسد، لاڬي د كتيدرال ويلس، كاو ترنسيڤت، ڠن، لاڬي د كتيدرال اميانس، بهكن د باڬين دالم فاسد.
ڽو دڤاوتتڤ ڤول ايكونوڬرافي كومڤليك س ييڠ دايكوت د ڬاوريجا-ڬاوريجا لاان
تيمڤنوم د اته ڤورتل ڤوست د فاسد بارت نوتري-دامي د ڤاريس داوڠان جاوله مأڬامبكن ڤڠحاكيمن اخي، داوڠان سيدرواي اوريڠ ماوديسيا د باروه كاو نوراكا، ڠن اوريڠ-اوريڠ كريستين ييڠ ڬيت د م كاو سوروڬ
سكس نوراك بهکن جيڬمب دوڠن لوبه جوله۔
وق ڽن اداله باڬين دري ڤاوسن ۏيسوال باڬي ڤاديم درواي ڤڽمبه ييڠ بوتا حروف، سيمبول كاوجاهتن ڠن بهاي ييڠ مڠنچم اوق ڽن ييڠ هان ماوايكوت اجرن ڬاوريجا
اوقڽن دڬنتو داوڠان فيڬوري برڬاي ڬوتيق، ييڠ درانچڠ لي اييوڬن ۏيولليت-لي-دوچ سأولم ريستوراسي ابد كاو-١٩
اجرن اڬام بق ابد ڤاوتڠهن، خصوص جيه توليسن ڤسيودو-ديونيسيوس تيه ارياوڤڬيتي، سيدرواي اوريڠ ميستيكوس ابد كاو-6 ييڠ بوكو جيه، د چوايليستي هيايرارچيا، ايكيناءي د كالڠن ڤارا بياراون د ڤرانچيس، دڤاورونو بهوا مندوم چهاي اداله الهاي
تيڠكڤ-تيڠكڤ د ساڬو اوتارا، سيوريڠ ثات د تومڤت تدوه، نا تيڠكڤ-تيڠكڤ ييڠ مأڬامباكن ڤرجنجين تريڤ
دتال جيه دچيت كاو كاچ داوڠان ايناميل ۏيتريواس، لهيه دڤڠڬڠ دالم توڠكو اونتوق دڤاوسهو ايناميل بق كاچ.
ساءينت-چڤللي جاوت كاو موديل اونتوق كاڤيل لاان د مندوم ايروڤا
كاچ جاورينيه دڤاوتامڠ كاو دالم كاچ ماوورنا، لودواي باڬين دري كاچ ماوورنا ديڬيلڠ اونتوق دجوك ورنا ييڠ ڤه
ساله سابوه باڠونن فلمبوين يڠ ڤالڠ ديتوري اداله ساءنت-چهاڤلل د ۏنچننس (١٣٧٠-ن)، دوڠن بنته کاچ دري الي ک لاڠت-لاڠت۔
تيڠكڤ كاچ ڤتري ثات سوليت ڠن ماوهاي اونتوق دڤاوڬيت
ماور اداله سيمبول ڤراوان ماريا، ڠن اوق ڽن اوتام جيه دڤاكيق د ڬاوريجا-ڬاوريجا ييڠ ددديكاسي اونتوق جيه، ترماسوق نوتري-دامي د ڤاريس
ڤالايس د لا چيتé د ڤاريس، تو داوڠان نوتري-دامي د ڤاريس، دمولاي بق طان ١١١٩، ييڠ مروڤاكن تومڤت تيڠڬاي راج-راج ڤرانچيس سمڤواي طان ١٤١٧
نامون، باڬه جاوت رياوله لي ڤاوكمبڠن ارتيليري، ڠن بق ابد كاو-١٥ درينوۏاسي جاوت كاو ايستان تومڤتا تيڠڬاي ييڠ مڠات
چونتوه ترتوه ييڠ اد د ايڠڬريه موڠكن اداله موب قواد دري مرتون چولليڬي د اونيۏرسيتس اوايك سفورد، ييڠ دڤاوڬيت انتر طان ١٢٨٨ ڠن ١٣٧٨
بيارا ايلوم سيوروڤا دڤاوڬيت د قوينءس چولليڬي، اوايك سفورد ڤد ١١٤٠-ان، كاوموڠكنن درانچڠ لي ريڬينلد ايلي
ڤاديم درواي تومڤت كليه، لاڬي بلليول چولليڬي، اوايك سفورد، ممينجم ڬاي ميليتر دري كستيل ڬوتيق داوڠان بينتيڠ ڠن بنته كرينولتد
جيه دتوليه بق طان ١٤٤٧ بهوا جيه كوميڠ كاڤيل جيه""دڤروسيس دالم بنتوق راييك، ڬليه ڠن سوبستنسيال، دڤاوڤيسه لوبيه كاريا-كاريا ڤاونعصران ييڠ لوبيه راييك ڠن ڤينچيتاكن ييڠ سيبوق
بنته جيه نا دوا تيڠكت جالن سأوتڤق د باڬين دالم، بنته ڤاوباته داوڠان مرلون، ڠن ممڤروييكسيكن كجنتانن دري ڤت رودال بيسا دڤاوريت بق ڤڠڤوڠ
كستل ديكوليلڠ ل ڤارق يڠ لهوك، جيلنتوڠ ل سابوه توتو ڬنتوڠ۔
ساله سابوه چونتوه لاڬق ييڠ برتاهن اداله چهâتاو د دواوردان، تو نيمواورس
كونۏرسي ڽن مڽيرتكن كومڤرومي كاراونا ڬاوريجا-ڬاوريجا لاتين برورينتاسي كاو تيمو ڠن ماوسجد برورينتاسي كاو مكه
Lala Mustafa Pasha Mosque, di Famagusta, Northern Cyprus
Gaya Ghotik mulai dideskripsikan seubagai hai yeng ka tinggai jamen, brok ngen bahkan hana get
ارلنديا اداله سابوه ڤولاو ارسيتكتور ڬوتق بق ابد كو-١٧ دان ١٨، دوڠن جيباڠون کاتدرل درري (سلساي ١٦٣٣)، کاتدرل سليڬو (چ۔ ١٧٣٠)، ڠن کاتدرل باوه (١٧٩٠-١٨١٨) اداله چونتوه لن جيه۔
دوا بوه ماونارا بارت ويستمينستير اببي دباڠون انتارا طان ١٧٢٢ ڠن ١٧٤٥ اوليه نيچولس هاوك سمواور، دبوك ڤريود بارو كبنكتان ڬوتيق
ڤريودي داي تارق يڠ لوبه اونيۏرسل ڽو، يڠ برلڠسوڠ بق ثون ١٨٥٥-١٨٨٥، ديتوري د ايڠڬره سوباڬو هغ ۏچتورين ڬوثچ۔
سيوجق ڤاروه كاودوا اباد كاو-١٩ ڠن ستروس جيه، نيو-غاوتيچ جاوت لوبيه عموم د ايڠڬريه اونتوق دڤاكيق دالم ديساا جنيس باڠونن كن ڬاوريجا ڠن كن ڤمرينته
"ارسايتق لنسكيڤ بكرجا بق ستروكتور ڠن رواڠ ايكسترنل دالم اسڤيك لنسكڤ ديساا-ديساا اتاو اوبيت، ڤركوتأن، سمڤڠ كوتا ڠن ڬمڤوڠ، ڠن داوڠان باهن ""كريه"" ﴿دباڠون﴾ ڠن "لوميق"""﴿ديتناوم﴾، سمب مڠينتڬراسيكن ماولنجوت ايكولوڬيس."
اوق ڽن جاوت چيت منينجاو ڤروڤوسل اونتوق مڠسهكن ڠن مڠاوصي كونترك اونتوق ڤكرجأن كونستروكسي
اوريڠ فون ييڠ منوليه تاونتڠ ڤاوڬيت لنسكاڤ اداله جوسيڤه اددسون بق طان ١٧١٢
سأولم اخي ابد كاو-١٩، اصطلاح ارسايتق لنسكاڤ مولاي دڤاكيق لي ديساينار لنسكاڤ ڤروفيسسيونال، ڠن دڤاودڠ لهيه فريدريچق لاو اولمستيد، جر. دان بيتريايك س جونيس ﴿لهيه ڽن فررند﴾ داوڠان اوريڠ لاان دڤاودڠ اميريچن سوچيايتي اوف لندسچاڤي ارچهيتيچث ﴿اسلا﴾ د.١٨٨٩
ڤروييك اوق ڽن جيت بركيسر دري سورۏيا لوكاسي سمڤواي ڤنيلاين ايكولوڬي اريا لووه اونتوق توجوان ڤاورينچانان اتاو ڤڠلولأن
ڤكرجأن اوق ڽن دوجودكن دالم ڤرڽاتأن تاوتوليه تنتڠ كبيجكن ڠن ستراتيڬي، ڠن توڬس اوق ڽن منچاڠكوڤ ڤرنچانان ايندوق اونتوق ڤمباڠونن بارو، ايۏالواسي ڠن ڤنيلاعين لنسكاڤ ڠن مڽياڤكن ڤڠلولأن ڬمڤوڠ اتاو رنچان كبيجكن
دالم ڤاديم طان تاواخي، كبوتوهن ڠن كوميڠ تامب تراڤاوتيق سيومقان ماوتامه.
د انتارا جيه اداله چنترال ڤرق د نيو يورق چيتي، ڤروسڤيچت ڤرق د برواوقلين، نيو يورق ڠن سيستم تامن ايميرالد نچكلچاي بوستون
جيه اداله كونسولتن ديساين اونتوق لوبيه دري سيلوسين اونيۏرسيتس ترمساوق: ڤرينچيتون د ڤرينچيتون، نيو جرسي; يلاي د نيو هاۏين، چوننچتيچوت; ڠن اربوريتوم ارنولد اونتوق هرۏرد د بوستون، مسساچوسيتث
ڤرنچانا كوتا ممنوهي شرط اونتوق دڤاوڬيت توڬه ايندڤندن دري ارسايتق لنسكاڤ، ڠن سيوچارا عموم، كوريكولوم ڤروڬرام ارسايتقتور لنسكاڤ هان دڤاوسياڤكن سيوا اونتوق جيت كاو ڤاورينچان كوتا.
روبيرتو بورلي مركس د براسيل مأڬابوڠكن ڬاي انترناسيونل ڠن تانمن ڠن بوديا اصلي براسيل اونتوق ايستيتيكا بارو
جيه ماڤاييوتوري سيستم اناليسيس لڤإيه سيتوس اونتوق ماڤاييوڬومڤوي ڤاومهامن ييڠ لياوڠكڤ تنتڠ اتريبوت كواليتاتيف سابوه تومڤت
لهيه دأكوي لي ايلا، ارسايتق لنسكاڤ دڤاكيق ڬلر ءارسايتق لنسكاڤ تردفترء د نم بوه نڠڬرواي باڬين ڠن تريتوري د أستراليا
د نز، اڠڬوتا نزيل واتي اوق ڽن منچاڤأي ستاتوس ڤروفيسسيونال اوق ڽن، جيت دڤاكيق ڬلر ارسايتق لنسكاڤ تردفتر نزيل
ميسي ايلاسا ناكوه جيڤوماجو ڤروفيسي ارسيتكتور لنسكڤ ڠن جيجونجوڠ ستندر لاينن ڤروفسسيونل بق انݢوتا جيه، ڠن مواکيلي ڤروفيسي ارسيتكتور لنسكڤ دالم هاي ڤو منتڠ يڠ جوت موڤڠاروه كوڤنتڠن انݢوتا اينستيتوسي۔
ساعت ڽ نا ليموڠ بلاه بوه ڤروڬرام تراكريديتاسي د ايڠڬريه
"بق طان ٢٠٠٨، لي ماوتوبيتكن دريۏي ريكروتمون راييك ماوجودول""لوڠ كوميڠ جاوت كاو ارسايتق لنسكاڤ""اونتوق ماوبڠكيت ستود ارسايتقتور لنسكاڤ."
ڤاديم بوه نڠڬرواي باڬين چيت ڤاوريلي اوجين نڠڬرواي باڬين
بق ابد كاو-٦ سم، ڤاسي ك تاوتوڤ ڤاتوڠ-ڤاتوڠ چند اوتام سمڤواي تاواوت
ساله سابوه سكيما اونتوق ماونييلمتكن چند دداسايكن باءيق اد ويلليام مچقواتتي اونتوق دڤاوڬيت بندوڠن ااي تباي ييڠ جاورينيه د رنتو چند، داوڠان ااي د دالم جيه دجاڬ بق لمبوڠ ييڠ سام داوڠان كرواڠ نيل
اوق ڽن مأواڠڬڤ بهوا ڤنيڠكتن چند هان دڤاورومن ايفيق ايروسي بات ڤاسي لياو ڠان ڬورون
انتارا ١٩٦٤ ڠن ١٩٦٨، مندوم سيتوس دكوه داوڠان ڬيت-ڬيت جاوت بالوق-بالوق راييك ﴿سمڤواي ٣٠ تون، رات-رات ٢٠ تون﴾، دبوڠكر، دأڠكيت ڠن دڤاسڠ لوم د لوكاسي بارو ٦٥ ميت لوبيه لمبوڠ ڠن ٢٠٠ ميت دري كرواڠ، د ساله سابوه ييڠ راييك تنتاڠن دڤاوڬيت-ڤاوڬيت اركياولوڬي دالم سيوجاره
لي ڤاوڠونجوڠ تروه چيت داوڠان كاڤاي ڤاو ييڠ خصوص دڤاوڬيت اونتوق كومڤليق چند، اتاو ريت جالن دارت دري اسوان، كوتا ييڠ ت
ڤاتوڠ-ڤاروڠ كولوسا د سيڤيڠ تامه وي مڽانداڠ مهكوتا ڤوته مصر هولو، سيودڠكن د سيسي سبراڠ جيه دڤاكيق مهكوتا كومب مصر هولو ڠن هيلي ﴿ڤسچينت﴾.
ريليايف ييڠ ڤلاڠ تيكاييوناءي ده راج د كريتا جيه دتمبق ڤانه الاون موسوه-موسوه جيه ييڠ دڤلوڠ، ييڠ تيڠه دميتا.
اد ڤڠڬمبارن رامسس ڠن نيفيرتاري داوڠان ڤاورهو سوچي امون ڠن را-هورختي
تڠڬاء-تڠڬاي ڽو ديڤوكيرا ناكوه ماسڠ-ماسڠ اورو لاه ڠن اورو ڤنوبتن راج
فكتا جيه، ماوناوروت ڤرهيتوڠن ييڠ دڤاوڬيت برداسركن كنايقكن هيلياچال بينتڠ سيرياس ﴿سوتهيس﴾ ڠن ڤراسستي ييڠ دتومڠ لي ڤارا اركياولوڬ، تڠڬاي ڽو ڤستي ٢٢ اوكتوبر
ڽو سيوبتوا جيه اداله كاودوا كالي جيه دالم سيوجاره مصر كونو سابوه كويل دجوك اونتوق سيدرواي راتو
سيوچارا تراديسيونال، ڤاتوڠ راتو دڤاودڠ سمڤڠ ڤاتوڠ فرعون، تاوتاڤي هان ڤرنه لوبيه ڤڽڠ دري تاواوت جيه
ايبو كوتا ڤيلر نا موك ديوي هتحور; جنيس كولم ڽو دكاوناي سيوباڬاي هتهوريچ
د بنته سلتن ڠن اوتارا رواڠن ڽن نا دوا ريليايف اڠڬون ڠن ڤويتيس دري راج ڠن ڤرماءيسوري جيه ييڠ دڤاوسمبهكن تانمن ڤاڤيروس كاو هتحور، ييڠ دڬامباكن سيوباڬاي لومو د اته ڤاورهو ييڠ ماوليا د سيمق-سيمق ڤاڤيروس
هان ماو سابوه ڤيه دري باڠونن ساعت ڽواي ييڠ دڤاتيه ماواساا دري سيڬلوم ابد كاو-١٧، تاوتاڤي كموڠكنن راييك دباڠون داوڠان ميتودي ڠن ديساا كونستروكسي ييڠ سابن لاڬي ييڠ كلهيه دڤاكيق سأولم ابد-ابد سيڬولوم جيه
كسبه ڠن ك ساور لاان جيه تاڤاودوق د سيڤيڠ جالن ڽن، لاڬي تمداغت د سيبله اوتارا
باڠونن ڬمڤوڠ دكاولومڤوككن برسام دالم بنته ڤرتاهنن ييڠ ماوچنكوڤ ماونارا سودوت ڠ ڬاوريبڠ
ڬمڤوڠ ڽواي نا ڤاديم بوه باڠونن عموم اتاو كومونيتس لاڬي ماوسجد، چاراۏن، كسبه ﴿بينتيڠ لاڬي كستيل﴾ ڠن مارابواوت سيدي علي اتاو امير
ڽ دڤاوڬيت دري تانوه ڠن لومڤور تركومڤرسي، بياسا جيه دجمڤو داوڠان باهن لاان اونتوق اتولوڠ اضيسي
بندوڠن اسوان، اتاو لوبيه بيوتوءي جيه اييوجق طان ١٩٦٠-ان، بندوڠن لمبوڠ اسوان، اداله بندوڠن تڠڬول تراييك د بومو، ييڠ دباڠون د سيبراڠ كرواڠ نيل د اسوان، مصر، انتارا طان ١٩٦٠ ڠن ١٩٧٠
لاڬي ايمڤليمينتاسي سيڬولوم جيه، بندوڠن لمبوڠ نا ڤاوڠاروه ييڠ سيڬنيفيكن تاوهادڤ ايكونومي ڠن بوديا مصر
نامون، بنجير عالمي ڽو برۏارياسي، كاراونا طان-طان ااي لمبوڠ نا دڤاوريليه مندوم تانمن، سمنتارا طان-طان ااي مييوڤ دڤاوڬيت خڠ ييڠ لووه ڠن عقيبة جيه ترجادي داوق مندوم
سيبليك جيه رنچانن لمبه نيل ليه اهلي هيدرولوڬي ايڠڬريه هراولد ايدوين هورست لوبيه ڬالق، ييڠ داصولكن اونتوق ماوسيمڤن ااي د السودان ڠن إثيوبيا، د ڤت ڤڠواڤن جياوه لوبيه مييوڤ.
اوي جيه، اميريك سريكت اتو اوني سوۏيايت تاوتاريك اونتوق ماوتولوڠ ڤمباڠونن بندوڠن ڽن
واتىى نيان إمىريکا يى مىنيوى کومونيس يتامونع و تيموى تىنعوه، نعىن ي ىو ڠاسسىر سىوباعاي ڤىوميمڤىن انتيکومونيس ڤروکاڤيتاليس ليعا إراب.
لهىوىه ڤبب مىوکريتيک سىورانعان إسراىل کىو ڤاسوکان مىسير دي عازا تهون ١٩٥٥، ڠاسسىر نىوسادار باهوا جيه ةان جىوىت نىبايانع دروىجيه سىوباعاي ڤىوميمڤىن ناسيوناليسمى ڤانءإراب مىوسى جيه هانا سانععوڤ ڤىوتهىون ميليتىر ناععروى جيه مىولاوان إسراىل.
ڠاسسىر ةان نىوتىوريمونع دىونعون کىاداان نيان، جيه جيکومڤرومي نعون وصصر اعار يبانتو.
ضوللىس نىوبىونعىه تهات نعىن ڤىنعاکوان ديڤلوماتيک ڠاسسىر کىو چهينا، نيانع بىوتىنتانعان لانعسونع نعىن ڤىراتوران ڤىوناهانان کومونيس ضوللىس.
جيه يبىونعىه چيت نعىن ڤىورانعىوي نىترال ڠاسسىر نعىن ڤىرچوباانجيه جيمىۏىن ي دوا بلاه ڤيهاک لام ڤرانع دينعين.
إمڤىه باتىى نعىن تانوه کليىت رايا کا يڤىوعوت لى صوۏيىت حيدروڤروجىچت إنستيتوتى نعىن ىنجينىىر مىسير.
صىبالéکجيه، امڤىه نيان مىبانجى ويلاياه نيانع لواه، ڤىواکيبات لىوبىه داري ١٠٠٫٠٠٠ ورىونع عىڤيناه.
ڤىونيلايان ونعکوه نعىن ونتونع امڤىه نيان تىوتاڤ جىوتکىو کونتروۏىرسي لام مىڤلوه تهون لهىوىه ڤىنيىسىلايانجيه.
طان مىڤىوتيمانع اکىبات بروىک الام نعىن سوسيال داري امڤىه نيان، بياياجيه يڤىوکيرا جىوت بالىک لام دوا تهون ساعاي.
ڤىنعامات لاىن هانا سىوتوجو، عوڤنيان عىوڤىوعاه امڤىه نيان هاروه يڤىوانچو.
إمڤىه نيان ڤىکورىوىنع اکىبات يى رايا، نيانع لاعىى تهون ١٩٦٤، ١٩٧٣، ١٩٨٨.
إندوستري ىونعکوت بارو کا يڤىوعوت توى دانو ڠاسسىر، مىوسىوکي يتىوعوه مىوجوانع ساباب جيوه نعىن ڤاساي.
خيراءکيرا سيتىونعوه جوتا کىلوارعا عىدوىک دي تانوه بارو نيان.
ضي تانوه يريعاسي سىوعوهلوم نيان، هاسى مىوىک ساباب مانتىنع نا يى واتىى ماسا کريسيس.
د سودن، ٥٠،٠٠٠ سمڤو ٧٠،٠٠٠ درو اوروڠ سودن نوبين ديڤينه دري کوتا توا ودي هلف ڠون ڬمڤوڠ-ڬمڤوڠ سوكيتر جيه۔
ڤومورنته ايكومبڠكن سابوه ڤرويق ايريڬاسي يڠ نن جيه "سکيما ڤوڠومباڠن ڤوتانين هلف بارو" كو ايڤولا ڬاڤوه، بيج-بيجين، توب ڠون تانمن لن۔
روموه نعىن فاسيليتاس کا يڤىوعوت کىو ٤٧ ونيت عامڤونع نيانع نا هوبونعان دي ڠوبيا جامىون.
ڠيلاي نيتروعىن نيانع يڤىوتاماه لى سىديمىن کىو تانوه نيان چوما ٦٠٠٠ تون کاليوم، ٧٠٠٠ تون فوسفور ڤىنتوکسيدا، نعىن ١٧٫٠٠٠ نيتروعىن مانتىنع.
سالينيتس تانوه ايق چيت سابب جارق ڤرموکاءن ڠن موک اي تانوهجه اوبيت ثت (١-٢ مت توڬنتوڠ کأداءن تانوه ڠن سوهوجه) به جوت اي ايتارق اوءاته دارت ل ايۏاڤوراسي هيڠݢ تيڠکت قدر سيرا ل بومو ايتاموڠ ل تانوه موثون-ثون۔
واتىى تهون ١٩٥٠ان هانيا سىباعيان نيت مىسير حولو نيانع هانا يعانتوى إمڤىه (ترانسميسي مييوڤ) کىو يريعاسي کىوکاي (ترناسميسي لاعاک).
ص. هىماتابيوم کا هانا لى.
ڠيان بىرارتي ڤىنييمڤانان نيانع کا ماتى تىويسي لوم لهىوىه ٣٠٠ـ٥٠٠ تهون مىونيو سىديمىن جىه تىوکومڤوي ماندوم دىنعون نيلاي نيانع سابان لام دانو نيان.
لهوه باڠونن امڤه ڽن، بق ابق باڬه تيموه ل اي ڬله، ايبنتو ل ڤوڤوك۔
عروڤ ىونعکوت دي مىديتىرانيا نعىن موارا يترون لهىوىه بانعونان امڤىه نيان ساباب نوتريسي نيانع کروىنع ڠيل يلى و مىديتىرانيان کا مىوسانعکوت لام امڤىه نيان.
خاواتى سىوعوهلوم يڤىوعوت امڤىه مانيانع نيان اکان تهو کروىنع نيانع ييوڤ اکيبات ىروسي يلى يى بىباسءسىديمىن.
إندوستري کونستروکسي باتا ميراه، نيانع تىرديري داري مىورىوتوه ڤابىورىک نيانع يڤاکىک سىديمىن کروىنع ڠيل تىوکىونونع اکيبات بروک چيت.
خارىنا کروه يى نيانع لىوبىه رىنداه چاهيا ماتا وروى جىوت يتامووع لام ڠيل.
ڤىمبانعونان يمولا ١٩٩٥، لهىوىه ديڤىرکيراکان وص$٢٢٠ جوتا ابىه، کومڤلىک نيان يرىسميکان تانععاي ١٦ وکتوبىر٢٠٠٢.
ڤوستاکا نيان يڤىوعوت لوم کون سيدرو اتو سابوه لىمباعا، مالىنعکان نا دوکونعان ڤوليتيسي مىسير.
وڠإصچو تىوليبات تهون ١٩٨٦ يڤىوعوت کىسىمڤاتان رايىک کىو ڤرويىک نيان بىوتويءبىوتوي جىوىت کىو ڤوسات دونيا.
طيم ارسيتىک نيان نا سيڤلوه دروى نيان يرىڤرىسىنتاسي نام نانععروى.
ڤىرانجيان ڤهون يڤىوعوت کىو ڤىنداناان ڤرويىک، باک کونفىرىنسي دي تهون ١٩٩٠ دي إسوان: وصض $٦٥ جوتا، سىباعيان رايىک جيه داري ناععروى مإڠإ.
باک تهون ٢٠١٠، ڤوستاکا نيان تىوريمونع سومبانعان ٥٠٠٫٠٠٠ بوکو داري ڤوستاکا ڠاسيونال ڤىرانچيس، بيبليوتهىقوى ناتيونالى دى فرانچى (بنف).
روانع باچا وتاما جيه يدونع ي يوڤ بوبونع کاچا سىمانيانع ٣٢ مىتىى، يروت و لاوت لاعىى جىوىم ماتا وروى، يڤىرکيراکان وکوران جيه ١٦٠ مىتىى.
طىرسيمڤان کيراءکيرا ١٫٣١٦ ارتىفاک، بارانع انتيک موسيوم نيان مىنععامباران باچوت سىجاراه ورىوىنع مىسير داري جامىون فيزون کىو جامىون إلىخاندىر إعونع کىو جامىون روماوي سىعوهلوم يتامونع إسلام باک نانععروى مىسير.
ميکروفيلم: باعيان نيوى مىنچاکوڤ ميکروفيلم کيراءکيرا ٣٠٫٠٠٠ مانوسکريڤ لانعکا نعىن ٥٠٫٠٠٠ دوکومىن، سابان لاعىى کولىکسي ڤىرڤوسکاتاان إنععرىه کيراءکيرا ١٤٫٠٠٠ إراب، ڤىرسيا، نعىن مانوسکريڤ طورکي، ديانععاڤ سىباعوى کولىکسي ڤالينع رايىوک دي إروڤا.
ڠامون، باک تهون ٢٠١٠ ڤىرڤوستاکاان نيان تىوريمونع ٥٠٠٫٠٠٠ بوکو تامباهان داري تهى بيبليوتهىقوى ناتيونالى دى فرانچى.
مىوسىوجيد رايا ضجىننى يڤىوعوت داري بانچو اتو ادوبى رايىوک نيانع ديانععاڤ ل لى ارسيتىک سىباعوى سالاه سابوه ڤىنچاڤايان تىرايىوک عايا ارسيتىکتور صودانوءصاهىليان.
ضوکومىن اواي نيانع ڤىوعاه تىنتانع مىوسىوجيد نيان، طاريک الءصودان إبد الءصاديس نيانع يبري کيساه اواي، نيانع يڤىرکيراکان کيساهجيه داري ورىونع کىو ورىونع لاعىى بودايا دي ماسا ڤىرتىونعوهان اباد کىوتوجوهبلاه ماسىهي.
خىتورونان جيه جيڤىوعوت مىونارا کىو مىوسىوجيد لهىوىه نيان سولتان سىلانجوت جيه جيڤىوعوت بينتىه ي سىوکيتار جيه.
ڠيان جىوت کىو بانعونان نيانع اکان يىو چايلليى.
مىوسىوجيد نيان بانعونان رايىک نيانع مييوڤ نعىن هانا مىونارا لاعي ورنامىن.
بانعونان نيان لهىوىه يڤىوعوت باک تهون ١٩٠٧ يڤاکى کىورىجا ڤاکسا ييوڤ اراهان إسمايلا طراورى، کىڤالا ڤىرساتوان توکانع باتىى ضجىننى.
ڠا ڤىردىباتان تىونتانع تينعکات ديساين مىوسىوجيد نيانع يڤىوعوت لوم نيان نعوي ڤىونعاروه ڤىرانچيس.
جيه جيڤيکى کروچوت نيانع ڤىوعوت بانعونان نيان لاعىى کويل باروک نيانع يڤىرسىمباه کىو دىوا سوڤڤوسيتوريا.
جيه جيڤوڬه چيت موڽو اوروڠ لوكل هنا سونڠ ڠون باڠونن ڽن، ماكاجه اوق ڽن هن جيتم ڤوڬله، چوما ج تم ڤوڬله وات ديڬوروتق اتاموڠ ل ڤونجار۔
جىورات نيانع لىوبىه رايىک و سىلاتان يسيمڤان سيسا إلماني إسمايلا، يموم ڤىونتىنع ماسا ١٨ ماسىهي.
لام ڤادوم ڤىوکارا، ڤىرموکاان اسلي مىوسىوجيد نيان کالهىوىه يلاڤىه نعىن جوبىن، ڤىوهانچو ڤىونامڤيلان سىجاراه جيه، لام ڤادوم ڤىوکارا لوم ڤىوکوربان ينتىعريتاس ستروکتور بانعونان جيه.
باک تهون ١٩٩٦، ماجالاه ۏوعوى يڤىوعوت ڤوتو فاسهيون لام مىوسىوجيد نيان.
ڠيان ياکسىس نعىن نام سىت رىونيىن، نيانع ماسىنعءماسىنع جيه يڤىوعوت ڤونچاک جيه.
خيبلات اتو بينتىه سىمايانع مىوسىوجيد نيان يهاداڤ تيموى کىو مىکاه، نعىن ڤاساي کوتا.
خوباه جيه مىبىونتوک کىروچوت اتو مىڤونچاک باک ماسىنع ـ ماسىنع کوباه نيان يلاڤىه نعىن بوه بورونع ونتا.
طينعکاڤ وبيت نيانع هانا مىواتو داري بينتىه تونونع و باروه، جىوت يتامونع چاهيا ماتا وروى لام بانعونان نيان.
ايموم ڬوسومايڠ دري محراب د مونارا يڠ ڤالڠ رايك۔
ضي سيبلاه ونىون ميهرام لام تىونعوه مىنارا نيان ڤوسيسي نيانع ڤاه ڤىدوىک ميمبار، باک ميمبار نيان کهاتيڤ چىراماه سىومايانع جومات.
بنته ݢالري ڽن ايڤوكو او لوءا ايڤيسه ل بوکاءن ملڠکوڠ۔
درڤد سابوه چروق، سوبتو جيه مونارا محراب ڽن ن دوا چروق رايق ڽڠ نوبنتوق لڠکوڠ د اول بنته تونوڠ۔
ڠيان ي ڤىورىولىى ڤادوم وروى کىو کىمالي سىمولا تىوتاڤي ڤىورىولىى يچاوو سيعوى ـ عو، نيان بياسا جيه بوىت انىوک مودا نيانع ما'ىن نعىن رامڤوى، سامڤوى عىوچاوو جيه.
لومبا جيه يمولا ي اواي فىستيۏال کىو ىو سو نيانع ڤهون ينتات ڤلاستىر نيان کىو مىوسىوجيد.
باک تهون ١٩٣٠، مىوسىوجيد نيانع سىروڤا لاعىى ضجىننىيڤىوعوت باک کوتا فرىجوس ي باروه ڤىرانچيس.
موسوجد ڽن جوت كو ساله سابوه ڤوست ڤونتڠ مورونو إسلام د افريکا وات ابد ڤوتوڠاهن، دوڠون موريب مورت جق كوده اونتوق مورونو ال-قورعن بق مدرسة دجنن۔
باک ٢٠ جانواري ٢٠٠٦ نا سابوه کىلومڤوک ورىونع اعام عىوانچو بوبونع مىوسىوجيد نيان، ڤىوعوت عادوه سابوه کوتا.
لام مىوسىوجيد ماسسا عىولهىوىڤ ۏىنتيلاسي کيڤاه نيانع يبري لى کىدوتاان إمىريکا واتىى ڤرانع إراق، لهىوىه نيان ماسسا نيان يڤىووعوت روسوه ي کوتا.
صڤهينخ اعونع عيزا، بياسا يتىووه صڤهينخ عيزا اتو صڤهينخ، سابوه ڤاتونع باتىى کاڤهو سڤهينخ نيانع تىدوىک، ماکهلوک ميتوس.
لىوبىه لوم، ساعوى نعىن لوکاسي بينتىه باروه نيان نا جالان ڤانىوک نيانع نىوسامبونع ڤيراميد خهافرى نعىن خويل ۏاللىي نيانع کا نا سىعوهلوم صڤهينخ.
واتىى ڤراساستي نيان يکوىه لوم باک ١٩٢٥، بارىهءبارىه تولىسان کىو خهاف کا تىوسىک نعىن تىوانچو.
خولتوس کىو صڤهينخ يسامبونع کىو اباد ڤىرتىنعوهان.
ڤيراميد إلىخاندريا، روسىتتا، ضاميىتتا، چايرو، عيزا يهارىوتوى مىوولانعءولانع، چوما هانا ڤىورىولىى سىمڤورنا.
"طوجوه تهون لهىوىه جاک و عيزا، إندرى طهىۏىت (چوسموعراڤهيى دى لىۏانت، ١٥٥٦) هارىوتوى صڤهينخ سىوباعوى "ولىى رايا، يڤىوعوت لى إسيس، انىوک إناچهوس، نيانع يعاسىه لى جوڤيتىر".
صڤهينخ اتا جوهاننىس حىلفىريچه (١٥٧٩) مىوموکا عاڤيىت، نعىن لاعى ينونع تىک بولات نعىن وک ڤىولىوسو لوروس؛ چيت نا سابوه تىڤي دي طهىۏىت اکني وک جيه نيانع يتونيوک هياسان ولىى جيه.
مىوسىوکي تراکتات تىرتىونتىى باک ڤراساستي نيان مونعکىن اکورات، باعيان نيان مىوتولاک دىنعون بوکتي ارکىولوعيس، دان يانععاڤ سىوباعوى رىۏيسيونيسمى سىجاراه ڤىريودى اکهى، ڤىولىوسو نيانع يسىنعاجا، يڤىوعوت لى يموم لوکال سىباعوى وسىوها عىوبري کويل إسيس کومڤىمتورىر دىنعون سىجاراه جىمىون جيه.
ڤىنىموان لاوىت نيوى، عىوىو باهواسا جيه نيان هان بىتويءبىتوي يڤىوعوت سىعوهلوم ماسا ڤىرينتاه خهارفى، باک ديناستي کىوڤىوت.
"ماسڤىرو ڤىوچايا صڤهينخ جىوت کىو ""مونومىن ڤالىنع جامىون ي مىسير"."
باعيان هياسان ولىى جيه کا رهىت باک ١٩٢٦ سىوباب ىروسي، نيانع يکوه لهوک تاکوى جيه چيت.
لاڤىه نيانع باک ولىى لىوبىه کرىوىه ي ڤهىوىت.
چىريتا لاىن يڤىوعاه نيان بوىت ماملوکس.
مىنوروت ال ـ ماقريزي، لى ورىوىنع يتينععاي باک ارىا نيان ڤىوچايا باهوا کىنايکان انوى کىو عيزا، يسىوباب هوکومان اتىوه ڤىانچو موکا ال ـ ضاهزس.
إل ـ مينوفي جيڤىوعاه ڤرانع سالىب إلىخاندريا تهون ١٣٦٥، هوکومان يلاهي کىو سهىيکه صوفي داري کهانقاه صا'يد نيانع ڤوتوه يدونع جيه.
ڤيکىران نيان ديانععاڤ ڤسىودوارچهاىولوعي لى اکادىميسي، سىوباب هانا بوکتي تولىسان نعىن ارکىولوعيس نيانع يدوکونع يدى نيان جىوت کىو الاسان کىو وريىنتاسي صڤهينخ.
ڠا سىوجاراه ڤانيانع نيانع مىوسڤىکولاسي باهواسا جيه نا کاما راهسيا ييوڤ صڤهينخ، لى توکوه ـ توکوه ىسوتىريچ لاعىى ح. صڤىنچىر لىويس.
ڽن ايڤوچايا جوت كو نومبو دوا سيتوس سجاره ميسير ڽڠ ڤالڠ ل ايكونجوڠ، هاڽ كومڤلق ڤيراميدا ڬيذ ڽڠ تو چاءيرو ڽڠ ڤالڠ ل ايكونجوڠ۔
لهىى باعيان نيانع لاىن، ڤرىچينچت وف موت، ڤرىچينچت وف مونتو، نعىن کويل إمىنهوتىڤ ٤ يعىوتوڤ کىو وموم.
خويل نيانع اسىولي کا ي ڤىوانچو، سيسا جيه کا يڤىوعوت لوم لى حاتسهىڤسوت، مىوسىوکي فيراون نيانع لاىن کا يڤىوعوت دي سىکيتار جيه بىو ـ عانتوى فوکوس اتو وريىنتاسي ارىا سوچي جيه.
ڤىمبانعونان کويل نيان يمولا ماسا خىوراجىوىن طىنعوه هينععا ماسا ڤلوتىمايچ.
ضىوا ـ دىوا نيانع يرىڤرىسىنتاسي يڤىرکيراکان داري نيانع ڤالىنع اواي يسىمباه هينععا ڤالىنع اکهى يسىمباه لام سىجاراه بودايا ورىونع مىسير خونو.
إرسيتىکور ـ ارسيتىکتور نيان مونعکىن کا يڤىوىک نعىن ڤىنعونعکىت.
مىنيوى باتىى نيان يڤاکى کىو الىوى لانداي، اواک نيان جىوت يڤاکى لىوبىه نيت باهان.
وکىران اکهى يڤىودوىک الهىوىه دروم جيه يڤىودوىک باک تىمڤات جيه بىو ـ ةان انچو وکىران نيان واتىى يڤىودوىک.
خوتا طهىبىس ةان تهات ڤىونتىنع سىعوهلوم ضيناستي کىوسيبلاه نعىن کويل سىعولهوم جىه رىلاتيف وبىوت، دىنعون کويلءکويل نيانع يڤىوسىمباه کىو دىواءدىوا اواي طهىبىس، دىوا بوموى موت نعىن مونتو.
إمون (ىوجان يتىووه إمىن) کا ترىڤ جىوت کىو دىوا لوکال ڤىنجاعا طهىبىس.
خونستروکسي رايىک ي إمون ـ رى يڤىوعوت واتىى ماسا ضيناستي کىولاڤانبلاه، واتىى طهىبىس جىوت کوى يبو ووتا ڤىرساتوان مىسير خونو.
ڤرويىک لاىن جيه باک سيتوس نيان، خارناݢس رىد چهاڤىل اتو چهاڤىللى رووعى، يماکسود سىوباعوى کويل بارقوى نعىن اواي جيه مونعکىن تىودونع انتارا دوا وبىليکس جيه.
إتىوڤى سىباعوى توعو نيانع ةان لهىوىه، جىه عىوبري بوکتي کيبان وبىليسکس نيان يکوىه.
ڤىوروباهان رايىک تىاکهى کىو ارىا إموم ـ رى نيان ڤىونامباهان ڤيلون کىوڤهون نعىن بينتىه ڤىوتوڤ رايىک نيانع مىولينعکا دي ارىا نيان، دوا ڤرويىک نيان يڤىوعوت لى ڠىچتانىبو إ داري ضيناستي کىولهىىبلاه.
خومڤلىک کويل خارناک نيانع کىوڤهون يهارىوتو لى ۏىنىتيان نيانع هانا يتىڤوى باک تهون ١٥٨٩، مىوسىکي چاتاتان جيه هانا نان کومڤلىک نيان.
طولىسان ڤروتايس تىونتانع ڤىرجالان جيه کا يڤوبليکاسي لى مىلچهيسىدىچه طهىۏىنوتل (رىلاتيونس دى ديۏىرس ۏوياعىس چوريىوخ، ىديسي تهون ١٦٧٠ـ١٦٩٦) نعىن جوهانن ميچهاىل ۏانسىلب (طهى ڤرىسىنت صتاتى وف إعيڤت، ١٦٧٨).
لهىوىه بوىت کوىه نعىن رىستوراسي لى تيم ونيۏىرسيتاس جوهن حوڤکينس، نيانع يڤيمڤىن لى بىستي بريان (ىو مييوڤ) کاواسان موت کا يڤوهاه کىو ڤوبليک.
بق ٢٠٠٦، بستي برين ايڤولومه ڤنموان جيه تونتڠ سابوه فستيۏل مابوق ڽڠ مولوبه دوڠون الکحول۔
طىموان ـ تىموان جيه يڤىوعوت لام کويل موت کارىونا واتىى طهىبىس مانتىنع تىوکىناي، موت يسىراڤ دىوا ڤاجوريت، صىکهمىت نعىن باست، سىوباعوى لادوم اسڤىک جيه.
لام ميتوس نيانع نا تىونتانع فىستيۏال مابوک صىکهمىت، را، دىوا ماتا وروى مىسير، عىوڤىوعوت جيه داري ماتا نيانع مىاڤوي ـ اڤوي يانع جيچوک داري ماک جيه، ڤىوانچو مانوسييا نيانع عىولاوان جيه.
کوءيل لوايكسور، كومڤلق کوءيل ميسير کونو بق تيمو كروڠ نل ا كوت، اورو ڽو ايكونل سوباڬو لوايكسور (ثبس کونو) ڽڠ ديڤوڬوت كير-كيرا ١٤٠٠ سوڬوهلوم ماسه۔
ڤىوت کويل بهوم نيان يکونجونع لى ڤىنعونجونع اواي، کويل صىتي ١ ي عورناه، کويل حاتسهىڤسوت ي ضىير ىل باهري، کويل رامىسسىس ٢ (رامىسسىوم)، نعىن کويل رامىسسىس ٣ ي مىدينىت حابو.
ليکوت کويل نيان نا چهاڤىل نيانع يڤىوعوت لى إمىنهوتىڤ ٣ داري ضيناستي ١٨، نعىن إلىخاندىر.
بات انو ڽن ايسبوت سوباڬو بات انو نوبين۔
"إلىخاندىر باداوي، ""إلوسي لام إرسيتىکتور مىسير،"" مىورىونوى دي إنچيىنت وريىنتال چيۏيليزاتيون، ٣٥ (١٩٦٩): ٢٣."
إ سىوڤانيانع جالان، ستاسيونءستاسيون يڤىوعوت کىو وڤاچاراءوڤاچارا لاعىى ڤىستا وڤىت نيانع ديڤىوعوت کىو کىڤىونتىنعان کويل.
لاليبليا ناكوه سابوه کوتا د ذون باݢين تونوڠ ووللو داءيره امهار، ايثيوڤي۔
ک اوروڠ كرستن، لاليبلا ڽن ساله سابوه كوت سوچي د ايثيوڤي، ڽڠ كودوءا لهوه اايكسوم، ڠن ڤوست زياره۔
ڠان داري لادوم تىومڤات ي کوتا مودىرن نعىن تاتا لىتاک وموم عىورىجا باتىى نيان يڤىوعاه نىوچونتوه نان نعىن ڤولا نيانع يىو لى لاليبىلا واتىى جيه مانتىنع مودا دي جىروسالىم نعىن طانوه صوچي
خىياکينان کرىستىن ي ينسڤيراسي لى فيتور دىنعون نان بيلىل ـ باهکان کروىنع لاليبىلا يکىناي سىوباعوى خروىنع جوردان.
ڤىندىتا ڤوستوعيس فرانسچيسچو الۏارىس (١٤٦٥ـ١٥٤٠)، ڤىونعون ضوتا رايىک ڤورتوعيس لام کونجونعان جيه و ضاويت إإ واتىى ١٥٢٠ان.
ڤىنعونجونع إروڤا نيانع سىولانجوتجيه يلاڤور نىوکونجونع لاليبىلا، ميعوىل دى چاستانهوسو، نيانع مىوتوعايه سىوباعوى تىونترا ييوڤ چريستوۏاو دا عاما، لهىوىه نيان جيتينععاي إتهيوڤيا باک ١٥٤٤.
"طامىهءتامىه جيه يکوه داري عونونع چيت.")،"
ڠا بىبىراڤا کونتروۏىرسي تىونتانع ڤاجان لادوم عىورىجا نيان يڤىوعوت.
لاڤوران جيه جيڤىوعاه دوا جينىه ڤىروماهان ۏىنتاکولار نيانع يتىومىى ي ارىا نيان.
بيارا صانتا چاتهىرينى، سىوچارا رىسمي بيارا صوچي عونونع صيناي نيانع عيلهو طوهان، بيارا ورتهودوک بارات ي صىمىونانجونع صيناي، باک جىورىولونع عاکي عونونع صيناي، توى کوتا سوچي صاينت چاتهىرينى، مىسير.
"بيارا صاينت چاتهىرينى موڤات لام بايانعان لهىى عونونع؛ راس صوفسافىه (مونعکىن ""عونونع حورىب"" چ. ١ کم بارات)، جىبىل إررىنزييىب نعىن جىبىل موسا، ""عونونع صينا"" (ڤونچاک چ.٢ کم باروه)."
چاتهىرينى دروىجيه جيڤىورينتاه ىکسىکوسي کىو يمولا.
"بيارا نيان يڤىوعوت ياتىوه ڤىورينتاه خايسار جوستينيان ١ (ماسا ڤىورينتاه ٥٢٦ ـ ٥٦٥)، نيانع مىولينعکوڤ چهاڤىل وف بورنينع بوسه (نيانع يکىناي سىوباعوى خاڤىل صانتو حىلىن) نيانع يڤىوسان کىو عىوڤىوعوت لى إمڤرىسس چونسورت حىلىنا، ماک چونستانتينى إعونع، باک سيتوس نيانع يڤىوکيرا تىومڤات موسا جيىو سىماک تىوتىت."
طىومڤات نيانع سوچي کىو خرىستىن، إسلام، نعىن ياهودي.
صىلاما اباد کىوتوجوه، ڤىوندىتا کرىستىن نيانع مىويسولاسي دروى ي عونونع صيناي کا يڤوه ماتى: تينععاي بيارا نيانع يڤىوبىنتىنع مانتىنع.
ضاري ماسا ڤرانع صاليب نيانع کىوڤهون، جوملاه تىونترا ڤرانع ساليب نيانع نا ي صيناي سامڤى تهون ١٢٧٠ ڤىوىک مينات کرىستىن إروڤا نعىن ڤىزياراه نيانع ڤىمبىراني نىوکونجونع بيارا نيان.
صتاتوس ادمينيستراتيف نيانع بىتوي لام عىورىجا بارات ورتهودوکس نيان امبيعو: لى لادوم دروى، تىوماسوک عىورىجا نيان، يانععاڤ اوتوچىڤهالووس، لى اوتونومووس عىورىجا لاىن ييوڤ يوريسديکسي عىورىجا ورتهودوکس يوناني، يىروسالىم.
طىتاڤي تهون ٢٠٠٣ ڤارا اکىدىميسي روسيا مىورومڤوک سومبانعان کىو مانوسکريڤ نيان نيانع يتاندا تانعان لى ضىوان مىتوچهيون چايرو نعىن إرچهبيسهوڤ چالليستراتوس ڤادا تانععاي ١٣ ڠوۏىمبىر ١٨٦٩.
ڤاليمڤسىستس تىرکىناي کارىونا جىوت يڤاکىک مىوولانع ـ ولانع سىولاما مىواباد ـ اباد.
طيىڤءتيىڤ ون يچوک کيرا ـ کيرا لاڤان مينىت کىو سچان ماندوم.
ڤىوکوىت کولىکسي رايىک يمولا دىنعون نيت کولىکسي داري ماسا ٥ (مونعکىن) کىو ٦ ماهسىهي، نيانع يانععاڤ ڤىونينععالان نيانع ونيک؛ بيارا نيان هان توم يجاجاه لى يکونوکلاسمى بيزانتيوم، نعىن هان توم يجاراه.
خونسىرۏاسي ستروکتور ارسيتىکتور جيه، چىت جيه، نعىن بوکو جيه مىروڤاکان توجوان وتاما ياياسان نيان.
وکوران جيه مىورىڤرىسىنتاسي کىوماکموىران واتىى نيان.
خويل نيان يڤىوعوت ياتىوه کويل نيانع سىعوهلوم جيه، نيانع لىوبىه وبيت نعىن يڤىوسىمباه کىو حوروس چيت، مىوسىوکي ستروکتور سىوعوهلوم جيه لىوبىه مىويکوت کىو تيمورءبارات نيباک تونونعءباروه لاعىى نيانع يرىڤرىسىنتاسي وروى نيوى.
خويل إدفو هانا لى يڤاکىک سىوباعوى مونومىن رىليعيوس لهىوىه ڤىرسىکوسي طهىودوسيوس إ کىو کاوم ڤىوسىمباه بىرهالا نعىن دىکريت نيانع هان عىوبري سىومايانع نون ـ کرىستىن لام خىکايساران روماوي تهون ٣٩١م.
صىلاما مىوابادءاباد، کويل نيان مىوکوبو لام ١٢ مىتىى لام تانوه (٣٩فت) ييوڤ ڤادانع ڤاسي نعىن مىولاڤىه نعىن لىوهوڤ داري کروىنع ڠيل.
طهون ١٨٦٠ إوعوستى ماريىتتى، اهلي مىسير خونو داري ڤىرانچيس، جيمولا بوىت ڤىولهىوىن کويل إدفو نيانع مىوکوبو لام ڤاسي.
ظيمبابوى رايا، کوتا اباد ڤىرتىوعوهان ي تىنععارا بوکىت ظيمبابوى نيانع توى دانو موتيريکوى نعىن کوتا ماسۏينعو.
ظيمبابوى رايا يڤىوچايا کا يڤاکىک سىوباعوى مىوليعوى کىو مونارکي لوکال.
بانعونان نيان ديڤىوعوت هانا ڤاکىک مورتار (باتىى تهو).
خونجونعان کىوڤهون ورىوىنع إروڤا نيانع تىرکونفيرماسي باک اکهى اباد ١٩، دىنعون ينۏىستيعاسي سيتوس نيان يمولا تهون ١٨٧١.
ويلاياه ظيمبابوى رايا نيان يڤىولهىوىه باک اباد ٤ ماسىهي.
ضاۏيد بىاچه عىوڤىوچايا باهوا کوتا نيان نعىن نانععروى جيه، خىوراجاان ظيمبابوى، بىرکىمبانع ي ١٢٠٠ و ١٥٠٠، مىوسىوکي تانععاي کىماتينا کىراجاان نيان تىرسيرات لى سابوه دىسکريڤسي نيانع يکيرىم ي اواي ١٥٠٠ کىو جواو دى بارروس.
رىرونتوهان نيان يکىناي سىوبانعوى خومڤلىک حيلل، خومڤلىک ۏاللىي نعىن إنچلوسورى رايا.
خومڤلىک ۏاللىي مىووىوىک کىو رىرونتوهان ۏالىي إتىوه نعىن ۏالىي مييوڤ، دىنعون ڤىريودى ڤىمبانعونان جيه نيانع لاىن ـ لاىن.
فوکوس کواسا مىوڤيناه ي خومڤلىک حيلل باک اباد ١٢، کىو إنچلوسورى رايا، ۏالىي إتىوه، اکهى جيه ۏاللىي مييوڤ باک اواي اباد ١٦.
إرتىفاک لاىن تىوماسوک ڤاتونعءڤاتونع باتىىسابون (سالاه سابوه جيه نا ي موسىوم بريتيسه)، تىمبيکار، عونع بىوسوى، عادىنع نيانع يوکهى نعىن سوساه، کاوات بىوسوى نعىن تىوماعا، چانعکوي بىوسوى، ولىى تومباک تىوماعا، باک تىوماعا نعىن چاوان لىبور، مانىک مىوه، علىوىنع، ليونتين، نعىن سارونع ڤىودىوىنع.
ڤىرداعانعان ينتىرناسيونال کالهىوىه يتاماه کىو ڤاساي اعريکولتور لوکال، نيانع مانا تىرناک ڤىونتىنع تهات.
ورىوىنع مىوکات ڤورتوعيس نيان عىودىونعو تىونتانع کوتا اباد ڤىرتىونعوهان نيانع مىوتينععاي دي اواي اباد ١٦، نعىن تولىسان واوانچارا نيانع مىوتهىن نعىن تولىسان نيانع يتولىه لى لادوم اواک نيان، نىوهوبونع ظيمبابوى رايا کىو ڤرودوکسي مىوه نعىن مىوکات جاراک جيوه.
جيه جيڤىوعاه ڤاتونع جىه يتىوبيت داري ىرا ڤتولىمايچ سىولانجوت جيه (چ. ٣٢٣ـ٣٠ سىوعوهلوم ماسىهي)، واتىى ورىونع مىوکات يوناني نيانع تينععاي ي إلىخاندريا ياک ىکسڤور بارانع انتيک مىسير نعىن نيانع ڤىولىوسو جيه کىو باروه إفريکا.
بىنت هان توم ڤىلاتيهان فورمال ارکىولوعيس، تىوتاڤي کا لهىوىه نىوکونجونع دوم هو ي إراب، يوناني، نعىن إسيا وبيت.
عوبنيان نا تراديسي ياهودي جامىوىن اتو إراب باروه عارىه کىتورونان مىوترىن ي عارىه اعام.
خلايم لىمبا يلاڤور چيت لى ويلليان بولتس (باک ١٧٧٧، کىو وتوريتاس حابسبورع إوستريا)، نعىن لى إ.إ. إندىرسون (عىوتولىس تىونتانع ڤىرجالانان جيه عىوجاک کىو کروىنع ليمڤوڤو تونونع دي اباد ١٩).
ڤهون جيه جينعوڤ لهىى تىس ڤيت لام تومڤوک بروه ي تىراس اتىوه کومڤلىک بوکىت، ڤىوهاسى تىمبيکار نعىن بىوسوى نيانع بياسا ـ بياسا مانتونع.
چاتون طهوڤسوم باعاه ـ باعاه ومومکان تىوري اساي بانتو جيه کىو راڤات إسوسياسي إنععرىه دي جوهاننىسبىرع.
بوکتي راديوکاربون مىروڤاکان رانعکايان ٢٨ ڤروسىس وکو، کىو ماندوم کىچوالي نيانع ڤىوت ڤهون، ي اواي ـ اواي ڤىنععوناان مىتودى نيان، جينو يانععاڤ هانا اکورات لى، يبانتو کرونولوعي اباد ١٢ و ١٥.
ڤىوسامڤوه مىوه نعىن ارتىفاک لام ڤىنععاليان اماتير لى کولونيال کولىکتور بارانع انتيک يڤىوعىت کىروساکان نيانع لواه، تىروتاما جيه ڤىنععاليان لى ريچهارد ڠيچکلين حالل.
ڤرىبىن خاارسهولم عىوتولىه باهوا کولونيال نعىن ورىونع ـ ورىونع ناسيوناليس يتام يڤاکىک ماسا لالو ظيمبابوى رايا کىو ۏيسي نانععروى اواک نيان جينوى، ليوات مىديا سىوجاراه نعىن فيکسي تىرکىناي.
ڤيکيرايي نعىن خاارسهلوم يڤىوعاه باهوا ڤرىسىنتاسي تىونتانع ظيمبابوى رايا نيان، لادوم توجوان جيه ڤىوتارىک ينۏىستاسي نعىن ڤىموکيمان ي دايراه نيان.
بق ١٩٨٠ نڠڬرو موردخك بارو ڽڠ اياكوء سوچارا انترناسيونل ك ايڤونن كو سيتوس ڽن، اوخكرن چيچم سوڤستوني ڽڠ تركناي ڽن منتوڠ ايڤوثون دري عالم رهودسين ڠن لامبڠ جه سوباڬو سيمبول ناسيونل ڽڠ توڬمب ل عالم بارو ذمببو۔
سابوه چونتوه ڽڠ ڤهون اياله بوكلت کين موفوك، موسوكي کاريا جيه ك برت ثت ايكريتك۔
ڠيان ي ڤىوعوت کىو ليندونع کىکاياان سىوجاراه نانععروى نيان نيانع يتىونعوه مىوهاداڤ ماسا دىڤان نيانع کلام کارىونا علوباليساسي.
صيتوس نيان ڤىتونيوک لى عايا ارسيتىکتور، نيانع يڤىوينعات کىو عايا مىخيچو تىونعوه نعىن عايا ڤووچ نعىن چهىنىس ي داتاران مىويوڤ طونونع مايا.
خوتا نيان مونعکىن نا ڤوڤولاسي ڤالىنع مىوراعام ي دونيا مايا، سابوه فاکتور نيانع جىوت يکونتريبوسي کىو مىوماچام راعام عايا ارسيتىکتور باک سيتوس نيان.
"سابوه ترجمهن ڽڠ موڠكن كو اتذ "توکڠ سيهي (اتو ڤسونا) ا اي،"" كو جه (تذ)، ""توکڠ سيه""، ڠن ح، ""ي""۔"
بىونتوک جىه ڤىوتهىون ڤىربىداان فونىميک انتارا چة نعىن چه، داري کاتا داسار چةى'ىن (نيانع، بىورانععاري، هانا يتىوعون ي مايا) مولا دىنعون کونسونان افريکات ىجىکسي ڤوستاۏىولار.
"چنوت-چنوتي ڽن، "چنوتي سڬرادو" اتو چنوتي سوچي (يكوناي چيت سوباڬو مون سوچي اتو مون ڤڠربانن)، ڽڠ ڤالڠ تركناء۔"
"صىبالىک جيه، ورعانيساسي ڤوليتيک کوتا بان لهىوىه يستروکتور لى ""مولتيڤال"" سيستىم، نيانع يڤىوتاندا دىنعون دىوان ڤىمىرينتهان نيانع انععوتا جيه تىرديري داري کىتورونان ىليت ڤىنعواسا."
بىورانععاکري، تامونع کىو اکهى ماسا خلاسيک جىمىون نعىن اواي ماسا طىرمينال خلاسيک نيانع واتىى نيان سيتوس نيان جىوت کىو يبو کوتا رىعيونال وتاما، نيانع يڤوسات نعىن يدوميناسي ڤوليتيک، سوسيوال بودايا، ىکونومي، نعىن يدىولوعي کىو تونونع داتاران مييوڤ مايا.
حوناچ چىلل يدوعا کىومالون کىنايکان دورىيجيه کىو ڤونچاک کىکواسان.
مىوسىوکي نا لادوم بوکتي ارکىولوعي نيانع يڤىوتونيوک چهيچهىن إتزا باک سابوه واتىى بان يرامڤوک، نا بوکتي نيانع لىبىه رايىک نيانع يڤىتونيوک ةان مونعکىن يڤىلاکو لى ماياڤان، سىىنععاک جيه کون واتىى چهيچهىن إتزا ماتونع سىوباعوى ڤوسات کوتا.
لهىوىه اکتيۏيتاس ىليت باک چهيچهىن إتزا کا هابىه، کوتا نيان مونعکىن هانا يڤىوتينععال.
مونتىجو يووى کىو يوچاتان تهون ١٥٣١ دىنعون بالا بانتوان نعىن عىوڤىوعوت ڤانعکالان جيه ي چامڤىچهى باک ڤانتى بارات.
مونجىجو مودا اکهىجيه تروه باک هيچهىن إتزا، نيانع جيڤىونان دىنعون چيوداد رىال.
موىبولىونءبولىه لهىوىه، تىوتاڤي هانا بانتوان تروه.
باک ١٥٤٥، ماندوم ورىوىنع صڤانيول کا ي وسى داري صىمىنانجونع يوچاتان.
باک ١٨٦٠، ضىسيرى چهارناي نىوکونجونع چهيچهىن إتزا نعىن عىوچوک ڤوتو نيانع جيڤوبليکاسي ي چيتىس ىت روينىس امىريچاينىس (١٨٦٣).
"إوعوستوس لى ڤلونعىون ڤىونان جىه ""چهااچمول"" (لهىوىه نيان يڤىونان لون ""چهاچ مووي""، نيانع مىروڤاکان ڤانععيلان کىو بان جىنىه ڤاتونع نيانع مىورومڤوک باک مىسوامىريچا)."
طهون ١٨٩٤ خونسول إمىريکا کىو يوچاتان، إدوارت حىربىرت طهومڤسون، مىوبلو حاچيىندا چهيچىن، نيانع تىرماسوک رىرونتوهان چهيچهىن إتزا.
طهومڤسون ڤالىنع تىرکىناي دىنعون ڤىوکوىه چىنوتى صاعرادو (چىنتونى صوچي) داري تهون ١٩٠٤ و ١٩١٠، تىومڤات جيه مىورومڤوک ارتىفاک مىوه، تىوماعا نعىن عيوک مىووکهى، نعىن نيانع يڤىوچايا سىوباعوى چونتوه ڤهون باجىى نعىن سىونجاتا کايىى ورىوىنع خولومبيا ڤرا ـ مايا.
رىۏولوسي مىکسيکو نعىن هان ستابيل جيه ڤومىورينتاهان، نعىن ڤرانع ضونيا ١ چيت، مىنوندا ڤرويىک نيان کىو سابوه دىکادى.
ضي واتىى نيانع ساجان، ڤومىورينتاه مىکسيکو مىکوىه نعىن مىوڤىوعوت لوم إل چاستيللو (خويل خوکولچان) نعىن تهى عرىات بالل چوورت..
طهومڤسون، نيانع مانتونع ي إمىريکا واتىى نيان، هانا نىوووى لى کىو يوچاتáن.
طهون ١٩٤٤ ماهاماه إعونع مىکسيکو مىنىتاڤکان باهواسا جيه طهومسڤن هانا ساکىو هوکوم نعىن ييو عىوڤولانع چهيچهىن إتزا کىو ڤىووارىه جيه.
ڠيانع کىو ڤهون يداناي لى ڠاتيونال عىوعراڤهيچ، نيانع کىودوا لى ڤيهاک سواستا.
خوتا نيان يڤىوعوت ياتىوه مىدان نيانع بروک، نيانع سىنعاجا يڤىوراتا کىو ڤىوعوت کىلومڤوک بانعونان وتاما جيه، دىنعون وسىوها نيانع ڤالىنع رايىک کىو ڤىوراتا ارىا کىو ڤيراميد چاستيللو، نعىن لينعکونعان لاس مونجاس، وساريو، نعىن ماين صووتهوىست.
لىى داري بانعونان باتىى نيان اواي جيه يڤىوچىت ميراه، يجو، بيرو، نعىن عادونع.
صابان لاعىى کاتىدرال عوتهيچ ي إروڤا، وارىونا عىوبري راسا لىونعکاڤ نعىن مىوکونتريبوسي کىو دامڤاک سيمبوليس بانعونان.
بانعونان مىوعايا ڤووچ ڤىوىو کاراکتىريستيک فاساد اتىوه نيانع يدىکوراسي دىنعون موسايک نيانع بيياسا، تىوتاڤي لاىن دىنعون ارسيتىکتور ڤوسات ڤووچ باک بينتىه باتا جيه، لاىن لوم نعىن ۏىنىىر هالوه ي ويلاياه ڤووچ نيانع مىى.
باک ييوڤ رىونيىوىن روموه باک روموه دايراه تيموىلاوت مىووکهى ولىى ولىوى.
لهوه لادوم کسالهن اواي، ڬوڤڽن ڬومورومڤوق روڽون روموه مييوڤ بله تونوڠ ڤيراميد۔
ڤومىورينتاه مىکسيکو عىوکوىه تىرووونعان ي داسار رىونيىوىن تونونع، ياتىوه رىونيىوىن اواي ڤيراميد نيانع کىو کويل نيانع تىومىوسوم، لهىوه نيان بارو يڤىوهاه کىو ڤىنعونجونع.
لام سابوه ڤانىل، سالاه سابوه ڤىومىۏىن کا يڤانچونع، داري لوکا جيه يتىوبيت اليران داراه نيانع لاعىى ولىوى مىت ـ موت.
باک وجونع باروه نيان لاىن لوم، کويل نيانع لىوبىه رايىک، چوما کا انچو.
لام نيان نا مورال رايىک، لىوبىه انچو، نيانع مىوعامبا ادىعان ڤرانع.
ڠيان يڤىوعوت دىنعون کومبيناسي عايا مايا نعىن طولتىچ، دىنعون رىونيىوىن ي ڤىوت بلاه جيه.
لام ينتىريور جيه، ڤارا ارکىولوع عىومىورومڤوک سابوه کولىکسي توعو کىروچوت رايىک نيانع يوکهى ي باتىى، توجوان بانعونان جىه عوهلوم يتىوڤى.
"ڠان جيه يچوک ي سىورانعکايان التار باک اتىوه ستروکتور نيانع يدوکونع لى ڤاتونع وکهى وبيت نيانع ي بىونتوک لاعىى اعام ڤىوىک جارو، نان جيه ""اتلانتىس."""
خومڤلىک نيان هي کىو خويل ب دي يبو کوتا طولتىچ ي طولا، نعىن مىويدىنتيفيکاسي لادوم بىونتوک کونتاک بودايا انتارا دوا دايراه نيان.
خويل نيان مىوکوىه ستروکتور بانعونان نيانع سىوعوهلوم جيه نيانع يکىناي دىنعون خويل چهاچ موول.
ضي بلاه تونونع خىلومڤوک صىوريبى خولوم نيان نا کىلومڤوک لهىى، نيانع لىوبىه وبيت، بانعونان نيانع سالىنع مىوسامبونع.
باعيان نيانع اتىوه فاساد دىونعون موتيف خ نعىن و نيان جيڤىوىو يکوىو ستروکتور.
خويل ختولوچ، کويل نيانع ڤالىنع بارو لهىوىه ي لوا ڤلاتفورم وساريو.
ضي انتارا کويل ختولوچ نعىن وساريو نا ڤادوم ستروکتور نيانع سىجاجار: ڤلاتفورم ۏىنوس، نيانع توروت دىنعون دىساين کىو ستروکتور نيانع نان نيانع سابان ي بينىه خولکولکان (إل چاستيللو)، ڤلاتفورم جىورات، نعىن ستروکتور وبيت نيانع بولات نيانع هانا نان.
"چاسا چولورادا (باسا صڤانيول جيه ""روموه ميراه"") سالاه سابوه بانعونان نيانع ڤالىنع تىوڤاڤاه دي چهيچهىن إتزا."
طهون ٢٠٠٩، إڠإح يڤىوعوت لوم لاڤانعان بهان وبىوت نيانع مىوسامبونع نعىن بينتىه چاسا چولورادا.
ڠان بانعونان نيان کى ترىڤ يڤاکىک لى ورىونع لوکال مايا، لادوم ڤىنولىه عىوڤىوعاه نان بانعونان نيان يچوک داري لوکىسان روسا ي اتىوه ڤلاستىران نيانع هانا لىى.
"ورىوىنع صڤانيول ڤىونان کومڤلىک نيان لاس مونجاس (""بياراواتي"" اتو ""بيارا بياراواتي"")، تىوتاڤي کومڤلىک نيان کا مىوليعوى ڤومىورينتاه."
طولىسانءتولىسان نيان کايىم سىوبوت ڤىنعواسا نعىن نان خ'اݢوڤاکال.
ڠان بانعونان نيان يچوک داري باتىى رىونيىون سڤيرال لام نيان.
فاساد ڤانيانع نيانع مىوهاداڤ بارات نيان نا توجوه ڤينتو.
اوجوڠ باروه باڠونن ڽن ن سابوه جالور تاموڠ۔
لام سالاه سابوه کاما، توى ڤلافون، نا چىتاکان جاروى نيانع کا ي ڤىوچىت.
لوکاسي عوها نيان کا يتىوڤات ي واتىى مودىرن.
إ.ويلليس إندرىوس إۏ نىوکونجونع عوها نيان چيت ي ١٩٣٠ان.
طانععاي ١٥ صىڤتىمبىر ، جوسى حومبىرتو عومىز، ڤىماندو لوکال، عوىمىورومڤوک بينتىه ڤىولىوسو لام عوها نيان.
باهکان سىوعوهلوم بوکو نيان يڤوبليس، بىنجامين ڠورمان نعىن بارون إمانوىل ۏون فريىدريچهستهال نىوکونجونع کىو چهيچهىن لهىوىه عىومىورمڤوک صتىڤهىنس، اواک نيان دوا نىوڤوبليس هاسى نيانع اواک نيان نىوتىومىونع.
باک ١٩٢٣، عوبىرنور چاريللو ڤوىررو ڤىورىسمي جالان رايا نيانع تامونع کىو چهيچهىن إتزا.
باک ١٩٣٠، حوتىل مايالاند يڤىوهاه، ي تونونع حاچيىندا چهيچهىن، نيانع کا يچوک لى چارنىعيى إنستيتوتيون.
باک ١٩٧٢، مىکسيکو ڤىولاکو لىي فىدىرال صوبرى مونومىنتوس ي ظوناس إرقوىولوعيچاس، إرتíستيچاس ى حيستوريچاس (حوکوم فىدىرال کىو مونومىن نعىن سيتوس إرکىولوعي، إرتيستيک، نعىن صىوجاراه) نيانع عىوڤىودوىک ماندوم مونومىن نانععروى ڤرى ـ چولومبيا، تىرماسوک مونومىن نيانع نا ي چهيچهىن إتزا، مييوڤ کىڤىميليکان فىدىرال.
ڤىماندو ويساتا عىودىمونستراسي ىفىک ونيک اکوستيک باک چهيچهىن إتزا چيت: ڤروکءڤروک جاروى سىوعوهلوم ي کىوى رىونيىون ڤيراميد إل چاستيللو نيان نىوڤىوعوت عىما لاعىى سوى چيچىم، سابان لاعىى قوىتزال نيانع يينۏىستيعاسي لى ضىچلىرچق.
إڠإح، نيانع مىواتو سيتوس نيان، کا نىوتوڤ لادوم مونومىن کىو ڤوبليک.
إواي جيه ڤرويىک ڤىنعىمبانع رىال ىستاتى نعىن سىناتور ڠىو يورک جامىون، ويلليان ح. رىينولدس، بانعونان جىه ي ڤىوعوت لى والتىر چهريسلىر، کىوڤالا چهريسلىر چورڤوراتيون.
صابوه لامڤيران نيانع کا لهىوىه تهون ١٩٥٢، بانعونان نيانع کا يڤوبلوى لى کىلوارعا چهريسلىر تهون و کىوى، دىنعون لىوبىه لىى اواک ڤو.
إرا نيان يتانداي لى ڤىروباهان سوسيال نعىن تىچهنولوعي نيانع مىندالام.
"طهون کىوى، چهريسلىر يڤىونان لى ماجالاه طيمى ""ڤىرسون وف تهى يىار""."
لهىوىه ڤرانع ضونيا إ، ارسيتىک إروڤا نعىن إمىريکا عىوىو دىساين نيانع کا يڤىوسىدىرهاناکان سىوباعوى لامبانع ىرا مودىرن دىنعون عىودونع نيانع مىوجولو يىک و لانعىت إرت ضىچو سىوباعوى سيمبول ڤروسىس، ينوۏاسي، نعىن مودىرن.
صىوعوهلوم کىتىرليباتان جيه لام رىونچانا بانعونان نيان، رىينولد تىرکىناي کارىونا ڤىنعىمبانعان تامان مىونىۏىن ضرىاملاند چونىي إسلاند.
باک ١٩٧٢، لهىوىه ڤادوم تهون يتينععاي، رىينولدس جيسيوا ارسيتىک ويلليام ۏان إلىن کىو دىساين بانعونان ڤىوتڤلوه لانتاي هيدىه.
ۏان إلىن نعىن صىۏىرانچى سالىنع مىولىنعکاڤي، دىنعون ۏان إلىن سىوباعوى ارسيتىک وريعينال نيانع يامجيناتيف، صىۏىرانچى سىوباعوى ڤىبيسنيس چارونع نيانع يوروس فينانسيال ڤىروساهاان.
ڤروڤوسل ڽڠ ك ايموتوك لوم دوا ميڠݢو كو، دڠون رنچان رسمي كو باڠونن ٦٣ لنت۔
عىودونع عهانين ٥٦ لانتى نيانع توى، تىونعوه يڤىوعوت چيت.
رىنچاناءرىنچانا نيان يجادىه باک جوني ١٩٢٨.
جيه مالاه يڤىوعوت دىساين التىرناتيف کىو بانعونان رىينولد، نيانع يڤوبليس باک إعوستوس ١٩٢٨.
صابوه کونتراک کا يبري باک ٢٨ وکتوبىر، نعىن لهىوه ي بونعکار تانععاي ٩ ڠوۏىمبىر.
ضاري اکهى ١٩٢٨ کىو اواي ١٩٢٩، موديفيکاسي کىو دىساين کوباه تىروس يلانجوت.
ضي باعيان ييوڤ، دىساين جيه يڤىونعاروه لى نيىت والتىر چهريسلىر يڤىوعوت کانتو ڤوسات ڤىروساهاان، دىنعون دىميکيان، بىرباعاي دىتايل ارسيتىکتور يمودىل لهىوىه ڤرودوک اوتوموبيل چهريسلىر، لاعىى توتوڤ مىسين ڤليمووته.
ڤىمبانعونان بانعونان نيانع بىتوي يمولا تانععاي ٢١ جانواري، ١٩٢٩.
مىسىوکي کونستروکسي نيان يڤىوعوت ڤىوت لانتى سىمينععو، هانا ورىونع کىرجا نيانع ماتى واتىى يڤىوعوت بانعونان باجا مىنجولو يىک و لانعيت نيان.
" ٤٠ والل صترىىت، بانعونان چهريسلىر سياڤ ساىنع باه مىوتىومىنع ڤىنعهارعاان "عىودونع ڤالىنع ڤانيانع ي دونيا"."
طانععاي ٢٣ وکتوبىر١٩٢٩، سىمينععو لهىوه مىلامڤاوي مانيانع عىودونع ووولوورته نعىن سي وروى سىوعوهلوم ڤىوتاکا والل صترىىت چراسه تهون ١٩٢٩، ڤونچاک مىونارا نيان يراکىت.
باهکان ڠىو يورک حىرالد طريبونى، نيانع سىوچارا ۏيرتوال يليڤوت کونستروکسي عىودونع نيان، هانا يلاڤور يڤاسانع ڤونچاک مىونارا سامڤىک ڤونچاک مىونارا لهىوىه ڤىوىک.
"لام لوبي بانعونان نيان، ڤلاکات تىوماعا نيانع يتولىه "سىوباعوى ڤىنعهارعاان کونتريبوسي کىو مر. مهريسلىر ونتوک کىماجوان سيڤيل" يرىسمي.
بانعونان چهريسلىر يتاکسى $١٤ ميلليون، تىوتاڤي يڤىوبىباس لى ڤاجاک سىسواي هوکوم تهون ١٨٥٩ نيانع يبري بىباس ڤاجاک کىو سيتوسءسيتوس چووڤىر ونيون.
خىڤواسان إلىن کىو ڤىنعهارعاان نيان مونعکىن يرىدام لى يتولاک والتىر چهريسلىر ي کىموديان وروى نىوبايىو بيايا ارسيتىکتور.
ڠامون، عوعاتان کىو چهريسلىر يڤىوترىن رىڤوتاسي ۏان إلىن سىوباعوى ارسيتىک، نيانع، کىموديان مىودامڤاک کىو ضىسڤرىسي برات نعىن کريتيک بىعاتيف، ڤىواکهى کارير جيه.
باک ١٩٤٤، ڤىروساهاان نىوجوک رىنچانا کىو ڤىوعوت بانعونان ٤٨ لانتى ي تيموى بانعونان، دي ٦٦٦ طهيرد إۏىنوى.
بات كو باڠونن اسولي ك هنا ايڤوڬوت ل، جاده سچارا سڤسيل هاروس ايرڤليكاس۔
خىلوارعا جيه يڤوبلوى بانعونان نيان تهون ١٩٥٣ کىو ويلليان ظىچکىندورف دىنعون هارعا نيانع يڤىوکيرا $١٨ جوتا.
واتى نيان، جىه يلاڤور سىباعوى ڤىنجوالان رىال ىستاتى ڤالىنع مىوهاي لام سىوجاراه کوتا ڠىو Yورک.
باک ١٩٦١، ىلىمىن ستاينلىسس بانعونان، تىرماسوک جاروم، ماکوتا، عارعويلىس، نعىن ڤينتو ماسوک، يڤولىس نيانع کىوڤهون.
ڤىروساهاان مىوبلو بانعونان نيان $٣٥ جوتا.
ڤونچاک مىونارا چيت يرىستوراسي، لهىوىه باک ١٩٩٥.
ڤىوعلىه نيان نىوتىريمونع ڤىرنعهارعاان ڤىلىستاريان لوچي ع. موسىس لى ڠىو يورک لاندمارک چونسىرۏاچي تهون ١٩٩٧.
باک جوني ٢٠٠٨، کا يلاڤور باهوا ضىوان إنۏىستاسي إبو ضهابي تىونعوه عىونىعوسياسي کىو عىوبلوى ٧٥٪ کىڤىنتىنعان ىکونومي طمو، ١٥٪ داري طيسهمان صڤىيىر ڤروڤىرتيىس باک عىودونع نيان، نعىن باعيان ستروکتور ريتىل ڤينتو سيبلاه جيه وص$٨٠٠ جوتا.
ڠيان ڤىوهاسى ڤىوترىن ٢١٪ لام کونسومسي ىنىرعي توتال عىودونع، ڤىوترىن ٦٤٪ کونسومسي يى، نعىن ٨١٪ تينعکات داور ولانع بروه.
"إتيکا ڤراکتىک فيلوسوفي."
""فيلسافات ڤيکيران کريتيس راسيونال، داري جىنيس نيانع کورىونع لىوبىه سيستىماتيک تىونتانع سيفات وموم دونيا (مىتافيسيکا اتو تىوري کىبىراداان)، ڤىوبىتوي کىياکينان (ىڤيستىمولوعي اتو تىوري کىبىراداان)، نعىن ڤىريلاکو يدوڤ (ىتيکا اتو تىوري نيلاي)."
مىتافيسيکا مىوعانتو اسومسي نيانع هانا بانتاه نيانع نىوکاندونع لام کومسىڤسي دىنعون کىڤىرچاياان نيانع راسيونال تىونتانع دونيا سىوباعوى سىلوروهجيه.
باک اباد ١٩، ونيۏىرسيتاس ريسىت نيانع سىماکين لىى عىومى فيلسافات نعىن ديسيڤلين لاىن مىوڤروفىسيونال نعىن مىوسڤىسياليس.
بىوتىنتانع نعىن اهلي لوعيکا فيلسوف ڤيررهونيست صىختوس يجىلاسکان ماچام چارا ڤارا فيلسوف يوناني عىوڤيساه فيلسافات، مىوتولىه بهاوا ڤىمباعيان لهىى باعيان نيان ديسىتوجوي لى ڤلاتو، إريستوتىلىس، صوکراتىس، نعىن صتوا.
تراديسي فلسافت جامون ڽڠ لن ڽڠ ايڤوڠاروه ل سوچراتس ترماسوق چينيچسم، چيرناءيچسم، ستويچسم، ڠن اكادميسي سکيڤتيسيسمى۔
لادوم ڤىوميکى کونچي اباد ڤىرتىنعوهان تىرماسوک صت. إوعوستينى، طهوماس إقويناس، بوىتهيوس، إنسىلم نعىن روعىر باچون.
فيلسوف مودىرن وتاما تىرماسوک صڤينوزا، لىيبنيز، لوچکى، بىرکىلىي، حومى، نعىن خانت.
إسترومون بابيلونيا لىى چيت ڤىوتامونع سڤىکولاسي فيلسافات تىونتانع کوسمولوعي نيانع مونعکىن کا يواڤ يوناني خونو.
لهوه ڽن فلسافت يهودي ايوڤ ل اينتيليکتوال بارت ڽڠ ترماسوق كري-كري موسس مندلسسوهن ڽڠ ڤوءنتت هسكاله (ڤنچرهن يهودي)، ايکسيستينسياليسمى يهودي، ڠن ريفورماسي يوداءسم۔
فيلسافات إسلام، کاريا فيلوسوفيس إسلام نيانع مىواساي داري تراديسي إسلام، نيانع لىى يڤوىوعوت لام باسا إراب.
فلسافت إسلام اواي ڤوكمبڠ تراديسي فلسافت يوناني كو اره اينوۏاتيف بارو۔
خاريا إريستوتىلىس، تهات مىوڤىواب ي کالانعان فيلسوف لاعىى إلءخيندي (إباد ٩)، إبنو صينا (٩٨٠ ـ جوني ١٠٣٧) نعىن إبنو روسيد (اباد ١٢).
إبنو خهالدون، ڤىوميکى نيانع ڤالىنع مىوواب لام فيلسافات سىوجاراه.
طراديسي فيلسافات إنديا مىووىوىک لى کونسىڤ کونچي نعىن ڤيکىران، نيانع يڤىوماکنا لام مىوماچام چارا نعىن يتىوريمونع اتو يتولاک لى تراديسي نيانع لاىن.
فيلسافات إنديا بياسا جيه يڤيساه يتوروت کىو هوبونعان عوڤنيان نعىن ۏىدا نعىن ڤيکىرانءڤيکىران نيانع نىوکاندونع لام جىه.
"إليران نيانع ڤىولاراس دروىجىه دىنعون وڤاسنيسهادس، يتىووه تراديسي ""ورتهودوکس"" اتو ""حيندو""، کايىم يکلاسيفيکاسي لام نام دارśاناس اتو فيلسافات: صانکهيا، يوعا، ڠيايا، ۏايسهىسهيکا، ميمامسا اند ۏىدانتا."
اوق ڽن نوتونجوق چيت تولرنسي ل ڤربدأن اينترڤريتاسي فيلوسوفي سيرا موباڬي لندسن ڽڠ سابن۔
"ڠا چيت اليران ڤىميکىران لاىن نيانع کايىم يىو سىوباعوى ""حيندو""، مىسىوکي هانا ڤىرلىى نيانع ورتهودوکس (کىرىونا مونعکىن عوڤنيان نىوتىريمونع کيتاب سوچي نيانع لاىن سىوباعوى نورماتيف، لاعىى صهاۏيا إعاما نعىن طانتراس)، نيان تىرماسوک اليران صهاۏيسمى نيانع بىربىدا لاعىى ڤاسهوڤاتا، صهايۏا صيددهانتا، صهاۏيسمى تانتريچ نونءدوال (يايتو طريکا، خاولا، نعىن لاىنءلاىن)."
"ڤىوتولاک باهوا مانوسييا جىوت ڤو ""دروى"" اتو ""روه"" نيان مونعکىن اجاران بودها نيانع ڤالىنع تىرکىناي."
"فيلسافات جاين، سالاه سابوه داري دوا تراديسي نيانع "کون ورتهودوکس" (ساجان نعىن بودهيسمى).
ڤيکىران جاين يڤىوعاه باهواسا جيه بان کىبىراداان نيان هانيا سيکلوس، کىوکاي نعىن ةان تىوڤىوعوت.
باک دايراه نيان، ڤيکىران بوددهيس مىوکىمبانع کىو تراديسي فيلوسوفي نيانع لاىن نيانع يڤاکىک ماچام باسا (لاعىى طيبىتان، چينا، نعىن ڤالي.
فيلوسوفي اليران طهىراۏادا مىودومينان باک نانععروىءناععروى إسيا تىنععارا لاعىى صري لانکا، بورما، نعىن طهايلاند.
لهىوىه بوددها مىونينععاي، لادوم کىلومڤوک يمولا سيستىماتيساسي اجاران ماسىنع ـ ماسىنع، اکهى جيه يڤىوکىمبانع سيستىم فيلوسوفيس نيانع کومڤرىهىنسيف نيانع يتىوه إبهيدهارما.
ڠا ماچام ـ ماچام اليران، سوبءاليران، نعىن تراديسي فيلسافات بوددهيس باک إنديا کونو نعىن اباد ڤىوتىنعوهان.
تراديسي فولوسوفس ڽن ايڤوكمبڠ تيوري متافيسيك، ڤوليتيک، ڠون ايتيکا لاڬ تاءو، ين ڠون يڠ، رن ڠن ل۔
نو-كونفوسيانسم ايدوميناسي سيستم سيكولا وات دينستي سوڠ (٩٦٠-١٢٩٧)، ڤيكرن ڽن جوت كو داسر فيلوسوفس اوجيين کقيصرن كو ڤوجابت ڬله سرجان۔
صىلاما ديناستي چينا لاعىى ضيناستي مينع (١٣٦٨ـ١٦٤٤)، ديناستي جوسىون خورىا (١٣٩٢ـ١٨٩٧) کىبانعکيتان ڠىوءخونفوسيانيسمى يڤيمڤين لى ڤىوميکى لاعىى وانع يانعمينع (١٤٧٢ـ١٥٢٩) جىوت جىو اليران ڤىميکىران نيانع دومينان، نعىن يڤروموسي لى کىکايساران نانععورى.
باک ىرا مودىرن، ڤىميکى چينا يڤىوتامونع ڤيکىران ـ ڤيکىران داري فيلسافات بارات.
صىوباعوى چونتوه، خونفوسيانيسمى بارو، نيانع يڤيمڤين لى توکوه لاعىى خيونع صهيلي نيانع چوکوڤ يواڤ.
"طرىن لاىن لام فيلسافات مودىرن جىوڤانع، تراديسي ""ڠاتيونال صتوديىس" (خوکوعاکو).
وات ابد ١٧ ماسه، فلسافت ايثوڤيا موكمبڠ تراديسي سسترا ڽڠ توڬ لاڬ ڽڠ ايڤوچونتوه ل ذرا ياچوب۔
فيتور لاىن داري ڤاندانعان اسىولي إمىريکا نيان، مىولواه ىتيکا عوڤنيان کىو بىولانتانع نعىن تانامان.
طىوري طىوتي جىوت يىو سىوباعوى بىونتوک ڤانتهىيسمى.
ڠامون مىونان، لاڤوران ضاڤارتىمىن ڤىنديديکان إمىريکا داري تهون ١٩٩٠ان يتونجوه باهوا ديت ينونع نيانع بىواکهى لام فيلسافات، فيلسافات سالاه سابوه بيدانع نيانع ڤالىنع هانا ڤروڤورسيونال کىو عىندىر لام هومانيورا، دىنعون ڤىرسىنتاسى ١٧٪ کىو ٣٠ اواک ينونع نيانع لادوم لام ڤادوم ستودي فيلسافات.
" إو چيت ""چهاراچتىريستيچس اند إتتيتودىس وف إنستروچتيونال فاچولتي اند صتافف ين تهى حومانيتيىس."""
انۏستيڬاسي اوتام موليڤوت كيبن چارا منجالني اودڤ ڽڠ ڬوت ڠون نوءيدنتيفيكاسي ستندر مورل۔
إهلي ىڤيستىمولوعي عىوعليىڤ نيانع يکيرا سومبىر ىلىومىى، مىوليڤوت ڤىنعالامان ڤىرسىڤتوال، الاسان، ينعاتان، نعىن کىساکسيان.
ڠيان يتوموه باک اواي فيلسافات ڤرا ـ صوچراتىس نيانع يڤىوفورمال دىنعون ڤيررهو، ڤىنديري اواي اليران سکىڤتيسيسمى فيلوسوفيس بارات نيانع ڤالىنع اواي.
إمڤيريسمى ڤىودوىک ڤىنىکانان کىو بوکتي وبسىۏاسيونال داري ڤىنعالامان سىنسوري سىوباعوى سومبىر يلىومىى.
راسيوناليسمى يڤىوهوبونع دىنعون يلىومىى ڤريوري، نيانع يندىڤىندىن لام ڤىنعالامان (لىعىى لوعيکا نعىن ماتىماتيک).
مىتافيسيکا مىوليڤوت کوسميلوعي، يلىومىى تىونتانع دونيا سىوچارا کىسىلوروهان نعىن ونتولوعي، يلىومىى تىونتانع کىبىراداان.
ايسينسي ناكوه سڤورڠكت اتريبوت ڽڠ ايڤوڬوت سابوه اوبجيک اسولي كيبن ڽڠ ن تامڤا ايڤوڬدöه ايدنتيتس اصلي۔ سودڠكن كوچلاكأن ناكوه ڤروڤرت ڽڠ ن بق اوبجيک، ڽڠ موڽو هنا اوبجيک ڽن، مک هنجوت ايڤوثون ايدنتيتس جيه۔
کىرىونا ڤيکىران نيانع سيهات ىلىمىن نيانع ڤالىنع ڤىنتىنع کىو ماندوم يلىومىى، يلىومىى سوسيال نعىن ديسيڤلين هومانيورا، لوعيکا جىوت کىو يلىومىى فورمال.
نىو يورک: وخفورد ونيۏىرسيتي ڤرىسس.
بورڠڬكر، سباڬين رايق مهاسيسوا فلسافت ڽڠ موكونتريبوسي كو هوكوم، جورنليستيک، اݢام، ساءين‌س، ڤوليتيک، بسنس، ڠون ماچم سني۔
لام اناليسيس فيلسافات، فيلسافات باسا مىوينۏىستيعاسي سومبىر باسا، هوبونعان انتا باسا، ڤىنععونا باها، نعىن دونيا.
ڤنولس ڽن د ايكوت ل لودويڬ ويتتڬنستن (ترچتاتوس لوڬيچو-ڤهيلوسوڤهيچوس)، ليڠکرن وين سرتا ڤوسيتيۏس لوڬس، ڠون ويللرد ۏن اورمن قوءين۔
جيه جكريتق كونۏنسيونالسم كرونا ڤوسبب کونسکوءينسي انيه بهوا مندوم سچارا کونۏينسيونل جوت كو ايدوميناسي ل مندوم نن۔
خىو ڤىوعوت نيان، جيه جيڤىوعاه باهوا کاتا ماجىموک نعىن فراسى نا کيساران کىبىناران جيه.
ڠامون، باک اکهى چراتيلوس، جيه جياکوي باهوا لادوم کونۏىنسي سوسيال مىويکوت چيت، نعىن نا کىسالاهان لام عاعاسان باهوا فومىن ڤو ماکنا ينديۏيدوال.
جيه جيڤيساه ماندوم هال کىدالام کاتىعوري سڤىسيىس نعىن عىنوس.
"ڠامون، کارىونا إريستوتىلىس مىوانععاڤ کىساماان نيان يداسار لى کىساماان بىونتوک نيانع نياتا، جيه لىوبىه کايىم يانععاڤ سىوباعوى ڤىندوکونع ""رىاليسمى مودىرات""."
لىکتون نيان، ماکنا (اتو ڤىنعىرتيان) داري ماندوم يستيلاه.
ڠا ڤادومءڤادوم فيلسوف باسا نيانع ڤىنتىنع واتىى ڤىريودى اباد ڤىرتىنعوهان.
ڤارا سکولاستيک ڤىريودى اباد ڤىرتىنعوهان تينععي، لاعىى وچکهام نعىن جوهن ضونس صچوتوس، مىوانععاڤ لوعيکا سىوباعوى سچيىنتيا سىرموچيناليس (يلىومىى باسا).
فىنومىنا کىتيداک جىولاسان نعىن امبيعويتاس ياناليسيس سىوچارا ينتىنس، ڤىوسىوباب ىک جيه مينات کىو ماسالاه نيانع تىرکايت ڤىنععوناان کاتا سينچاتىعورىماتيس لاعىى دان، اتو، کون، سىتياڤ.
صوڤڤوسيتو سواتو يستيلاه، ينتىرڤرىتاسي نيانع يبري لام کونتىکس تىرتىنتو.
صکىما کلاسيفيکاسي لاعىى نيان مىروڤاکان ڤىنداهولو داري ڤىربىداان مودىرن انتارا ڤىنععوناان نعىن ڤىنيىبوتان، نعىن انتارا باسا نعىن مىتاباسا.
صالاه سابوه باعيان لام کاليمات وموم يالاه کاتا لىکسيکال، نيانع تىرديري لى کاتا بىندا، کىرجا، نعىن سيفات.
صىمانتيک فيلوسوفيس بياسا جيه مىوفوکوس لام ڤرينسيڤ کومڤوسيوناليتاس کىو هارىوتو هوبونعان انتارا باعيان نيانع بىرماکنا نعىن کىسىلوروهان کاليمات.
ڠيان يڤىومونعکىن يڤاکىک کونسىڤ فونعسي کىو ڤىوجىلاه لىوبىه داري سىکىدار کيبان چارا ماکنا لىکسيکال يکىورىوجا: نيان جىوت چيت يڤاکىک و ڤىوجىولاه ماکنا کاليمات.
فونعسي ڤروڤوسيونال، سابوه وڤىراسي باسا نيانع يچوک ىنتيتاس (لام هال نيوى، عودا) سىوباعوى سابوه ينڤوت نعىن ووتڤوت فاکتا سىمانتيک (يايتو، ڤروڤورسي نيانع يواکيل دىنعون ""عودا نيان ميراه"")."
ڤىوى ڤىنعواساان باسا مىروڤاکاه فاکولتاس سڤىسيال لام ڤيکىران؟
ڠيانع ڤهون، ڤىرسڤىکتيف بىهاۏيوريس، نيانع مىنياتاکان باهوا کون سىباعيان رايىک باسا مانتونع نيانع يمىورىونو، تىوتاڤي يمىورىونو مىلالوي ڤىنعکونديسيان.
مودىل ناتيۏيس مىونىعاسکان باهوا نا ڤىرانعکات سڤىسيال لام وتاک نيانع يدىديکاسي کىو ڤىنعواساان باسا.
إلهي باسا صاڤير نعىن وهورف نىوساران باهوا باسا يهات سيجيوه ڤانى انععوتا ""کومونيتاس لينعويستيک"" جىوت نىوڤيکى تىونتانع سوبجىک تىرتىونتىى (هيڤوتىسيس نيانع يسىجاجار دىنعون نوۏىل عىورعى وروىلل، ڠينىتىىن إيعهتي ـ فوور."
لاوان ڤوسيسي صاڤيرـ وهورف ياکني عاعاسان باهوا ڤيکىران (اتو، لىوبىه لوواه لوم، کونتىن مىنتال) نا ڤريوريتاس کىو باسا.
إرعومىن لاىن نيانع ڤاياه يهىرىوتو کيبان تاندا نعىن سيمبول لام کىورىوتاه جىوت يواکيل سىسواتو نيانع بىرماکنا کىچوالي نا سىوماچام ماکنا نيانع يتامونع لام نيان لى اسوى ڤيکىران.
طراديسي لاىن داري ڤارا فيلسوف کا مىووسىوها يڤىوتونيوک باهوا باسا نعىن ڤيکىران ادالاه کوىکستىنسيف ـ باهوا هانا لى جالان يهارىوتو نيانع سابوه تانڤا نيانع لاىن.
صامڤاي چىوى تىورتىنتىى، داسارـ داسار تىوريتيس کىو سىمانتيک کوعنيتيف (تىرماسوک عاعاسان تىونتانع ڤىمبينعکايان سىمانتيک) يڤڤىوىو واڤ باسا کىو ڤيکىران.
ڠا ڤىنىليتيان نيانع ڤىوبوکتي باهوا باسا نىوبىونتوک چارا کيبان ورىوىنع موڤهوم کاوساليتاس.
"ڠامون، ڤىنوتور باسا صڤانيول نعىن جىوڤانع لىوبىه چىندىرونع نىوڤىوعاه ""ۏاس نيان بىوکاه نعىن دروىجيه""."
ڤنوتور باس سڤاڽول ڠون جوڤڠ هنا توءيڠت اݢين ڤريستيوا ڽڠ هنا ايسوڠاجا لاڬ ڤنوتور باس ايڠڬره۔
لام سابوه ڤىنىليتيان ڤىنوتور باسا جىورمان نعىن صڤانيول يلاکىى مىنجىلاسکان وبجىک نيانع نا توعاس لاوان عىندىر جيه لام دوا باسا اواک نيان.
"يڤىوهارىوتو ""تيتيى""، نيانع فىمينيس لام باسا جىورمان نعىن نيانع ماسکولين لام باسا صڤانيول، ڤىنوتور باسا جىورمان ڤىوعاه ""چانتىک""، ""ىلىعان""، ""رىنتان""، ""دامى""، ""لاعاک""، نعىن ""رامڤىنع""، نعىن ڤىنوتور باسا صڤانيول يڤىوعاه ""رايىک""، ""بىرباهايا""، ""ڤانيانع""، ""تىوعا""، "کونع"" نعىن ""ڤانيانع تهات""."
ڤىوى جىوىڤ ـ جىوىڤ اليىن عىت اتو اعرىسيف يتىونتىى لى فيتور هالوه تىوتاڤي ڤىسىرتا هانا يبريتهىى ڤىوى نيان.
صىلىوبىه جيه، اليىن نيان تىتاڤ هانا نان.
إسيمڤوي باهوا ڤىونان وبجىک تىرتىونتىى يبانتو تانيوى تاکاتىعوري نعىن تاينعات وبجىک نيان.
لام ارىا نيان، يسو جيه تىرماسوک: سيفات سينونيم، اساي ماکنا، ڤىماهامان عىوتانيوى کىو ماکنا، نعىن سيفات کومڤوسيسي (ڤىرتانياان تىنتانع کيبان ونيت ـ ونيت باسا بىرماکنا نيانع تىوسوسون داري ونيت بىرماکنا نيانع لىوبىه وبيت، نعىن کيبان ماکنا کىسىلوروهان جيه بىراساي داري ارتي باعيان ـ باعين جيه).
طىوري ماکنا يدىنتيسيونال، نيانع ڤالىنع کايىم يکيتکان دىنعون ىمڤيريس إنععرىه جوهن لوچکى، مىوکلايم باهوا ماکنا مىروڤاکان رىڤرىسىنتاسي مىنتال نيانع يڤيچو لى تاندا ـ تاندا.
(إو چيت تىوري عامبا باسا ويتتعىنستىين.)
چامبريدعى، ماسساچهوسىتتس: حارۏارد ونيۏىرسيتي ڤرىسس.
رىفىرىنسي تىوري ماکنا، چيت يکىيناي سىچارا کولىکتيف سىوباعوى ىکستىرناليسمى سىمانتيک، يىو ماکنا سىتارا دىنعون هال ـ هال ي دونيا نيانع بىتوي ـ بىتوي تىوهوبونع دىنعون تاندا ـ تاندا.
روموسان تراديسيونال ي تىوري سىماچام نيان باهوا ماکنا کاليمات مىروڤاکان مىتودى ۏىريفيکاسي اتو ڤىوڤىولىوسوى جيه.
لام ۏىرسي نيان، ڤىماهامان (نعىن کارىونا جيه ماکنا) داري سابوه کاليمات تىرديري لام کىمامڤوان ڤىندىنعار لام يتوري دىمونستراسي (ماتىماتيس، ىمڤيريس اتو نيانع لاىن) داري کىبىناران کاليمات.
طىوري ماکنا ڤراعماتيچ، مىروڤاکان ماندوم تىوري نيانع يتىوڤات ماکنا (اتو ڤىماهامان) داري کاليمات يتىونتىى لى کونسىکوىنسي ڤىنىراڤان جيه.
عوتتلوب فرىعى، ادۏوکات تىوري رىفىرىنسي نيانع ي مىدياسي.
ڤىنعىرتيان لاعىى نيان، ابستراک، ونيۏىرسال، نعىن وبجىکتيف.
رىفىرىنسي يالاه وبجىک لام دونيا نيانع يڤيلىه لى کاتا ـ کاتا.
"جيه جيىو نا ـ ءنان نيانع تىوڤات داري جينىه نيانع يهارىوتو ي اتىوه سىوباعوى ""دىسکريڤسي ڤاستي نيانع ي ڤىوسينعکات"" (ىو طىوري دىسکريڤسي)."
فراسى نيانع ڤىوتونيوک لام ارتي باهوا نا وبجىک نيانع مىوڤىنوه دىسکريڤسي.
مىنوروت فرىعى، جىوىڤ ـ جىوىڤ ىکسڤرىسي روجوکان نا ارتي نعىن روجوکان.
ضيلوا ڤىربىداان ڤاندانعان فرىعى نعىن روسىلل، اواک نيان وموم جيه يڤىوساڤات سىباعوى دىسکريڤتيۏيس تىونتانع نان دروى.
ڤىوتيمانع نان إريستوتىلىس نعىن دىسکريڤسي "انىوک موريت ڤلاتو نيانع ڤالىنع جروه""، ""ڤىنىمو لوعيکا"" نعىن ""عورىى إلىخاندىر""."
جيه مونعکىن کا نا نعىن هانا يڤىوتوري لى انىوک چوچوى اتو مونعکين جيه کا مىنينععاي مانتونع مانياک.
طىوتاڤي نيان بىوتىنتانعان نعىن کونتىرـ ينتويسي.
ڤىرتانياان ـ ڤىرتانياان ڤاستي مىوتىوبيت ي توڤيک سىکيتار جيه.
ضاۏيد خىللوعع لىويس جيوسوي جاوابان نيانع لاياک کىو ڤىرتانياان ڤهون نعىن يورايکان ڤاندانعان باهوا کونۏىنسي يالاه کىتىراتوران نيانع سىچارا راسيونال بىوکىکاي لام ڤىريلاکو.
ڠوام چهومسکي جيوسوي باهوا ستودي باسا جىوت کىو سىلىساي لام يستيلاه إ ـ لانعواعى، اتو باها ينتىرنال ورىوىنع.
ساله سابوه سومبر ڤنليتين ڽڠ برمنفعة ڽڠ كو كونديسي سوسيال ڽڠ دوه، اتو توهوبوڠ دڠون معنا ڠون باس۔
إنععاڤان نيانع يسانععا ڤاندانعان تىوريتيس ڤىوىک مينات فيلسوف باسا.
رىتوريکا يالاه ستودي تىونتانع کاتا ـ کاتا تىرتىونتىى نيانع يڤاکىک ورىونع مىوچاڤوى ىفىک ىموسيونال نعىن راسيونال کىو ڤىندىونعو، کىو ڤىڤادان، ڤىوڤروۏوکاسي، ڤىوسايانع، ڤىورونوى.
ڠيان چيت نا اڤليکاسي کىو ستودي نعىن ينتىرڤرىتاسي هوکوم، نعىن نىوتولونع بري واواسان کىو کونسىڤ لوعيس داري دوماين واچانا.
"ڤيکىران تىونتانع باسا کايىم يڤىوهوبونع دىنعون لوعيکا لام ڤىنعىرتيان يوناني سىوباعوى ""لوعوس""، نيانع ماکنا جيه واچانا اتو ديالىکتيکا."
حىيدىععىر ڤىوسابوه فىنومىنولوعي دىنعون هىرمىوتيکا ويلهىلم ضيلتهىي.
صىباعوى چونتوه، صىين (ماکهىولوک)، کاتا نيان مانتونع، نا ماچامءماچام ماکنا.
"حىودىععىر نىوکلايم تىومولىه هانيا سىوباعوى تامباهان کىو ڤيداتو، کارىونا مىوسىکي ڤىمباچا يکونتريبوسي کىو ""ماريت"" اواک نيان واتىى نىوباچا."
لام طروته اند مىتهود، عادامىر جيهارىوتو باسا سىوباعوى ""مىديا نيانع ديڤات ڤىماهامان نعىن موفاکات سوبستانتيۏ تىرجادي انتارا دوا ورىوىنع."
"ڤاول ريچوىور، سىولابىک جيه، جيوسوي هىرمىوتيکا نيانع، نىوهوبونع لوم دىنعان ڤىنعىرتيان يوناني إسىولي داري يستيلاه نيان، يڤىوتىوعون ڤىنىموان ماکنا نيانع تىوڤىوسوم لام يستيلاه سامارءسامار (اتو ""سيمبول"") داري باهاسا نورمال."
حال نيوى ڤىومونعکىن عىوچوک ونتونع داري نعىن سىچارا ىفىکتيف يمانيڤولاسي دونيا لووا کىو يڤىوعوت ماکنا کىو دروى نعىن نىوکيرىم ماکنا نيان کىو نيانع لاىن.
لادوم توکوه ڤونتڠ ل سجاره سيميوتيک، چهرلس سندرس ڤرچ، رولند برثس، ڠون رومن جاكوبسون۔
إباد ١٩ رومانتيسيسمى ڤىوتىوعون هاک ڤيلىهان مانوسييا نعىن کىهىنداک بىباس لام کونستروکسي ماکنا.
ڤاندانعان حومانيستيک يتانتانع لى تىوري بيولوعي باسا نيانع مىوانععاڤ باسا سىوباعوى فىنومىنا ناتورال.
لام ڠىوـ ضاروينيسمى، ريچهارد ضاوکينس نعىن ڤىندوکونع تىوري رىڤليکاتور بودايا مىوانععاڤ باسا سىوباعوى ڤوڤولاسي ۏيروس ڤيکىران.
"لادوم ورىوىنع عىوڤىوعاه باهوا ونعکاڤان يدونع کىو سىسواتو نيانع نياتا، ابستراک ونيۏىرسال ي لووا دونيا نيانع يتىووه ""باتىى""."
"ماسالاه دي سينوى جىوت يهارىوتو مىونيو عىوتانيوى عىوعليىڤ ڤروڤورسي ""صوچراتىس ادالاه مانوسييا""."
خىدوا هال نيان تىوهوبونع لام لادوم چارا اتو تيمڤانع تيندىه.
"ڤىرسڤىکتيف لاىن يمىوانععاڤ ""مانوسييا"" سىوباعوى ڤروڤىرتي ىنتيتاس، ""صوچراتىس""."
لادوم انععوتا نيانع ڤالىنع مىنونجول ي تراديسي سىمانتيک فورمال نيان تىرماسوک طارسکي، چارناڤ، ريچهارد مونتاعوى، نعىن ضونالد ضاۏيدسون.
اوق ڽن هنا ايڤوچايا بهوا ديمينسي سوسيال ڠون ڤرکتيس دري معنا ليڠݢوءيستيک جوت ادروڤ ل مندوم چارا فورماليساسي ڽڠ ايڤاكق لوڬيك۔
لى داري ڤيکىران ـ ڤيکىران جىه لهىوىه يسىراڤ لى اهلي تىوري لاعىى خىنت باچه، روبىرت براندوم، ڤاول حورويچه، نعىن صتىڤهىن ڠىالى.
لام وورک اند وبجىچت، قوينى عىولاکىى ڤىمباچا مىمبايانعکان سابوه سيتواسي نيانع اواک نيان يهاداڤکان نعىن کىلومڤوک ماسياراکات ادات نيانع سىوعوهلوم جيه هان توم يدوکومىنتاسي، نيانع ڤىمباچا نيان هاروس مىووسىوها موڤهوم ڤىو باسا نعىن عىستور کىلومڤوک ادات نيان.
ماندوم نيان جىوت يڤىولاکو هانيا عىوعليىڤ واجاران نيان سىوباعوى باعيان داري ماندوم ڤىريلاکو لينعويستيک ينديۏيدو، نيانع لهىوىه نيان يڤاکىک ڤىنعاماتان نيان کىو ينتىرڤرىتاسي ماکنا داري ماندوم وچاڤان نيانع لاىن.
باعي قوينى، تىونتانع ويتتعىنستىين نعىن إوستين، ماکنا کون سىسواتو نيانع يکايتکان دىنعون سابوه کاتا اتو کاليمات، مىلاىنکان سىسواتو نيانع، مىنيوى جىوت يکايتکان، جىوت يکايتکان نعىن ماندوم باسا.
"چونتوه-چونتوه سڤيسيفيک دري كتيدكجلاسن ڽڠ ڤالڠ ايمينت ل ڤارا فيلسوف باس اياله ن "ڤوكارا ڤرباتاسن"يڤوڬوت سڠ ه’ن موڠكن ڬوڤوڬه سابوه ڤريديکت ڽن بتو اتاوا ساله۔"
فيلسافات ماتىماتيک، چابىوىنع فيلسافات نيانع يڤىرونوى اسومسي، فونداسي، نعىن يمڤليکاسي ماتىماتيک.
وروى نيوى، لادوم فيلسوف ماتىماتيک بىرتوجوان کىو نىوبري ڤىنجىلاسان تىونتانع بىونتوک ڤىنيىليديکان نيان نعىن ڤرودوک جيه سىباعايمانا کىاداان جيه، سيرا نيانع لاىن يڤىوتىوعون ڤىران دروى نيانع مىلامڤاوي ينتىرڤرىتاسي سىدىرهانا هينععا اناليسيس کريتيس.
فيلسافات يوناني تىونتانع ماتىماتيک تهات يواڤ لى ستودي عىومىتري اواک نيان.
"اوليه كارونا ڽن، ٣، سوباڬو چونتوه، موواكيلي ل اونيت موتونت، دوڠون لاڬ ڽن كون اڠک ڽڠ "بوتو-بوتو۔"
ڤىميکىران بيلانعان يوناني نيانع لىوبىه اواي نيان کىموديان يتولاک لى ڤىنىموان يرراسيونال وکهىوى کوادرات داري دوا.
مىنوروت لىعىندا، راکان ـ راکان ڤيتهاعوراس تهات تراوما دىنعون ڤىنىموان نيان سىهينععا اواک نيان يڤوه ماتى حيڤڤاسوس يڤىودونع جيه ڤىوسىبار ڤيکىران سىسات جيه.
ڠيان، تىکا ـ تىکي مىندالام باهوا ي سابوه بلاه کىبىناران ماتىماتيک نامڤاک جيه نا سىسواتو نيانع ةان جىوت يىلاک، تىوتاڤي ي بلاه لاىن سومبىر "کىبىناران" جيه مانتونع ڤاياه يڤاهامي.
لهىى اليران، فورماليسمى، ينتويسيونيسمى، نعىن لوعيسمى، مونچول واتىى نيان، لادوم سىوباعوى تانععاڤان کىو عونداه نيانع ماکىن مىلوواه باهوا ماتىماتيک سىباعاي مانا ادا جيه، نعىن اناليسيس کهوسوس جيه، هانا چوکوڤ ستاندار کىڤاستيان نعىن کىتىليتيان نيانع کا يچوک کى يبري.
صىباعوى اباد نيانع يڤىوهاه، فوکوس اواي ڤىرهاتيان يڤىولوواه کىو ىکسڤلوراسي تىوڤىوهاه داري اکسيوما داسار ماتىماتيک، ڤىندىکاتان اکسيوما موداه يتىوريمونع سىجاک جىمىون إوچليد سىولينعکا اباد ٣٠٠ سىوعوهلوم ماسىهي سىوباعوى داسار الامي ماتىماتيک.
لام ماتىماتيک، لاعىى لام فيسيکا، ڤيکىران ـ ڤيکىران بارو نعىن نيانع ةان تىردوعا کا مونچول نعىن ڤىروباهان سيعنيفيکان اکان تىوکا.
"لون هانا لونڤيکى باهوا کىڤاياهان نيانع ي نىوتىمىنع فيلسافات دىنعون ماتىماتيک کلاسيک ي وروى نيوى يالاه کىڤاياهان نيانع سىبىتوي جيه کىڤاياهان؛ لون لونڤيکى باهوا ينتىرڤرىتاسي فيلوسوفيس ماتىماتيک نيانع يتاوارکان کىو عىوتانيوى ي سىتياڤ بلاه سالاه، نعىن باهوا ""ينتىرڤرىتاسي فوليسوفيس"" سابوه نيانع هانا ي ڤىورىولىى لى ماتىماتيک."
ل ماتماتيكاون ڽڠ ك كوروجا جوت كو رياليس ماتماتيق؛ اوق ڽن اييو درو اوكڽن سوباڬو ڤنمو بند-بندا الام۔
ڤرينسيڤ ـ ڤرينسيڤ تىىتىونتىى (چونتوه، کىو دوا وبجىک اڤاڤون، نا کومڤولان وبجىک نيانع تىرديري داري دوا وبجىک نيان) جىوت لانعسونع يىو مىنجادي بىتوي، تىوتاڤي ڤىوکيراان هيڤوتىسيس کونتيوم مونعکىن تىربوکتي هان جىوت يڤىوڤوتوه هانيا بىرداسارکان ڤرينسيڤ ـ ڤرينسيڤ نيان.
عوها ڤلاتو نعىن ڤلاتونيسمى نا هوبونعان نيانع بىرماکنا، کون هانيا هوبونعان دانعکال، کىرىونا ڤيکىران ڤلاتو يداهولوي نعىن مونعکىن يواڤ لى ڤيتهاعوراس نيانع تىرکىناي ي يوناني خونو، نيانع ڤىوچايا باهوا دونيا، سىچارا هارفياه، يهاسى لى انعکا.
ڤاندانعان نيان نا کىساماان نعىن لى هال نيانع حوسسىرل ڤىوعاه تىونتانع ماتىماتيک، نعىن يدوکونع ڤيکىران خانت باهوا ماتىماتيک مىروڤاکان سينتىتيک ڤريوري.
فولل ـ بلوودىد ڤلاتونيسم مىروڤاکان جينىه مودىرن داري ڤلاتونيسمى، نيانع مىروڤاکان رىاکسي کىو فاکتا باهوا هيمڤونان ىنتيتاس ماتىماتيک جىوت يبوکتيکان کىو نا تىوعانتونع لى اکسيوما نعىن هوکوم ينفىرىنسي نيانع يڤاکىک (چونتوه، هوکوم تىونعوه نيانع يکىچواليکان، نعىن اکسيوما ڤيلىهان).
رىاليسمى تىوريءهيمڤونان(سىتءتهىوريچ ڤلاتونيسمى) ڤوسيسي نيانع يڤىوتهىون لى ڤىنىلوڤى ماددي، يالاه ڤاندانعان باهوا تىوري هيمڤونان نيان تىونتانع سابوه سىمىستا هيمڤونان.
"إواک نيان يڤىوهوبونع ڤارادوکس کىو ""لينعکاران سىتان"" نعىن يڤىوعوت ڤىوى نيانع اواک نيان تىووه تىوري تيڤى بىرچابانع کىو يهاداڤ جىه."
باهکان روسسىل ڤىوعاه باهوا اکسيوما نيان هانا لوعيس.
فرىعى يڤىورىولىى حوکوم ضاسار ٥ کىو جىوت يبري دىفينيسي نيانع جىلاس کىو بيلانعان، تىوتاڤي ماندوم سيفات بيلانعان جىوت يڤىوترىن داري ڤرينسيڤ حومى.
طىوتاڤي نيانع يڤىمونعکىن اهلي ماتىماتيک نيانع کىورىوجا کىو سامبونع بوىت نعىن يتينععاي ماسالاه لاعىى نيان کىو فيلسوف اتو يلموان.
"حيلبىرت نىوکىومىنع يڤىوىو کونسيستىنسي سيستىم ماتىماتيک داري اسومسي باهوا ""اريتماتيکا سيستىم"" (سوبسيستىم اريتماتيکا بياسا داري بيلانعان بولات ڤوسيتيف، يڤيلىه سىچارا فيلوسوفيس ةان کونتروۏىرسيال) يالاه کونسيستىن."
جاده، كو ڤوتوڽوق بهوا ستياڤ سيستم اكسيوما ماتماتيق ڤد کڽاتاءن جيه کونسيستن، ڤهون ڤورول اياسومس كونسستنس سيستم ماتماتيق ڽڠ ل ارت لوبه توڬ دري سيستم ڽڠ اکن تربوقتي کونسيستن۔
ڤارا فورماليس لاىن، لاعىى رودولف چارناڤ، إلفرىد طارسکي، نعىن حاسکىلل چورري، عىوانععاڤ ماتىماتيک سىوباعوى ڤىوسودي سيستىم اکسيوما فورمال.
صىماکين لى ڤىرماينان نيانع تامىۏىن، سىماکين عوت.
کريتيک اوتام فورماليسمى ناكوه بهوا ڤيكرن-ڤيكرن ماتماتيق اکتوال ڽڠ ايڤودوق ماتماتيكاون جيوه دري ڤرماءينن مانيڤولاسي ستريڠ ڽڠ ايسوبوت د اتوه۔
بروووىر، ڤىنىمو عىراکان نيان، مىوڤىنداڤات باهوا وبجىک ماتىماتيک تيموه داري بىونتوک اڤريوري کىهىنداک نيانع مىوينفو ڤىرسىڤسي وبجىک ىمڤيريس.
إکسيوما ڤيلىهان چيت يتولاک ي سىباعيان رايىک تىوري هيمڤونان ينتويسيونيک، مىوسىکي لام ڤادوم ۏىرسي جىوت يتىوريمونع.
لام ڤاندانعان نيان، ماتىماريک يالاه لاتيهان ينتويسي مانوسييا، کون ڤىرماينان نيانع يڤىومىۏىن نعىن سيمبولءسيمبول نيانع هانا ماکنا.
ضىميکيان چيت ماندوم بيلانعان بولات لاىن يتىونتىى لى ڤوسيسي تىومڤات جيه لام ستروکتور، عارىه بيلانعان.
ڠامون، کلايم وتاما جيه هانيا مىوهوبونع دىنعون ىنتيتاس لىعىى ڤىوى وبجىک ماتىماتيک نيان، کون دىنعون کىبىراداان لاعىى ڤىوى وبجىک اتو ستروکتور ماتىماتيک (کون، دىنعون کاتا لاىن، ونتولوعي جيه).
ستروکتر ايڠڬڤ ايڤو کبراداءن ڽڠ ڽات توتاڤي ابسترک ڠون امماتريل۔
صتروکتور يانععاڤ نا سىجاوه لادوم سيستىم کونکرىت ڤىوچونتوه.
اڬ نومينالسم، ڤندکتن ڤوست ريم ايتولق کبراداءن اوبجيک ابسترک ماتماتيق دوڠون ڤروڤرت سلن تومڤت جيه ل ستروکتر رلاسيونل۔
إڤىوعاه باهوا ماتىماتيک هانا ونيۏىرسال نعىن هانا لام ماکنا کىنياتاان مانا ڤون، سىلاىن وتاک مانوسييا.
نامون، ڤيكرن مانوسييا هنا كلاءم سڤسيل اتوه راليتس اتو ڤندکتن ڽڠ ايڤوڬوت دري ماتماتيق۔
ڤىرلاکوان نيانع ڤالىنع مانعات ياکسىس، تىرکىناي، نعىن ةان تىرکىناي ي ڤىرسڤىکتيف نيان يالاه وهىرى ماتهىماتيچس چومىس فروم، کاريا عىورعى لاکوفف نعىن رافاىل إ. ڠوڽىز.
"فرانکلين، جامىس (٢٠١٤)، ""إن إريستوتىليان رىاليست ڤهيلوسوڤهي وف ماتهىماتيچس""، ڤالعراۏى ماچميللان، باسينعستوکى؛ فرانکلين، جامىس (٢٠٢١)، ""ماتهىماتيچس اس ا سچيىنچى وف نون ـ ابستراچت رىاليتي: إريستوتىليان رىاليست ڤهيلوسوڤهيىس وف ماتهىماتيچس،"" فوونداتيونس وف صچيىنچى ٢٥."
إريتماتيکا إوچليدىان نيانع يکىمبانعکان لى جوهن ڤىنن مايبىرري لام بوکو جيه طهى فوونداتيونس وف ماتهىماتيچس ين تهى طهىوري وف صىتس تىوماسوک چيت لام تراديسي رىاليس إريستوتىليان.
"إدموند حوسسىرل، لام ۏولوم کىوڤهون لوعيچال إنۏىستيعاتيونس جيه، نيانع يتىووه ""طهى ڤرولىعومىنا وف ڤورى لوعيچ""، جيکريتيک ڤسيکولوعي سىچارا کومڤرىهىنسيف نعىن مىووسىها ڤىوجيوه دروى جيه داري نيان."
ماکنا جيه، کارىونا فيسيکا ڤىورىولىى يهارىوتو تىونتانع ىلىکترون کىو يڤوعاه ڤاکون لامڤو نيان مىوچاهيا مىونان، ماکا ىلىکترون هاروس نا.
ڠيان يڤىنداڤات کىو ىکسيستىنسي ىنتيتاس ماتىماتيک سىوباعوى ڤىنجىلاسان ڤالىنع عوت کىو ڤىنعالامان، سىهينععا يڤىولهىوىه ماتىماتيک جىوت کىو لاىن داري يلىومىى لاىن.
ڠيان يتوموه ي ڤىرنياتاان نيانع تىرکىناي ي اکهى اباد ٢٠ باهوا هانا مىوسابوه داسار ماتىماتيک نيانع جىوت ڤىوبوکتي کىبىراداان جيه.
صابوه ارعومىن ماتىماتيس جىوت يکيرىم کىڤالسوان داري کىسيمڤولان کىو ڤرىميس سابان لاعىى جيه جىوت يکيرىم کىبىناران داري ڤرىميس کىو کىسيمڤولان.
جيه جيبري ارعومىن نيانع دىتيل کىو نيان لام بوکو جيه، ڠىو ضيرىچتيون.
مىنيوى ماتىماتيک سابان ىمڤيريس جيه لاعىى يلىومىى لاىن، ماکا نيان يڤىوتونيوک باهوا هاسى جيه سابان کىليرو جيه لاعىى نيانع لاىن، نعىن سابان مىوعانتونع جيه.
خىو فيلسافات ماتىماتيک نيانع يچوبا مىنعواساي لادوم کىکورانعان ڤىندىکاتان قوينى نعىن عودىل دىنعون يچوک جىوىڤءجىوىڤ اسڤىک جيه يىو رىاليسم ين ماتهىماتيچس کاريا ڤىنىلوڤى ماددي.
"جيه جيمولا دىنعون ""کىانتاراان"" اکسيوما حيلبىرت ونتوک جيکاراکتىريساسي روانع تانڤا مىوکاراکتىريساسي نيان، لهىوىه نيان جيتاماه هوبونعان ىکسترا انتارا تيتيک کىو ڤىوعوت بوىت نيانع سىوعوهلوم جيه ديڤىوعوت لى بيدانع ۏىکتور."
ضىنعون ڤىنجىلاسان نيان، هانا لى ماسالاه مىتافيسيک اتو ىڤيستىمولوعيکال نيانع سڤىسيال کىو ماتىماتيک.
"نامون، سيرا ل سابوه ڤندڠن ايمڤيريس ايۏالوءاسي مروڤاکن سماچم ڤربنديڠن دوڠون "کڽاتاءن"، كونستروكتيۏس سوسيال ايتوڬون بهوا اره ڤنليتين ماتماتس ايتونت ل مودى کلومڤوق سوسيال ڽڠ ايڤوبوت جه اتو ل كبوتوهن مشارکت ڽڠ ڤورول ڽن۔"
طىوتاڤي کونستروکتيۏيس سوسيال مىوڤىنداڤات باهوا ماتىماتيک سىبىتوي جيه يداسارکان لى دوم نيانع هانا ڤاستي:سىوباعوى ڤراکتىک ماتىماتيک مىوکىمبانع، ستاتوس ماتىماتيک سىوعوهلوم جيه يتيىک لام کىراعوان، نعىن يڤىوبىتوي کىو تينعکات نيانع يڤىورىولىى اتو ينعينکان لى کومونيتاس ماتىماتيک لاوىت نيوى.
صفة سوسيال ماتماتيق ايسوروت ل سوبكولتور جيه۔
"خونستروکتيۏيس يىو ڤروسىس ""يڤىوعوت ماتىماتيک"" سىوباعوى بىتويءبىتوي يڤىوعوت ماکنا، سيرا رىاليتاس سوسيال يىو کىکورانعان عوت ي کاڤاسيتاس مانوسييا مىوابستراکسي، اتو بياس کوعنيتيف مانوسييا، اتو کىچىرداسان کولىکتيف ماتىماتيکاوان سىوباعوى مىوتولاک ڤىماهامان الام سىمىستا نياتا ي وبجىک ماتىماتيک."
لاوىت نيوى ڤاول إرنىست کا سىچارا ىکسڤليسيت ڤىوروموس فيلوسوفي ماتىماتيک کونستروکتيۏيس سوسيال.
چونتوه، الات ـ الات لينعويستيک بياسا جيه هانا يڤاکىک لام سيستىم سيمبول ماتىماتيک، يايتو، ماتىماتيک ي ڤىورىنوى دىنعون چارا نيانع لاىن تهات نعىن باسا لاىن.
ڠامون، مىتودى نيانع يڤىوکىمبانع لى فرىعى نعىن طارسکي کىو مىورونوى باسا ماتىماتيک کا ي ڤىولوواه لى انىوک موريت طارسکي نان جيه ريچهارد مونتاعوى نعىن اهلي باسا لاىن نيانع کىورىوجا لام فورمال سىمانتيک کىو ڤىوتونيوک باهوا ڤىربىداان انتارا باسا ماتىماتيک نعىن باسا الامي مونعکىن هانا سى رايىک نيانع يىو.
"ڤىرنياتاان باهوا ""ماندوم"" ىنتيتاس نيانع يداليلکان لام تىوري يلمياه، تىرماسوک نومبوي، هاروس يتىوريمونع سىوباعوى نياتا يڤىوبىتوي لى هوليسمى کونفيرماسي."
بيدانع ڤىوکىمبانع ڤاندانعان جيه کىو فيکسيوناليسمى.
إرعومىن نيان مىوعانتونع کىو ڤيکىران باهوا ڤىنجىلاسان ناتوراليستيک نيانع يڤوىه تىونتانع ڤروسىس مىوڤيکى لام هال ڤروسىس وتاک جىوت يبري کىو ڤىنالاران ماتىماتيس ساجان نعىن نيانع لاىن.
عارىه ڤىرتاهانان لاىن يڤىوتهىون باهوا وبجىک ـ وبجىک ابستراک رىلىۏان دىنعون ڤىنالاران ماتىماتيس دىنعون چارا نونءچاسوال، نعىن هانا انالوع دىنعون ڤىرسىڤسي.
صىوباعوى چونتوه، اواک نيان عىوبري دوا بوکتي يراسيوناليتاس داري .
"ڤاول إردوس نيانع تىرکىناي کارىونا عاعاسان جيه تىونتانع هيڤوتىسيس ""بوکو"" نيانع نىوکاندونع بوکتي ماتىماتيک نيانع ڤالىنع ىلىعان اتو عوت."
دىنعون چارا نيانع سابان، باعايماناڤون، ڤارا فيلسوف ماتىماتيک کا مىووسىوها يکاراکتىريساسي ڤىوى نيانع يڤىوعوت سابوه بوکتي لىوبىه ديينعينکان نيباک نيانع لاىن واتىى کىدوا نيان سىچارا لوعيس تامونع ي اکاي.
فيلسافات اکاي يالاه سابوه چابىوىنع فيلسافات نيانع يڤىورونوى ونتولوعي نعىن اساي مولا اکاي نعىن هوبونعان جيه نعىن توبوه.
ضواليسمى نعىن مونيسمى يالاه دوا اليران ڤيکىران وتاما کىو ماسالاه اکاي ـ توبوه، مىوسىوکي ڤاندانعان نعىن ڤىربىداان وبيت کا يتوموه نيانع ةان چوچوک نعىن سابوه اتو کاتىعوري لاىن نيانع چاکاڤ.
"حارت، و.ض. (١٩٩٦) ""ضواليسم""، ين صاموىل عوتتىنڤلان (ورع) إ چومڤانيون تو تهى ڤهيلوسوڤهي وف ميند، بلاچکوىلل، وخفورد، ٢٦٥ـ٧."
ڤينىل، ج. ڤسيچهوبيولوعي، (١٩٩٠) ڤرىنتيچى حالل، إنچ. لىضووخ، ج. (٢٠٠٢) طهى صيناڤتيچ صىلف: حوو وور براينس بىچومى وهو وى إرى، ڠىو يورک:ۏيکينع ڤىنعوين.
"ڤسيچهولوعيچال ڤرىديچاتىس""، لام و. ح. چاڤيتان اند ض. ض. مىرريلل، ىدس.،"
خىودوا، کىاداان کىوساداران نيانع يسىنعاجا هانا يتامونع لام اکاي و فيسيکاليسمى نون ـ رىدوکتيف.
خىينعينان سابوه ورىوىنع کىو سابوه ڤيززا، سىوباعوى چونتوه، اکان چىندىرونع ڤىوسىوباب ورىوىنع نيان يڤىوبوىت توبوه جيه دىنعون چارا نعىن اراه سڤىسيفيک کىو تىومىى ڤىوى نيانع جيه ينعينکان.
"روبينسون، ح. (١٩٨٣): ""إريستوتىليان دواليسم""، وخفورد صتوديىس ين إنچيىنت ڤهيلوسوڤهي ١، ١٢٣ـ٤٤."
إواک نيان هامڤىر ڤاستي عىوتولاک باهوا ڤيکىران هانيالاه وتاک، اتو سىبالىک جيه،مىوانععاڤ عاعاسان هانيا نا سابوه ىنتيتاس ونتولوعيس نيانع بىرڤىران مىکانيستيک تهات اتو ةان جىوت يڤاهامي.
جادي، سىوباعوى چونتوه، سىسىورانع سىچارا راسيونال جىوت يتانيونع کيبان راسا مىنيوى انىوک جاروى يتىت، اتو لاعىى ڤىوى لانعىت بيرو، اتو لاعىى ڤىوى موسيک نيانع عوت کىو سىسىورانع.
ڠا قواليا نيانع تىرليبات لام ڤىريستيوا ـ ڤىريستيوا مىنتال نيان نيانع نامڤاک جيه ڤاياه تهات يرىدوکسي کىو سابوه نيانع مىوسيفات فيسيک.
ولىه کارىونا نيان، دواليسم هاروس عىوهارىوتوى کيبان کىساداران مىودامڤاک کىو رىاليتاس فيسيک.
إلىومىى، باعايماناڤون، يچوک لى ڤىنالاران داري داسار و کونسىکوىن.
ڤيکىران داسار جيه يالاه باهوا سىسىورانع جىوت يڤىوبايانع توبوه جيه، نعىن ولىه کارىنا نيان يڤىوبايانع کىبىراداان توبوه جيه، تانڤا کىاداان سادار اڤا ڤون نيانع تىوهوبونع دىنعون توبوه جيه.
ڠيانع لاىن لاعىى ضىننىتت مىوڤىنداڤات باهوا عاعاسان تىونتانع زومبي فيلوسوفيس يالاه کونسىڤ نيانع هانا کوهىرىن، اتو ةان مونعکىن.
ڽن ناكوه ڤندڠن بهواساجه كوءادأن مينتل، لاڬ کڤرچاياءن ڠون كوءيڠينن، موهوبوڠن سبب - عاقبة دوڠون كوءادأن فيسك۔
"إرعومىن ضىسچارتىس مىوعانتونع کىو ڤرىميس باهوا ڤىوى نيانع صىته ڤىوچايا سىباعوى ڤيکىران "جىلاس نعىن بىربىدا" لام ڤيکىران جيه تىونتىى بىتوي.
چمبردڬ، م: مت ڤريس (بردفورد)، سوباڬو چونتوه، جوسڤه اڬسس جيڤوتوڽوق بهوا ن لادوم ڤنليتين علميه ڽڠ ايڤوڬوت سجق اواي ابد ٢٠ ك ڤورولوه ݢاݢسن تونتڠ اكسس ايستيميوا كو ݢاݢسن درو۔
ڤاندانعان نيان نيانع ڤالىنع مىنونجول يڤىوتهىون لى عوتتفريىد لىيبنيز.
صيفات ـ سيفات نيانع مونچول نيان ڤو ستاتوس ونتولوعيس يندىڤىندىن نعىن ةان جىوت يرىدوکسي کىو، اتو يهارىوتوى لام هال، سوبسترات فيسيک داري ڤات اواک نيان مونچول.
ايڤيفنومنالسم ناكوه سابوه دوکترين ڽڠ كوڤهون ايروموسكن ل ثومس هنري هوايكسلي۔
ڤاندانعان نيان کا يڤىوتهىون لى فرانک جاچکسون.
ڤانڤسيکيسمى مىروڤاکان ڤاندانعان باهوا ماندوم هال نا اسڤىک مىنتال، اتو، سىوباعو التىرناتيف، ماندوم وبجىک نا ڤوسات ڤىنعالامان اتو سودوت ڤاندانع نيانع تىرڤادو.
چونتوه دىراجات کىبىباسان نيانع بىربىدا نيانع يبري لى إللان واللانچى نيانع نىوتولىه باهوا ""سىچارا ڤىنعالامان تىرليهات باهوا سىسىورانع مونعکىن نىوراسا ةان نيامان سىچارا فيسيک—سىوباعوى چونتوه، واتىى تىونعوه لاتيهان فيسيک نيانع برات—سىدانعکان مىنتال جيه چىريا؛ سىبالىک جيه، سىسىورانع مونعکىن تىرعانععو سىچارا مىنتال ساات فيسيک تىونعوه نيامان.
خىاداان مىنتال جىوت ڤىوسىباب ڤىروباهان کىاداان فيسيک نعىن سىبالىک جيه.
ضواليسمى ڤىنعالامان يتىوريمونع سىوباعوى کىرانعکا کونسىڤتوال بوددهيسمى مادهياماکا.
ل ڤنولقن کبراداءن ديري ڽڠ اندڤندن دري مندوم فينومينا ڽڠ نوبونتوق دوڽ ڤوڠالامن تاڽو، ڤندڠن مدياماك لاه داسر ݢابوڠن دسچراتس ڠون سوبستنس مونسم ڬوسوبوت فيسيكالسم ڽڠ موكاركترستق ايلوم مودرن۔
مىمانع، فيسيکاليسمى، اتو عاعاسان باهوا چوما ماتىري نيانع مىروڤاکان سوبستانسي رىاليتاس، سىچارا ىکسڤليسيت يتولاک لى بوددهيسم.
صيرا نيانع کىوڤهون بياسا جيه نا ماسسا، تىومڤات، کىچىڤاتان، بىونتوک، وکوران، نعىن بىرباعاي ارتيبوت فيسيک، نيان بياسا جيه کون کاراکتىريستيک ڤىنومىنا مىنتال.
صيفات رىاليتاس نيانع لاىن سىچارا فوندامىنتال کا جىوت کىو ڤوسات داري بىونتوکءبىونتوک فيلسافات تيموى لىوبىه داري دوا ميلىنيوم.
مونيسمى فيسيکاليستيک يتىوعون باهوا سوبستانسي نيانع ادا چوما فيسيک، لام ماکنا تىرتىونتىى يستيلاه نيان نتىوک يکلاريفيکاسي لى يلىومىى تىربايک تانيوى.
مىسىوکي يدىاليسمى مورني، لاعىى اتا عىورعى بىرکىلىي، ةان بياسا لام فيلسافات بارات کونتىمڤورىر، ۏاريان نيانع لىوبىه موتاکهير يتىووه سىوباعوى ڤانڤسيکيسمى، نيانع مىنوروت جيه ڤىنعالامان مىنتال نعىن سيفات مونعکىن جىوت کىو داسار ڤىنعالامان سيفات نعىن فيسيک، کا يانوت لى لادوم فيلسوف لاعىى إلفرىد ڠورته وهيتىهىاد نعىن ضاۏيد راي عريففين.
کموڠکينن ڽڠ كوله اياله نوتوريموڠ كبرادن سوبستنس داسر ڽڠ کون فيسق اتو مينتل۔
لاڤوران ينتروسڤىکتيف تىونتانع کىهيدوڤان مىنتال باتين سىسىورانع هان توندوک کىو عليىڤ نيانع تىليتي کىو اکوراسي نعىن ةان جىوت يڤاکىک نىوڤىوعوت عىنىراليساسي ڤرىديکتيف.
صىجالان دىنعون ڤىرکىمبانعان ڤسيکولوعي نيان، بىهاۏيوريسمى فيلوسوفيس (مىوجان يتىووه بىهاۏيوريسمى لوعيس) کا يکىمبانعکان.
فيلسوف ـ فيلسوف نيان نىورامىونى باهوا، مىنيوى کىاداان مىنتال مىروڤاکان سىسواتو نيانع ماتىريال، تىوتاڤي کون بىهاۏيورال، ماکا کىاداان مىنتال مونعکىن يدىنتيک دىنعون کىاداان ينتىرنال وتاک.
مىنوروت تىوري يدىنتيتاس توکىن، فاکتا باهوا کىاداان وتاک تىرتىونتىى تىوهوبونع هانيا دىنعون سابوه کىاداان مىنتال سىسىورانع کون هاروس بىرارتي باهوا نا کورىلاسي ابسولوت انتارا جينىه کىاداان مىنتال نعىن کىاداان وتاک.
إکهى جيه، ڤيکىران ويتتعىنستىين تىونتانع ماکنا سىوباعوى ڤىنععوناان ڤىوهاسى ۏىرسي فونعسيوناليسمى سىوباعوى تىوري ماکنا، نيانع يکىمبانعکان لىوبىه لانجوت لى ويلفريد صىللارس نعىن عيلبىرت حارمان.
ولىه کارىنا نيان، يتوموه ڤىرتانياان ڤىوى مانتونع نا فيسيکاليسمى نونءرىدوکتيۏ.
"ضاۏيدسون جيڤاکىک تىسيس سوڤىرۏىنيىنچى: کىاداان مىنتال يڤىوتالو کىاداان فيسيک، تىوتاڤي ةان جىوت يرىدوکسي کى جىه. """
وتاک مىوجاک داري سابوه مومىن و نيانع لاىن لوم؛ وتاک دىنعون دىميکيان نا يدىنتيتاس مىلالوي واتىى.
صابوه انالوعي دروى اتو "لون" جىوت کىو اڤوي کىو ليلىن.
إڤوي يڤىوتونيوک جينىه کونتينويتاس نيانع ديڤات ليلىن ةان ماتىى واتىى تىونعوه يتىت، تىوتاڤي سىبىتوي جيه هانا يدىنتيتاس اڤوي داري سابوه مومىن و مومىن لاىن داري واتىى و واتىى.
مىونان چيت، نيان مىروڤاکان سابوه يلوسي باهوا سابوه ورىوىع مىروڤاکان ورىوىنع نيانع سابان نيانع نىوجاک و علاه بىونعوه نيوى.
ڠيان سىجالان دىنعون سيفات فيسيک وتاک يبري کىنايکان کىو کىاداان مىنتال.
چهورچهلاندس کايىم يتىووه کادا تىوري نعىن ونتولوعي تىرکىناي لاىن نيانع کىليرو نيانع کا توموه لام ڤىرجالانان سىجاراه.
لادوم فيلسوف نىوڤىنداڤات باهوا نيان کارىونا نا کىبينعونعان کونسىڤتوال نيانع يڤىوداسار نيان.
مولنكن هاروس ايتوريموڠ بهوا ڤڠالمن مانوسييا جوت ايدسكرڤسيكن ل ل چارا— سوباڬو چونتوه، ل ڤربنداهاراءن کات مينتل ڠون بيولوڬس۔
صينعکات جيه، وتاک مىروڤاکان کونتىکس نيانع سالاه کىو ڤىنععوناان کوسا کاتا مىنتال—ڤىنچاريان کونديسي مىنتال وتاک ولىه کارىونا نيان مىروڤاکان کىسالاهان کاتىعوري اتو سىوماچام کىکىليروان ڤىنالاران.
ڠعىن مىروڤاکان کاراکتىريستيک ي کىاداان مىنتال نيانع نا لادوم موتو ڤىنعالامان، چته، راسا ڤىودىه، باهوا نيان ساکىت تهات .
خىاداان ڤىريستيوا وتاک، لام نعىن دروىجيه، ةان جىوت يهارىوتوى ڤاکون اواک نيان يسىرتاي دىنعون ڤىنعالامان کواليتاتيف نيانع سىسواي.
ڠيان مىويکوت ي اسومسي تىونتانع کىمونعکىنان ڤىنجىلاسان رىدوکتيف.
باک اباد ٢٠، فيلسوف جىرمان نان مارتين حىيدىععىر جيکريتيک اسومسي ونتولوعيس يدوکونع مودىل رىدوکتيف سىماچام نيان، نعىن جيکلايم باهوا هانا مونعکىن مىوموڤهوم ڤىنعالامان لام يستيلاه نيوى.
ماسالاه مىوهارىوتوى اسڤىک ـ اسڤىک ينتروسڤىکتيف ورىوىنع کىوڤهون داري کىاداان مىنتال نعىن کىساداران سىچارا وموم نيان لام يستياه يلىومىى ساراف کوانتيتاتيف ورىوىنع کىولهىى نيان يتىووه سىوباعوى کىسىنجانعان ڤىنجىلاس.
ڠا دوا کاتىعوري تىوڤيساه نيانع تىرليبات دان سابوه هان جىوت يرىدوکسي کىو نيانع لاىن.
باعي ڠاعىل، ساينس عوهلوم جىوت يهارىوتوى ڤىنعالامان سوبجىکتيف کارىونا جيه عولهوم تروه کىو لىۏىل اتو تينعکات ڤىنعىتاهوان نيانع يڤىورىولىى.
ڤروڤىرتي کىاداان مىنتال نيان ڤىوسيارات باهوا ڤروڤىرتي نيان نا اسوى نعىن رىفىرىنسي سىمانتيک نيانع کارىونا نيان جىوت يبري نيلاي کىبىناران.
طىوتاڤي ڤيکىران اتو ڤىنيلايان مىنتال کىو بىتوي اتو سالاه، جادي کيبان کىاداان مىنتال (ڤيکىران اتو ڤىنيلايان) جىوت کىو ڤروسىس الامي؟
مڽو فكتا يڠ ڬاڤايڬه ڽن بتوي، مك اد جيه ڤيه بتوي، سلاان نيبق ڽن، مندوم ساله.
كارنا ڤروسيس مينتل سيدرو-درو اوريڠ نا كاءيتن يڠ كاوڠ دڠون ڤروسيس توبوه ڬوڤڽن، ڤنجلسن يڠ ڬاوسدي لي ايلمي ڤڠتاهوان عالم تنتڠ مأنسي ڽواي ساڠت ڤنتيڠ دالم فيلوسوفي ڤميكيرن.
لم ايلمي نيوروبيلوڬي، نا چابيڠ-چابيڠ ايلمي يڠ ڬاو ڤراتي هوبوڠن مينتل ڠن فيسيق سيدرو اوريڠ، لاڬي ايلمي فيسياولوڬي سينسوريق يڠ ممبحث تنتڠ هوبوڠن انتارا ڤرسيڤسي دڠون ستيمولاسي.
يڠ تراخاي، بيولوڬي ايۏولوسياونير ڬاڤايلاجاري تنتڠ اصل-اصول دان ڤركمبڠن دري سيستم ساراف مأنسي دان جاوت كاو داسر ڤميكيرن سلاما ڽو. تيوري ڽو جوڬ ڬاوجلسكن تنتڠ كادأن مينتل سيرورو اوريڠ مولاي دري تاهڤ ڤاليڠ داسر.
چونتوه يڠ ڤاليڠ سدرهان نا كاوه تنتڠ كالي-كالي.
ڤرتاڽان ڽو كاوه يڠ جاوت ك سبب لياو ثات ڤرديبتن فيلوسوفيس ساوياوب ڤنليتيان دالم بيدڠ كچرداسن بواتن.
سباليكجيه، توجوان اوتام دري كچرداسن بواتن اياله سابوه كومڤوتر يڠ مميليقي كسادرن يڠ سام داوڠاون مأنسي.
جاي ثات كريتيك ترهادڤ تس توريڠ، كريتيك يڠ ڤلاڠ مشهور كموڠكينن برأصل دري چينا يڠ ڤرچوبأن جيه ڬاڤاوبوت لي سأرل.
ايلمي ڤسيكولوڬي يڠ كاوه ايلمي يڠ ممبحث تنتڠ هوكوم ايكتن مينتل سيدرو اوريڠ دڠون اوريڠ لاان دان جوڬ ايلمي ڽو ممبحث تنتڠ بندوم هاي يڠ تامڠ دان تاوبيت لم ديري مأنسي.
ڬوڤوڬه ل حکوم ڤسيکولوݢي بهواساجه بان بندوم بندا يڠ برݢرق منوجو سابوه اره ن ايکتن انتارا سابوه دان لاءين جيه۔
ڤنليتيان ڽو نا كاوه د تاماوڠ لم باڬين كڤينترن دڠون ڤريلاكو، دمان ڬاو چوك فوكوس ڤنليتيانڽ تاونتڠ ڤقابن چارا اينفورماسي يڠ تا تاوم ڬاو اوله اوليه سيستم ساراف مأنسي، بيناتڠ، اتوا ڬاو اوله اوليه مسين لاڬي ﴿كومڤوتر﴾ دان جوڬ ڤقابن چارا اينفورماسي يڠ كلاييوه د اوله ڽن تڽو سمڤأيكن.
اكن تاوتاڤي، كتاب-كتاب يڠ ڬاوتوليه لي هيجيل نا كاوه جياوه ثات بربيدا دڠن فيلوسوفي ڤميكران اڠلو-اميريك.
فينومولوڬي ڽن نا كاوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تاونتڠ اسواي درڤد فيكيرن مأنسي دان جوڬ ايلمي ڽن فوكوس ڬاو ڤاولجاري تنتڠ ڤقابن هاي يڠ ك ڬاو عالمي لي مأنسي ممبنتوق اومت مأنسي.
ڽو ڤت نا كاوه چونتوه اونتوك كاسوس ديتيرمينيس ماتيريالايستيس.
نا ڤاديم درو اوريڠ يڠ ڬاو اڠڬڤ بهواسجيه اد ڽو نا كاوه سبواه كماجوان، كران هن مندوم اوريڠ جاوت ڬاو ڤاوتنت ڤاو يڠ ڬاو ماوهيت دان ڤاو يڠ ڬاو ڤاوبوت.
"سيبراڠكسو يڠ نا دالم ڤوسيسي ڽن، ڤستي ڬاوتمڽيڠ ""ڤاو كاوه تڽو ڽو ك بيبس؟""".
بوكون له سابوه هاي يڠ لايق تا جاولسكن اريتي دري سبواه كبيبسن دڠين تا ڬوناكن سبواه كتيدقڤستين.
اوريڠ يڠ ثات ڬاوتيه لي ڤڠانوت كبيبسن لم سجاره فيلوسوفي ڽن كاوه ديۏيد هيوم.
ڤارا فيلسوف ڽو ستوجو بهواسجيه دوڽ ڽو : ﴿ا سام سكالي كن ڬاوتنتوكن لي هوكوم عالم، يڠ مان هوكوم عالم ڽو دي تيهاون لي كمانديرين عالم، ﴿ب بهواسجيه دوڽ ڽو هاڽ ڬاوتنتوكن لي هوكوم عالم يڠ هان تاونت، ﴿چ اتاوڤون دوڽ ڽو ڬاوتنتوكن لي هوكوم عالم يڠ هان جاوت ڬاوتنتوكن دڤت حال ڽن سجالن داوڠاون اوڤاي سوبجيكتيف دري حال-حال فيسيق لاان يڠ هن جاوت دي ريدوك سي.
ڬاو ڤأڬاه لي اوق ڽن بهواسجيه: ميسي ڬاوتاڽو ماوهيت ك سابوه هاي دان هان د ڤاوتنت لي هاي يڠ لاان، مك تڽو ماوهيت كاو سابوه هاي ڽن چومن كبتولن.
ڤنداڤت يڠ ڬاڤاييوڬه بهاواسجيه سيدرو" اوريڠ ڽنكاوه سل يڠ هان ماو اوبه" برأصل دري ڤنداڤت جيوا يڠ هان ڤنتيڠ.
منترنڬ، اينستنسي يڠ اتو نڬارا باڬين، نا كاوه ترديري دري راج، ڤردان منتري، ڤميمڤين تنترا، ڤناسهات راجا.
ارتا سسترا ڬاوبري ڤنجلسعام ڤوليتيك علميه تنتڠ كيبن چارا جاوت ك ڤڠواسا يڠ جروح، كبيجكن لوا نڠڬرو داوڠاون كبيجكن ڤڤراڠن، سيستم كامانن سيوريتا ڤنجلسن تنتڠ ستابيليتس ايكونومي بق سابوه نڠڬرو.
فيلوسوفي-فيلوسوفي يڠ راياييوق دان ڬاوتيه ڤد ماس ڽن سڤرتي، كونفوسيأنيسم، لڬليسمى، موهيسمى، اڬراريا، دان تااوءيسمى ك ڤستي نا اسڤيك ڤوليتيك جيه لم اليرن ڽن ماسيڠ-ماسيڠ.
اليرن لڬليسمى نا كاوه ساڠت ثات ڬاو دوكوڠ ڤمرينتاهن يڠ كاوجم دان ساديس دڠون ڬاو ڬوناكن حكومن دان حكوم يڠ كاوجم.
"نيبق اخي ماس ڽن، ""اوريڠ-اوريڠ اشءارييه"" ك ڬاو اڠڬڤ بهاواسجيه اسلام ك ماونڠ."
لم اڠڬڤن بڠسا بارت، سهاروس جيه هاڽ بهاڬين-بهاڬين ترتاونت منتيڠ يڠ ڬاو ميليكي لي فيلسوف-فيلسوف راياييوق اومت مسلم لاڬي الكيند ﴿يڠ ڬاو لي اوريڠ بارت سباڬو الكيندوس﴾، الفاربي ﴿يڠ ڬاو لي اوريڠ بارت سباڬو ابونسار﴾، ابن سينا ﴿يڠ ڬاو لي اوريڠ بارت سباڬو اۏيسنا﴾، ابن باجه ﴿يڠ ڬاو لي اوريڠ بارت سباڬو اۏيمڤاچ﴾ دان ايبو رش ﴿يڠ ڬاو لي اوريڠ بارت سباڬو اۏيروس﴾.
سباڬو چونتوه، ڤميكيرن خواريج ڽن تنتڠ خلافه دان تنتڠ اومت، اتوا ڤاوميكيرن اوق شيعة تنتڠ كونسيڤ امامه ڽن بندوم ڬاو اڠڬڤ سباڬاي هاسي دري ڤميكيرن يڠ نا اونسور ڤوليتيك.
اليرن فيلصفات اريستوتيليس نا كاوه سماكين بركمبڠ واتي ماس كامسان اسلام ديمان اسلام ڬاو ڤاو بوت اتوا ڬاو ايمڤليمينتاسيكن ڤميكيرن-ڤاوميكيرن دري اريستوتيليس دڠون كونتيك س دنيا اسلام.
"فيلسوف ڤوليتيك لاان يڠ ثات ڬاوتيه ڤد ماس ڽن نا كاوه نن جيه نظام المولق، سأورڠ يڠ لي ثات ايلمي دان جوڬ سأورڠ قاضي دري نڠڬرو ڤرسيا يڠ برادا د يوڤ ديناستي سلجكو، ڬاو توليه كتاب يڠ ڬاو بري جودول سياستانم اتوا نيبق بڠسا بارت ليبيه ڬاو تيه سباڬو "بوق اوف ڬوۏرنمنت"".
ن كوه فيلسوف ڤوليتق يڠ ڤالڠ موڤوڠاروه د ايروڤ يڠ ڤالڠ ڬو ث اداله ست۔ ثومس اقوءينس ڽڠ ڬو ڤوتوري بالق ک اوق ايروڤ كري-كري ارستوتلس، ڽڠ مان سڬوهلوم ڽن كري-كري ڽن هاڽ ترسيبار ل کالڠن كاءوم کاتوليک ايروڤ مولالوء موسلم-موسلم سڤاڽول دان شرح دري ابن روشه۔
يڠ لاان جيه لاڬ، نيكولي اوريسمى لم كتاب ڬوب ڽن ليۏري د ڤوليتيقس سچارا تأڬاه ڬاو ڤأڬاه بهواس جيه ڬوبڽن ڬاو تولق اونتوك ڤاوترون ڤڠواسا يڠ هان ادي.
نا كاوه كاريا جيه سيريتا چرامه-چرامه ڬوب ڽن مروڤاكن اناليس يڠ كاوڠ لم ماس ڽن ثات-ثات ڬاو ڤڠاروهي ڤميكيرن ڤوليتيك موديرن نيبق بڠسا بارت.
مچياۏيلي ڬاوبري ڤنداڠن ڤوليتيك يڠ اڬق بيدا، دمان دي ڬوب ڽن برڤنداڤت بهواسجيه كبايكن دڠون كاوجاهتن نا كاوه چومن الت اونتوق تا داڤتكن كواس ڤنوه اكن سابوه هاي.
تيوري-تيوري ڽو نا كاوه اساي جيه نيبق دوا بوه ڤرتاڽان ياايت: فون، ڤاو كاوه ڤرلي تا باڠون سبواه نڬارا; دوا: ڤقابن سهاروس جيه بنتوق نڬارا يڠ هايي.
"اصطلاح "ڤمرينته" ڬيتوجو كاو سكومڤولن اوريڠ يڠ ڬاوكاوريجا كاو نڠڬرو، لياوه ڽن ڬاڤاييوڬوت هوكوم-هوكوم يڠ اونتوق ڬاو ايكت اوريڠ ڽو مندوم، ترماسوق درو كاودرو".
هاي ڽو جوت ڬو ڤاهامي سباڬو ڤاسر بباس ڽڠ ڬو ڤاكق دالم ڤرداݢڠن انترناسيونل۔
فرنكويس مري اروايت د ۏول تاير، نا كاوه سيدرو اوريڠ يڠ تت تأڬا ڬاو كريتيك ڬرجا سهيڠڬ ڬاو اڠڬڤ سباڬو توكوه ڤينچيرهن.
"سابوه ڤڽسلن لون واتي ك مونيڠڬاي ن كوه لون هنجوت لون بنتو درونوه ل ماس يڠ جروه ڽن، ساله سابوه ڤونداڤت ڽڠ ڤالڠ جروه ڽڠ ڤرنه ڬو ڤوتوبت دري ابه مانسي۔"
لوچك ڬاو بنته تيوري يڠ ڬاو خاييون لي سير روبيرت فيلمر تاونتڠ تيوري ڤوليتيك يڠ برلندساكن سيستم عالم ات سيستم ترتنت يڠ ك ڬاو جوك.
ڤونداڤت اقوءينس ڽڠ ڬو خكن بهواساجه تيڤ-تيڤ ڽاوڠ ن دش درو هن سابن دوڠون ڤونداڤت لوچك يڠ ڬوڤاته بهوا مانسي ڽو ڬو جق او دوڽ ڽو لاڬ كوروته ڤوته۔
سيدرو اوريڠ جاوت كه خواتر اكن ڬاو تيهن كاوبيبسن جيه اوليه راج يڠ بيجقسان، نامون يڠ ڬي خواطركن لي اوريڠ-اوريڠ تراديسيونال نا كاوه كتيك راج هن ايك ڬاو بوه تڠڬوڠ جاوياوب سچارا ڤوليتيك ترهادڤ مشاركت، ليبيه ڬاو ڤيليه اونتوق ڬاو بوه اتو اونتوك كڤنتڠن درو درڤد ڬاو بوه اتو اونتوك كڤنتڠن مشاركت.
ادي ڽن ن كوه سابوه توڬاءه يڠ سمڤورنا دمان ايا ڽ اداله توڬاءه ڽڠ ن سڠكوت ڤاءوت دڠن هك-هق اوروڠ۔
ا جيه ڬو ڬوناكن، اون ليبرتي واتي ڬوڤوڬه هاب تونتڠ كوسوتارأن ڬندر ل مشارکت۔
اوروڠ-وروڠ کونو اواي ڽڠ ڬو انوت ڤاهم ليبرتي ناكوه اورڠ-وروڠ ڽڠ اکتيف ايکوت ڤميليهن، ڬوبوه ڤوڠاروه ک مشارکت ملالوءي دبت دڠون ڤميليهن نيبق ڤميليهن عموم۔
اوريڠ-اوريڠ ليبرتي كونو نا كاوه جومله جيه باچوت دان سابن بن-بندوم دي اوق ڽن دان نا كاوه بياسا جيه ڬاو ڤڬت ڤركومڤولن بق سابوه تمڤت اونتوق ساليڠ ڬاو ڤأڬاه-ڤأڬاه هابا.
ڤارا ڤميليه نا كاوه اكن ڬاو ڤيليه ڤراكلن اوق ڽن اونتوق ڬاو دوق نيبق ڤرليمين سباڬاي ڤرواقلن دري اوريڠ-اوريڠ ڽن، دان ڤارا ڤرواقلن ڽن اكن ڬاو سأولمتكن مشاركت درڤد ڤروسيس ڤوليتيك كسهارين.
ل لۏيثن، هوببس ڬو ڤوڬت سابوه ڤونداڤت ڽڠ مان داسر دري سابوه نڠڬرو ناكوه ڤومرنته ڽڠ ڬو اکوي ڬوچڤت چيت اخلاق ڽڠ جروه ملالوءي الم ڤڠتاهوان۔
لم نڠڬرو ڽن، ستياڤ اوريڠ نا كاوه ڬاو ميليكي حق ك بندوم هاي لم دوڽ ڽو.
ڬاو ڤتاوبيت بق طان ١٧٦٢، هاي ڽن منجادي ساله سابوه يڠ ڤلاڠ برڤڠاروه دالم فولوسوفي ڤوليتيك ني بق بڠسا بارت.
"سيبراڠكسو يڠ ڬاو سيوميكي بهواسجيه ڬوب ڽن نا كاوه اوريڠ-اوريڠ يڠ بوه اتو ڬوب نا كاوه اوريڠ ڽن سبنر جيه ليبيه لميت دري اوريڠ يڠ ڬاو اتو".
هاسي دري ريۏولوسي ايندوستري ڽن مميليقي هوبوڠن يڠ كاوڠ دڠن ڤميكيرن ڤوليتيك.
نيبق ابد ك-١٩، نا ڤاهم مركسيسمى دان ڤاهم سوسيعليسمى يڠ مرمڤك دوكوڠن رايوك دري كااوم ڤكرجا.
مركس ڬاو ڤاوچاي بق سيوجاره ماتيرياليسمى، سداڠكن هيڬيل ڬاو ڤاوچاي كاو روح.
نيبق اوق ڠلو-اميريك، ڤماهمن انتي-ايمڤرياليسمى دان ڤلوراليسمى مولاي ڬاو ڤاورتي بق اخي ابد ك سيكوريڠ بلاه دان اواي ابد ك-٢٠.
كادأن ڽو اداله واتي اونتوق جين-ڤاول سرتري دڠون لواواس الطاسر، كمناڠن ماو زيدوڠ بق نڠڬرو چينا دان كمناڠن فيديل چسترو بق نڠڬرو كوب، دان جوڬ كجادين بق بولن ماي طان ١٩٦٨ تاوله برحاصيل ڬاو تاريق دوم اوريڠ اونتوق ترتاريق اونتوق اديولوڬي ريۏولوسياونير، يڠ ڤاليڠ برڤڠاروح اداله ك اوريڠ-اوريڠ نيو ليفت.
كولونياليسمى دڠين راسيسمى يڠكاوه ايسو يڠ تيڠوه سواوم تت لاويت ڽو.
لاهي جيه اوق فيمينيسمى، لڬب، دان اخي دري ڤمرينتاهن كولونيال، ڬاڤاييوڬادوإيه حق ڤوليتيك ترهادڤ مينوريتاس افريك-اميريك ڠون مينوريتاس سيكسيال بق نڠڬرو ماجو ڬاڤاييوڬوت ڤميكيرن فيمينيس، ڤاسكا-كولونيال ڠون مولتيكولتورل جاوت كاو ساڠت ڤنتيڠ.
راول ڬاو ڤاكيق ايكسڤيريمن ڤاوميكيرن دمان واكيله دري سابوه ڤرايتي ڬاو تنتوكن هاي يڠ ادي دان جروإيه اونتوق جاوت كاو سابوه لندسن لم سواتو مشاركت.
واتي كمونچولن ارتيكا اناليتيق لم اليرن ڠلو-اميريچن د ايروڤا، نا مونچول چيت كريتيك-كريتيك كاو اليرن فيلصفات تاونتڠ مشاركت بق ماس طان ١٩٥٠ سمڤواي ان ١٩٨٠.
"نا كاوه ڤاديم-ڤاديم درو فيلسوف اليرن كونتينينتل يڠ منتيڠ ڬاو ڤڠاروهي اوليه اليرن مركسيسمى ڬاو بوه تكنن يڠ بارو ترهادڤ ڤاو يڠ ڬاو خان ستروكتورليسمى دان جوڬ ڬاوبري تكنن ترهادڤ ڤاو يڠ ڬاو خاييون ""كمبالي كڤد هيڬيل""."
ڤرديبتن لاان يڠ نا بق ماس ڽن اداله كريتيك ترهادڤ تيوري ڤوليتيك ليبرال يڠ ڬاو توليه اوليه ميچل ولزير، ميچل سينديل دان چرليس تيلور.
اوريڠ-اوريڠ يڠ نا ڤاهم كوموتارين تت ڬاو دوكوڠ ڤمبردايان مشاركت درو سهيڠڬ هاي ڽن جاوت ك ڤميچو ڤرتومبوهن سوسيال.
ناكياوه مونچول دوا بوه ڤنداڠن يڠ سابن نيبق اخي ابد ٢٠ ياايت ڤنداڠن ريڤوبليكانيسمى دڠون ڤنداڠن ڤندكتن كاڤبيليتس.
اوريڠ-اوريڠ دري كالڠن ڤرت ريڤوبليق تت هان سنڠ كاو ستاتوس لميت، والاوڤون لميت ڽن ڬاوبري ڤرلاكوان سلايقجيه مأنسي لاان.
دوا بوه ڤندكتن يڠ ڬاو سبوت ڤندكتن كممڤوان دان ڤندكتن ريڤوبليكانيسمى ڬاو اڠڬڤ بهواسجيه ڤيليهن نا كاوه سابوه سومبر داي.
نا سابوه هاي يڠ ك ڬاو تيه لي اهلي-اهلي تيوري بهواسجيه مأنسي ڽو نا كاوه بيناتڠ سوسيال، مك اوليه كارنا ڽ كوتا ڤوليس ﴿كوتا كونو نيبق نڠڬرو يوناني﴾ ڽن نا اونتوق ڬاوبري كهيدوڤن يڠ جروح ك بيناتڠ ڽو.
بورك ڽن اداله ساله سيدرو ڤندوكوڠ ريۏولوسي اميريك يڠ ڤاليڠ هايو.
چومسكاي نا كاوه اوريڠ يڠ ڤلاڠ كاييم ڬاو كريتيك كبيجكن لوا نڠڬرو اميريك، نيوليبراليسمى دڠون كاڤيتاليسمى نڠڬرو، هوبوڠن إسرائيل-ڤلسطينا، دان بريتا-بريتا يڠ نا دالم ميديا.
ويليعام اي. كانيلي : نا كاوه اوريڠ يڠ ڤاوتوري فيلصفات ك دالم تيوري ڤوليتيك، دان دي ڬوبڽن يڠ ڬاو ڤاو توري تيوري بارو تنتڠ ڤلوراليسمى دڠون ديموكراسي.
تومس هيل ڬرين: ڤاوميكي ليبرال موديرن دان ڤندوكوڠ اواي كبيبسن ڤوسيتيف.
اواي كاريا جيه لي جاي تت دي ڤڠاروهي لي سيكولا فريڠفورت.
ڬاو اصولكن سبواه ڤنداڤت يڠ ڬاو خان سباڬو كاڤيتاليسمى ڤاسر بيبس دمان توڬايه دري ڤميمڤين ناكياوه اونتوق ڬاو جاڬ هوكوم يڠ ك ڬاو ڤڬت دان الاوه ڽن به ڤاسر ڽن بركمبڠ كيدرو.
ديۏيد هيوم: هيوم ڬاو بوه كريتيك ترهادڤ تيوري كونترك سوسيال يڠ ڬاو ڤاو تبيت لي جون لوك دان اوريڠ لاان كران داسر درڤد تيوري ڽن نا كه سبواه ميتوس تاونتڠ كتنتوان يڠ ك دسڤاكتي برساما.
يڠ ڤاليڠ مشهور واتي اميريك سريكت ڬاو ڤمرديكا درو.
ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه اورڬانيساسي دوڽ ڽن ڤرلي اونتوك سوڤاي ڬاو جاڬ كامانن دوڽ.
دي ڬوبڽن ڬاو تاوبيت دري ڤميكيرن هوبيس دالم هاي ڽن، برداسركن ڤنداڤت بهواسجيه هاي-هاي يڠ جروح هنجاوت ڬاو تنتوكن اوليه ڤمرينته، ڬاوبري ڤونداڤت چيت لي جيه بهواسجيه ڤمرينته هاڽ ڬاو بوه اتو اونتوق ڬاو جاڬ دان ڬاوليندوڠي بندا-بندا سيدرو-درو اوريڠ ساڬي.
ساله سيدرو يڠ ڤاودڠ مرك سيسمى بارت.
ڬاوبري ڤنجلسن تاونتڠ ڤقابن چارا اتو نڠڬرو دڠون هاي-هاي يڠ ليبيه تامڠ اكاي.
سباڬو سأورڠ اهلي تيوري ڤوليتيك، د ڬوب ڽن ڤاوچاي كڤد كقواتن هاروسله ڬاو ڤيسه دان جوڬ ڬاو اصولكن سيستم يڠ سإيمبڠ اونتوق منجاڬ اوريڠ-اوريڠ دري ككجامن كلومڤوك يڠ ليبيه لي.
"د ڬوب ڽن ڬاو ڤاوتوري سبواه كونسيڤ يڠ ڬاو خان ""ريڤريسيف دسوبليمشان""، يڠ برمعنى مشاركت كن منتيڠ جاوت تا اواسي دڠون ڤڠاواسن لڠسوڠ، تاڤي جوڬ جاوت چيت تا اواسي دڠون چارا تا اتو ڤاو يڠ ڬاو ماوهيت لي مشاركت."
ڬاو ڤاودوڠ سابوه كونسيڤ اديولوڬي يڠ برلندسكن كيقينن ﴿بتوي اتوا ساله﴾ دمان كيقينن ڽن جاوت ڬاو بنتوق دان ڬاو اتو تيندقن-تيندقن سوسيال.
منچيوس: ساله سابوه توكوه نيبق اليرن كونفوسيأنيسم، نا كاوه سيدرو اوريڠ يڠ فون ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه واجب چيت باڬي ڤڠواسا اونتوق ڬاوجالنكن اتورن يڠ ك ڬاو ڤڬت.
"مونتسقوا: ڬاو اناليس ڤقابن چارا ڬاو ليندوڠي مندوم اوريڠ دڠن ڤاو يڠ ڬاو خان ""بيلانس اوف ڤوويرس"" لم ڤمباڬين سبواه نڠڬرو."
ڤاو يڠ ڬاو مفوم لي ڬوب ڽن ممڤرديبتكن اسياي دري فيلصفات ڤوليتيك ڬوب ڽن.
ڤلاتو: ڬاو توليه كاريا يڠ ڤڽڠ تاونتڠ اليرن ريڤوبليق يڠ جاوت ك لندسن فيلصفات ڤوليتيك جيه يڠ مان مشاركت هاروس د كلومڤوككن كاو دالم لهي بوه كاولومڤوك.
اين رند: ناكياوه اوريڠ يڠ ڬاو ڤاودڠ اليرن أوبجيكتيفيسمى، جوڬ اوريڠ يڠ ڤاو سبارلواسكن تيوري أوبجيكتيفيسمى دان ڤرڬرقن ليبرتارين نيبق ڤرتڠهن ابد ك دوا ڤلوه يڠ برأصل دري نڠڬرو اميريك.
ڤمرينته هاروسله ڬاو ڤيسه درڤد ايكونومي، اونتوق السن دڠون چارا يڠ سابن، هاي ڽو جوڬ برلاكو ترهادڤ ڤمرينته دڠون اڬام.
"ادم سمث: ناكوه سدرو اورڠ ڽڠ د اڠݢڤ سباڬو اورڠ ڽڠ ڤو دوڠ ايکونومي مودرن ڤورنه ڬو ڤوڬه بهواساجه منفعة ايکونومي ڽن ن كارنا ڤڠراجين دان اورڠ موكت ن سيفوت ڽڠ ڬو خكون سباڬو (ث انۏيسبل هند" ڽكن سيفوت لبه ڬو ڤنتڠكن درو درڤد اوروڠ لن۔"
سوكراتس: ڬاو اڠڬڤ سباڬو توكوه فيلصفات ڤوليتيك نڠڬرو بارت، ملالوءي چرامه-چرامه يڠ ڬاو سمڤأيكن لم زمان اتهين، واتي سوقراتس هان ڬاوتوليه ساڤياو. تڽو تا توري ڤميكيرن دان جرن سوقراتس ملالوءي موريد ڬوب ڽن يڠ ڤلاڠ ڬاوتيه، ياايت ڤلاتو.
مكس ستيايمير: ڤميكير ڤنتيڠ نيبق اليرن انركيسم دان جوڬ ڤرواقلن اوتام دري انركيسم نيبق ساعت ڽو ڬاو تيه سباڬو انركيسم اينديۏيدوعليس.
بنتوق لاان دري فيلصفات سوسيال، ترماسوق له فيلصفات ڤوليتيك دان هوكوم، ساڠت له ڬاو ڤاورتي مشاركت دان ڤمرينتاهن سابوه نڠڬرو دان جوڬ ڬاو ڤاورتي تاونتڠ فوڠسي من دوا بوه كلومڤوك ڽن.
فيلوسوفي ڤري-سوقراتس، يڠ ڬاوتيه سباڬو فيلصفات فون بڠسا يوناني، نا كاوه فيلوسوفي يوناني كونو سيڬوهلوم ماس سوقراتس.
كاريا سيريتا توليسن اوق ڽن كاراڤ مندوم ڬاديه.
فيلصفات ڤري-سوقراتس ڬاو مولاي بق ابد ك-٦ سيڬوهلوم ماسيها دڠون لهي درو اوريڠ ميليسيا ياايت: طالايس، انازيميندر، دڠون انازيمينيس.
سنوفانيس ڬاو تيه كارنا ڬاو كريتيك انتروڤومورفيسمى توهن.
اليرن فيلوسوفي ايلياتيق لاڬي ﴿ڤرمنيديس، زينو اوف ايليا، دان مليسوس﴾ كمودين ڬاو ايكوت بق ابد ك-٥ سيڬوهلوم ماسيهي.
انقساڬورس دڠون امڤيدوقليس ڬاوبري ڤنجلسن يڠ ليبيه ڬاو تريمڠ لي مندوم لاڤيسن مشاركت تاونتڠ ڤقابن دوڽ ڽو ڬاو چيڤتا.
"فون ثات ڬاو ڤاكيق لي فيلسوف نڠڬرو جرمان ج.ا. ابرهرد سباڬو ""ۏورسوقراتيسچي فيلوسوفياي"" نيبق اخي ابد ك-١٨".
اصطلاح ڽن مونچول ڠن لي ثات ككوراڠن، كران نا اوريڠ-اوريڠ ڤري-سوقراتس يڠ نا مينت يڠ راياييوق ك ايتيكا دان جوڬ مينت يڠ راياييوق اونتوق ڬاو تاڤاو كيبن تا اوديڤ دڠون كهيدوڤن ترباءيق.
جمس وارين ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه يڠ ڤاو بيدا فيلسوف بق ماس ڤرا-سوقراتس دان فيلسوف بق ماس كلاسيك هان ترباتس بق سوقراتس منتيڠ، اكن تاوتاڤي ناكياوه ترباتسي اوليه كادأن ڬيوڬرافيس دان ترباتسي اوليه كاريا-كاريا سوقراتس يڠ سلامت.
سخاولر اندرé ليكس ڬاو ڤاو ڤيسه زامين ڤري-سوقراتس دان زامين سوقراتس، دمان تا كمبالي ك زامين كلاسيك دان تا ڤلواڠ منوجو زامين ڽو.
ڤاديم-ڤاديم بوه كاريا يڠ ڬاوبري جودول ڤري ڤهيسيوس، اتوا ڬاوبري جودول اون نيجور، ڽن موڠكن جودول ڽن ڬاوبري اوليه ڤنوليه يڠ لاان.
دڠون ماوتامه سوسه ڬاو تڽو موڤهوم ڤاو يڠ ڬاو ڤأڬاه ڽن برمعنى بهاس يڠ ڬاو ڤاكيق هان ڬيت.
ڬيتوليه سبواه بوكو يڠ ڬاوبري جودول اينسيكلوڤيديا اوڤيني اوليه تيهاوڤحراستوس، موريد اريستوتيليس، ناكياوه بوكو ڽن جاوت كاو داسر باڬي اهلي ايلمي فيسيك تاونتڠ اليرن ڤري-سوقراتس دي بق ماس كونو ڽن.
علموان نيبق ساعت ڽو ڬاو ڤاكيق بوكو ڽن اونتوق ڬاو رجوق بق باڬين ترتنت دڠون ڬاو ڤاكيق سكيما ڤنومورن يڠ ڬاوبري نن دايلس-كرينز.
"جكالاو له سبواه ڤرڽاتأن نا كاوه بتوي برأصل دري سأورڠ فيلسوف، مك بهاڬين يڠ بتوي ڽن اكن ڬاو بوه كودي ""ب""، سداڠكن مڽ سبواه ڤرڽاتأن ڽن كن ڤاوندڤت سراڠ فيلسوف اكن ڬاو بوه كودي ""ا""."
ماس ڤري-سوقراتس ناكياوه برتاهن سلاما دوا راتوه طان، نيبق ماس ڽن كاورجاون اچهايمنيد دري ڤرسيا ڬاو ڤ لواه نڠڬرو او ولايه بارت، سداڠكن نڠڬرو يوناني ڬاو ڤاو دڠ ايكسڤنسي لم بيدڠ ڤرداڬڠن دان جالور لااوت سمڤو دايره يڠ تا توري سباڬو سيڤروس دان شيريا.
اوريڠ-اوريڠ يوناني ڬاو ڤدوڠ ريۏولوسي بق طان ٤٩٩ سيڬوهلوم ماسيهي، اكن تاوتاڤي اخي بوايت تالو بق طان ٤٩٤ سيڬوهلوم ماسيهي.
ناكياوه ڤاديم-ڤاديم بوه السن ڤاكين لاهي فيلصفات ڤرا-سوقراتس دي يوناني كونو جامياون.
سابيب لاان ناكياوه كموداهن سيريتا جومله صفر يڠ ڬاو لاكوكن اوليه اوريڠ-اوريڠ يوناني، يڠ بيورقيبت ترجاديڽ ڤرچامڤوران دان ڤربيداان نيبق هاي ڤاوميكيرن.
سيستم ديموكراسي ڤوليتيك دري كوتا-كوتا يڠ ايندڤندن سراوتا بركونتريبوسي نيبق مونچول جيه فيلوسوفي.
ڤميكيرن-ڤميكيرن دري ڤارا فيلسوف ناكياوه اونتوق ڬاو جاويب ڤرتاڽان يڠ ڬاو اجوكن لم كاريا يڠ ڬاو توليه اوليه هومير دان هيسواد.
دي اوق ڽن دأڠڬڤ سباڬو اوريڠ-اوريڠ اواي يڠ ايكوت ڤرا-سوقراتس كران اوق ڽن مندوم ڬاو ميتا ايلمي تاونتڠ اصل اصول دوڽ ڽو دان دي اوق ڽن ڬاو سوسون چاريترا-چاريترا سچارا ماوروت.
ڤارا فيلسوف ڤرا-سوقراتس ڤيه ڬاوجق كاولنا رام-رام او نڠڬرو-نڠڬرو لاان. يڠ برارتي ڤميكيرن ڤرا-سوقراتس ڬيميليقي اوك يڠ كوڠ د لوا نڠڬرو سام لاڬي لم نڠڬرو.
فيلسوف نيبق ماس ڤري-سوقراتس ڬاو ڤأڬاه سبواه ڤاوندڤت بهواسجيه نا سابوه ڤاونجلسن يڠ جاوت ڬاو جاولسكن ڤلوراليتاس دڠون سيڠولاريتس دمان ڤنجلسن ڽن هن اكن مڠارح كڤد تيندقن توهن.
لي ثات يڠ ميتا تاونتڠ تيوري ماتيريال سواتو بندا، ڤقابن ميتودي تيوري ڽن، اصل اصول تيوري ڽن، دان جوڬ نا چيت يڠ ميتا ڤاكين تيوري ڽن ڬاديه.
سيوباڬو وجود اوسها اوريڠ ڽن سوڤاي مفوم دوڽ، اوريڠ ڽن ڬمونچولكن اصطلاح دان كونسيڤ بارو لاڬي ريتم، سيميتريس، انالوڬي، ددوكسياونيسمى، ريدوك سااونيسمى، ماتماتيكا عالم، دان لاان سباڬوڽ.
ڽو كاوه جاوت بيومعنى بهواسجيه دوڽ ڽو برأصل دري سبواه سواي رنده يڠ ڬاوبري ايفيق ك بندا لاان اونتوك ڬاو ايكوت سواي ڽن.
هاي ڽو ن كوه كمومڬكينن كارنا كورڠ الت، اتاوا كارنا حسرة مانسي اونتوق ڬو ايو دوڽ سباڬو سبواه کساتوان، هنجوت ڬو ڤورباءيك، مک اوليه كارنا ڽن، اکن جوت ک سابوه ڽڠ هنا موڠكن اونتوق ت كالون بهاݢين کچيل دري دوڽ ڽو دڠون ت ڬوءاكن اليرن ايايكسڤريمنتل چونترول۔
ڬوڤوڬه سستماتس سوبب اوق ڽن جيڤودوڠ اوسها سوڤايا هاس جيه جوت كو سام بندوم۔
اوريڠ-اوريڠ يڠ مڠناوت ڤاهم ڤرا-سوقراتس ڽن كاوه كن اوريڠ-اوريڠ يڠ هان ڤچاي ك توهن اكن تتاڤي اوق ڽن ڬاو ڤكوريڠ ڤران توهن لم كجادين-كجادين عالم لاڬي لم كجادين كيلت، اتوا دي اوق ڽن ڬاو ڤأڬادوه توهن دري كجادين يڠ نا لم دوڽ ڽو.
ميليسيا، سنوفانيس، دڠون هيراءليتوس ناكياوه ماس-ماس فون فيلصفات ايرا ڤرا-سوقراتس يڠ اسو جيه ايله ڤنولاكن ترهادڤ شرح تراديسيونال تنتڠ اصل-اصول دوڽ دان اوسها اونتوك ڬاوبري ڤاونجيلسن اساي-اوسول دوڽ برداسركن ڤاو يڠ ڬاو اماتي دان ڤاو يڠ ڬاو ڤاهمي.
اوريڠ يڠ ڬاو انوت ڤاهم ايلاتيق ڬاو انوت چيت ڤاهم مونيست ﴿ناكياوه سبواه ڤماهمن يڠ برمعنى بهواسجيه مندوم هاي لم دوڽ ڽو هاڽ لم سابوه ووجود دان هاي يڠ لاان جيه اداله ڤروبهن دري ووجود يڠ سابوه ڽن﴾.
دي ڬوبڽن دي اڠڬڤ سباڬو فيلسوف بارت فون يڠ ڬاو ڤاكيق اكاي واتي ڬاو جاولسكن سابوه هاي.
نا كموڠكنن بهواس جيه تلايس ڽن ناكياوه كتورونن درڤد اوريڠ-اوريڠ فونسيا.
ناكياوه تلايس يڠ ڬاو ڤاو ماجو ايلمي ڬيوميتري دڠن ڤاو يڠ ڬاو خاييون سباڬو ڤنالارن ددوقتيف ابسترك، كران هاي ڽن كاوه جاوت كاو سابوه هاي يڠ عموم.
تلايس كاوجق كاومونجوڠ او سرديث دان دايره-دايره يوناني يڠ لاان، يڠ مان بق تمڤت-تمڤت ڽن چاتتن-چاتتن دان امانت-امانت استرونومي ماوكوبه دان ڬأوڤاكيك اونتوق كڬياتن سيورو-اورو ﴿ڤانين ميڽاوق﴾.
ڬوبڽن ڬاڤاييوهوبوڠ اصل-اصول دوڽ ڽو ناكياوه اساي جيه دري سابوه ايليمن، كوان اساي دري مخلوق يڠ ڬاڤاييوجاوت لي الهي.
د ڬوبڽن ناكياوه سأورڠ اڠڬوتا خصوص دري كلومڤوك ميلتاس، د ڬوبڽن جوڬ لي تت ڤڠ، دان جوڬ د ڬوبڽن سأورڠ نڬاراون.
سباڬو ريسڤون ترهادڤ تلايس، ڬاو بوه دالي بهواس جيه هوكوم ڽن فون نا كاوه ذات يڠ هن جاوت تا جاولسكن، ذات يڠ هان ابيه-ابيه يڠ مان ذات ڽن نا لاون جيه لاڬي سواوم دڠون لياوڤي، لمباب دڠون طا، جاوت كاو سبواه ڤربيداان.
د ڬوبڽن جوڬ مروڤاكن اوريڠ فون يڠ ممڤرتاڽكن تاونتڠ دري ڤان اومت مأنسي برأصل.
ا جيه ڬاو توليه بوكو تنتڠ عالم لم بنتوق ڤروسا.
د ڬوبڽن نا كاوه ڤسيا اي يڠ ڬاو كاولنا يڠ نا ايلمي لم بيدڠ تيولوڬي دان ايڤيستومولوڬي.
جيه ا ث سيوباب ايڤأڬاه بهواسجيه ماوساو لياومو، ڬود، اتوا ريمواڠ جاوت ايميأڬامبا، مك اوقڽن مندوم اكن يڬامبا توهن اوق ڽن لم بنتوق لياومو، ڬود دان ريموڠ چيت.
سنوفانيس جوڬ ڬاوبري ڤنجلسن يڠ دتماڠ لم اكاي تاونتڠ كجادين-كجادين عالم لاڬي مات اورو، ڤاولڠي، دان جوڬ اڤوي ايلمو.
واتي سنوفانيس ڬراسا هان يقين داوڠاون كممڤوان مأنسي، ڬوڤڽن ڤيه ڬأوڤاتيه ماونياي مأنسي ڽن اكن ممڤو ڬاوچاڤاي تاهڤ ترتنتو داوڠاون چارا ڬاوفيكي كريتيس.
هيركليتوس ڬاونيتاكن بهواسجيه سيوڬالا سسواتو د عالم سمستا ڽو لم كادأن ككال.
اڤوا جاوت ك ااي، الاوهڽن جاوت كاو بومو دان سباڬو جيه.
اوليه كاراونا ڽن، هيركليتوس ڬاوكلاايم بهواسجيه تڽو هن اكن نا د كروڠ يڠ سام دوا ڬو، سابوه رڠكومن دري سلوڬن تا ڤانت رهي ﴿مندوم الي﴾.
كونسيڤ لاان يڠ ڬاوتاوركن لي هيركليتوس ناكياوه سسواتو يڠ برلاونن كيبن چارا اكن تتڤ سام انتارا سابوه دان يڠ لاانجيه، سابوه دوكترين يڠ ڬاوسبوت داوڠاون ڤرساتوان كبرلاونن.
دوكترين هيركليتوس لم ڤرساتوان كبرلاونن ڬاوكاون بهوا ماوسبوه دوڽ دان سڬالا اسواي جيه ترجاڬ دڠون نا ڬيسيكن-ڬيسيكن يڠ ڬاوهاسيلكن اوليه هاي-هاي ڽن برلاونن.
ڤاوميكيرن يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ دري هيركليتوس ناكياوه لوڬوس، سبواه كات لم بهاس يوناني كونو يڠ مميليقي لي تت معنى، دان ڬاو ڬوناكن معنى يڠ بربيدا لي هيركليتوس لم تيڤ-تيڤ توليسن جيه.
لياوڠ ڤاديم ڤلوه طان كمودين، ڬاو جق او كروتون دان كمودين ڬاو ڤلوڠ او ميتاڤونتوم.
دي اوق ڽن ك تروه بق تاهڤ ڤميكيرن بهواسجيه سڬالا سسواتو لم دوڽ ڽو ناكياوه ڬاو ميليكي اڠك، سڬالا سسواتو لم بومو ڽو مروڤاكن هوبوڠن انتارا انالوڬي دڠون ڬيوميتري.
چارا اوديڤ اوق ڽن اداله دڠون چارا برتاڤ، يڠ مميليقي معنى ڬاو تن درو دري بندوم نعمت دوڽ.
فيلسوف ڤري-سوقراتس دان ڽن لاان ڬاوهينا ڤيتاڬوراس سبب ڬوڤڽن ڬأوڤاتيه دڠون رياينكارنسي.
الرن ڤيتاڬوراس ناكياوه نتريك ڬاوبري ڤڠاروه كڤد اليرن كريستين يڠ ڬاوتيه سباڬو نيوڤلاتونيسمى، دان چارا ڬاو ڤرنو ڤيتاڬوراس ڬاو ڤاكيق اوليه ڤلاتو.
اريستوتيليس دان ديوڬينس لاارتيوس ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه سنوفانيس ڽن كاوه ڬوري درڤد ڤرمينديس، تاوتاڤي منتيڠ جاوت ك ڤرديبتن ڤاو كاوه ڬوب ڽن جاوت ڬاو ڤاوتامڠ سباڬاي الياتيق.
ا جيه يڠ فون تت ڤأڬاه بهواسجيه بومو ڽو بولت.
ڤرمينديس ڬاو توليه سبواه شعير يڠ سوليت اونتوق تا موڤهوم دان ڬاوبري جودول اون ناجور اتوا اون هت-اس، شعير ڽو كاوه يڠ بري ڤڠاروه راياييوق ك اسواي دري فيلوسوفي يوناني.
ناكياوه لي بوه باڬين درڤد ڤويسي يڠ ڬاو توليه لي ڬوبڽن، اي ڽ اداله ڤوام ﴿سي ميسي كات ڤڠنتر﴾، ويي اوف تروت، ڠن ويي اوف اوڤينياون.
دري جامياون سمڤو ان اينو هت، بهاڬين ويي اوف تروت ڬاو اڠڬڤ باڬين يڠ تت ڤنتيڠ.
اوليه كاراونا ڽن، مندوم حال يڠ تڽو فيكي بيوتوي سباوتوي جيه اياله كسالهن ريڤريسينتاسي، ترماسوق ڤميكيرن تنتڠ درو كاودرو.
ديوا-ديوا اوق ڽن ڬاو ڤاورونو كواوروس اونتوق مفوم ڤاوكاوه سابوه هاي ڽن بيوتوي اتوا ساله، دڠون هن ڬاو ڬوناكن ڤاورسأن.
زينو دڠون مليسوس ڬاو لنجوت ڤميكيرن ڤرمنيديس تنتڠ دوڽ.
ڬاو چوبا جلسكن ڤاكين ڬاوتاڽو تا سيوميكي بهواسجيه بندا-بندا يڠ هان ده ڽن بهواسجيه نا.
اناايكساڬورس لاهي د داءيره ايوني، توتاڤي د ڬوبڽن ناكوه اهلي فلسافت ڤهون يڠ ڤينه منوجو اثن۔
يڠ بري ڤڠاروه يڠ راياييوق تت اونتوك انقساڬورس ناكياوه سوقراتس.
هاسي ڤماهمن يڠ نا بق اوريڠ ڽن اد كاوه بربيدا دڠون مقصود سبنر جيه.
بن بندوم بندا يڠ نا مروڤاكن ڬابوڠن دري ماچم-ماچم ايليمن، لاڬي ايليمن اودارا، ايليمن ااي، دان سباڬاي جيه.
اكاي ڽن كاوه ساله سابوه هاي يڠ ڬاو ڤاودڠ كوسميك، نامون هاي ڽن چومن نا لم بندا اوديڤ.
انقساڬورس ڬاو ڤاوسمڤورنا ڤميكيرن ميليسين تاونتڠ ايڤيستومولوڬي، ڬاو اوسها اونتوك ڬاوبري ڤنجلسن تاونتڠ كجادين عالم يڠ جاوت ڬاو مفوم لي مندوم اوريڠ.
ڬاو ڤأڬاه اوليه ديوڬينس لاارتيوس، امڤيدوقليس نا ڬاو توليه دوا بوه كتاب لم بنتوق شا اي دان ڬاوبري جودول ڤري ڤهيسيوس ﴿اتوا اون ناجور﴾ دان سابوه تاوق اداله تيه كاترموي ﴿ڤيوريفيكشنس﴾.
"دي ڬوب ڽن ڬاولنجوت ڤاوميكيرن انقساڬورس تاونتڠ ڤاوت بوه ""اوك"" ﴿لاڬي ايليمن كلاسيك﴾ دڠن ڬاو چمڤواي هاي ڽن، مك ترچيڤتاله سيوڬالا سسواتو نيبق سكيتر تڽو."
دوا بوه كقواتن ڽو ناكياو برتولق بلاكڠ انتارا سابوه دان لاان جيه دان دڠون برساتو اتوا ڬاو ڤهنچو ڤاوت بوه ماتيريال ڽن، مك جاوت له سڬالا حال لم دوڽ ڽو.
دي اوق ڽن ساڠت له ڬيتي لم بيدڠ كوسمولوڬي اتوم والاوڤون نا چيت كاريا-كاريا لاان اوق ڽن لم برباڬو مشام بيدڠ ليڬي فيلصفات، اخلاق، ماتماتيكا، ايستيتيق، ڤوليتيك، بهكن نا چيت كاريا اوق ڽن لم بيدڠ امبرياولوڬي.
ديموكريتوس دڠون ليوسايڤوس هان تت ڬاو ڤاوچاي دڠون ڤراسان يڠ نا بق مأنسي، تاڤي اوق ڽن دوا ڬاوه ياقين بهواسجيه هاي ڽن نا.
تيڤ اتوم برڬرق لم رواڠ يڠ همڤا، ڬاوبري ڤڠاروه ك سيوسام، دان كمودين ڬاو بنتوق برباڬاي مشام حال لم دوڽ يڠ تا اوديڤ ڽو دڠن چارا-چارا يڠ سسواي.
ڬاو سيمڤولكن لي ديموكريتوس بهواسجيه سڬالا هاي لم دوڽ ڽو ناكياوه اتوم دان همڤا، مك ڤاديم-ڤاديم بوه الت ايندرا تڽو كن له نا، ملاانكن مروڤاكن سبواه كسڤاكتن.
لي اوريڠ ڽن مندوم ڬاولوان ڤميكيرن تراديسيونال، حال ڽو كاوه يڠ بوك جالن كماجوان فيلوسوفي دان ايلمي لاان لاڬي ايلمي دراما، سوسيال، ماتماتيك، دان بيديڠ سيوجاره.
كااوم-كااوم يڠ ڬاو انوت فهم-فهم سوفيس ڬاو ڤرنو ايلمي ڤأڬاه هاب دان جوڬ ڬاو ڤرنو ڤقابن چارا اونتوق ڬاو ڤاوڬله سبواه ڤرمسئلهن دڠين برباڬاي سودوت ڤندڠ.
ڬورڬيس ڬو توله سبواه بوکو يڠ ڬو بر جودول اون ناتور، ناكوه ل بوکو ڽن ڬو سورڠ ڤميکيرن ايلاتچس تنتڠ ڤو يڠ سهاروس جيه دان ڤو يڠ هن سهاروس جيه۔
انثيڤون ڬو اڠݢڤ ن كوه هوكوم عالم ڬو لاون دوڠون هوكوم ڽڠ ڬو ڤوڬوت۔
ڬاو چوبا جلسكن تاونتڠ ڤاو-ڤاو منتيڠ يڠ سام دان ڤاو-ڤاو منتيڠ يڠ بيدا لم عالم دوڽ ڽو.
ديوڬينس يڠ برأصل دري اڤولونيا ڬاو باليق ك ميليسيا دڠون ڤميكيرن يڠ ليبيه ڬيت.
ڬاو ڤأڬاه لي ڤيتاڬوراس دڠون امڤيدوقليس ناكياوه اوق ڽن دوا ساڠت بيجقسان دان نا مرمڤك الهام درڤد توهن، اكن تاوتاڤي اوق ڽن دوا تاوتاڤ ڬاو ڤرو اوريڠ لاان اونتوق ڬاو ميتا هاي يڠ بتوي تاونتڠ عالم دوڽ ڽو، ڤيتاڬوراس ڬاو ميتا دڠون مڠڬوناكن چارا ماتماتيكا سداڠكن امڤيدوقليس ڬاو ميتا دڠون چارا ڤڠالمن.
لي اوقڽن ڬاو سيوراڠ ڤاوميكيرن تنتڠ توهن يڠ ك ڬاو توليه اوليه هيومير اند هيسواد دمان تيندقن ڽو ممبهاياكن اڬام اوريڠ-اوريڠ يوناني، حال ڽو كاوه يڠ مننداا ڤرڤچاهن انتارا فيلوسوفي دڠون تيولوڬي.
الم تونتڠ کتوهنن ڤهون-ڤهون ثت ڬو ڤوتوري ل فيلسوف ميلسي۔
سنوفانيس ڬاوبري لي بوه شرط اونتوق توهن ياايت: دي توهن هاروسله جروح اكاي، توهن هنجيت ماتي، دان توهن هنجاوت سروڤا دڠن مأنسي لم روڤا، ڤاوميكيرن ڽو ممبريكن ايفيق يڠ ساڠت راييك ك بڠسا بارت.
ڬاو ڤاوتأڬاه لي انقساڬورس ناكياوه ايلمي كوسميك ﴿نواس﴾ يڠ بري اوديڤ بن بندوم بندا.
هيڤوكراتس ﴿سيوريڠ ڬاو اڠڬڤ سباڬو باڤق كدوقتران﴾ يڠ ڬاو ڤاوڬله دوا بوه هاي ڽن، مسكيڤون هان سأوتوه جيه ڬوب ڽن يڠ ڤاوڬله.
دوڽ ڽو يڠ سابي-سابي لم كادأن ماو اوبه ڬاو سيمڤولكن لي هيركليتوس سباڬو سبواه كبنرن دري ڤانت رهي ﴿من-مندوم كاوه ابادي﴾.
اوريڠ-اوريڠ يڠ ڬاو انوت ڤاهم ڤري-سوقراتس ڬاو اوسها اونتوق مفوم دوڽ ڽو دڠون مڠڬوناكن اكاي، دڠون ڬاو اييو، دان دڠون ڤنجلسن يڠ ا تامڠ لم اكاي، اليرن ڽو كاوه يڠ ڤاو لاهي راسيوناليسمى بارت.
انقسيماندر ڬاو ڤأڬاه سابوه ارڬومين اتوا ڤرينسيڤ يڠ هنجاوت ڬاو بنته بهواسجيه هان سو يڠ جاوت تاوبيت دري كتيادأن.
سنوفانيس ناكياوه ڬاوبري كريتيك ترهادڤ اڬام انتروڤومورفيق، دڠون ڬاو تاوتكن بهواسجيه لم اڬام ڽن ڤاو يڠ ڬاو سبوت توهن هان له جاوله.
اهلي-اهلي لاان دري اليرن ڤرا-سوقراتس ناكياوه ڬاو ميتا چيت جوابان دري ڤرتاڽان تاونتڠ ارچي، دان ڬاوبري مشام-مشام جوابان، اكن تاوتاڤي، لڠكه فون اونتوق ڤميكيرن علميه ك ڬاو ڤڬلوڠ.
ڤميكيرن-ڤميكيرن يڠ ڬاو حاصيلكن لي ڤري-سوقراتس ناكياوه مميليقي ڤڠاروه يڠ تأڬا ترهادڤ اهلي-اهلي فيلصفات، اهلي-اهلي سجاره، دان كاو ڤنوليس.
ناكياوه سوقراتس ساڠتله ترتاريق كڤد اوريڠ-اوريڠ ناتوراليس سهيڠڬ ڬوبڽن ترتاريق چيت ڤد بيدڠ كوسموس، اكن تاوتاڤي، كترتاريكن ڬوبڽن كڤد كوسموس هان لاڬي اواي لي كران جيه ك مولاي ڬاو بوه فوكوس بق بيدڠ ايڤيستومولوڬي، بربوات كبايكن، دان ايتيكا.
"چيچرو ڬاو ڤاولجاري ڤنداڠن جيه تاونتڠ ڤرا-سوقراتس لم كتاب جيه يڠ ڬاوبري جودول توسكولنااي ديثڤوتسيونس، ڬاو ڤاو بيدا لي جيه تيوري تاونتڠ عالم ڤد ماس ڤرا-سوقراتس سيڬوهلوم جيه يڠ ڬاو سبوت ""ساڬيس"" يڠ ليبيه ترتاريق كأوڤادا هاي يڠ ڤركتيس."
اريستوتيليس ناكياوه ڬاوبري ڤنجلسن تاونتڠ ڤري-سوقراتس ڽو د دالم بوكو ميتافيسيق فون، سباڬو الت اونتوق ڬاو ڤتوري تاونتڠ فيلوسوفي درو كاوه دان ڤنچرين اكن سواتو حال.
فرنچيس بيكون ناكياوه موڠكن اداله فيلسوف بارت ابد ك-١٦ يڠ تت-تت ڬاو ڤاكيق ڤنداڤت-ڤنداڤت ڤري-سوقراتس لم توليسن-توليسن جيه. ا جيه ناكياوه اوريڠ يڠ ڤاوماجو ميتودولوڬي علميه.
"فريدريچه نيثجي تت كاڬوم ك اليرن ڤرا-سوقراتس، ڬاو ڤأڬاه لي جيه اليرن ڽن دڠن سبوتن ""تيرنث اوف تيه سڤيريت"" سباڬو تندا بهواسجيه اوق ڽن برتاونتاڠن دڠون سوقراتس دان انياوق موريد جيه."
منوروت ڬاو ڤڬه لي جيه، ناكياوه ڬاو ڬمبركن لم برباڬو كتاب بهواسجيه زامياون ڤري-سوقراتس مروڤاكن زامياون كجايأن بڠسا يوناني، سداڠكن ڤاو يڠ ڬاو ڤأڬاه سيڬايا زامياون كجايأن ستله زامياون ڽن نا كاوه زامين يڠ هان جروإيه، منوروت نيثجي.
نيبق ماس ڽو ليبيه ڬاوتيه سباڬو ماس موسيم سمي دڠون موسيم ڬوڬور دان جوڬ ڬاوتيه سباڬو ماس ڤراڠ دمان لي ثات ڤراڠ لم نڠڬرو ڽن، نامون ماس ڽو جوڬ ڬاوتيه سباڬو ماس جاي فيلصفات چينا كران بندوم-بندوم ڤميكيرن جاوت د بحث سچارا بيبس.
تاءاوسم (ڬو توري چهت سباڬو داءاوسم)، ن كوه سبواه فلسافت ڽڠ ڬو توكنكن تورهادڤ له بوه ڤرهياسن تاءو ناكوه کاسيه سايڠ، مودرن، کسدرهاناءن۔ سمنتارا ڽن، اوروڠ-وروڠ ڽڠ ڬو انوت ڤاهم تاءاوسم لوبه ڬو بوه ڤوراتي تورهادڤ عالم سمستا، تورهادڤ هوبوڠن عالم دوڽ دوڠون مانسي، كسهاتن ڠون ڤاڽڠ اومو دان جوݢ وو و (ڬو ڤدوڠ دڠون هنا ڬوڤدوڠ)۔
اڬرانياريسمى ناكياوه سابوه ڤاومهامن اتاو اليرن يڠ ڬاو دوكوڠ كوموناليم دڠون ايڬليتاريسمى اوق تاني.
اوريڠ-اوريڠ چاريڠ دري بق سيكولا ڽن ناكياوه اوريڠ يڠ تت-تت ڬاوت واتي ڬاو ڤأڬاه هاب، يڠ تت چاروڠ واتي ڬاو ديبت، دان اهلي-اهلي سياست يڠ ڬاوت.
"اليرن ""مينور-تلك س"" يڠ مان كن له سبواه اليرن ڤميكيرن يڠ اونيك، تاڤي ناكياوه سبواه فيلصفات يڠ دباڠون دڠون چارا ڬاو مشاوره بندوم ڤميكيرن دان برأصل دري اوريڠ-اوريڠ بياسا يڠ اوديڤ بق جالن."
ڤماهمن كونفوسيأنيسم ناكياوه تأڬا تت سأولم ماس ديناستي هن، دوڠ زهوڠشو مروڤاكن اوريڠ چاريڠ يڠ براسا دري اوق ڽن، يڠ ڬاو ڬابوڠ ڤاومهامن كونفوسيأنيسم دڠون اليرن زهوڠشو دان جوڬ دڠون تيوري ليموڠ بوه ايليمن.
سچارا خصوص، لي اوق ڽن ڬاوتولق ڤاوندڤت يڠ خاييون كونفوسياس سباڬو توهن دان چوما ڬاو اڠڬڤ جيه سباڬو اوريڠ يڠ بيجقسان دان چومن مأنسي بياسا چيت لاڬي اوريڠ لاان.
ناكياوه ڤاهم بوديسمى تاوك او نڠڬرو چينا نيبق ابد ١ دري طان ماسيها، تاڤي بارو ڬاو اكوا دان نا ڤڠاروه يڠ راييك واتي كراجاون سوا دان كراجاون تڠ يڠ برأصل دري اوتارا دڠون سلتن بركواس.
هاي ڽو مڽببكن تيمبول سابوه ڤرتاڽان ڤاو يڠ جاوت كاو لندسن ڤربيداان كجادين امڤيريس دان ڤاو يڠ جاوت ك لندسن اصل-اصول دري بن بندوم بندا لم دوڽ ڽو.
توجوه درو اوريڠ سوچي لم اڬام هيندو - اتري، بحرادواجا، ڬاوتام، جامداڬني، كاشڤا، ۏاسيستا، ۏيسوميترا.
فيلوسوفي يوناني کونو ن كوه دوه ن بق ابد ك-٦ سڬوهلوم ماسه، ڽن تندا بهواساجه ابد کݢلڤن بڠسا يوناني ك اخك۔
حال ڽو كاوه ن هوبوڠن دڠين برباڬاي ماچم ايلمي ڤڠتاهوان لاڬي ايلمي استرونومي، ايلمي ايڤيستيمولوڬي، ايلمي ماتماتيك، ايلمي فيلوسوفي ڤوليتيك، ايلمي ادب، ايلمي ميتافيسيكا، ايلمي اونتولوڬي، الم اكاي، ايلمي بيولوڬي، ايلمي ريتوريكا، دان ايلمي كايندهن.
ناكياوه جاوت ك سابوه هاي يڠ ك ترنڬ بهواسجيه ڤڠاروه ڽو برأصل دري يوناني كونو دڠون فيلسوف هيلينيستيق كاو فيلصفات اوريڠ روموي، كاو فيلصفات اواي ماس اسلام، كاو سكولستيسيسمى ابد ڤرتڠهن، كاو ابد ڤمبهارون بڠسا ايروڤا، دان كاو ماس-ماس ڤينچيرهن بڠسا ايروڤا.
دي اوق ڽن ڬاو ڤرنو درو اونتوق كيبن چارا ڬاو سيوميكي تنتڠ سابوه هاي.
"تلايس ناكياوه بري ڤڠاروه يڠ راياييوق ترهادڤ اليرن فيلصفات ميليسيا دان كمودين ڬاو ايكوتي لي انقسيماندر، ڬاو ڤأڬاه لي انقسيماندر بهواسجيه لندسن اوتام كهيدوڤن لم دوڽ ڽواي كن له ااي اتوا ايليمن كلاسيك لاان، ملاءينكن سابوه هاي يڠ ""انليميتيد"" اتوا ""اينديفينيت"" ﴿منوروت بڠسا يوناني ڬاو خاييون سباڬو اڤيايرون﴾."
"اليرن فيلصفات ميليسيا برڤنداڤت بهواسجيه يڠ جاوت ك داسر كهيدوڤن ناكياوه سابوه ايليمن يڠ هان ماو اوبه-اوبه اتوا ستابيل، بربيدا دڠون ڤاو يڠ ڬاو اجري اوليه هيركليتوس بهواسجيه ڤانت رهي ﴿بن-بندوم د لي﴾، ناكياوه بندا يڠ ڤاليڠ تو كڤد ايليمن ڽو اياله اڤوي."
جاوت كاو سابوه بندا ناكياوه سچارا دفينيس مڽيرتكن معنى كابادين، ڽن كاوه يڠ جاوت ڬاو ڤأڬاه، سڬالا سسواتو يڠ هنجاوت ليبيه دان هنجاوت كوريڠ سيريتا نا وجود هن موڠكن جاوت منوروت كونسيڤ "بيڠ" اوريڠ ميليسين دان يڠ اخي ناكياوه ڬرق سابوه بندا ڤرلي حال لاان يڠ ڤاوڬيت بندا يڠ ماوڬرق.
اونتوك ڬيدوكوڠ هاي ڽو، انياوق موريد ڤرمنيديس، زينو دڠون ايليا، ڬاو اوسها اونتوق ڬاو جوك بوقتي بهواسجيه كونسيڤ سبواه ڬرقنڽ اداله سابوه هاي يڠ انيه دان ڬاوركن ڽ سبتوي جيه هانا.
لياوچيڤوس ناكياوه ڬاو اصولكن چيت ڤلوراليسمى اونتولوڬي دڠون كوسموڬيني برداسركن دوا بوه هاي ياايت ۏاكوم دڠون اتوم.
"سيڬوهلوم ماس سوقراتس ڤڠاجرن فيلصفات ك ماوماد، تاڤي چيچرو ڬي بوه يوم كاو ڬوبڽن دڠون ڬاو خان ""سوقراتس يڠ فون ڬاو ڤاوترن فيلصفات لم دوڽ ڽو، ڬاو ڤندودوق نيبق كوتا-كوتا، ڬاو ڤاوتوري او دالم كلوارڬ، دان ڬاو واجبكن اونتوق تا ڤاكيق لم تيڤ-تيڤ اورو كهيدوڤن ڽو، دان جوڬ تاونتڠ كبايكن دان كجاهتن""".
اداله سابوه فكتا بهواسجيه لي تت هاب-هاب سوقراتس، سڤرتي يڠ ڬاو اتوڠ اوليه ڤلاتو دڠون سنوفون، يڠ هن تروه بق كسيمڤولن يڠ جاوت ڬاو چوك تاوله مڠحاضركن ديبت دكالڠن لي فيلسوف تاونتڠ ميتودي يڠ ڬاو ڤاكيق اوليه سوقراتس.
اجرن سوقراتس ڬاو ڤرنو بهواسجيه هان اوريڠ لم دوڽ ڽو يڠ ماوهيت كجاهتن اتوا كبوروكم ميسي جيه نا چيت، ڽن كاوه ڤستي دلوا كهندق جيه، مك مندوم بوت ڬيت نا كاوه سبواه ايلمي ڤڠتاهوان.
سأورڠ نڬاراون يڠ نا هوبوڠن دڠون اجرن بارو دان سأورڠ ڠن دري انقساڬروس ڬاو سراڠ لي لاون-لاون ڤوليتيك جيه دڠن تودوهن بهوا جيه برياكسي دڠون چارا كونسرۏاتيف كڤد فيلسوف-فيلسوف، هاي ڽو كاوه جاوت ك سابوه كجاهتن يڠ هاروس ڬاو ڤاورتڠڬوڠ جوابكن نيبق دوڽ دان نيبق شرأڬا نتريك كران دأڠڬڤ هان جروإيه اكاي.
سوقراتس ناكياوه اوريڠ يڠ ترچاتت سباڬو اوريڠ يڠ ڬاو حكوم دڠون مڠڬوناكن هوكوم ڽو دڠن حكومن كوه تاكواي بق طان ٣٩٩ سيڬوهلوم ماسيها ﴿چي نيوكلاييون تراييل اوف سوقريتس﴾.
ڤلاتو ڬاو ڤاو جاوت سوقراتس سباڬو لاون جيه ڤأڬاه هاب، منجاديكن هاب ڽو سباڬو داسر دري ڤلتونيسمى ﴿دان كمودين بركمبڠ جاوت كاو نيوڤلاتونيسمى﴾.
ڤد اخي جيه، زينو يڠ برأصل دري چيتياوم ڬأوڤاكيك ايتيكا سينيسمى اونتوك ڬي جلسكن تاونتڠ ستوايكيسمى.
سنوفون دڠون ڤلاتو اداله سومبر اوتام اينفورماسي تاونتڠ اوديڤ سوقراتس دان تاونتڠ كڤرچايأن سوقراتس دان هان له موده باڬي ڬاو تڽو اونتوق تا ڤاوبيدا دوا بوه هاي ڽن.
اوروڠ-وروڠ يڠ بيجقسان، ڬو ڤيمڤيڠ دڠون مڠݢوناکن هوكوم، اکن توتاڤي ل اوروڠ ڽڠ هنا الم، ك ڤستي ڬو بر لاقب ڽڠ هنا ݢيت، مک جيه موممڤن دڠون هوكوم له ڽڠ هاروس ت ڤدوڠ۔
ڤنداڤت-ڤنداڤت ڤلاتو نا چيت تاونتڠ ميتافيسيكا، يڠ ڤاليڠ ڬاوت اداله ڤنداڤت جيه تنتڠ ڤمبنتوقن.
ڽو كه جاوت تا عبارتكن لاڬي اوريڠ يڠ ڬاو ايكت لم ڬوه، يڠ مان يڠ ده ڬاو كالون چيت توك بايڠن جيه ساڬي دان هنجاوت ڬاو كلاييون هاي-هاي يڠ لاان.
ميسي جيه اوريڠ لاان دي تامڠ تاوم لم ڬوه ڽن، ك ڤستي اوريڠ يڠ لم ڬوه ڽن هان ڬاو ڤاتيه مندوم هاي يڠ ڬاو ڤأڬاه لي اوريڠ يڠ ڬاو تامڠ تاوم لم ڬوه ڽن.
برترند رازيل، سيوجاره فيلوسوفي بارت ﴿ڬاو ڤتوبيت د نياو يورق دان ڬاوتوليه اوليه سيمون & سكوستير ڤد طان ١٩٧٢﴾.
"ڬاو بوه كريتيك ك كراجاون دان هوكوم يڠ ڬاو جاولسكن لم كتاب ڤلاتو سباڬو ريڤوبليق دان ڬاو رجوق كڤد تيوري ڤمبنتوقن سباڬو ""امتي ووردس دڠون ڤتيق ميتافورس."""
انتيستينيس تت-تت مكنوڠ دڠون چارا اوديڤ سوقراتس دان ڬاو تودوه ڤلاتو اوريڠ يڠ مبوڠ.
ڬاوباڠون لي ااوكليديس دري مڬرا، ساله سابوه اوريڠ يڠ ڬاوايكوت سوقراتس.
ڤيرهونيسمى ڬي ڤاودوق كبرحاصيلن نڠڬرو عطراكسيا سباڬو جالور اونتوق ڬاو چاڤاي سبواه كبهاڬيءن.
"سيكڤ يڠ ڬاو ڤاوده برداسركن ""اونتوق تا ليت كسنڠن دان اونتوق تا ڤ جياوه راس ساكيت""."
هاسي ڤميكيرن اوق ڽن ناكيه منتيڠ مونچول دالم سباهاڬين كلكولوس كونتيمڤورير.
زامياون كراڬو-راڬوان دري ڤلاتونيسمى، دري زامياون اركيسيلاوس سمڤو ان زامياون فيلو دري نڠڬرو لاريسا، كونو ڽو ڬيتي سباڬو اليرن بارو، والاوڤون ناكياوه ڤنوليه يڠ ڬاو تامه چابيڠ لاان لاڬي چابيڠ ايلمي ڤرتڠهن.
اليرن اركيسيلاوس هان ڬاو ڤدوق كبهاڬيءن سباڬو توجوان دري ڤمبلاجرن سداڠكن ڬاو ڤأڬاه لا اوريڠ-اوريڠ ڤڠانوت ڤيرهونيسمى كبهاڬين ڽن ناكياوه سبواه توجوان.
ڤد ماس كراجاون روموي، ڤميكيرن-ڤميكيرن يوناني كونو ڬاو جاڬ دان ڬاو ڤاولجاري، اله دي تامڠ اسلام، خليفه ابسيه ڬاو يو اونتوق كومڤولكن كتاب-كتاب يوناني كونو دان كمودين ڬاو تڬايهكن ڤنتيرجمه اونتوق ڬاو ڤك نيلاي كتاب-كتابڽن.
فيلصفات ابد ڤرتڠهن ناكياوه برادا ڤد ماس ابد-ابد ڤرتڠهن يڠ ڬاو تنداا واتي رهيت كراجاون روموي بارت د ابد ك-٥ سمڤو ان ماس ابد ڤمبهارون د ابد ك-١٥.
تيڤ-تيڤ فيلسوف بق ابد ڤرتڠهن هن ڬاو اكوا درو كاوه سباڬو فيلسوف، كچوالي ابن سينا دڠون ابن رش، ك اوق ڽن فيلسوف ڽن كاوه اوق-اوق يڠ سمبه برهالا لاڬي ڤلاتو ڠن اريستوتيليس.
يڠ جاوت كاو ڤرديبتن هاڠت واتي ماس ڽن اياله تاونتڠ اڬام دان اكاي.
تاوله ڬاو ستوجوي بهواسجيه حال ڽو ڬاو مولاي دڠون اڬوسين ﴿٣٥٤-٤٣٠﴾ يڠ برأصل دري زامياون كلاسيك دان اخي جيه ناكياوه نيبق ابد ك سيبله، نيبق ڤرمولأن ابد ڤرتڠهن.
نيبق زامياون سلانجوت جيه، ڤارا توكوه اڬام بودها ك ڬاو لتإيه اونتوق ڬاو لاين كااوم بودها.
لي تت كاريا-كاريا اريستوتيليس يڠ هان مشهور نيبق بڠسا بارت لم ماس ڽو.
اڬوسين ك د اڠڬڤ سباڬو اوريڠ توه يڠ ڤاليڠ هايي دالم ڬرجا.
سلاما ليبيه دري سريب طان، هان كاوه سابوه توليسن لاتين تنتڠ فيلوسوفي ڠن تيولوڬي يڠ هان ڬأوڤاكيك توليسن ڬوبڽن اتوا ڬاولك ڤنداڤت ڬوبڽن.
ڬوبڽن ك جاوت كاو ڤناسهات راج ڤد كاورجاون اوستروڬوته بق طان ٥١٠.
ڬاو توليه شرح اتاوه كتاب-كتاب ڽو لم كتاب عيسىڬوڬي اوليه ڤورڤهيري ﴿شرح ترهادڤ كلومڤوك﴾.
نيبق زامياون ڽو، مونچول كاوه ڤميكيرن-ڤميكيرن يڠ هان جروإيه لاڬي ڤرتاڽان ڤكاوه توهن سڠاج ڬاو تقديركن سساورڠ جاوت ك لميت دان سباهاڬين اوريڠ لاان جاوت مڠالمي كأڬاڬالن.
ڤاو كاوه يڠ نا لم توبوه عيسى ڽو سام دڠين توبوه اصلي جيه؟
لم ڤريود ڽو كاوه لياو تت ڬاوبري ڤڠ اونتوق جق سيكولا.
ليهڽن دمييوڤ ڤيمڤينن ست. ابو ﴿سكيترن طان ٩٨٨-١٠٠٤﴾ ترجاديله ڤرباءيقن يڠ راياييوق نيبق ڬرجا ڽن سمڤو ان فلواري ڬاو عالمي ماس كامسان يڠ كدوا.
ڤونچق ڤنموان كمبالي تنتڠ فيلوسوفي يوناني ناكياوه نيبق ابد ك ١٣.
سيدرو راج يڠ راييك كواس دري بڠسا نورمان ڬاوكومڤوي اوريڠ-اوريڠ چاروڠ دري ماچم باڬو دايره منوجو دايره ڬوبڽن سباڬو تندا بهواسجيه اوق نورمان دبوه يوم.
لي تت كمڤوس-كمڤوس يڠ ماجو بق كوتا-كوتا راياييوق دي ايروڤا ڤد ماس ڽن، دان ڤاستور-ڤاستور ڬرجا ك مولاي ڬاو ماڤراڠ اونتوق ڬاو ربوت كواس اتاوه ڤوليتيك دان ايلمي ڤڠتاهوان بق تيڠه-تيڠه كهيدوڤن ڽن.
البرتوس مڬنوس دڠون تومس اقوعناس ناكياوه ڤرواكيلن دري اوريڠ-اوريڠ دومينيق يڠ دڠون جالن يڠ ليچيك ڬاو ڬابوڠ راسيوناليسمى يوناني دان اليرن كريستين يڠ مڠحاصيلكن فيلصفات كاتوليك.
"اقوعناس ڬاو ڤاوده بهواسجيه د ڬوبڽن ممڤو اونتوق ڬاو ڤأڬابوڠ فيلصفالفيلصفات اريستوتيليس نامون هان رهوايت لم سابوه هاي ڽن ڬاو سيوبوت لي ابن رش سباڬو ""ايرورس""."
مسئله دش: فيلسوف کلاسک ن كوه ڬو ڤورتاڽاكن تونتڠ اصل اصول دش دان ڤرمسئلهن جيه ن كوه ڤاكون توهن ڽڠ مها سڬال-ڬالا جيه ڬو ڤوڬوت سيستم مونن، ڤوميكيرن لاڬ ڽو ڤهون مونچول ن بق ابد ڤرتڠهن۔
نامون، مولاي ابد ك ڤاوت بلاه سمڤو ان ستروس جيه، ڤڠڬوناان السن ماتيماتيس لم فيلصفات اصلي ڬاوبوك را اوه اونتوق كماجوان ايلمي ڤڠتاهوان موديرن.
ڤد زامياون سيڬوهلوم ڽو، ڤنوليه كتاب لاڬي ڤتر ايبيلرد ڬاو تاوموليه شرح تاونتڠ كتاب اولد لوجيق ﴿كاتڬوري اريستوتيليس، ڤاومهامن، دان عيسىڬوڬي دري ڤورفيري﴾.
(کات "نتنتيونالتي’ ڬو ڤاكق لوم اوليه فرنذ برنتانو سباڬو سبواه روجوعکن كو ماس ابد ڤرتڠهن)۔
"""فيلصفات رينايسنس"" ناكياوه ڬاو ڤاكيق لي اوريڠ-اوريڠ چاريڠ لم بيديڠ سيوجاره اونتوق مروجوك كاو زامياون يڠ تيڠوه برلڠسوڠ د ايروڤا كيرا-كيرا بق طان ١٣٥٥ سمڤو طان ١٦٥٠ ﴿تڠڬاي نا كموڠكنن ماوبه اونتوق دايره لاان﴾."
توليسن-توليسن اريستوتيليس يڠ جاوت كاو داسر اونتوق ڤاهم فيلصفات هان كوريڠ ساڬي واتي ماس ڤمبهارون اوريڠ ايروڤا، لي تت-تت توليسن سرتا ڤركاتان-ڤركاتان ڬوبڽن يڠ د اوبه ك دالم بهاس لاتين دان ك دالم بهاس اوق ڽن.
يڠ ڤلاڠ اخي ناكياوه سام دڠن ڤرديبتن موديرن دمان ڬاو اوجي ڤرو كونترا معنى اتوا ڤوسيسي دري سابوه-بوه فيلصفات ترتنتو.
ڤلاتو اواي ڬاو تاڤاو چومن كارنا دوا ستڠيه ڤرچاكاڤن نيبق ابد ڤرتڠهن، نامون د ڬوبڽن منجادي ڬاو تاڤاو لي مندوم اوريڠ د نڠڬرو إيطاليا بق ابد ك ليميڠ بلاه كران حاصيل دري ترجماهن ك دالم بهاس لاتين، ناكياوه كاريا سرتا توليسن جيه ڬاو ترجامه سچارا لياوڠكڤ اوليه مرسيلياو فيچينو د نڠڬرو فلورينس بق طان ١٤٨٤.
هان مندوم اوريڠ نيبق ابد ڤمبهارون ايروڤا ڽن ڬاو چونتوه مندوم يڠ ڬاو ڤاوڬيت دان ڬاڤاييوڬه لي ڤلاتو، نامون ڤيتريج ڬاو سمڤأيكن كاو مشاركت راماي تنتڠ ڤلاتو دمان ڤد ماس ڽن "كنون' ﴿سبواه ماس يڠ اڠڬڤ ڤويسي اوريڠ-اوريڠ يڠ مڠانوت ڤاهم-ڤاهم ڤاڬن بهاي دان هان ڤنتيڠ﴾، "كنون' ڽن ترجادي چيت كاو اتاوه فيلصفات.
ڤرڬرقن-ڤرڬرقن لاان دري فيلوسوفي يوناني كونو ڬاوتاموڠ تاوم دالم ڤمبهاسن يڠ سهاروس جيه.
كادأن لاڬي ڽو ناكياوه دسببكن اوليه منيڠكتجيه تاوكانن ڤد ماس ابد ڤمبهارون ايروڤا دمان لي تت اوريڠ-اوريڠ چاريڠ يڠ ڬاو سميك بهواسجيه ڤمباڬين يڠ ڬاو ڤڬاوت لي تومس هان بيوتوءي، دان بهواسجيه ڤريلاكو ڽن ناكياوه هاي يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ دان مروڤاكن بهاڬين دري مورل.
لاڬي تا كلان جينو، د اوق ڽن ڬاڤاييوچاي بهواسجيه فيلصفات جاوت ڬاو جاولسكن دڠون ايلمي ڤأڬاه هاب.
نيبق طان ١٤١٦-١٤١٧، ليونردو بروني، بودياوان سيريتا ڤميمڤين نڠڬرو فلورينس، ڬاو ترجامه اولڠ ايتيكا اريستوتيليس ك دالم بهاس لاتين يڠ ليبيه ڬمڤڠ د موڤهوم لي خلايق راماي.
ن كاوه فيلصفات سهاروسجيه هان ڤايه ڤاكيق كات-كات خصوص درڤد فيلصفات ڽن درو اڬر ليبيه موده ڬاو باچ لي اوريڠ مندوم.
ديسيدرياس ايراسموس، ناكياوه سيدرو بودياوان بلندا، يڠ ڤسياڤ بهاڬين يوناني اريستوتيليس، دان اخي جيه ماوڠاجر فيلصفات بق كمڤوس هاروس ڤورا-ڤورا هان ڬاو تاڤاو يوناني.
ستله ڬاو ڤاوتاونت ناكياوه بهاس إيطاليا ڽن بهاس يڠ ڬيت اونتوق تا ڤدڠ ديثكوسي فيلصفات، نا ڤاديم-ڤاديم بوه اوسها منوجو ك اره ڽو مونچول، تراوتما بق طان ١٥٤٠ دان ستروس جيه.
اداله ك تا تيها لي ڬاو تڽو مندوم ناكياوه كبيبسن اونتوق تا ڤوبوت سابوه هاي اكن تروس نا، ﴿سباڬو چونتوه، ڤرتوكرن ڤميكيرن انتارا ايراسموس دڠون مرتين لوطار﴾، بهواسجيه اوريڠ-اوريڠ چاريڠ دري بڠسا سڤنڽول ڽن ناكياوه ساڠتله ترتاريق كاو ڤاوميكيرن بڠساون، دان ناكياوه بهواسجيه ملاوان اكن ڬواي هاسيلكن كاريا سسترا نيبق ابد ك نم بلاه ﴿ڤاو كاوه ڽو نا ايذين اتوا هان ايذين؟﴾.
ڬيتڽو مندوم هنجاوت له تووو بهواسجيه لي ثات فيلسوف بق ماسڽن ناكياوه اوريڠ كريستين نومينل يڠ هان شليه، ناكياوه بهواسجيه نيبق ابد ك نم بلاه ڽن ترجادي ريفورماسي بڬي اوريڠ ڤروتيستن دان اوريڠ كاتوليك، دان ناكياوه ڤونچق فيلصفات رينايسنس اياله نيبق زامياون ڤراڠ لهي ڤلوه طان ﴿١٦١٨-١٦٤٨﴾.
لم كسيمڤولن جيه، لاڬي كجادين-كجادين لاان دالم سجاره، اليرن فيلصفات رينايسنس هن ڬاو با سسواتو يڠ بارو دان جوڬ هان ڬاو سمبوڠ هاي يڠ ك ريتوه طان ك ليكوت ك ڬاو سيمڤولكن اوليه اوريڠ-اوريڠ اواي.
فيلصفات موديرن ناكياوه فيلصفات يڠ بركمبڠ لم ماس موديرن يڠ نا هوبوڠن دڠون موديرنيتس.
بق ابد ك-١٧ دڠون ١٨، توكوه-توكوه راياييوق دالم فيلصفات، ايڤيستومولوڬي، دڠين ميتافيسيك ترباڬي كاو دالم دوا بوه كوبو.
"ڤارا ""ايڤيريچيس"" ڬاڤاييوڬه بهواسجيه ايلمي ڤڠتاهوان دمولاي دڠون ڤڠالمن سچارا ايندرا."
توكوه-توكوه ڤنتيڠ دالم فيلصفات ڤوليتيك ترمساوق كاوه تومس هوبيس دان جن-جيكوايس روزياو.
كن ڬاو ڤڬاوت ريوه ترهادڤ فيلصفات نيبق نڠڬرو جرمان بق اواي ابد ك سيكوريڠ بلاه، ڬاو مولاي دڠون ايدياليسمى نڠڬرو جرمان.
كرل مرق ڬاو چوك فيلصفات سجاره يڠ ڬاو خان لي هيجيل دان جوڬ ڬاو چوك ايتيكا امڤيريس يڠ ڬاو ڤاكيق اوليه بڠسا ايڠڬريه، الاوه ڽن ڬاو اوبه ڤاوميكيرن هيجيل لم بنتوق ماتيريالاس يڠ كڠ، دان ڬاوتاوتاڤكن داسر دري ايلمي سوسيال.
ارطار سكوڤانهاءور ڬاو ڤاكيق ايدياليسمى اونتوق ڬاو چوك كسيمڤولن بهواسجيه دوڽ ڽو چومن تمڤت برهوبوڠن ڬمبا-ڬمبا دڠين كايڠينن-كايڠينن يڠ هان اخي، دان جوڬ د ڬوبڽن ڬاو دوكوڠ اتيئسمى دان ڤسيميسمي.
ڬاو ڤأڬاه لي ديسكريث بهوسجيه اجرن-اجرن ميتافيسيق سكولستيق ڽن ناكياوه لي ثات يڠ هان برمعنى دان ڽن اداله سبواه كسالهن.
د ڬوبڽن ڬاو چوبا اونتوق ڬاو تولق سباڽق موڠكن ڤاو يڠ ك ڬاو ڤاوچاي، اونتوك ڬاو ڤاويقين درو كالاو جيه ك ڬاوتاڤاو اكن هاي ڽن.
دڠون ڬاو ڤاكيق ڽو سباڬاي داسر، ڬاو باڠون تاوم ايلمي جيه.
اليرن هيستوريسمى ڬاو اكوا ڤران درڤد ڤڠالمن، تاڤي ناكياوه اليرن ڽن بربيدا دڠون اليرن امڤيريسمى يڠ ڬاو اڠڬڤ داتا سينسوري هنجاوت تا ماڤهوم ماونيو هان تا ڤاكيق داتا كوندسي دان هيستوري بوديا بق تاومڤت ڤاورتي ڽن تا ڤوبوايت.
"ڤاوميكيرن امڤيريسمى ڽن ناكياوه ڬاوت تت دڠون ڤاوميكيرن بهواسجيه بيو ""تابياركن داتا يڠ تا اماتي ڽن ڬاو سيمڤولكن ك درو""، سداڠكن ڤاوميكيرن لاان هان ڬأوڤاكيك دان برتنتاڠن دڠون ڤاوميكيرن ڽو."
دڠين كات لاان: امڤيكليسمى ناكياوه سبواه كونسيڤ يڠ هاروس د ڤأڬابوڠ دڠين كونسيڤ لاان، كتيك ك ڬاو ڬابوڠ دوا مك اكن نا كموڠكنن اونتوق نا سبواه ڤربيداان انتارا ڤاوميكيرن-ڤاوميكيرن يڠ ڬيت سباڬو داسر ايلمي ڤڠتاهوان كونتيمڤورير.
جاوت تا خاييون منوروت ايڤيستومولوڬي، ايدياليسمى ڽن ناكياوه ڬاو ڤاو توڽوق ك تڽو بهواسجيه نا كراڬوان لم درو تاوه اونتوق تا تاڤاييو هاي-هاي يڠ هان ماوسڠكوت دڠون فيكيرن.
هاي ڽو منجيلساكن بهواسجيه اساي دري تيوري ڽن ناكياوه دري سبواه ڤرلاكوان يڠ كمودين تيوري ڽن ڬاو ڤاكيق باليق اونتوق ڤرلاكوان ڽن، ڽو كاوه يڠ دسبوت كڤينترن ڤركتيك.
توليسن بريان لياتر ﴿٢٠٠٦﴾ دڠون جودول فيلصفات "اناليتيق" دان "كونتينينتل".
فيلصفات كونتيمڤورير اداله زامين ڽو لم سيوجاره فيلصفات بڠسا ايروڤا، دمولاي نيبق اواي ابد ك-٢٠ دڠن منيڠكت جيه اوريڠ-اوريڠ اهلي دالم ڬاو ڤوبوت سواتو حال دان دتنداا چيت دڠون كمونچولن فيلصفات اناليتيق دان كونتينينتل.
ڠڬرو جرمن ناكوه نڠڬرو ڤهون ڽڠ ڬو ڤولاجاري سچارا سيريوس تونتڠ فلسافت۔
ليبيه جياوه لوم اوك، هاسي كاريا فيلسوف-فيلسوف يڠ ڬيت تت جراييوڠ ڬاو ڤڬت اونتوك اوريڠ د لوا ليڠك فيلصفات، هن سام لاڬي ايلمي لاان يڠ ڤڬت بوكو دان كورن جاوت لاڬوت تت اتوا هاسي كرجا اوق ڤيليم دڠين توجوان اونتوك ڬاو ڤاوتوري هاي يڠ علميه ك مشاركت عموم.
تيڤ-تيڤ باڬين ڬاو اتو ڤرتموان تاهونن يڠ راياييوق تت.
نيبق ساله سابوه كريجا اورڬانيساسي ڽو ناكياوه ڬاوبري ڤڠهرڬان-ڤڠهرڬان ترتيڠڬي ك مندوم ڤروفيسي.
"ناكياوه ڤركمبڠن ڽو برادا دالم ماس يڠ سابن دڠون ڤاوميكرن ڬوتلوب دان برترند رازيل يڠ ڬاو بوك جالن اونتوق ميتودي فيلصفات جنيس بارو برداسركن ڬاو ڤاولجاري بهاس دڠون ڬاو ڤاكيق لوڬيك موديرن ﴿مك اصطلاح جيه ناكياوه ""فيلصفات اناليتيق""﴾."
"ڤاديم-ڤاديم درو فيلسوف لاڬي ريچرد رورتي دڠين سايمون ڬلنداينيڠ برڤنداڤت بهواسجيه ڤمباڬين ""اناليتيق-كونتينينتل"" ڽو مندوم هان سسواي دڠون ايتيكا."
اله ڽن، فيلسوف اناليتيق دڠين كونتينينتل ڽو بربيدا ڤنداڠن تاونتڠ هاي-هاي ڤنتيڠ دان هاي-هاي يڠ برڤڠاروه كڤد تيڤ-تيڤ بوديا فيلسوف-فيلسوف سلانجوتڽ.
ناكياوه فيلصفات اناليتيق دان كونتينينتل مروڤاكن دوا بوه هاي يڠ بربيدا اله زامياون كنت، فيلصفات كونتينينتل ليبيه تربوك لم ڬاوتريمنڬ فيلسوف-فيلسوف الاوه زامياون كنت اتوا ڤرڬرقن-ڤرڬرقن ڤنتيڠ لم فيلصفات كونتينينتل، نامون مندوم هاي ڽو هان برلاكو لم فيلصفات اناليتيق.
مك، فيلصفات كونتينينتل ليبيه ك اره هيستوريسمى سداڠكن فيلست اناليتيق ليبيه ڬاو ڤاكيق فيلصفات لم ڤرمسئلهن يڠ بيدا-بيدا، جاوت تا ڤاولجاري مسكيڤون هان جله هيستوريس جيه.
سيكولا-سيكولا اورتودوك س ناكياوه مونچول فون تت نيبق ماس انتارا ڤرمولأن كامين ايرا دڠون كراجاون ڬوڤتا.
تراديسي فيلصفات كاڬامأن ڽو اوك ڬاو كلومڤوقن سباڬو هيندو.
اوريڠ-اوريڠ چاريڠ دري بڠسا بارت ڬاو اڠڬڤ هيندويسمى ڽن ناكياوه ڬابوڠن دري برباڬو مشام بوديا ڠن تراديسي اوريڠ-اوريڠ اينديا دڠين اوك يڠ لي دان هان سيدرو اوريڠ يڠ ڤاوڬيت.
ڤارا فيلسوف-فيلسوف اينديا ڬاو كاومبڠكن سابوه سيستم ڤنالارن لوڬيك ايڤيستومولوڬي ﴿ڤرامان﴾، ڬاو ڤاولجاري برباڬو مشام توڤيق لاڬي اونتولوڬي ﴿ميتافيسيكا، براهمن-اتمن، سوڽتا-اناتا﴾، تاومڤت مرونو يڠ ڬيت ﴿ايڤيستومولوڬي، ڤرامانس﴾ سيستم نيلاي ﴿اكسياولوڬي﴾، دان جوڬ ڬاو ڤاولجاري توڤيق-توڤيق لاان.
ڤركمبڠن سلانجوت جيه ترماسوق كاوه ڤركمبڠن تنترا دان ڤركمبڠن ڤڠاروه اسلام-إيران.
ڽيا ڬاوتريمياوڠ ڤاوت ڤرامانس سباڬو چارا اونتوق ڬاوتونتوت الم، ڤاوت بوه ڽن ناكياوه ڤراتيقسا ﴿ڤرسيڤسي﴾، انومان ﴿كسيمڤولن﴾، اوڤمانا ﴿ڤربنديڠن دان انالوڬي﴾ دان سبدا ﴿هاب درڤد اهلي-اهلي يڠ مشهور﴾.
فيلصفات ڽ ڬاو اڠڬڤ بهواسجيه دوڽ ڽو جاوت ڬاو ڤاو اوبيت سمڤو جاوت ك ڤارامانو ﴿اتوم﴾، يڠ مان اتوم ڽن هنجاوت دهنچوركن، هنجاوت دڤيسه، دان نا رواڠ خصوص يڠ ڬاو سبوت "سمول" ﴿انو﴾.
اوك جيه ۏاسيسيكس ﴿سرضارا دان اودايان دڠين سيۏادتيا﴾ ڬاوتامه لوم سابوه تاوق ياايت ابحاۏ ﴿هان ووجود﴾.
دكرانكن فوكوس اوق ڽن اداله ڬاو ڤاولجاري دان ڬاوڤهامي سچارا ترتوليس، ميممسا ڬاو ڤاوڬيت سابوه تيوري فيلولوڬي دان فيلصفات بهاس يڠ بري ڤڠاروه كڤد سيكولا-سيكولا د اينديا لاان.
يڠ ڤاوڬيت فيلصفات جين ڽو هان سام دڠون يڠ لاان جيه ناكياوه سباڬو برايكوت : دوا بوه ڤيكيرن لم سابوه توبوه، ڬاو تولق توهن يڠ مها كواس، كرم، عالم سمستا يڠ ابادي دان هان ڬاوچيڤتا، هان سبواه ككراسن، تيوري برباڬو مشام جنيس كبنرن، دان جوڬ اخلاق برداسركن كبيبسن جيوا سيدرو اوريڠ.
هاي ڽو كاوه ڬي سبوت سباڬو موديل دري فيلصفات ليبرال كران ڬاو اڠڬڤ بهواسجيه كبايكن ڽن ريلاتيف دان لي بنتوق، دان جوڬ كران جاوت تا ڤأڬابوڠ ڤاوميكيرن-ڤاوميكرن لاان يڠ برأصل دري فيلصفات لاون.
فيلسوف چرۏاك لاڬي بريهسڤتي ناكياوه ساڠتله كريتيس ترهادڤ اليرن-اليرن فيلصفات بق ماس ڽن.
فيلوسوفي بوديا ناكياوه ليبيه مندوميناسي اونتوك دايره تيبيت دان نڠڬرو-نڠڬرو دي اسيا تڠڬارا لاڬي سري لنك ڠن بورم.
نيبق اخي جيه، تراديسي فيلصفات اوريڠ-اوريڠ بودها ڬاو ڤاوڬيت سبواه فينومينا ڤسيكولوڬي يڠ روميت يڠ ڬاوبري نن "ابهيدهرما'.
"تراديسي ڽو كاوه يڠ بري سومبڠن ترهادڤ ڤاو يڠ ڬاو خان ""ڤروبهن ايڤيستومولوڬي"" دالم فيلصفات اوريڠ اينديا."
اناڬاريك ذرماڤالا (١٨٦٤–١٩٣٣) دان اوروڠ امريك ڽڠ ك ڬو توبة، هنري ستل اولچوتت، اوروڠ چينا موديرن، تايك ساو ﴿١٨٩٠-١٩٤٧﴾، يين شن ﴿١٩٠٦-٢٠٠٥﴾، اوريڠ چاريڠ دري سيكولا زين، د.ت. سوذوكي، ڠون اوريڠ تيبيت ڬيندون چوفيل ﴿١٩٠٣-١٩٥١﴾ ناكياوه اوريڠ ڽن بن-بندوم اداله توكوه-توكوه اڬام بودها موديرن.
انتروڤولوڬي ڽن ناكياوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تاونتڠ ڤريلاكو مأنسي، بيولوڬيس مأنسي، بوديا دان مشاركت، نيبق زامياون ڽو دان زامياون يڠ ك ليات، ترمساوق له ماس لالو اومت مأنسي.
ايلمي يڠ ممڤلاجري تاونتڠ ڤركمبڠن مأنسي سچارا بيلوڬيس ڬيتوري سباڬو ايلمي انتروڤولوڬي بيولوڬيس اتوا انتروڤولوڬي فيسيكا.
نا ڤاديم-ڤاديم بوه ڤركومڤولن يڠ د ڤاوڬيت لي اهلي-اهلي انتروڤولوڬي.
كتيك لميت هان ڬاو اڠڬڤ لي اوليه نڠڬرو ڤرانچيس بق طان ١٨٤٨، سوسيايت ڬاو تيڠڬاي.
منوروت اوق ڽن، كاريا چركيس دروين يڠ برجودول اوريجين اوف سڤيسيايس اداله سبواه ڤينچيرهن ترهادڤ مندوم هاي يڠ ك ڬاوچوريڬاي لي اوق ڽن.
ناكياوه ترلالو بورو-بورو اونتوق ڬاو م بوكو ڽن لم ايلمي سوسيال.
"معنى جيه ك ماوبه جاوت كاو """ڤاولجرن تاونتڠ كلومڤوك مأنسي سچارا كسلوروهن دان سچارا دتال دان جوڬ هوبوڠن انتارا عالم دوڽ دڠون مأنسي""."
د ڬوبڽن يڠ منموكن ڤوست اوتاق مأنسي يڠ اتو تانوياي ڤأڬاه هاب، بهاڬين لم اوتاق ڽن جينو ڬاوتاڤاو سباڬو بروك يڠ ڬاوبري نن ڬوبڽن.
دوا بوه جيليد تراخير ڬاو ڤاوتاوبيت اله ڬوب ڽن ماونيڠڬاي.
تت-تت ڬاو تاوكنكن لي ڬوبڽن بهواسجيه ڤبندڠن داتا ناكياوه هاروسله امڤيريس، يڠ د كومڤولكن ملالوءي تا چوبا-چوبا.
ويتز ناكياوه مميليقي ڤڠاروه يڠ راياييوق ترهادڤ اوريڠ ايڠڬريه يڠ ڬاو ڤاولجاري تاونتڠ بڠسا-بڠسا لم دوڽ.
واكل دري سوچيتي ڤرنچيس ڬو ڤوكالون حاصيل جيه، سدڠ بروچا هن۔
سوڬولوم جيه، ايدورد ڬو اکوي درو كوه سباڬو اوروڠ ڽڠ اهلي دالم بيدڠ بڠس-بڠس دان جوݢ ڬو اکوي درو كوه سباڬو انتروڤولوڬ۔
ڤروتس يڠ ڤلاڠ ڬاوت ناكياوه تاوك دري مشاركت برلين كڤد انتروڤولوڬي، انتولوڬي دڠون زامياون ڤرا سيوجاره ﴿١٨٦٩﴾ يڠ ڬاو ڤدوڠ اوليه رودولڤه ۏيرخاوو، يڠ ڬاوت ڬوبڽن كران هاب هان ڬاوت ترهادڤ كااوم ايۏواولوسياونيس.
اهلي-اهلي تيوري يڠ ڬاوت اداله ميليق اورڬانيساسي ڽن.
ناكياوه تاوك سابوه ايلمي يڠ ڬاو خان انتروڤولوڬي ڤركتيس يڠ معنى جيه ڤڠڬوناان ايلمي-ايلمي چارا-چارا انتروڤولوڬي اونتوق ڬاو ڤساولسو سابوه مسئله: چونتوه، كوربن يڠ ك ڬاو تانوم لم كوبو اكن ڬاو ڤاو مونچول اركياولوڬ فورينسيك اونتوق ڬاو ڤاوڬيت ڤقابن كوربن ڽن ماونيڠڬاي.
ڽو كاوه سابوه هاي يڠ ساڠت ڬاوت نيبق نڠڬرو اميريك، مولاي دري ڤميكيرن بواس يڠ ڬاو لاون ڤميكيرن راسيس ابد ك-١٩، ملالوءي دوكوڠن مرڬرايت مد تنتڠ كستارأن جندر دان كبيبسن سيكسوال، سمڤو كريتيك ساعت ڽو تنتڠ ڤمبنتاين ڤاسك كولونيال دان ڬاو ڤاوتوري تنتڠ مولتيكولتورليسمى.
لي تت-تت تا ماورومڤوك بوديا بڠسا ايڠڬريه دالم بريتانيا راي دان نڠڬرو-نڠڬرو ڤرسماقمورن اوق ڽن.
انتروڤولوڬي بوديا ناكياوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تنتڠ ڤربنديڠن برباڬو چارا اوريڠ-اوريڠ ڬاو موڤهوم دوڽ سكيتر جيه، سداڠكن انتروڤولوڬي سوسيال ناكياوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تاونتڠ هوبوڠن انتارا سيدرو-درو اوريڠ دڠون كلومڤوك.
هان كاوه ڤربيداان يڠ مطلق انتارا دوا بوه ڽن، من دوا ڬاوه ساليڠ برتومڤوك سمڤو ان تيڠكت اتاوه.
ڤروييك ڽو كسريڠن د تامڠ دالم بهاڬين ايتنوڬرافي.
تا اماتي اوريڠ-اوريڠ يڠ ايكوت ڤنليتيان ناكياوه سابوه ميتودي داسر دالم ايلمي انتروڤولوڬي سوسيال بوديا.
ايلمي انتروڤولوڬي سوسيال بوديا ڽن كاوه ايلمي يڠ ڬاو چوك فوكوس اوتام بق هوبوڠن ككلورڬان دان اورڬانيساسي لم مشاركت كران دوا بوه ڽن صفة جيه سام بن سابوه دوڽ.
ايتنوڬرافي ڬاو اڠڬڤ بهواسجيه ڤڠالمن فون دان كادأن سوسيال ناكياوه ساڠت تت ڤنتيڠ.
ايلمي يڠ ڬاو ڤلاجري تنتڠ موسيق دري برباڬو بوديا جاوت ڬاو ڬوناكن لم برباڬاي ماچم اوروسن سڤرتي ناكياوه اوروسن بلاجر مڠاجر، اوروسن ڤوليتيك، اوروسن بوديا، دان لاان سباڬو جيه.
ايلمي ايكونومي انتروڤولوڬي تتڤله ڬاو بوه فوكوس بق جوال بلي بارڠ.
"بهاڬين فون نيبق هاي ڽو ڬاو بوه ڤرهاتين ليبيه لنجوت كاو اصطلاح مشاركت ""ڤرا-كاڤيتاليس"" يڠ برلندسكن ڤنداڠن ايۏولوسياونير ""سوكو""."
ڤاكين كاوه اوريڠ يڠ نيوق ڬاو اوبه سسواتو هاي هن ڬاوتم مرونو دري سجاره دان ڤلاجرن يڠ جاوت تاچوك دري سيوجاره ڽن؟
ڬاو تڽو ناكياوه تا ميليكي دوا بوه كلوارڬ يڠ هان سام دالم سابوه هوبوڠن ككلوارڬان.
انتروڤولوڬي ناكياوه سرڠ ترليبت دڠون اوريڠ-اوريڠ يڠ ڬاو انوت ڤاهم فيمينيسمى يڠ كن برأصل دري بوديا بارت، كران نيبق اوق ڽن ناكياوه ڤربيداان ڤنداڠن دان ڤڠالمن دڠون اوريڠ-اوريڠ فيمينيس يڠ برأصل دري ايروڤا، اميريك، اتوا نڠڬرو لاان.
"انتروڤولوڬي ڤوليتيك ناكياوه ڬاو ڤاولجاري تنتڠ ڤوليتيك لم مشاركت يڠ هان نڠڬرو، هاي ڽو فون بركمبڠ بق طان ١٩٦٠ سمڤو ان اينو هت: انتروڤولوڬ ك مولاي ليبيه لي ڬاو ڤاولجاري تنتڠ سيستم مشاركت يڠ ""روميت"" سباڬو هاسي كحاضيرن سبواه نڠڬرو، بيروكراسي، دان ڤاوكن د تامڠ او دالم توليسن ايتنوڬرافي دان كجادين لوكل."
يڠ كدوا، انتروڤولوڬ ك ڬاو مولاي چيت اونتوق ڬاو كاومبڠكن ايلمي يڠ فوكوس نيبق نڠڬرو دان بادن يڠ كلولا نڠڬرو ﴿دان جوڬ ڬاو بوه فوكوس بق هوبوڠن انتارا بادن ڤوليتيك فورمل دان اينفورمال﴾.
كادڠ-كادڠ هاي ڽن ڬو ڤوتاموڠ ل کلومڤوق سوسيال بودايا، دان كادڠ-كادڠ چهت ڬوڤوتاموڠ ل کلومڤوق بودايا ماترياليستيق
ڽو كه ناكياوه سابوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تنتڠ سجاره سوكو-سوكو يڠ موڠكن منتيڠ نا اتوا هان لي سمڤو ان اينوهت.
"برباڬو مشام ڤروسيس سوسيال لم نڠڬرو بارت دان جوڬ ڤروسيس سوسيال بق نڠڬرو يڠ ڬاو خان "نڠڬرو دوڽ ك لهي" ﴿نڠڬرو دوڽ ك لهي ناكياوه ڬاو تاريق ڤاورتين انتروڤولوڬ﴾ ك ڬاو تاريق اوريڠ-اوريڠ يڠ ""اهلي دالم بوديا بڠسا لاان"" ليبيه تو اواي روموه درو."
هاي ڽو ناكياوه مروڤاكن ڬابوڠن برباڬو مشام چابيڠ ايلمي ڤڠتاهوان لاڬي انتروڤولوڬي، ايتولوڬي، كدوقتران، ڤسيكولوڬي، كدوقتران هيوان دان ذولوڬي.
ڽو كاوه اداله سبواه ستود تاونتڠ مأنسي ڤوربا يڠ ڬاو تاوم بوقتي فوسيل هومينيد لاڬي توليڠ ڠن تاڤق كاكي يڠ ك جاوت كاو بات.
نيبق طان ١٩٨٩، سكلومڤوك اوريڠ چاريڠ بق بيدڠ انتروڤولوڬي يڠ برأصل دري نڠڬرو ايروڤا دان اميريك ڬاو بنتوق سابوه ڤركومڤولن يڠ ڬاو سبوت سباڬو اييوروڤيان اسوشيايسيياون اوف سوسييايل انثروڤولوجيس ﴿اياسا﴾ يڠ جاوت كاو ڤركومڤولن باڬي مندوم انتروڤولوڬ يڠ ڬاو كاورياوجا لم نڠڬرو ايروڤا.
ڽو كاوه سابوه ڬاڬسن اونتوق تا ايڠت بهواسجيه بوديا ڽن هنجاوت تا بوه ڤنداڠن ملالوءي جنيس ڤنداڠن لاان، ملاءينكن اونتوق تا اوجي دڠين تا ڬوناكن اصطلاح-اصطلاح بوديا ڽن كيدرو.
فرينس بواس ڬاو تولق سچارا تربوك اميريك اونتوق ڬاو ايكوت ڤراڠ دنيا فون، الاوه ڤراڠ دنيا فون، ڬاو ڤاوتبيت سابوه ناريت ڬسا تنتڠ كايكوثيرتأن ڤاديم درو اركياولوڬ اميريك دالم حال سڤياونسي دڠون ڬاو ڤاكيق تيتيل ساينتيس.
ناكياوه نيبق واتي يڠ برسمأن، ديۏيد ه. ڤرايس يڠ ڬاو كاوريجا سباڬو انتروڤولوڬ اميريك سلاما ڤراڠ ديڠين ڬاوبري لاڤورن دڠن جيلايه بهواسجيه نا ڤاديم-ڤاديم درو انتروڤولوڬ يڠ هن ڬاوبري كاوريجا لي كارنا نا ب اوق دوكوڠن ك كااوم كومونيس.
ڬاو تت لي ك كڤوتوسن-كڤوتوسن تاونتڠ ڤراڠ لم برباڬو مشام بنتوق يڠ ك ڬاوسهكن بق مشاوره تاهونن يڠ ڬاو ڤڬت اوليه ڤركومڤولن انتروڤولوڬ اميريك اتوا اميريكن انتروڤهولوجكل اسوشياشياون ﴿ااا﴾.
اسوسياسي سوسيال انتروڤولوڬ نڠڬرو ايڠڬريه دان نڠڬرو ڤرسماقمورن ﴿اسا﴾ ك ڬاو ڤأڬاه بهواس جيه نا جنيس-جنيس بيسيسوا يڠ سچارا ايتيس بربهاي.
ساله سابوه تندا دري انتروڤولوڬي ناكياوه هاي ڽن چنديروڠ اونتوق ڬاو سديا ڤنجلسن يڠ سابوه تاونتڠ سابوه كادأن دان جوڬ ڬاو جاولسكن سابوه هاي برداسركن ڤاو يڠ ڬاو عالمي سيڬوهلوم جيه.
هوبوڠن يڠ ڬاوت ڽو انتارا، داتا يڠ ڬاو تاوم ملالوءي امتن نيبق لاڤڠن دڠون داتا يڠ ڬاو كومڤولكن ملالوءي لياو امتن لوكل، تاوتاڤ له جاوت ك سابوه هاي يڠ داسر دالم برباڬو جنيس انتروڤولوڬي لاڬي بوديا، بيولوڬي، ليڠڬوءيستيك، اتوا اركياولوڬي.
نيبق ڤنداڠن بيولوڬيس اتوا فيسيكا، اوكورن مأنسي، چونتوه ڬينتيق، داتا تاونتڠ نوتريسي جاوت ڬاو ڤاوتاوبيت لم بنتوق ارتيكل اتوا لم بنتوق كاريا علميه.
بوديا ڬاوڤيله-ڤيله جاوت ك ببراڤ بهاڬين منوروت تيڤي-تيڤي الت يڠ ڬأوڤاكيك، لاڬي اولدوان، مواونترين، اتاو ليۏالوسين سوڤاي جاوت ممبنتو اركياولوڬ ڠون انتروڤولوڬ به جاوت ڬيميڠرتي ڤو-ڤو منتيڠ يڠ جاوت كاو كچندروڠن اومت مأنسي بق ماس جامياون دلي.
نورما بوديا ڬاو اتو سيكڤ يڠ جاوت د تاوريموڠ لي مشاركت، دمان نورما ڽن نا ڬيسياودي اتورن اونتوك براخلاق، ڬاوسوق باجي، ڬاڤاييوڬه هاب، دان ڤقابن چارا برسيكڤ لم سابوه كادأن ترتنتو ڽن جاوت ك سبواه ڤاتوكن كاو مشاركت.
ڽو كاوه د تامڠ لم ڬولوڠن بنتوق ايكسڤريسيف لاڬي كسنين، موسيق، تاري، أوڤاچارا، اڬام، دان جوڬ تيكنولوڬي يڠ ڬاو ڤاكيق سهاري هاري لاڬي ماڬون، ماو اوتوه، دان چمچوڤ.
تيڠکت ماجو اتاوا هنا ماجو سبواه بودايا جوت چهت ڬو ڤاكق اونتوق ڬو ڤوبدا ڤورادابن دڠون مشارکت ڽڠ هنا ثت روميت۔
بوديا ماس ناكياوه بوديا يڠ مروجوك كاو بوديا يڠ سابي-سابي بارو دان سابي-سابي ڬاو ڤاكيق لي خلايق راماي، بوديا موديرن ڽو مونچول نيبق ابد ك-٢٠.
ڬاو ڤأڬاه لم ايلمي سوسيال بهواسجيه بوديا ماتيرياليسمى ڽن ناكياوه مونچول سباڬو عقيبة دري كادأن ماتيري مأنسي، هاي ڽو كارنا مأنسي ڤرلي ماتيري اونتوق ڬاو ماو اوديڤ، دان بهوا داسر دري بوديا ڽو اداله واتق مأنسي يڠ سابي ماو اوبه.
لم ڤڠرتين ليبيه لنجوت، الرن مولتيكولتولريسم تت ڬاو حرمتي اوديڤ-اوديڤ مخلوق لاين يڠ اوديڤ لم دوڽ ڽو دان جوڬ تت ڬاو بوه حرمت كڤد بوديا يڠ بيدا يڠ نا لم دوڽ ڽو.
نيبق طان ١٩٨٦، فيلسوف ايدورد س. كيسي ڬاو اوله، ""كات بوديا ڽن مميليقي معنى سباڬو تمڤت يڠ ك ڬاو تيڠڬلي لم بهاس ايڠڬريه ڤرتڠهن، كات ڽو لم بهاس لاتين سام دڠون كات كوليري، يڠ برمعنى "تيڠڬاي'، ڬاوروات، اوله، سيومبه، كولتوس، "دان سكت خسو جيه اونتوق يڠ بيوراڬم.""
"مكجيه ڤربيداان معنى انتارا ""كولتور"" دڠون ""سيۏيليزيشياون"" بياسا جيه ناكياوه ترسيرت باڬي تيايڤ-تيايڤ اوريڠ يڠ توليه بوكو والاوڤون هان ڬاو توليه ماونان."
ناكياوه كممڤوان ڽو مونچول دڠون ايۏولوسي سيكڤ موديرن مأنسي ٥٠،٠٠٠ طان يڠ ك ليكوت دان سيوريڠ ڬاو ڤأڬاه سباڬو حال يڠ اونيك باڬي مأنسي.
رن راود، يڠ ڤاوڬيت بوكو امبرتو ايكو، ڤياراي بواورداو دڠون جيفري چ. ايليكسيندير نا ڬاو اصول سابوه موديل ڤروبهن بوديا يڠ برلندسكن تونتوتن دڠون ڤرمينتأن، يڠ ڬاو ڤاو تاونت دڠن كڤينترن دان ڬاو دوكوڠ اتوا هان ڬيدوكوڠ اوليه ڤمرينته درڤد يڠ ڤاكيق بوديا ڽن.
رڤوسيسي بودايا ناكوه معنا جيه اداله کمبالي جيه کونسيڤ بودايا ل مشارکت۔
كونفليك سوسيال دان جوڬ ڤركمبڠن تيكنولوڬي بارو اوايت كاوه ك سابوه سابياوب ڤروبهن لم مشاركت دڠون بروبه جيه ديناميك سوسيال دان ڬاو ڤاوتوري بوديا-بوديا يڠ بارو.
كادأن ليڠكوڠن موڠكن چيت تا ڤاوتامڠ سباڬو سبب.
ڤراڠ يڠ ڬاو سيوبابكن اوليه ڤنچورين حاصيل عالم ناكياوه ڬاوبري ڤڠاروه كڤد ڤركمبڠن تيكنولوڬي دڠون ڤركمبڠن سوسيال.
"سباڬو چونتوه، ڬاي بڠسا بارت واتي ڬاو كلولا سبواه واروڠ بو ممونچولكن راس ايڠين تاهو دري بڠسا چينا كران بڠسا چينا ڬاو بوك ايكونومي اوق ڽن كاو ڤرداڬڠن انترناسيونل نيبق اخي ابد ك-٢٠."
ڬاو جاولسكن بهواسجيه هان ديواس سساورڠ كن ڬاو سيوبابكن اوليه كوريڠ ايلمي، تاڤي ڬاو سيوبابكن اوليه هن ايك ڬاو سيوميكي.
"ليبيه لنجوت لوم، هيردر ڬاو اصولكن سبواه بنتوق يڠ ليبيه لڠكڤ دري بيلدوڠ: "" اونتوك هيردر، بيلدوڠ ڽن ناكياوه سبواه ڤڠالمن يڠ لڠكڤ يڠ بري تندا يڠ ساليڠ بركاءيتن، دان بري تقايدي يڠ سابن ترهادڤ سابوه بڠسا."""
منوروت ڤاوندڤت اليرن ڽو، ناكياوه تيايڤ-تيايڤ كلومڤوك ايتيك ڬاو ميليكي ڤاوميكيرن يڠ بربيدا يڠ هان بندڠن دڠن ڤاوميكيرن كلومڤوك لاان.
ڬو اجوكن لي ڬوبڽن بهواسجيه ڤربندڠن علميه ترهادڤ مندوم مشاركت اكن سابوه ڤاومهامن بهواسجيه دوڽ ڽو ترديري دري هاي يڠ سام.
"چارا خصوص اونتوق ڬاو ماو اوديڤ، ڤاوكاوه سيدرو اوريڠ، ماس، اتاوڤون كلومڤوك."
"دڠون بهاس لاان، اد ""بوديا"" يڠ نا بق بڠسا ايروڤا نيبق ابد ١٨ سمڤو اواي ابد ١٩ ڽن كاوه مروڤاكن هاسي دري كهيدوڤن بڠسا ايروڤا يڠ هان جروح."
مڽو لاڬي ڽو چارا سيوميكي، مك سيدرو اوريڠ جاوت ڬاڤاييوڬه بهوا سابوه اتاو لي نڠڬرو لبيه ماجو درڤد نڠڬرو لاان دان سباهاڬين اوريڠ-اوريڠ ليبيه له بربوديا درڤد اوريڠ لاان.
كريتيكاس نيبق ابد ١٩، ناكياوه ڬاو تاوريمڠ ڤربيداان انتارا بوديا ماجو دڠون بوديا هان ماجو ڽو، تاوتاڤي اوق ڽن ڬي اييو بوديا ماجو سباڬو سبواه حال يڠ جاوت ڤرليه سيفت-سيفت داسر مأنسي.
نيبق طان ١٨٧٠، انتروڤولوڬ يڠ برنام ايدورد تيلور ﴿١٨٣٢-١٩١٧﴾ ڬاو ڤاكيق ڤاوميكيرن بوديا ماجو دڠون بوديا هان ماجو ڽو اونتوق ڬاو اصول سبواه تيوري يڠ ڬاو خان تيوري ايۏولوسي اڬام.
"اونتوك سوسيولوڬ جاورج سيميل ﴿١٨٥٨-١٩١٨﴾ بوديا ڽن ناكياوه مروجوق ڤد معنى ""ڤمبرين نام كڤد سابوه هاي يڠ ديلاكوكن اوليه مشاركت يڠ تله ڬاو ڤ ساهه اوليه سيوجاره."""
ناكياوه بوديا نون-ماتيريالايستيس مروجوك كڤد ڤميكيرن يڠ ڬاو خان هان وجود يڠ نا بق مأنسي تاونتڠ بوديا جيه، ترماسوق كاوه كڤد نيلاي-نيلاي، سيستم، هوكوم، نورما، اخلاق، بهاس، اورڬانيساسي، دان ترماسوق چيت اينستيتوسي، سداڠكن بوديا ماتيريال ناكياوه سبواه بوديا يڠ ماوروجوك كاو بوقتي فيسيق كاو سابوه بوديا دالم ووجود سابوه بندا دان ارسايتق يڠ ڬاو ڤڬت اتوا ارسايتق يڠ ڬاو ميليكي.
""سوسيولوڬي بوديا الاوه ڽن ""دتموقن كمبالي"" اوليه بڠسا ايڠڬريه سباڬو هاسي دري ""ڤروبهن بوديا"" نيبق طان ١٩٦٠-ان، يڠ ڬاو بوك جالن منوجو ڤندكتن ستروكتورليس دڠون ڤندكتن ڤوس موديرن لم ايلمي سوسيال."
"بوديا" ناكياوه جاوت سباڬو هاي يڠ ڤنتيڠ لم چابيڠ ايلمي سوسيولوڬي، ترماسوق كاوه لم بيدڠ علميه، لاڬي تيڠكتن سوسيال دان اناليس جاريڠن سوسيال."
ڬاو اواي ڤقابن ڤول سيوماجوه دان ڤول كسنڠن يڠ ڬاو ڤاوتنت اوليه هوبوڠن ڤڠحاصيلن، هاي ڽو مڽببكن اوق ڽن ڬاو بوه فوكوس بق هوبوڠن كلس دان ڤقابن چارا ڬاو اتو ڤڠحاصيلن.
هاي ڽو كاوه ساڠت ارت كاءيتن جيه دڠون ستوارت هول يڠ ڬاو ڬنتو هوڬرث سباڬو ڤيمڤينن.
هاي ڽو كاوه ترديري دري ڤقابن چارا سيدرو اوريڠ ڬاو ڤاوبوت سسواتو ﴿لاڬي ڤقابن چارا ڬاو تونتون ڤيليم اتوا ڤقابن چارا ڬاو سيوماجوه﴾ لم بوديا ڽن.
"تا نونتون ڤيليم اونتوق تا ڤاو توڽوق كاو اوريڠ رام تاونتڠ كجادين سيوجاره ناكياوه هنجاوت كاو سبواه ڤاولجرن بوديا، كچوالي ناكياوه ڬاو روجوق بق تيۏي ڽن يڠ تا ڤيليه سچارا بوديا; اكن تاوتاڤي، ناكياوه سيدرو انياوق ميت يڠ ڬاو نونتون ڤيليم الاوه ڬاو وو سيكولا دڠون ڠون جيهنا كاوه ""چوچوك"" جاوت كاو سابوه بوديا، كران ڤربواتن ڽن هان السن خصوص كاو انياوق ميايت ڽن اونتوق ڬاو ڤاوبوت هاي ڽو."
"بوديا"" باڬي اوريڠ-اوريڠ يڠ ڬاو ڤاولجاري تنتڠ ڽن كن هاڽ بوديا ماجو ساڬي ﴿بوديا بوه اتو مشاركت﴾ دان بوديا يڠ ڬاوت ساڬي، تاوتاڤي چارا بركڬياتن تيايڤ-تيايڤ اورو جوڬ ترمساوق چيت لم بوديا."
اوريڠ-اوريڠ چاريڠ لم كراجاون ايڠڬريه دان نڠڬرو اميريك ڬاو ڤڬت سابوه هاي يڠ بيدا درڤد ستود بوديا اله اخي طان ١٩٧٠.
ڤربيداان انتارا اميريكن دڠون بريتيسه ك هان لي.
ڬاو بوه فوكوس اوتام لم ڤندكتن اورتودوق مرك سيسمى ناكياوه ترهادڤ چارا ن بوه ارتي.
ڤندكتن لاان دالم ڤنليتيان بوديا، لاڬي ڤنليتيان بوديا فيمينيس، دان جوڬ ڤنليتيان ڤركمبڠن بوديا نڠڬرو اميريك لم برباڬو بيديڠ، هاي ڽو كاوه يڠ بوه جارق اوق ڽن دري ڤنداڠن ڽو.
ڤسيكولوڬي بوديا ناكياوه سبواه ايلمي يڠ ڬاو ڤاولجاري تنتڠ هوبوڠن انتارا ايموسي مأنسي دڠون بوديا، دان جوڬ اونتوق ڬاو جاويب ڤكاوه ڤميكيرن مأنسي ڽو هان تريكت اوليه بوديا.
ڤاديم-ڤاديم درو اوريڠ يڠ ملاكوكن ڤنليتيان ڬاو چوبا اونتوق ڬاو ميتا ڤربيداان انتارا ڤريلاكو سيدرو-درو اوريڠ دري برباڬاي بوديا.
سباڬو چونتوه، اوريڠ-اوريڠ يڠ اوديڤ دڠون بوديا سمڤوا ڬاو لاتيه دڠون چارا برفيكير يڠ بربيدا.
ڤد داسر جيه، كونۏينسي هاوج دڠن كونۏينسي يونيسكو ناكياوه برتوجوان اونتوق مليندوڠي كبودايان.
اون دڠون يونيسكو ڬاو چوبا ڤاوڬيت دان ڤاوكڠ هوكوم ڽو.
ايدينتيتس موسوه ناكياوه جاوت ك سابوه ترڬيت اوتام ڤڽراڠن، مك جيه هاي-هاي سرتا سيمبول-سيمبول يڠ نا كاءيتن جيه دڠين بوديا جاوت كاو ترڬيت اوتام.
ڤاوكن ڽن ناكياوه سبواه اچارا يڠ ڬاو ڤڬت اوليه مشاركت اونتوك ڬاو ڤتوڽوق چيري خاص اوق ڽن لم سڬي اڬام دان جوڬ لم سڬي بوديا.
اله اڬام دڠن چاريترا رعيت، تا ميتا اساا اوسوا يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ ناكياوه تاونتڠ ڤرتانين.
اورو ڤاوكن ناكياوه ڬاو ڤدوڠ اونتوق ڬاو ڤاوريڠاتي هاي-هاي خصوص لاڬي ووجود تاوريمڠ ڬاوناسيه كڤد توهن اتوا اوريڠ-اوريڠ سوچي يڠ مان مودن اورو ڤاوكن لاڬي ڽو ڬاو سبوت اورو ڤاوكن ڤليندوڠ.
نيبق بق يوناني دان روموي كونو، اورو ڤاوكن لاڬي ساتورناليا ڽن ناكياوه هوبوڠن يڠ ساڠت ارت دڠون مشاركت دان ڤروسيس ڤوليتيك، دان جوڬ دڠون اڬام.
"لم بهاس ايڠڬريه يڠ ڬاو ڤاكيق سيڬوهلوم ابد ك ليموڠ بلاه، ""فيستيۏال داي"" ڽن ناكياوه اورو ڤري كاڬامأن."
"اصطلاح ""فيست"" ناكياوه سيوريڠ ڬاو ڬوناكن اونتوق ڬاو بوه ڤنجلسن تاونتڠ هاي سيوماجوه رام-رام."
اورو ڤاوكن كاڬامأن يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ لاڬي ناتل، روسه هشنه، دألي، عيد الفطري، دڠون ادول اضحى ناكياوه ڬاو ڤاو ڬيت اونتوق ڬاو تنداي طان.
سباڬو چونتوه اواي ناكياوه اورو ڤاوكن يڠ ڬاو ڤدوق اوليه راج مصر كونو، رامسس ااا، يڠ ڬاو سلڠڬارا اونتوق ڬاورياكن كمناڠن اتاوه اوريڠ-اوريڠ ليبيا.
ناكياوه برباڬو مشام ڤاوكن نيبق رواڠ دوڽ ڽو، لي تت نڠڬرو يڠ ڬاو ڤاوڬيت هاي ڽن اونتوق ڬاو ڤاورياييوق بوديا، كجادين-كجادين يڠ ڬاو اڠڬڤ ڤنتيڠ دڠون ڬاو ڤتوڽوق كڬياتن بوديا.
ساڠت تت موڠكن اورو راي يڠ ڬاو ڤڬت لي بڠسا مسي كونو اداله اورو راي كاڬامأن اتوا چومن كڬياتن ڤوليتيك بياسا منتيڠ.
سباڬو چونتوه ناكياوه أوڤاچارا سيد، يڠ ڬاو رايكن تيايڤ-تيايڤ طان ك لهي ڤلوه دري راج رامسس الاوه ڽن ڬاو اوبه جاوت ك تيايڤ لهي اتوا ڤاوت طان سيڬو.
ناكياوه لم كلاندر اوريڠ كريستين دوا بوه اورو راي يڠ ڤنتيڠ باڬي اوق ڽن، يڠ فون ناكياوه يڠ تا توري سباڬو اورو راي لاهي توهن اوق ڽن اتوا ناتل دان يڠ كدوا ناكياوه اورو راي كبڠكيتن اوق ڽن اتوا ڤاسكه، اكن تاوتاڤي اورو راي اوبيت اونتوك ڬاو حرمتي ڤاستو ناكياوه ڬاو ڤاوريڠاتي كاراڤ بق مندوم نڠڬرو يڠ نا اڬام كريستين.
أوڤاچارا اڬام بودها لاڬي أوڤاچارا اسالا ڤراهير ڬاو ڤڬت لم نڠڬرو سري لنك دان تايلاند.
ڤاوكن ڤيليم ناكياوه ڤاوكن اونتوق ڬاو ڤيليه ڤيليم-ڤيليم يڠ بيدا دان بياسا جيه ڬاو ڤدوايك تيايڤ-تيايڤ طان.
ناكيه أوڤاچارا خصوص اونتوك ماكنن دڠين مينومن، لاڬي أوڤاچارا اوكتوبرفيست نيبق نڠڬرو جرمان اونتوك جيايڤ ااي مابوق.
اوريڠ-اوريڠ مسي كونو ڬاو ساندر كاو كرواڠ نيل سباڬو اونتوق ڬاو جق برتاني.
اورو ڤاوكن دري يڠ برأصل دري اوريڠ-اوريڠ اڤتاني يڠ تيڠڬاي بق دايره اروناشل ڤراديسه ڬاو ڤدوايك اورو ڽن تيايڤ طان مولاي تڠڬاي ٤ بولن جولي سمڤو ان تڠڬاي ٧ نيبق بولن ڽن چيت سوڤاي جاوت ڬاو مدو'ا اڬر هاسي ڤانين لي.
اورو ڤر ن كوه اورو ڽڠ ڬو ڤاكق اونتوق ڬو تيڠڬاي ڤکرجاءن ڽڠ بياسا جيه ڬو ڤوبوت۔
ن كوه جومله كوڬياتن ڽڠ ڬو ڤوكورڠ كارنا ن اورو ڤر د ڤوڠاروهي له هوكوم ماسڠ-ماسڠ، ، دان جوݢ ڬو ڤوڠاروهي اوليه جنيس بوت ڽڠ ڬو ڤوبوت ل سدرو اورڠ۔
لم مشاركت موديرن، اوري ڤري ڬاو ڬوناكن لي مشاركت اونتوق ڬاو جق مين لاڬي بق اورو ميڠڬو.
لم هاي-هاي ترتنت، اورو ڤري ڽن ناكياوه اڠك منتيڠ.
ڤماكاين كات ڽو هان سام بق تيايڤ-تيايڤ دايره.
سباڬو چونتوه، مونكي دي ڬو ڤ دوڠ بق تڠڬاي ١٤ دسمبر، ڤيراتي دي ڬو ڤو ݢيت بق تڠڬاي ١٩ سيڤتيمبر، دان بلسڤهمي دي ڬو ڤوڬت اچارا بق تڠڬاي ٣٠ سيڤتيمبر۔
"تيڤ-تيڤ ثون ن كوه جهوۏهس ويتنسسس ڬو ڤوريڠاتي ""ورو مونيڠڬاي جسوس""، توتاڤي د اوق ڽن هنا ڬوڤوريڠاتي اورو اورو لن ڽڠ ن هوبوڠن جيه دڠون اݢام كرستن لاڬ اورو ڤسکه، اورو ناتل، اتاوا تاهون بارو۔"
مسلم احمديه ڬاو ڤڬت ڤاوكن اونتوق ڬاو ڤاوريڠاتي اورو مسيه، اورو ڤمبهارو يڠ ك ڬاو جنجيكن، دان جوڬ اورو خلافت، اكن تاوتاڤي باڬي اوريڠ يڠ ڬاو انوت ڤاهم يڠ ڬاوت، ڽن بندوم بوكنله سبواه اورو ڤري.
اورو ڤري بڠسا سلتيق، بڠسا نورديق، دڠون اورو ڤري اوريڠ-اوريڠ يڠ سمبه برهالا ڬاو ايكوت طان.
اوريڠ-اوريڠ يڠ منليتي تنتڠ بيواركياولوڬي، ناكياوه ڬيڬبوڠ كممڤوان اوستياولوڬي مأنسي، ڤلاايڤتولوڬي، دان كممڤوان اركياولوڬي، دان ناكياوه دي اوق سيوريڠ ڬاو ڤتيمڠ بوديا دان جوڬ ڤقابن چارا ڬاو سمييوڤ ماييت يڠ نا.
ايلمي ڤسيكولوڬي ايۏولوسياونير ناكياوه سابوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تنتڠ سوسونن دري ڤنداڠن ايۏولوسي موديرن.
ايلمي ايكولوڬي مأنسي ناكياوه سابوه ايلمي يڠ ڬاو ڤاولجاري تاونتڠ ڤقابن چارا مأنسي اونتوق ڬاو ادڤتاسي ﴿چارا ڬاو ميتا ماكنن، چارا ڬاو ماوستوبوه، دان جوڬ ڤروسيس اونتوڬيني﴾ اكن سابوه هاي دري ڤنداڠن ايۏولوسي دان ايكولوڬي ﴿جاوت نيوكالون ڤريلاكو ايكولوڬي﴾.
ڤلاياو انتروڤولوڬي ناكياوه سابوه ايلمي يڠ ممڤلاجري تنتڠ بوقتي فوسيل دري ڤروبهن اتوا ايۏولوسي مأنسي، بياسا جيه ڬاو ڤاكيق يڠ منتيڠ تيڠڬاي دري مأنسي-مأنسي دان بيناتڠ-بيناتڠ اواي ڽن ك ڤونه، اونتوق ڬاو تنتوكن ڤروبهن مورفولوڬي دان ڤروبهن ڤريلاكو مأنسي لم سابوه ڬرإيه كتورونن، دان ناكياوه چيت ڬاو ڤاولجاري تنتڠ ليڠكوڠن تمڤت مأنسي اتوا بيناتڠ ڽن تيڠڬاي سباڬو تمڤت ترجادي جيه ايۏولوسي.
ناكياوه نن ڽو ترمساوق كه سبواه نن يڠ منتيڠ بارو، نا كه نن "انتروڤولوڬي فيسيكا' ك ڬاو ڤاكيق ليبيه دري سرتوه طان دمان ببراڤ اهلي منتيڠ ڬاو ڤاكيق نن ڽن.
ڤاديم درو ڤنوليه، جيت نيو كلان دي يوڤ، ك ڬاو ڤاولجاري هاي ڽو ليبيه دالم درڤد ايلمي فورمل ڤاولجاري.
هاي ڽو كه منجادي سيستم اوتام دان دڠون مڠڬوناكن سيستم ڽن كاوه ڬوري-ڬوري ڬاو ڤرنو انياوق موريد تنتڠ عالم سلاما ليبيه دري ٢،٠٠٠ طان.
اريستوتيليس نا چيت ڬاو توليه تنتڠ فيسياوڬونومي، ايلمي يڠ ڬاو تروان دري توليسن دڠون جودول هايڤوكريتيق كورڤوس.
بق ابد ك-١٩، انتروڤولوڬي فيسيك يڠ برأصل دري نڠڬرو ڤرانچيس يڠ ڬاو ڤيمڤين اوليه ڤاول بروك ﴿١٨٢٤-١٨٨٠﴾ ڬاو بوه فوكوس بق ممڤاولجاري تنتڠ تڠكوراق مأنسي، سداڠكن سيدرو نڠڬرو جرمان، يڠ ڬاو ڤيمڤين اوليه رودولف ۏيركوو ﴿١٨٢١–١٩٠٢﴾، ليبيه ڬاو ڤلاجري تاونتڠ ڤڠاروه ليڠكوڠن دان ڤڽاكيت ترهادڤ توبوه مأنسي.
ڬو اوبه فوكوس لي ڬوبڽن دري تيڤولوڬي رس منوجو كاو ڤمبلاجرن تنتڠ ايۏولوسي مأنسي، ڬاو ڤينه دري ڤمبلاجرن كلاسيفيكاسي منوجو كاو ڤمبلاجرن ڤروسيس ايۏولوسي.
رس ڽن ناكياوه سبواه كلومڤوك مأنسي يڠ سابن بق بنتوق توبوه اتوا سابن دالم كوندسي سوسيال يڠ تامڠ لم كلومڤوك بيدا لم ڤنداڠن مشاركت عموم.
ڬاو اڠڬڤ لي ايلمي ڤڠتاهوان موديرن بهاس جيه رس ڽن مروڤاكن هاييڠ ڬاو باڠون لي مشاركت، تندا يڠ ڬاو ڤاوڬيت برداسركن هوكوم يڠ نا لم مشاركت.
اكن تتاڤي ناكياوه اوريڠ لاان يڠ برڤنداڤت بهواسجيه رس ڽن هان لم تاكسونومي مأنسي كران مندوم اومت مأنسي برأصل دري جنيس يڠ سابن، هومو ساڤيانس.
بق نڠڬرو افريك سأولتن نيبق طان ١٩٥٠، كنتو يڠ ڬاو چاتت تنتڠ مشاركت، چومن ڬاو اكوا كولت ڤوته، كولت اتم دان كولت كونيڠ، دودو بارو ڬاو اكوا اوريڠ اينديا.
اوريڠ-اوريڠ يڠ ڬاو كاوريجا نيبق بادن سينسوس اميريك ڬاو اصولكن، تتاڤي كمودين ڬو تاريق تاوم أصولن ڽن، اونتوق ڬاو تامه سابوه كاتڬوري اونتوق اوريڠ-اوريڠ تيمو دان اوريڠ-اوريڠ افريك اوتارا دالم ڤنچتتن ڤندودوق طان ٢٠٢٠، ناكياوه هاي ڽو مونچول كران سابوه اڠڬڤن بهواسجيه اوريڠ ڽن جاوت ڬي اڠڬڤ سباڬو رس كولت ڤوته اتوا هاي ڽو مروڤاكن اوسها اونتوك ڬاو ڤاوڤيسه رس مأنسي.
"سرڠ ثات واتي ڬاوباتسي سابوه رس ناكياوه ترليبت ككراسن كڤد رس يڠ ڬاو اڠڬڤ ليبيه رنده، لاڬي هوكوم وان-دروڤ يڠ ڬاو ڤاكيق بق ابد ١٩ لم نڠڬرو اميريك، ناكياوه هوكوم ڽن اونتوق ڬاو ڤيسه اوريڠ-اوريڠ يڠ مميليقي كتورونن افريك درڤد كلومڤوك رس يڠ لبيه لي يڠ ڬاو خان سباڬو ""كولت ڤوته""."
"ڬي خان لي اهلي ڬينتيق ديۏيد ريايچه، ""ناكياوه رس ڽن موڠكن مروڤاكن سابوه تاتانن سوسيال، اكن تتاڤي ڤربيداان ڬن لم كتورونن يڠ كبتولن نا كاءيتن يڠ لي دڠن تاتانن سوسيال نيبق ساعت ڽو اداله سابوه هاي يڠ بتوي."""
دمنسي لاان دري ڤڠلومڤوقن رس ناكياوه ترماسوق چيت دالم ڽن ڤمباڬين سجاره، تراديسي، ڠن بهاس.
فكتور سوسيو ايكونومي، سباڬو ڬابوڠن دڠن ڤنداڠن تنتڠ رس يڠ ك مندارح داڬيڠ، ناكياوه مڽببكن دريتا يڠ ڤده تت كاو كلومڤوك-كلومڤوك يڠ هان برونتوڠ.
لي تت ك تراڬد دان كجادين يڠ دسببكن اوليه راسيسمى، ترماسوق كاوه سيكڤ لميت دان ڤمبونوهن ماسل.
كران لم ڤاديم-ڤاديم مشاركت ڤڠلومڤوقن رس ناكياوه مميليقي كاءيتن دڠون تيڠكتن سوسيال، اونتوك اوق يڠ ڬاوتليتي تنتڠ كتيدقستارأن سوسيال، رس ڽن ناكياوه جاوت كاو سابوه باڬين يڠ تت ڤنتيڠ.
سباڬو چونتوه، لم طان ٢٠٠٨، جون هرتيڬن، جر ڬاوبري ڤنداڤت ڽقني سابوه ڤنداڠن يڠ ڤأڬاه سابوه رس يڠ ڬاو بوه فوكوس بق بوديا، اكن تتاڤي تتڤ منتيڠ ڬاو ڤقاو هوبوڠن بيولوڬيس اتوا هوبوڠن ڬينتيق.
ڤميكيرن اتوا ڤنداڤت تنتڠ رس يڠ تڽو موڤهوم ساعت ڽو مونچول كران ڤروسيس ڤنچرين سومبر داي عالم دان جوڬ كران ڤناقلوكن يڠ دلاكوكن اوليه بڠسا-بڠسا ايروڤا دمان دي بڠسا ايروڤا ناكياوه برسوسيعليساسي دڠون اوريڠ-اوريڠ يڠ بربيدا تمڤت تيڠڬاي، دان جوڬ كران اديولوڬي كلاسيفيكاسي دان تيڤولوڬي ڽن چيت ك نا.
ناكياوه ببراڤ مشاركت يڠ ڬاو ڤأڬاڠ تڬوه بهواسجيه ڤربيداان بنتوق فيسيق يڠ ڬواريثكن لم كلومڤوك اكن بري ڤڠاروه ترهادڤ كڤينترن، سيكڤ دان اخلاق يڠ ڬاوواريثكن.
كلاسيفيكاسي ١٧٣٥ يڠ ڬاو ڤاوڬيت لي چرل لاينس، اوريڠ يڠ منموكن تاكسونومي ذولوڬي، ممباڬي سڤيسيايس هومو ساڤيانس كاو دالم كلومڤوك بنوا، ناكياوه ڤمباڬينڽ سباڬو برايكوت اييوروڤاييوس، اسياتيكوس، اميريكناس، دڠون افير، تيايڤ-تيايڤ بهاڬين ڽن ناكياوه ڬاو ميليكي سيكڤ درو: اوريڠ-اوريڠ اييوروڤاييوس مميليقي سيكڤ يڠ ڬاو سبوت سباڬو ساڠواينس، اوريڠ-اوريڠ اسياتيكوس مميليقي سيكڤ يڠ ڬاو سبوت ملنكوليس، اوريڠ-اوريڠ اميريكناس مميليقي سيكڤ يڠ ڬاو خان كوليريس، دان اوريڠ-اوريڠ افير مميليقي سيكڤ يڠ ڬاو خان اڤتيس.
"بلومنبيج ناكياوه ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه نا ڤروبهن ڤنمڤيلن دري سابوه كلومڤوك كاو كلومڤوك يڠ تو دڠون كلومڤوك ڽن، مك جيه ڬاو خان تاوم ""تڽو هنجاوت تا بوه باتسن انتر اومت مأنسي""."
ليبيه لنجوت ڬاو جاولسكن بهواسجيه سكلومڤوك اوريڠ تت موڠكن مروڤاكن ڬابوڠن دري اوريڠ-اوريڠ اواي يڠ ك ڤونه، اكن تتاڤي، ڤنليتيان تاونتڠ ڽو هاروسله هاتي-هاتي سوڤاي جاوت ڬاو ڤاوبيدا رس اوريڠ-اوريڠ اواي يڠ ك مأڬابوڠ ڬونا ڬاو هاسيلكن رس چمڤوران.
ڤنليتيان يڠ بارو تنتڠ بوديا دان سابوه چابيڠ ايلمي بارو يڠ ڬاو خان ڤوڤولسي ڬينتيق ك ڬاوروسق كدودوكن علميه يڠ ايسينسيال تاونتڠ رس، يڠ بيوراكيبت انتروڤولوڬ هاروس ڬاو ڤرباءيقي كسيمڤولن اوق ڽن تاونتڠ سومبر جنيس-جنيس بنتوق.
ڤنليتيان تنتڠ ۏارياسي ڬينتيق مأنسي ڬاو ڤاوتوڽوق هاسي بهواسجيه مأنسي ڽو هان ترباتس دڠون دايره منتيڠ، دان جوڬ ڤربيداان ڬينتيق يڠ نا بق مأنسي ڽن ساڠت له اوبيت دبندڠكن دڠون هاي لاان يڠ جاوت تا بندڠكن دري مريك.
ڬو نوکيل اوليه ادراسن ڤو ڽڠ ڬوخكون سباڬو ڤوهون ديڬرم تونتڠ جارق ريلاتيف دري ڬنتق دأنتارا ڤوڤولسي يڠ ڬاو ڤتوبيت اوليه لوءيڬي چاۏاللي-سفورز سباڬو داسر بڬي ڤوهون ايۏولوسي مأنسي ﴿هلامن ٦٦١﴾.
مرك س، تيمڤيلتون، دان چاۏاللي-سفورز مندوم اوق ڽن ڬاڤاييوڬه بهواسجيه ڬن هان هوبوڠن دڠون رس مأنسي.
سباڬو چونتوه، دڠين حرمت اونتوك ارا كولت دي ايروڤا دان افريك، بريس ڬاو توليه: سمڤو ان ساعت ڽو ورنا كولت ڽن نا كاوه تا كلاييون دڠون چارا يڠ هن موڠكن تا لاكوكن دري ايروڤا منوجو ك سأولتن ني بق سكيترن اوجوڠ تيمو ميديترانيا دان كمودين بيرقهي ني بق كرواڠ نيل منوجو افريك.
"دي ڬوب ڽن ليبيه جي اوه ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه سيدرو اوريڠ جاوت ڬاو ڤاكيق اصطلاح رس جكالاو سيدرو اوريڠ ڽن جاوت ڬاو ڤاوبيدا انتارا ""ڤربيداان رس"" دان ""كونسيڤ رس""."
كسيمڤولن جيه، لايۏيڠستون دڠون دوبزهنسكاي ستوجو بهواسجيه ڤربيداان ڬينتيكا لم اومت مأنسي ڽن نا، دي اوق ڽن دوا ڤيه ڬاو ستوجوي بهواسجيه كونسيڤ رس يڠ ڬاو ڤاكيق اونتوق ڬاو ڤاوبيدا مأنسي دان ڤقابن كونسيڤ رس يڠ ڬاو ڬوناكن اداله مروڤاكن هاسي دري كسڤاكتن مشاركت ڽن كيدرو.
"هاسي امتن دري انتروڤولوڬ ليونرد ليايبيرمن دڠون فاطمه ليندا جقسون ناكياوه سبواه ڤرڽاتأن بهواسجيه ""بنتوق هيتيروڬين يڠ هان ڬاوت تاوله ڬاو ڤاوسله ڤنجلسن تنتڠ مشاركت ڽن سأكن-اكن من سابوه مشاركت سابن سچارا ڤنمڤيلن اتوا بهكن سابن سچارا ڤريلاكو""."
"انتروڤولوڬ نيبق ڤرتڠهن ابد ٢٠ يڠ برنام ويليعام چ. بويد ڬاو بوه ارتي دري رس سباڬو برايكوت: ""سكومڤولن اوريڠ يڠ تت-تت بربيدا دڠن كلومڤوك اوريڠ يڠ لاان دري سڬي جومله ڬن يڠ ڬاوميليكي."
ليبيه جي اوه درڤد ڽن، سأورڠ انتروڤولوڬ يڠ برنام ستيفين مولنر ڬاوبري ڤنداڠن بهواسجيه رس ڽن نا كاوه كارنا كتيدقسسواين اكن سابوه هاي يڠ مڠاكيبتكن هان برڬونا كونسيڤ يڠ حاضر.
ڬاو ڤاو ايڠت لي جواننا مواونتن دڠون نيل ريسچه بهواسجيه كتيك سراڠكاين ڬينتيق موڠكن بق سابوه اورو اكن ڬاو ڤده بهواسجيه راڠكين ڽن ميمڠ نا ڤڠاروه ترهادڤ ڤربيداان فيسيق انتر كلومڤوك، مك ڤنداڤت ڽن ناكياوه ترلالو اواي اونتوق ڬاو ڤتبيت كران هوبوڠن انتارا ڬن دڠون ڤريلاكو يڠ سوليت ڬاو ڤاهمي منتيڠله ساڠت سديكيت ڤماهمن اكن ديا.
"تيايڤ-تيايڤ كاتڬوري يڠ كلاييوه ڬتا ڤڬاوت هن اكن موڠكن جيت سمڤورنا، اكن تاوتاڤي هاي ڽن هنجيت ك سابوه هالڠن باڬي ڬتا اونتوق نيو ڬوناكن كاتڬوري ڽن اتوا اداله سبواه فكتا بهاسڽ هاي ڽن كاوه نا منفعة."
دسببكن اوليه هاي ڽو، ناكياوه ڤنداڤت يڠ ڤأڬاه بهواسجيه مأنسي ڽو ڬاو باڬي جيت ك لهي بوه باڬين منوروت دايره ﴿ايروڤا، افريك، دڠون اسيا تيمور﴾.
"انتروڤولوڬ چ. لوريڠ بريس، فيلسوف جونثان كڤلن دڠون رسموس وينتيهر، دان اهلي ڬينتيق جوسيڤ ڬرۏ برڤاوندڤت بهواسجيه ساڠتله موڠكن اونتوق تا تموكن ۏارياسي بيولوڬيس دڠون ۏاريسي ڬينتيق يڠ نا هوبوڠن لڠسوڠ دڠون ڤڠلومڤوقن يڠ تا توري سباڬو ""كونتينينتل رس""، هاي ڽو نا كاوه برلاكو اونتوق مندوم ڤوڤولسي بق مندوم دايره."
وياس دڠون فوليرتون منچاتت جك سيدرو اوريڠ ڬاو چوك چونتوه اوريڠ-اوريڠ اسلندي، اوريڠ-اوريڠ ماي، دان اوريڠ-اوريڠ ماوري، مك لهي بوه كلومڤوك يڠ بربيدا ڽن اكن تربنتوق دان ڤوڤولسي لاان ساڠتله موڠكن اونتوق تا جلسكن سباڬو چمڤوران ڬينتيق دري لي بوه چونتوه ڽن.
ليبيه درڤد ڽن، داتا ڬينوميك هنجيت ك سابوه هاي يڠ مننتوكن ڤاو كاوه سيدرو اوريڠ مهيت ڬاو كلان باڬين ﴿لاڬي سڤلايتر﴾ اتوا ڬاو اييو چونتينوم ﴿لاڬي لومڤر﴾.
"دڠون نا جيه ڤرمسئلهن امڤيريس دان كونسيڤ دڠون ""رس"". الاوه ڤراڠ دوڽ ك دوا، علموان-علموان سوسيال دڠون علموان ايۏولوسي ڬاوت ڤقابن كيقينن تنتڠ رس تله ڬاو ڤاكيق اونتوك ڬاو ڤاو بتوا بوايت ديثكريميناسي، اڤرتيهاد، ڤاولميت، دان ڤمبونوهن ماسل."
كرياق ۏينتر دڠون فرنسيس كولين دري بادن كسهاتن نڠڬرو ڬاو عمومكن ڤمتأن ترهادڤ ڬينوم مأنسي بق طان ٢٠٠٠
ڽو كه كن سابوه بارڠ يڠ علميه.
"انتروڤولوڬ ستيڤين ڤلمياي ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه """رس ڽن كن له سابوه بندا اكن تاوتاڤي سابوه هوبوڠن سوسيال"""; اتوا لم كات يڠ ڬاو ڤاكيق اوليه كتيا ڬيبيل ميۏوريج، """سابوه ميتونيم""". """ناكياوه سابوه ڤنموان اومت مأنسي يڠ هان اونيۏرسل دان هان ڬاو ڤرباءيقي تاڤي سابي ڬاو ڤاكيق اونتوق ڬاو ڤڬت سابوه ڤربيداان."""
مك، ايدينتيتس رس هان ڬاو اتو سچارا كتات لاڬي هوكوم وان-دروڤ نيبق نڠڬرو اميريك.
جنيس-جنيس لاڬي ڽن ناكياوه ماوبه-اوبه انتر ساتو دڠون لاان جيه لاڬي سڤيكتروم ورنا، دان هان كاوه سابوه كاتڬوري ترڤيسه درڤد كاتڬوري لاان.
نيو جرسي: ڤراوسهأن ڤرينتايس هول، طان ١٩٨٤.
"لم كونتيك س بڠسا ايروڤا، سجاره تنتڠ ""رس"" ناكياوه سابوه هاي يڠ برمسئله."
"كونسيڤ اصل-اوسول رس برلندسكن كڤد تيوري بهواسجيه مأنسي ڽو جاوت ڬاو ڤيله-ڤيله برداسركن ڤربيداان بيولوڬيس ""رس""، ڤميكيرن لاڬي ڽو ناكياوه ڬاو تولق سچارا علميه."
نيبق نڠڬرو اميريك، اوريڠ يڠ ڬاو ڤأڬاه ڬوبڽن ناكياوه اوريڠ افريك-اميريك نا ڬيميليقي للوهور اوريڠ ايروڤا، سداڠكن اوريڠ يڠ ڬاو خان درو اوريڠ ايروڤا-اميريك نا ڬاوميليكي افريك اتوا اميريك سباڬو للوهور اوق ڽن.
شرط اونتوك جاوت ك اڠڬوتا كلومڤوك ڽن هان سام واتي اخي ابد ١٩.
"سباڬيان اوريڠ اميريك سابي ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه لم توبوه اوق ڽن ناكياوه """داره اوريڠ-اوريڠ اينديان"" ﴿هاي ڽو سبوت سباڬو كوانتوم داره﴾."
هوكوم ڽو جاوت برمعنى بهواسجيه اوريڠ-اوريڠ يڠ مچمڤو-چمڤو سوكو جيه تتاڤي داوه جيه لاڬي اوريڠ كتورونن افريك جاوت ڬاو كلومڤوككن ك اوريڠ دڠون ورنا كولت اتم.
"اصطلاح """هيسڤنيق""" سباڬو ايتونيم ناكياوه مونچول نيبق ابد ك-٢٠ برسمأن دڠن برڤينه اوريڠ يڠ ميتا كاوريجا دري نڠڬرو يڠ ڤأڬاه هاب بهاس سڤنڽول دي دايره اميريك لاتين منوجو ك نڠڬرو اميريك سريكت."
ناكياوه لي بوه سبب يڠ ڤاوڬيت جوابان جيه ماوبيدا، ڤنديديقن لم نڠڬرو ڽن، ديسيڤلين، دان اومواي.
نيبق طان ٢٠٠٧، ان مورنيڠ ڬاو تڽيڠ ليبيه دري ٤٠ درو اهلي بيولوڬي دان انتروڤولوڬ دان ڬيتيموقن لي ڬوب ڽن بهواسجيه اوق ڽو مندوم تت هان ستوجو دڠون سيفت رس، دان هن سيدرو ڤون يڠ هان ستوجو دڠون ڤاوندڤت ڽو.
"ا جيه جاوت ڬاو كلان ڤنداڤت يڠ جروإيه دري دوا بوه كلومڤوك ڽن، تاڤي بوقتي يڠ ك ڬاو ڤاوده ڽن مندوم ڬاوتولق """دڠون لندسن سوسيوڤوليتيك، كن دڠون لندسن علميه سام سكالي""."
سباڬو جوابان كڤد ڤرڽاتأن ڬيل، ڤروفيسور دالم بيديڠ انتروڤولوڬي بيولوڬي چ. لوريڠ بريس ڬاو خاييون بهوا السن اوريڠ عوام دان انتروڤولوڬ بيولوڬي جاوت ڬاو تاڤاو دري دايره ڤان نيكتو-نيكتو درو برأصل كران تندا بيولوڬيس سيدرو اوريڠ ناكياوه ترسبار سچارا سيستيماتيس دي اتاوه رواڠ دوڽ ڽو دان هاي ڽن هان ڬاو ڤاهمي سباڬو كونسيڤ رس.
توليسن-توليسن انتروڤولوڬي فيسيك ڬاو ڤأڬاه بهواسجيه رس بيولوڬيسڽ منتيڠ سمڤو طان ١٩٧٠، نيبق ماس ڽن ك ڬاو ڤتوبيت هاب بهواسجيه رس ڽن هان.
"نيبق بولون فيبرواري ثون ٢٠٠١، اوروڠ ڽڠ توله چاتتن كدوكترن انوق ميت دان انوق مودا ڬولاك سوڤايا "مندوم اوروڠ ڽڠ توموله اونتوق بيق ڬو ڤاكق رس دڠون سوکو کتيک هنا السن بيلوڬس، السن علميه، اتاوا السن سوسيولوڬس اونتوق ڬو ڤوبوت ڽن۔"""
مورنيڠ ﴿٢٠٠٨﴾ ڬاو ڤاورتي بوكو بيلوڬي انياوق سما دري طان ١٩٥٢ سمڤو طان ٢٠٠٢ دان ڬاو تموكن لي ڬوب ڽن ناكياوه ڤمبهاسن تنتڠ رس ك بركورڠ، دري يڠ سيڬوهلوم جيه بق اڠك ٩٢ ڤرسن جاوت ا ترن كاو اڠك ٣٥ ڤرسن بق طان ١٩٨٣ سمڤو طان ٩٢.
ڤمبلاجرن تنتڠ رس ك ڬيڬنتو جاوت كاو ڤمبهاسن تنتڠ ڬينتيق دان سجاره ايۏولوسي.
"ڬو توكن کن ل انوق اينوڠ ڽن، "ينوهت، سيدوري اوروڠ جوت ڬو اڠݢڤ بهواساجه اهلي بيولوݢي دڠون ڤارا انتروڤولوڬ جوت ک دالم دوا بوه کلومڤوق ڽڠ جومله جيه كارڤ-كارڤ سابن، تورباڬي كورانا ڤو ڽڠ ڬو ياكيني تونتڠ سيفوت دري رس۔"
٣٣ درو ڤنليتي تناڬ كسهاتن دري دايره يڠ بيدا-بيدا ڬاو تڽيڠ-تڽيڠ بق ڤنليتيان طان ٢٠٠٨.
لي تت اوريڠ-اوريڠ يڠ نا ايلمي سوسيولوڬي ڬاو بوه فوكوس كڤد اوريڠ افريك-اميريك، يڠ ڬاو خان سباڬو اوريڠ نيڬرو، دان ڬاو بوه سابوه هاي بهواسجيه اوق نيڬرو ڽو ليبيه رنده درڤد اوق كولت ڤوته.
نيبق طان ١٩١٠، تيه جورنل ڬاو ڤتبيت سابوه توليسن يڠ ڬاو توليه لي يوليسيس ڬ. ويتهيرلي ﴿١٨٦٥-١٩٤٠﴾ دڠون توجوان اونتوق ڬاو سرو اڬر اوريڠ-اوريڠ كولت ڤوته جاوت بركواس دان جوڬ توليسن ڽن ڬاو سرو اڬر ڬاو ڤيسه-ڤيسه رس دڠون توجوان اونتوق جاڬ كأصلين رس.
واتي كرجا ڽن، جيه ڬاڤاوتاموڠ ڬله سوسيال، كولونياليسمى دان كاڤيتاليسمى ڬاوبنتوق رس دان كاتڬوري راسيال
واتي طان ١٩٧٨، ويلليام جولياس ويلسون (١٩٣٥) منوروت جيه ڤمباڬين راسيال اترون سابي، مك دري ڽن، ڬلس سوسيال لياوبيه ڤه دجلسكن اوليه ڤارا سوسيولوڬ اواا سباڬاي رس
ايدواردو بونيللا سيلۏ، ڤروفيسور سوسيولوڬي بق اونيۏرسيتس ڬيڤيأڬاه، "ڤنداڤت لون تنتڠ راسيسمى اداله لياوبيه دري يڠ لاان، ڽن مسئله كقواتن كلومڤوك، تنتڠ سابوه كلومڤوك يڠ لياوبيه لي (كولت ڤوته) ڬيڤيرجواڠكن سوڤاي جيت لياوبيه دالم سيستماق دان اوق لاان يڠ باچوت ڬيڤيرجواڠكن سوڤاي هان لي ستاتوس رس.
لم اتورن كلينيس، كادڠ رس ڽن دأڠڬڤ ڬجالا دان اوبت لم كوندسي ميديس
نا بيدا ڤنداڤت انتارا اوق ڤنليتي ميديس تنتڠ ارتي دان ڤنتيڠ رس ڽن لم ڤنليتيان اوقڽن.
اوق كوبو يڠ ليكوت ڬيڤيأڬاه ڽن جاوت ڬيڤياوڬيت اوبت يڠ برباسيس دري ڬن
ڤنداڤت اوقڽن مڽو لي ثات ڤاوتاموڠ ڤربيداان رس جاوت كاو ريسيكو بيدا-بيدا يڠ سابوه ڠن يڠ لاان، ڤروموسي رس اتاو هان ڤدولي تنتڠ فكتور ڬن سوڤاي نا ڤربيداان كسهاتن
"اچ" ڽن سيڠكتن دري "كودي ايدينتيفيكاسي" يڠ ارتي جيه جاوت ڬيڤيأڬاه سيت كلومڤوك فوانيايك
بق نڬارا لاان، لاڬي ڤرانچيس، نڬارا اوقڽن هنجيت كوبه داتا دڠون چارا بيدا-بيدا رس، ڽن سابي ڤوليسي ڬيڤياوايڠت بق مشاركت مڽو ڤاكيق "كولت اتم"، دان لاان-لاان
لي يڠ ڬاڤاييوڬه مڽو د فاچتو ڽن سابوه چونتوه دري راسيسمى لم ڤنڬق حكوم
ڤنجارا ماسل سيت " يڠ ڤلاڠ لي دري حكوم، اتورن، مشاوره دان كبياساان يڠ جاوت اتو اوقڽن ڬاڤاييوڬه اوق ڬيت لم ڤنجارا اتاوڤون دلوا ڤنجارا
لي ماوتم ڤنليتيان يڠ ستوجو مڽو ايفيق كوربن رس لم تڠكاڤن اڤۏ جاوت ترماسوق لم رس يڠ ڬيدوكوڠ كوربن كولت ڤوته
لي ڤنليتيان ڬيڤيأڬاه بهوا رس ڽن جاوت دكالون ليبيه اكورت ڠن ميتودي يڠ دڤڬت اوليه ڬيليس دان ايلليوت
ڤنليتيان ڽن ڬاوسيمڤولكن بهوا " بيدا لم ڬن ورنا كولت ڽن اداله چيري خاص هنجيت دڤاكيق ڬيڤياوبيدا-بيدا اوريڠ
انتروڤلوݢي بودايا ڽن چابڠ دري انتروڤلوݢي يڠ ڬوفوكوس ل مرونو تنتڠ بدا انتارا سابوه ڠن لن اورڠ
سوڤايا جوت ڬوجاوب مسئله ڽو، ڤارا اهلي واتي ابد ١٩ ڬوباڬي جوت کدوا ڤميکيرن
مأوڤادوم درواي يڠ ڬاوناسيهت "ڤنموان ايندڤندن" لاڬي ليويس هنري مورڬن، ڬاوبري ڤنداڤت سيت بهوا ڤرسامأن ڽن بيورارتي اوق يڠ بيدا كلاييوه ڬيليواتي تاهڤ ايۏولوسي بوديا يڠ سابن
مورڬن، لاڬي ايۏولوسياونيس سوسيال لاان واتي ابد ك-١٩، ڬأوڤاتيه بهوا نا بارڠباچوت ڤركمبڠن دري ڤريميتيف ك برادب
والاوڤون ايتنولوڬي واتي ابد ك-١٩، ڬاوكالون "ديفوسي" دان "ڤنموان ايندڤندن" لاڬي تيوري يڠ ساليڠ ڤنتيڠ دان ماوساڠ، مأوڤادوم درواي اوق ايتنولوڬي باڬه مأوڤاكت بهوا ڤروسيس كدوا ڽن ترجادي دان كدوا ڤروسيس ڽن جاوت ڬاوبري ڤنجلسن يڠ اتاموڠ لم اكاي كاو ڤرسامأن لينتس بوديا
بواس كڤهون ڬاوجلسكن اد واتي طان ١٨٨٧ : "ڤرادبن كون سابوه حال يڠ مطلق، تاڤي جاوت ماوبه-اوبه دان اد سرتا رنچان تڽو ڽن بيوتوءي هاڽ مأوڤادوڤ ليوات ڤرادبن ساڬا
ڤروبهن بوديا ڽن مليبتكن ڤڠتاهوان دان ميتودي تتڤ
ڤروبهن بوديا ڽن سباڬاي تڠڬڤن كاو ڬاي اوق بارت
ڤمهمن بودايا ڽو مڠهادڤکن ڤارا انتروڤلوݢي كو دوا مسئله : ڤهون، كيبن ڬوڤولهه درو سچارا هنا صدر دري ايکتن بودايا يڠ ن بق اورڠ، يڠ ڤستي ڤنداڤت تاڽو جوت كو مويمڤڠ تنتڠ دوڽ ڽو۔ يڠ کدوا كيبن تاڤاهامي بودايا يڠ هنتوم تادوڠو
نسباوه ميتودي لاڬڽن اداله ايلمي تنتڠ بوديا : اوااجيه، اوقڽن ڬاو انجوركن ماوديڤ ڠن بوديا اوقلاان اساا جاوت تريڤ تاماوديڤ. جادي اوقڽن جاوت ماورونو تنتڠ بهاس ڬوڤ دسينن دان بوديا ڬوڤ دسينن، والاوڤون باچوت ساڬا ماوعادة بوديا ڽن.
تڤايلاجاري جيه سچارا امڤيريس،هان ڤاتيه ڠن هاب يڠ لي ثات دان ڬيڤياوجياوه درواي دري اوڤاي كاو ڤنڬاكن هوكوم سچارا عموم
ڬوب ڽن ڬأوڤاتيه بهوا مندوم بوديا هاروس تاماورونو دڠين سوڠڬوه دان ڬاوبري ڤنداڤت باوا ڬينراليساسي لينتس بوديا يڠ دڤاوڬوت لي ايلمي عالم ڽن هان موڠكن
ڬينراسي فون مهاسيسوا جيه اداله الفريد كروايبير، روبيرت لووياي، ايدورد ساڤير، اند روته بندچت يڠ ماسيڠ-ماسيڠ ڬاڤاييوڬوت ڤنليتيان يڠ دتال ثات تنتڠ بوديا اوق ڤريبومي اميريك اوتارا
ڬاڤاييواكلان بوكو انتروڤولوڬي البرت كروايبير (١٩٢٣) د ڤتاندا اواا نا انتروڤولوڬي بق اميريك
دڤڠاروهي لي ڤسيكولوڬ ڤسيكواناليسيس لاڬاي سيڬموند فرياود دان چرل جوڠ، اوق ڽو دوم بروڤايا مرونو كيبن كڤريبادين اوريڠ ابنتوق لي كقواتن بوديا يڠ لياوبيه لواه دان تكنن سوسيال دڤت اوقڽن دڤاورياييوق
انتروڤولوڬي ايكونومي يڠ دڤاوڠاروه لي كرل ڤولڽي دان دڤاوبوت اوليه مجشلل سهلينس دان ڬيورڬي دلتون برلاونن ڠن ستندر ايكونومي نيوكلاسيك اونتوق ڬاوچاتت فكتور بوديا دان سوسيال، دان ڬأوڤاكيك اناليسيس مركسين واتي ماورونو انتروڤولوڬي
بق جامين جينو، لي انتروڤولوڬي ك جاوت دڤوليتيككن واتياي بق ڤراڠ كمرديكأن الجزااير ڠون ڤراڠ ۏيتنام; ڤندكتن تيوري مركسيسمى مقان ڤوڤولر لم ديسيڤلين
لم بوكو طان ١٩٨٠-ان لاڬي انتروڤولوڬي دان ڤرتموان كولونيال ڬاوڤيك هوبوڠن انتروڤولوڬي ڠن كتيمڤڠن كولونيال، واتيڽن تيوري يڠ ڤلاڠ تركنل لاڬي ات انتونياو ڬرامسچي دان ميچايل فواوچاولت يڠ ڬاڤاييوڬه تنتڠ ككواسأن دان هيڬيموني جاوت كاو سوروتن
ارتي ڽو مندوم جاوت كاو چرمينن اواا، دان اساا ڽن كاو مقصود يڠ تأوڤات دڠين چارا يڠ ڬاولڠ-اولڠ، سابوه ڤروسيس يڠ جاوت تقهن ڠن ليڠكرن هرمينيوتيق
اناليسيس بوديا اوليه داۏيد سچينيدر تنتڠ ككرابتن اميريك ك تربوقتي سابن برڤڠاروه
ميتودي ڽو اوااا دري ڤننليتيان اوق انتروڤولوڬ سوسيال، ترخصوص اه برونيسلاو مالينووسكي د ايڠڬريه، انياوق موريد دري فرنز بواس د اميريك سريكت، دان ڬاولنجوتكن منليتي كوتا دري سيكولا سوسيولوڬي د چيچاڬو
ولنوت كريايك، چ: التاميرا ڤريسس
اونتوق ڬاوباڠون هوبوڠن يڠ جاوت منونتون ك ڤماهمن يڠ لياوبيه ايت تنتڠ بودري دري سابوه كادأن، اورين انتروڤولوڬ هاروس تربوك سوڤاي جاوت كاو باڬين دري كلومڤوك دان بيوسديا مڠمبڠكن هوبوڠن يڠ ڬيت ڠن اڠڬوتا بن مندوم
سيڬولوم جق كالوان ڤسرتا ڬاومولاي، اوريڠ انتروڤولوڬ هاروس ڤيليه بن دوا ياايت تمڤت دان مرونو ڠن سوڠڬوه
حال ڽو يڠ موڠكن اكن ڬاڤاييوڬوت اوق انتروڤولوڬ بيجياوت لياوبيه ڬيت لم مشاركت
سباڬيان راياييوق ڬاوكالوان ڤسرتا دري هاب
لم ڤادوم كاسوس، اوق ايتنوڬرافي ك براليه ڬاوكالوان سيت دڠين چارا ترستروكتور،يڠ لاڬي ڤڠامتن سيدرواي انتروڤولوڬ يڠ ڬاوكالوان دڠين ڤرتاڽان يڠ لي ثات سچارا خصوص يڠ جاوت جيه جاويب
ڤريحال ڽو ڬاوبنتو ستندريساسي چارا مرونو واتي داتا اوق ايتنوڬرافيس ڬاوبنديڠكن ڠن ڤادوم كلومڤوك اتاو ڤرلي كاو توان خصوص، لاڬي ڤنليتيان كاو كڤوتوسن كبيجكن ڤمرينته
يڠ ڤرلي دڤاوڬوت لي ايتنوڬرافير ياايت ڬاوجالين هوبوڠن ڠن يڠ اكن دتوليه تنتڠ سابوه بوديا، سبب مندوم ڤنليتي نا ڤڠاروه بق ڤنداڤت جيه كيدرو
والاوڤون ماونان، حال ڽواي كادڠ هن برحاصيل دان اوق ايتنوڬرافير موديرن سابي ڬاوڤيليه ڤاوتاموڠ ڤڠالمن درواي دان موڠكن نا ڤراسڠك لم توليسن اوقڽن
ايتنوڬرافي اداله سابوه توليسن تنتڠ سيدرواي اورياوڠ، بق سابوه تمڤت ڠون واتي. ات چن ب ديليتد تو مقاي تيه سينتينچ موري بريايف
سابوه ايتنوڬرافي يڠ خاص ڽن مرڠكڤ اينفو تنتڠ ڬيوڬرافي، اقليم دان هابيتت
انياوق موريد سڤرتي الفريد ل. كروايبير، روته بندچت اند مرڬرايته ماد ڬاوفوكوس بق رنچان بوديا دان ڤروبهن بوديا ڬاڤايكامبڠكن انتروڤولوڬي بوديا بق اميريك سريكت
جامين ڽواي انتروڤولوڬ سوسيو-بوديا نا كاو مندوم ايليمن
"انتروڤولوڬ بوديا" اميريك ڬاوفوكوس بق چارا اوريڠ ڤڬه هاب تنتڠ اوقڽن درواي دان دوڽ اوقڽن، ڤاولوم دالم بنتوق سيمبوليس لاڬي سني دان ميتوس
چونتوه اه لاڬي مونوڬامي، سابي دأڠاڤ لاڬي اكاي اوريڠ مندوم، تاڤي ڤنليتيان كومڤاراتيف ڬاوجلسكن بهوا حال ڽن كون لاڬي ڽن
بق ميتودولوڬي ڽو، اكاي يڠ لياوبيه لي ماوتم واتي ڬاوچيك ايفيق سيستم دوڽ كاو مشاركت ستيمڤت دان لاان تمڤت
لاڬي چونتوه،ايتنوڬرافي مولتي-سايت موڬكن ماوايكوت سابوه حال. لاڬي ڤادوم كلومڤوك، ڽن ڬاڤاييوتروق ڠن جاريڠن كاڤيتاليسمى ڬلوبال
سابوه چونتوه ايتنوڬرافي مولتي-سايت ڽن ننچي سهچڤرهوڬيس كرجا بق ڤاسا هرام لوا نڠڬرواي ڬاوماوكت اڠڬوتا توبوه مأنسي
ريست دالم حال يڠ تو كونن سابي موبه ک بيدڠ انتروڤلوݢي يڠ بدا ياءيتو ل بيدڠ مدس، فيمينيس دان انتروڤلوݢي کاونن رامي
ڽنكاوه ماتريايك س تمڤت انياوق ميت اوريڠ لاهي لم ڤادوم كاسوس دان فون كات يڠ سابي اوقڽن ڤأڬاه لاڬي اصطلاح ككرابتن
ن بدا يڠ جوله انتارا مشارکت ل حال ڤركتق دان موكاون، ڬوتيڠڬاي ل رواڠ كو لاڤڠن انتروڤولوڬس
تاڤي يڠ بياسا تامورومڤوق ڤركتق موكاون ڽن يڠ مونوݢامي، ياءيتو سدرو اوق اينوڠ موكاون ڠن سدرو اوق اݢم
نا ڤربيداان يڠ سابن ڠن تيندقن ڤروكرياسي يڠ نا
ڤروبهن ڽن جاوت ڬاوميتا سمڤ طان 1960 ان، دڠين ڬينيلاي لوم ڤرينسيڤ داسر ككرابتن يڠ دجوك لي ايدمود لياچه، رودني نايحم، داۏي سچهنيدر دان لاان-لاان
ڤروبهن ڽ ڬاولنجوت لاجو لياوبيه جياوه ڠن نا فيمينيسمى ڬلوبڠ كدوا واتي اواا تون ١٩٧٠، يڠ ڬاڤايتوري ڤنداڤت سيوماڤاوه لم روموه تڠڬ، اوتونومي سيكسوال دان سيوماتيه لم روموه تڠڬ
"واتي ڽو، ن ڬوجق كونو" فمينسم دوڽ كله۔ سابوه ݢرقن يڠ ڬولاون الم کقرابتن هنجوت ڬوڤركس هوبوڠن جنيس کلامين نݢارا برکمبڠ سچارا ڤيسه، دان هاروس بوڬت اكاي سيت كو نوانسا راسيل ايکونومي
بق جامايك، ماوكاوين سابوه لمباڬ سرڠ ثات ڬأڬانتو ڤاسڠن، سبب انياوق اينوڠ ڬسين هنجاوت ڬاوابوڠ ڤڠ واتي ايكونومي هان ڤه
دڠين تيكنولوڬي ڽواي،ڤرتاڽان ككرابتن نا بيدا انتارا بيولوڬيس دان ككرابتن ڬن، سباڬاي ڤڠڬنتو ڬيستاسياونل اڬر جاوت ڬاوسدي ليمڬكوڠن امبرياو واتي ايكتن ڬن تتڤ ڠن ڤيهق كالهي
نا سيت مسئله ڤاريويسات ريڤرودوقتيف دان موديفيكسي توبوه، سبب اوريڠ يڠ ڬاوميتا ايكونڤي عيما يڠ امان ملالوءي ستيمولاسي هورمون دان ڤانين بوه مناوق، يڠ جاوت كاو بهاي ترهادڤ ڤروسيدور
نا سابوه كريتيك بهوا اواا جيه كونسيڤ مرونو ككرابتن لي ثات ترستروكتور دان ڬاوروموسكن، بيوڬنتوڠ بق بهاس ڠن اتورن ين كتات
مأوڤادوم ڤركمباڬن ڽواي جاوت ڬأواڠڬڤ سباڬاي عقيبة د ايك جيه مندوم انتروڤرولوڬ يڠ ڬاوكرجا دلوا اكاديمي دان د ايك كڤنتيڠن ڬلوباليساسي جاوت لم لمباڬ اتاوڤون بق بيدڠ انتروڤولوڬ
دوا بوه اينستيتوسي يڠ ڬوارتيكن بق بيدڠ انتروڤولوڬ ڽن توتل اينستيتوسي دان لمباڬ سوسيال
انتروڤولوڬي بق عينستيتوسي جاوت ڬاوكيرا بيسنيس ڠون كرجا جاوت ڬاومولاي دري يڠ اوبيوت تروق ك ڤمرينته، اورڬانيساسي ميديس، ڤنديديقن، ڤنجارا، دان لمباڬ كأواڠان
اينستيتوسي انتروڤولوڬ جاوت ڬاومرونو هوبوڠن انتارا سابو اورڬانيساسي ڠن باڬين اورڬانيساسي مشاركت يڠ لاان
لياوبيه خصوص لوم، اوق انتروڤولوڬ كادڠ ڬاوكالوان سابو كجادين لم سابوه اينستيتوسي، ڬاوسليديكي سمياوتيق، اتاو ڬاوكالوان چارا ڠن ايلمي دان كبودايان بق اورڬانيساسي يڠ ك ملوه
ايرا بارواي ڽواي ترماسوق لم لي ڤركمبڠن تيكنولوڬي بارواي لاڬي ڤركم ميكانيس
انتروڤولوڬي كالي ڽواي ٤٣(سوڤڤليمنت):س٥-١٧.سچيايففيلين، بمبي ب. ٢٠٠٦
وواولرد لم اختيسر ڬوبڽن تنتڠ "كودي ڬنتو" اتاو ڤركتيك يڠ برروروتن انتري ماچم بهاس لم هاب اتاو سابوه اوچاڤن ، ڬاوتاوم ڤرتاڽان دباليق كبياساان اوق انتروڤولوڬ- ڤاكين اوقڽ ڬاڤاييوڬوت لاڬي ڽن؟ ڽن لاڬي اديولوڬي بهاس يڠ لياوبيه لي
ليڠڬوءيس لاان كلاييوه ڬاوتليتي لم بيدڠ كونتق بهاس، بهاس يڠ بهاس، دان بهاس ايڠڬريه سباڬاي بهاس بن مندوم
كاي جوايل كويڤرس ڬاوكمبڠكن تيما ڽواي ۏيس-ا-ۏيس ڤولاو سومبا، إندونيسيا
جيه مراسا، واتي اواينين، بهوا اد يڠ ڤلاڠ ڬيت اداله يڠ ڤلاڠ ڤنتيڠ ڬاوتاوم دري ليڠڬوءيستيك انتروڤولوڬي
مكجيه، كلهياوه مأوڤادوم ڬينراسي بهاس ڽواي موڠكن هان ڬأوڤاكيك لي
سوڤاي ڬاوايكوت ڤركتيك دوكومنتاسي يڠ ڤلاڠ ڬيت، چاتتن ڽواي هاروس جاوله ڬاوچاتت دان ڬاوسيمڤن بيوڬيت ڠن مندوم ارسيڤ لاان
ريۏيتاليساسي بهاس اداله ڤركتيك كاو ڤاڤاوله لوم چارا ڤاكيق بهاس يڠ عموم
ايلمي ڽواي جاوت تڤاييورونو كاو اوق اسواي لهوك دان يڠ كن اسواي لهوك تنتڠ بهاس دان بوديا ليناڤ
جوت كو سوماڠت كو اوق ڽڠ ك ڬوتوڤو باس سوڤايا جوت ڬوڤاكق باس ڽن، مونيڠكتكن کݢوناءن ڠون مونيڠكتكن کسلوروهن ڤرستيسي باس ڽن مروڤاکن باݢين دري ركلاماسي
انتروڤولوڬي سوسيال ڽن اداله ايلمي تتناڬ چارا تاماواوديڤ لم مشاركت سوسيال دان بوديا
اوق انتروڤولوڬ ايڠڬريه ڠن اميريك ترماسوق ڬيللين تتت يڠ ڬاومرونو ولل ستريايت ڬاوجلسكن چارا يڠ جاوت ڬوايڤكيك واتي كريسيس ڤڠ ٢٠٠٧-٢٠١٠ ڠن چارا تيوري ايكونومي دان ڤوليتيك
ڤركمبڠن ڽواي ڬاودوكوڠ لي فرنسز بواس يڠ ڬاڤاييوتوري ريۏيتاليساسي بوديا ڬاڤاييوڬه بهوا بوديا جاوت كاو ڤربيداان اد تنتڠ دوڽ دان كرنا ڽن اييوت تاڤهمي ڠن سواجرڽ برداسركن ستندر نيلايڽن
واتي طان ١٩٠٦، الكونغوليسي ڤيڬماي اوتا بڠ دڤودوق لم ساڠكر بق كبون بيناتڠ اوليه انتروڤولوڬ اميريك ماديسون، ڬاوبري نن "تاوتن يڠ ك ڬاديه" انتارا سابوه سيبين ڠن "اوق يڠ كولت ڤوته"-ڬرنت، سيدرواي اوريڠ يڠ تركنل، يڠ ڬاوتوليه سيت تنتڠ ڤاسسيڠ اوف تيه ڬريات رس (١٩١٦)
انتروڤولوڬي جاوت كاو ڤاوبيدا دري سجاره عالم واتي اخي ابد ك-١٩ مولاي اييوت ديسيڤلين مڠكريستالكن ك بنتوق موديرن- واتي توهن ١٩٣٥ چونتوهجيه، موڠكين كاو ت.ق. ڤيننيمن ڬاوتوليه سأره ديسيڤلين يڠ برجودول ا هوندريد يايارس اوف انثروڤولوڬي.
"يڠ كون مشاركت ايروڤا دڠين دمكين ڬأواڠڬڤ سباڬاي ريۏولوسي" فوسسيل اوديڤ" يڠ جاو ڬاڤاييولاجاري كاو ڤماهمن ماس اواا ايروڤا"
تتاڤي كاو ڤنندا، تيلور ڤلاڠ ڬاوڤيك ڠن ڬاوجلسكن دان ڬاواتواي ڤڽيبارن ايليمن بوديا ماوسبوه. كن نيڬن فوڠسي يڠ لياوبيه راياييوق، دان ڬوبڽن تاكلن ڬأواڠڬڤ ڤنداڤت ۏيچتوريا سباڬاي كماان، كن ڤنداڤت تنتڠ ڤروبهن بوديا مولتيلينيال يڠ ڬاواصولكانوليه اوق انتروڤولوڬ اييونتاوق
ايلمي يڠ بيدا ڽن، ڤلاڠ برڤڠاروه بق ايديسي يڠ لي دري تيه ڬولدن بواوغ، ڬاوكالوان ڤرسامأن دان كيقينن دان بنتوق سچارا ڬلوبال.
هاسي دري ايكسڤديسي ڽن ڬاوتتڤكن ستندر بارواي ك ڤنجلسن ايتنوڬرافي
توتكوه يڠ چارواڠ لاان ترماسوق و. ه. ر. ريۏرس اند ا. چ. حددون، يڠ ڬاوبري چونتوه اوق ڤسيكولوڬي كونتيمڤورير ويللهيم ووندت دان ادولف بستين، دان سير اي. ب. تيلور، يڠ ڬوارتيكن انتروڤولوڬي ڽن سباڬاي ايلمي ڤوسيتيف يڠ مڠيكوتي اڬوساي چومت
ا.ر. تدچليففي-بروون ڬاڤاييوتاوبيت سيت كاريا سني واتي طان ١٩٢٢.
حال ڽواي كوسوس جيه دايلامي لي ردچليففي-بروون، يڠ ڬاوسبر اڬينداڽن ك "انتروڤولوڬي سوسيال" ڠن ڬاڤاييورونو با كليه بن مندوم كراجأن ايڠڬريه دان كمعمورن
ڬوبڽن ڬأوڤاتيه اصطلاح اوق اسواي لهوك يڠ دڤاكيق لم داتا ايتنوڬرافيس هاروس ڬوارتيكن كاو اصطلاح هوكوم ڠلو-اميريچن سوڤاي نا منفعة كاو اوق يڠ باچ
بيدڠ انتروڤولوڬي سوسيال بق مندوم اونيۏرسيتس لياوبيه فوكوس بق اسڤيك يڠ بيدا لم بيدڠ
سابوه بڠسا اداله كمجايموكن دري اورياواڠ يڠ دأڠڬڤ مندوم
بن ڤاوت نڬارا - مسساچوسيتث، ۏيرڬينيا، ڤينشلۏانيا دان كنتوچقي- ڬاڤاييوڬه كاودرواي اوقڽن سباڬاي يڠ ڬاوچيڤتاكن كمعمورن لم چاتتن دان ڤروسيس حكوم
بق لادوم تومڤت د دوڽ، ايتنولوڬس ك برکمبڠ سوڤنجڠ جالن ڤڽليديقن دان دوکترين ڤداڬوڬس ڽڠ اندڤندن، ڠون انتروڤلوݢي بودايا جوت كودومينن خصوص جيه بق امريك سريكت، ڠون سوسيال انتروڤلوݢي د ايڠڬره
ايكسڤلورسي ابد ك-١٥ لي ڤنلاا اميريك جاوت كاوالڤنتيڠ واتي ڬاوبري ڤنداڤت بارواي تنتڠ اوچچيدنت (دوڽ اوق بارت)، لاڬي ڤنداڤت يڠ" لاان"
ڤركمبڠن ايتنولوڬي، چونتوڽن چلاود ليۏي-سترااسس'س انتروڤولوڬي ستروكتورل، جاوت كاو كريتيك ترهادڤ ڤنداڤت تنتڠ كونسيڤ لاينار، اتاو ڤسيودو-اوڤوسيسي انتارا "مشاركت ڠن سجاره" دان "مشاركت هان سجاره"، سڠ ڤلاڠ برڬنتوڠ بق ڤنداڤت سجاره يڠ ترباتس سباڬاي هاسي ڤرتومبوهن يڠ برصفة اكومولاسي
تاڤي، ڤرڽاتاءن يڠ مندوم لاڬي ڽن ك ڬوكريتق اوليه موڤادوم توکوه سوسيال ابد ك-١٩ دان ك-٢٠ ترماسوق مرايكس، نيتذسچه، فووچاولت، درريد، الثوسسر، اند دلوذ۔
كلومڤوك ايتنيس ادلا كلوڤوك اوريڠ يڠ مڠيدنتيفيكاسي سابوه ڽواي ڠن ين لاان برداسركن بارڠ سسام يڠ اييوت كاڤاييوبيدا كلومڤو اوقڽن ڠن يڠ لاان لاڬي ڤراڠكت عادة، نيكتو، بهسا، سأره، مشاركت بوديا، نڬارا، اڬام، اتاو سوسيال يڠ نا بق ڬمڤوڠ اوقڽ ماواوديڤ
اڠڬوتا سابو كلومڤوك ايتنيس بياسا اه ڬوارتيكن اوليه واريثن بوديا، نيكتو، ميتوس، سجار، تانه اير. بهاس اتاو لوڬت، بنتوق سيستم سڤرتي اڬام، ميتولوڬي اتاو ريتال، ماسق، ڬاي سوق باجياي، سني اتاو تمڤيلن بادن
ڠن چارا ڤراوبهن بهاس، کبياساءن، ادوڤس دان کبياساءن اݢام، سدرو اتاو مندوم- جوت كو سابوه کلومڤوق ايتنيک ک کلومڤوق ايتنيک لن۔
اله كيبن جاوت كاو بايان اتاو ڤلبورن، ايدينتيتس ايتنيس ڬاوڤيسه ڽن دسبوت ڠن اتنوڬينيسيس
اواا بهاس ايڠڬري تروق ان تيڠو ابد ك-١٩. ايتنيك ڬأوڤاكيك كاو خاييون ك اوق كڤهي (لم ارتين يڠ ڬرميكان "بڠسا يڠ ڬولوم تاموڠ لم اڬام كريستين اوءيكومين)، كيبن اوق سيڤتواڬينتا ڬأوڤاكيك ايتن ("نڬارا-نڬارا") ڬوارتيكن اوق هيبريو ڬوييم "بڠسا-بڠس، كون-هيبريوس، كون-جوس
واتي ابد ك-١٩، ايستيله ڽو ڬوڤاكق كو ارت "خصوص ک اوق رس، اتاو بڠسا" بق جوت ک بهاس اوق يوناني اواي
"ايتنيس، ا دان ن."برڬنتوڠ بق كونسيڤڽن، اصطلاح بڠسا جاوت ڬأوڤاكيك كات سابن ڠن ايتنيس اتاو سابن كات ڠن كورڬنڬارأن (لم رناڬك بردولت)
ڤاو سابو ايتنيس ڽن ممنوهي شرط كاو مندوم بوديا سمڤ ان باتس ترتنت برڬنتوڠ بق ارتي يڠ تأوڤات يڠ ڬأوڤاكيك
منوروت تومس هيللند اراك سان، ايلمي تنتڠ ايتنيسڽ مندوم اوليه دوا ڤنداڤت اخي-اخي ڽواي
يڠ تواي ڠن اينسترومينتاليس، بق سيسي لاان، ڬاڤايلقاو ايتنيس سباڬاي ايليمن اوتام سباڬاي سابوه اد اوچ دري چارا ڤوليتيك، دڤاكيق كاو كلومڤوك يڠ ڬالق كاو چاڤاي توان كدوا، چونتوهجيه لاڬ، جاوت كاو كاي، كواس اتاو ستاتوس
اوق كرجا باڠونن ڬاوكالوان ايدينتيتس ناسيونل دان ايتنيس لاڬي هاسي دري كقواتن سجاره، سابي لاويت ڽواي، بهكن واتي ايدينتيتس ڬاڤاييولياومه ات اواا
حال ڽو لم كونسيڤ ادو هاب تنتڠ باديا يڠ لي بق نڬارا-نڬارا، لاڬي اميريك سريكت ڠن كندا، يڠ نا مشاركت دري لوا سرتا لي برباڬاي بوديا، دان ابيه-كولونياليسمى بق كاريبيا دان اسيا سلتن
يڠ كالهي، ڤمبنتوقن كلومڤوك ڽن هاسي دري دوكوڠن كاو مونوڤولي كواس ڠن ستاتوس
برث ڬاولڠكه لياوبيه جياوه دري ويبير لم ڬاوتكنكن كونستروكسي سيڤهياوايت ايتنيس
جيه ڬالق ڤيسه ڠن كونسيڤ انتروڤولوڬي تنتڠ بوديا كاو انتيتس يڠ ماوايكت، دان ايتنيس سباڬاي ايكتن ڤريموردأليسمى. ڬأڬانتو ڽن ايمودين فوكوس ڠن اوق كلومڤوك
جي جاوت ڠن ڬاوكالوان جوان ۏينچنت بهوا (لم هيناان چوهن)" ايتنيس.. جاوت ڬاڤايسيمڤيت اتاو ڬاڤاييولواه لم اصطلاح باتس هوبوڠن ڠن يڠ دبوتوهكن لي ڤوليتيك
كلومڤوك ايتنيك ڽن اخيجيه ڬوارتيكن لاڬي كلومڤوك سوسيال، كون لاڬي بادن يڠ لياومه
مأوڤادوم چونتوه ڤندكتن اداله ڤريموردأليسمى يڠ ڤنتيڠ، يڠ ككال، كونتروكسي، موديرنيسمى، دان اينسترومينتاليسمى
"كڤنتڠن ڤريموردأليسمى" لياوبيه لنجوت مڽاتاكن بهوا ايتنيسيتس ڽن اداله فكتا كاڤهون نا اوريڠ مندوم، ايتنيسيتس ڽن نا سيڬوهلوم اينتركسي سوسيال بن مندوم دان بهوا ايتنيسيتس ڽن هنتوم ماوبه
"ككرابتن ڤريموردأليسمى" ڬاوبري ڤنداڤت بهوا كومونيتس ايتنيس ڽن لنجوتن دري اونيت ككرابتن، يڠ اوااجيه دچوك لي هوبوڠن ككرابتن اتاو هوبوڠن كااوم يڠ نا ڤاوتاندا بوديا (بهاس، اڬام، عادة) دڤاوڬوت ڬاڤاييوچوچوك ڠن بيولوڬيس جينو
"تنتڠ ڤريموردأليسمى ڬارتزءس" يڠ ڬاودوكوڠ اوليه انتروڤولوڬ چليففورد ڬارتز، ڬاڤانداڤت بهوا مأنسي ڽن ڬأواڠڬڤ بهوا كقواتن يڠ لوا بياسا ڽن اداله اوريڠ ڤوربا "ايڠتن" لاڬي سابوه داره، بهاس، دايره، دان بوديا يڠ بيدا-بيدا
سميث (١٩٩٩) ڬاوبدقن جاوت كاو دوا ماچم، "ڤراننيالسم يڠ سابي" يڠ ڬاوكلاايم بهوا نڬارا ترتاونت يڠ كلهياوه نا كاو واتي يڠ تريڤ، دان "ڤراننيالسمى يڠ ماولڠ" يڠ ڬاوفوكوس ڤد واتي ڬاوجق، هنچواي، دان ڬاواك تاوم بڠسا-بڠسا سباڬاي اسڤيك يڠ ماولڠ دري سجاره مأنسي
ڤنداڠن ڽواي نا ڤنداڤت بهوا كونسيڤ ايتنيك ادله الت يڠ ڬأوڤاكيك اوليه كلومڤوك ڤوليتيك كاڤاڠاييوت سومبر داي لاڬي كاوكايان، كواس، دايره اتاو ستاتوس دمي كڤنتڠن سابوه كلومڤوك
"اينسترومينتاليس ڤراننياليسمى" واتي تاكلوان ايتنيس تراوتما لاڬي سابوه الت يڠ جاوت ڬاوكالوان كلومڤوك ايتنيس دان باتس واتي، ڬاوجلسكن ايتنيس ڽن سابوه ميكانيسمى ستراتيفيكاسي سوسيال، ارتي جيه ايتنيس ڽن سباڬاي داسر كاو اتورن اوريڠ سيدرواي سچارا هيرركي
لاڬي ڤنداڤت دونلد نوايل، ڤربيداان ايتنيس هاڽ اكن لياومه كتيك نا كلومڤوك-كلومڤوك ايتنيس ترتنت يڠ ساليڠ برهوبوڠن، دان هاڽ واتي كلومڤو-كلومڤوك ڽن ڬاوتاندا ڠن ماوساڠ ايتنوسينتريسم تيڠكت واتياوه، دان ڤربيداان كقواتن
ڬاولنجوتكن ڠن تيوري نوايل'س، مأوڤادوم تيڠكت بيدا كقواتن واجب نا كاڤاييولياومه ڤربيداان ايتنيس.
كلومڤوك ايتنيس يڠ بيدا واجب ماوساڠ كاو ڤاوسام توجوان، لاڬي ككواسأن اتاو ڤڠاروه، اتاو ڬالق ك ماتيري، لاڬي ككايأن اتاو ولايه
اوقڽن ڬاڤانداڤت بهوا كلومڤوك ايتنيك منتوڠ ڤرودوق دري هوبوڠن اوريڠ بن مندوم، يڠ دڤليهارا هاڽ سيوجياوه اوقڽن ڬاڤاييوتيهاون كونستروكسي سوسيال يڠ صح لم مشاركت.
اوقڽن ڬأوڤاتيه بهوا سيڬوهلوم نا ايتنيس يڠ سابن ڽن ڬأواڠڬڤ سباڬاي فكتور يڠ واجب اتاو ڤرلي لم ڬاوبنتوق مشاركت لم سكالا راياييوق
بن مندوم اڠڬوتا كلومڤوك ايتنيس ڬاڤاييوڬه بهوا بوديا ڽن بركسينمبوڠن دري واتياي كاو واتياي، والوڤون اوق سجاروان ڠون انتروڤولوڬ بوديا ك معنى يڠ لياوثات، ڤركتيك، دان اتورن يڠ لاڬي جاوت تاكلوان اوكاو ڠون ماس ليكوايت اداله ڤنموان يڠ ريلاتيف بارو
ڽن منوروت ڤنداڤت "بوديا"
ڤنداڤت ڽواي نا سباڬاي چارا كاو ڤاوتوڽوق سوڤاي هان ڤربودقن افريك اميريك دان ڬينوسيدا اوق مقيم اصلي اميريك لم سابوه مشاركت يڠ صح ڬاڤاييوڬوت اتاوه كبيبسن مندوم اورياوڠ.
لي دري علمووان يڠ تركنلواتي ڽن ڬاوتريموڠ ڤنداڤت ڤربيداان رس دان ڬاوتاوم بهوا اوق ايروڤا يڠ كولت ڤوته لياوبيه ڬيت
كن هان ڬواياڠڬڤ ستاتوس ڤربيداان ورنا كولت اورياوڠ د اميريك سريكت كاو صفة بيلوڬيس يڠ رنده، ڽن منوناوقكن بهوا اوقڽن هنجاوت ڬاوڤهامي اودالم بوديا اميريك
اوقڽن ڬاڤانداڤت بهوا فورماسي رس بق اميريك سريكت مروڤاكن تيوري ايتنيس يڠ ايكسقلوسيف برداسر دري ڤندودوق كولت ڤوته يڠ ڬاوڤينه-ڤينه دان ميمڠ ڽن اييوت كاو سابوه ڤڠالمن كاو چيري خاص يڠ كولت هان ڤوته د اميريك سريكت
ڤلڤاسن كواليتاس دڠين تليتي دري بوديا اوريڠ اصلي اسواي لهوك جاوت كاو توجوان ڬاوچمڤو ڠن بوديا اوق ڤاوروموه هنجاوت بق مأوڤادوم كلومڤوك لاڬي ريسڤون اوق راسيسمى دان ديثكريميناسي، والوڤون حال ڽن برلاكو باڬي اوريڠ لاان
ڤونچق جيه دبيودوه "نڬارا-نڬارا" يڠ ڬأواڠڬڤ نا ڤريستيوا ك نڬارا باتسن (اتاو ليبيه ڬيت برسمأن) ڠن نڬارا باتسن
تاڤي، بڠسا-نڬارا سابي نا رعيت يڠ دڤاوتاوبيت دري ناسيونل دكارينكن سابوه دان لاان حال
نڬار-نڬارا يڠ لي ايتنيس جاوت كاو هاسي دري دوا كجادين ين بيولاونن، جاوت كاو ڤمبنتوقن باتس نڬارا يڠ بارواي ڽواي نا بيدا ڠن ولايه سوكو ڬمڤوڠ، اتاو نا ڤينه ايتنيس يڠ اوبيوت ك نڬارا سيڬولوم جيه
لاڬي كراجأن ايڠڬريس، ڤرانچيس دان سويتزيرلند نا كلومڤوك-كلومڤوك ايتنيس يڠ بيدا بنتوق دان كلاييوه سيت ڬاوڤينه سچارا سوبستنسي، يڠ ڬاوعقيبةكن ڤاو يڠ دڤأڬاه مشاركت "ڠنبوديا" بق كوتا-كوتا راياييوق
والوڤون حال ڽواي بياسا جيه ڬاوبهس لم ليڠكوڤ ڤوليتيك،حال ڽواي ڤرلي ثات لم اوديڤ سيدواي اوريڠ، ليڠكوڤ كلوارڬ سمڤ كاو ليڠكوڤ يڠ راياييوق
سيڬولوم ويبير (١٨٦٤-١٩٢٠)، رن ڠن ايتنيس جاوت كاو دوا اسڤيك يڠ سابن يڠ سابي دكالوان
لاڬي ڤنداڤت ڽواي، نڬارا انجاوت ڬاومڠاكو ايدينتيتس ايتنيس، بڠسا اتاو رس، تاڤي سباليقجيه ڬأوڤاك سا سوڤاي جاوت سابن انتارا ڤوليتيك دان هوكوم كاو مندوم اورياوڠ
ابد ك-١٩ جاوت كاو ڤركمبڠن اديولوڬي ڤوليتيك دري ايتنيس ناسيونل، واتي كونسيڤ رس ك ماتياي بق سابوه نڬارا، فون بق تيوري ڬرمن ترماسوق جوهنن ڬوتتفريد ۏون هيردر
ماسيڠ-ماسيڠ ڬاودوكوڠ ڤنداڤت ڤن-ايتنيس بهوا ڤمرينته ڽواي هاڽ نا تانوه يڠ سابي ڬيهوني اوليه ايتنيس جرمان
ڤڠلومڤوقن اسيا مأوڤادوم ڽن ماواخي واتي ابد ك-٢٠. ڠن دوكوڠن مندوم سوڤاي جاوت ڬاودوڠ كيدرواي دان ڬاوتنتوكن تيكد درواي ملواتي بنوا
مأوڤادوم نڬارا ايروڤا، ترماسوق ڤرانچيس دان سويتزيرلند، هن ڬاوكومڤوي اينفو تنتڠ ايتنيس رعيت اوقڽن
واتي ڤنجاجاهن ايروڤا، اوق ايروڤا تروق بق اميريك اوتارا
ايتنوڬرافي ديڬيتل ڽن ماوچيڤتاكن لي كسمڤتن كاو تڽواي تاكلون بوديا دان مشاركت يڠ بيدا-بيدا
هوبوڠن ايتنيس جاوت جاولس تاماورونو بق عالم درڤد تمڤت اتاو ڤروسيس دري اورڠ
توجوان اه ادلا ڬاوكومڤوي داتا بيوڬيت سوڤاي يڠ تليتي ڽن جاوت ڬاوبري ڤراسڠك درواي لم داتا ڠن جومله يڠ مينيم
واونچارا ڽن نياسا جيه ڬركم دڠ سو ابيهڽن ڬاوتوليه ڠن توليسن، مموڠكنكن ڬاولكوكن واونچارا هان ڬڠڬوان ڤايه ماوچاتت، تاڤي دڠين مندوم اينفو يڠ ڬاوسدي لالو ڬاوچيك لوم بن مندوم
ترلڤس دري ڽواي مندوم، هان ماوسبوه ڤنليتي يڠ بيوتوءي هان مميهق
اينفو ڽواي ڬاولك كاو ايدينتيفيكاسي يڠ ميتا اينفو لاان كاو واكيلي مشاركت لاان، سابي ڬأوڤاكيك بولا ثلجو اتاو رنت
٢٠١٠ ڬاڤاراك سا اواا اونتولوڬي دان ايڤيتومولوڬي يڠ جاوت كاو داسر ايتنوڬرافي
"تيوري ڤنليتي كريتيس "مسله لم ككواسأن لم هوبوڠن ڤنليتيان دان هوبوڠن عطرا ايلمي دان ككواسأن
سابو ڬمبارن يڠ جاوت دڤاوڬوت ڠن دوڽ فيسيق ملالوءي ڤنداڤت اورياوڠ كودرواي-درواي، ڤلاڠ ڤنتيڠ يڠ برداسركن ڤڠالمن اوق ڽن درواي
اد تنتڠ سابوه ڬمبارن ڽن ڬأوڤاكيك حيالن دان كلاييوه دكالوان جاوت ڬاومنفعتكن لي انياوق ميت ڠن چارا تيبا-تيبا دان عالمي
إيه جامين جينواي اوق انتروڤولوڬ بوديا دان سوسيال ڤلاڠ ڬاوسنجوڠ ڤنليتيان ايتنيس
ايتنوݢرافي بياسا جيه ڬوڤڬه سيت ڠن "لم کاسوس"
ايلمي بق لاڤڠن بياسا جيه ابيه واتي ماوسيطان اتاو لياوبيه لم مشاركت لاان، اوديڤ ڠن مشاركت ستيمڤتڽن دان ماورونو تنتڠ چارا اوق ڽن ماوديڤ
ڤڠالمن بندچت ڠن ذوني ڤوبلو بارت داين اکن دأڠݢڤ سباݢاي داسر كرجا فورماتيف برباسس لاڤڠن
سابوه ايتنيكيڠ خاص ڬاواوڤاي جاوت كاو هوليستيق دان بياسا جي ماوايكوت چارا ترماسوق ڬاڤاييوتاموڠ سجاره بوديا باچوت يڠ ڬاوتاڽوڠ، سابوه اناليسيس ڬيوڬرافي فيسيق اتاو تانوه يڠ ڬاوتيڠڬايا اوليه اوريڠ يڠ تليتيڽن، ترماسوق اقليم، دان سابي نا منچاكوڤ تنتڠ ڤاو يڠ ڬاوسبوت اوليه انتروڤولوڬ بيولوڬي ياايت هابيتت تمڤت تيڠڬاي
ستروكتور ككرابتن دان سوسيال (ترماسوق نيلاي اومو، جنيس كلامين، اسوسياسي سوكاريلا، كااوم، مويايتيايس، دان لاان-لاان) بياسا جيه ڬاڤاييوتاموڠ
تاتاچارا،ريتوال، دان بوقتي اڬام لاان كتريڤ جاوت كاو يڠ ڬالق دان كادڠ-كادڠ لياوبيه ڤنتيڠ كاو اوق ايتنوڬرافي، خصوصجيه واتي ڬاڤاييوڬوت بق تمڤت رام تمڤت انتروڤولوڬ يڠ جق كاومونجوڠ جاوت ڬاوكالوان
چونتوهجيه، لاڬي لم كلومڤوك اوريڠ، ماوقليڤ مات ڽن سابوه ڬرقن بهاس، جيه بروڤايا موارتيكن ڤاو مقصود دري ڤاوقليڤ مات ڽن (ڽن موڠكن ڬاوكالون حال لاان(
ڬارتز، واتي منتوڠ ڬاوايكوت مأوڤادوم جنيس ايتنوڬرافيس، ڬاوڤينه او لوا باتس سوڤاي جاوت ڬاڤاييوڬه هاب تنتڠ "ويبس" دان كون "راڠك" دري "بوديا"
تموليه تنتڠ بوديا ممبنتو ڬاوم ڤروبهن ڬيت بق انتروڤولوڬي اتاوڤون ايتنوڬرافي يڠ سابي ڬأڬامبركن لاڬي ڤوست-موديرن، ريفليكسيف، كسوسسترأن، ديكونيم، اتاو بنتوق ڤسچ، لم كونتيك س ڽن ڬاوبنتو ڬاواتسي مندوم يڠ ڤايه ايڤيستيميس دان ڤوليتيك يڠ منوروت لي ڤرقتيسي ڽن سباڬاي بهاي واتي كمونچولن دان ڤركتيك ايتنوڬرايس يڠ مڠڠڬو
بيهوبوڠ ڽواي ڤوين كاواخي، تموليه بوديا جاوت كاو فوكوس كاو تاكلون كيبن چارا اوق ايتنوڬرافي جاوت ڬاڤاييولمه بوديا دان مشاركت يڠ بيدا-بيدا تنڤا منولق سوبجيكتيۏيتس كيدرو دان كلومڤوك يڠ دماورونو بق سابن واتي تنڤا ڬاڤاييوڬه ايلمي مطلق دان اوتوريتس أوبجيكتيف
سباڬاي توجوان ايتنوڬرافي ڽن اداله كاو ڬاڤاييولمه دان ڬوارتيكن ڤول نيلاي، ڤريلاكو، كڤرچايأن، دان بهاس دري كااوم ڠن بوديا يڠ سام دان ماورونو، هرريس، (١٩٦٨)، اڬر سيت (١٩٨٠) ڬاوتوليه ايتنوڬرافي ڽن اداله دوا، ڤروسيس دان هاسي دري ڤنليتيان
سوسيولوڬ سم لادنر ڬاڤانداڤت لم بوكو ڬوبڽن، بهوا چارا تاڤهمي كونسومن دان يڠ دلقاي لي اوقڽن جاوت كاو ڤروبهن لم چارا كالوان. سابوه يڠ منتوڠ يڠ ڬاوسدي ايتنوڬرافي
دڠين منيلاي ڤڠالم يڠ كلاييوه ڤاكيق سچارا "عالمي" ڤڠاتورن ايتنولوڬي اييوحاصيلكن ڤنداڤت كاو ڤاوڬوت ڤرودوق اتاو لاينن موده.
بوقتي دري كونفيرينسي ڤرازيسبق ايندوستري (لاڬق) اداله حال ڽواي.
جابر ف. ڬوبريوم دان جاميس ا هولستيين'س (١٩٩٧) مونوڬرف، بهاس بارواي ميتودي كوالتيتتيف يڠ ڬاوبهس بنتوق-بنتوق ايتنوڬرافي ڠن ڬأوڤاكيك "ميتودي ڤأڬاه هاب"
ڤد داسر جيه، ڬاڤاييوتيهاون ڬيت ڤارا ڤنليتي عموم جيه هان ڬيت لاڬي يڠ اوقڽن ڤيكي اتاو اڠڬڤن- دان ڽن بهوا مندوم كريجا ڽن منچاكوڤ چارا ڬاڤاييوڬيوت حال يڠ انا ڤانتس كاوڬوب سوڤاي ڬاوتاڤاييو
جيه ڬاڤانداڤت بهوا "ايلوسيوناس" ڽن ڤنتيڠ كاو ڬاڤاييوتيهاون ريڤوتاسي كريجا دان ڤاوجياوه درواي دري مسئله يڠ لياوبيه راياييوق
منوروت كودي ايتيك، اوق انتروڤولوڬ اداله باڬين لم جاريڠنايلمي دان ڤوليتيك يڠ لياوبيه لواه، ليڠكوڠن اوريڠ ڠن عالم سيت، يڠ ڤرلي ڬاولڤور بن مندوم دان ڤاودولي.
اوق ڤنليتي ڬاڤاييوڬوت ڤندكتن دان ڬاوجاديكن ڽن كاو فكتا.
لم كڽاتأن، اوريڠ ايتنوڬرافي اكن سابي ڬادوه لم مأوڤادوم اسڤيك كارنا هان مندوم حال ڬاوتاڤاييو
مشاركت اسواي لهوك، دسبوت سيت دڠين اوريڠ كاڤهون، اوريڠ ابوريڬين، اوريڠ اساا، اتاو اوريڠ اوتوتونوس، اداله كااوم ايتنيس يڠ بيدابق بوديا يڠ مروڤاكن اوق اساا دري سابو تمڤاعت يڠ ك دايلاجه دان دتيڠڬاي اوليه كااوم ايتنيس لاان.
بڠسا بياسا جيه دڤأڬاه سيت دڠين ڤريبومي اڤابيلا اوقڽن ڬاواييوتيهاون عادة اتاو حال-حال لاان دري بوديا واتي اواا برهوبوڠن دڠين سابوه ولايه ترتنت
رعيت ڤريبومي منتوڠ ناڬاوهادڤي انچمن بق كدولتن اوق ڽن، كسجهترأن ايكونومي، بهاس، چارا ماورونو، دان چارا ڬاوميتا كاو سومبر داي يڠ جاوت كاو داسر بوديا اوقڽن.
كيرا-كيرا جومله مندوم ڤندودوق ڤريبومي ياايت ٢٥٠ جوت سمڤك ٦٠٠ اوتا اورياوڠ.
جاوت كاو رجوكن مأوڤادوم كااوم، اصطلاح ڤلاڠ اواا يڠ دڤاكيق كاو اورياوڠ ايروڤا سوڤاي جاوت ڬاوبدقن ڤندودوق اسواي لهوك دري اوريڠ افريك يڠ جاوت كاو بودق
واتي طان ١٩٧٠-ان، اصطلاح ڽواي ڬأوڤاكيك كاو چارا اورياوڠ جاوت ڬيهوبوڠكن ڤڠالمن، ايسو، دان هاسياي ڤرجواڠن كااوم-كااوم يڠ دجاجه ڬاولواتي باتس لوا نڠڬرواي.
کأداءن ڽو جوت سابي ترجادي ڤولوم جک ڤندودوق اساي لوبه ل درڤد ڤندودوق لن بق سابوه ولايه نݢارا؛ ڬوءرتيكن ڤنداڤت ڽو اداله سابوه ڤميسه دري ڤروسيس کڤوتوسن دان اتورن يڠ ن موڤادوم، ستيدق جين ڤڠاروه تيتولر اسڤك-سڤق مشارکت دان حق تانوه اوكڽن۔
سابو لاڤورن دري ڤبيبي طان ٢٠٠٩ يڠ دڤاوتاوبيت لي سيكريت دري فوروم تاوتاڤ ايسو لوكل ڬاڤاييوڬه; سمنجق بيوابد-ابد، سيوجق واتي كولونياليساي، ڤينهنچواي اتاو ڤندودوكن اوقڽن، مشاركت ك ڬيسيمڤن فوتو سجاره ڤرلاونن، دليكي اتاو كرجا سام ڠن نڬارا-نڬارا، دڠين ڽن ڬاڤاييولياومه كاويقينن دان تيكد اوقڽن كاو جاوت تيهاون اوديڤ ڠن ايدينتيتس كدولتن اوقڽن يڠ بيدا-بيدا
اورياوڠ-اورياوڠ ڽو دكالوان اوليه اوق ڤنوليس جامياون اورواوجيه سباڬاي نيك تو اورياوڠ يوناني، اتاو سباڬاي كااوم اورياوڠ يڠ لياوبيه اواا ڬاوتيڠڬاي بق يوناني سيڬهلوم اوق يوناني.
ڤراڠ ساليب (١٠٩٦-١٢٧١) دداسركن اوليه كايڠينن ڤراڠ سوچي ڬاولوان سواي يڠ ڬأواڠڬڤ كافير لي ڬرجا
تاڤي ديوان ڽن ڬاوسنجوڠ بهوا ڤاوهنچواي ڽن جاوت سچارا هوكوم ترجادي جك اورياوڠ يڠ كون كريستين ڬاوتولق كاو سمأن درواي ڠن اجرن كريستين دان هوكوم عالم بق ايروڤا.
واتي ابد ك ١٤ دان ١٥، ڤندودوق اسواي لهوك يڠ جينو تڤاييوڬه سباڬاي كڤولاوان چانري، يڠ دتاڤاييو لي ڬوب سيت دڠين ڬوانچيس ﴿يڠ ك اوديڤ بق ڤولاو-ڤولاو سجق ايرا بچ﴾ جاوت كاو ڤوست ڤرهاتين ڤنجاجه.
واتي طان ١٤٠٢، او.ال سڤنڽول ڬاومولاي اوسها ڬاوسراڠ دان تيڠڬاي بق ڤولاو ڽن
اوق يڠ سربو ڽن ڬاوم كهنچورن دان ڤاونياقيت كاو اورياون-اورياوڠ ڬوانچي، يڠ ايدينتيتس دان بوديا جيه ابيه ڬادوه سباڬاي عقيبة ڽن
كيبن يڠ دڤأڬاه اوليه روبيرت ج. ميللر، جاچينتا رورو، لاريسسا بهراندت، دان تراچي ليندبرڬ، دوقتين يڠ دكمبڠكن دري واتي كاو واتي، كاو ڤمبنرن دوميناسي مشاركت كون كريستين، كون ايروڤا دان ڬاوسيتا تانوه دان حق-اك اوقڽن مندوم.
راج سڤنڽول فيرديناند دان راتو عيسىبيللا ڬاوسوا چهريستوڤهير چولومبوس، يڠ ڬاواوتوس واتي طان ١٤٩٢، كاو ڬاوجاجه دان ڬاوچوك دايره بارواي دمييوڤ ككواسأن سڤنڽول.
الايك ساندر ڬاوبري سڤنڽول لي تانوه بهوا ڽن دتاوم جياوه سبلوم اوقڽن ماوتاوم "سيڬولومجيه اوق كريستين يڠ ڤواي"
لي كونكويساتور سڠ هي دتاكوت، جك دجوك ڤيليهن، ڤندودوق اساا اكن ڬاوتريموڠ كيكريستنن، يڠ سچارا هوكوم هان ڬاوايذينكن ڤڽربوان ك نڠڬرواي اوقڽن دان ڬاوچوك هرتا ات اوقڽن.
سباڬاي نڠڬرواي كاتوليك واتي طان ١٤٩٣، ايڠڬريس سرتا ڤرانچيس بروسها ڬوارتيكن تاوم دوكترين ڤنموان دمي كڤنتڠن كااوم اوقڽن.
كلاايم تانوه ڽواي دڤاوڬوت ملالوءي " ريتوال ڤنموان" يڠ دڤاوڬوت كاو ڤاولاومه كلاايم صح بڠسا كولونيال اتاو تانوه.
واتي طان ١٧٧٤، كڤتن جاميس كوق بروڤايا ڬوبتلكن كأبسهن تانوه سڤنڽول يڠ ڬاومڠاكون سباڬاي ڤواي اتاوه تانوه ڠن چارا ڬيهڤوس تندا ڤميليك اوقڽن دان كمودين موالي ڬاڤاييوڬوت تندا ڤواي اتاوه اوقڽن ڠن بهاس ايڠڬريه.
كونسيڤ ڽواي مرسميكن ڤنداڤت بهوا نڠڬرواي-نڠڬرواي يڠ هان دڤاكيق ڠن چارا يڠ سيستم هوكوم ايروڤا يڠ دستوجوا تربوك اوليه كااوم ايروڤا.
سرايا اتورن كولونيالليساسي ڬاوتاوتاڤكن جاوت كاو دوكترين هوكوم يڠ ڬاوسڤاكتي اولي ككواسأن كولونيال ايروڤا، ميتودي ڤلاوبي كلاايم تانوه اوق اسواي لهوك ڽن سابي بركمبڠ ڠن ساڠت ڬيت.
ڤركيرأن يڠ تأوڤات كاو جومله ڤوڤولسي ڤندودوق اصلي دوڽ سوليت ثات كاو دكومڤيلسي، كاوايڠت كڤايهن لم ايدينتيفيكاسي دان كاوسامان دان يڠ هنجاوت ڬاوداتا سينسوس يڠ نا
ڽو مندوم ترماسوق ستيدقجي ٥.٠٠٠ بڠسا يڠ بيدا-بيدا لياوبيه دري ٧٢ نڠڬرواي.
مأوڤادوم نا سيت ماوجمڤو ڠن ڤندودوق لاان اتاو ك نا لااييون يڠ ك ماوبه.
كاولومڤوك ايتنيك يڠ بيوراڬم يڠ تاوبنتوق دري نڠڬرواي-نڠڬرواي افريك يڠ ڤلاڠ موديرن دان منديري تركندوڠ لم اوقڽن درواي ماچم سيتواسي، كبودايان دان ڤاستروراليس اتاو ڬاي اوديڤ ڤاوسڤت-ڬاوميتا سچارا عموم ترسمڤيڠكن دان تاوڤيسه دري ستروكتور ڤوليتيك دان ايكونومي بڠسا يڠ لي ڽن.
دمڤق دري سوجاره كولونياليساسي ايروڤ يڠ مولانوت ترهادڤ مشارکت اسولي امريك ك ترجادي چوكوڤ ڤاره، ڠون ل اوتوريتس ڬڤركيراكن ڤوڤولاسي اترون سچارا سيݢنيفيکن تروتامن كرن ڤوڽاكت، ڬوچو تانو دان سوموڤوه۔
بق نڠڬرواي لاان بلاه سلتن اواايك ساچا (٦٥،٧٣%) دان يوچتن (٦٥،٤٠%)، يڠ لي ڤندودوق ا اداله اوق اسواي لوق، لاڬي يڠ دڤأڬاه واتي طان ٢٠١٥.
ڤاوجاولسن جيه "اينديان" دان "ايسكيمو ك رهياوت دبوه لي كندا.
يڠ ڤلاڠ لياومه اداله اسواي لهوك يڠ ك ماوبه دان ڤمباڠونن اوتارا كندا (ءندچ) كاو عادة دان اوروسن اوتارا كندا (عناچ) واتي طان ٢٠١٥، يڠ كمودين ڬاڤله جاوت كاو ڤركمبڠن ڤلايانن عادة واتي طان ٢٠١٧.
بڠسا-بڠسا اواا ڬاوتاندا تاڠن ١١ ڤرجنجين نا نمبي ڬاولواتي مأوڤادوم دايره يڠ جينواي دتاڤاييو ڠن كندا اناتارا تون ١٨٧١ دان ١٩٢١، كچوالي بق مأوڤادوم تمڤت بريتيس چولومبيا.
ولايه اوتونومي جرين لاند بق ولايه كراجأن الدنمارك تيڠاي سيت لي اوق اسواي لوق دان يڠ لي اوق يناوات (نا ٨٥%) يڠ ڬاواكوا تيڠڬاي تاوتاڤ دسينن واتي ابد ك-١٣، سإيڠڬ جاوت ڬأڬانتواي لي اسواي لهوك دري دورسيت دان اورياوڠ جرين لاند نورس
بق نڠڬرواي يڠ بيوبهاس سڤنڽولاتاو ڤورتوڬيس، اورياوڠ ڬاوتاوم ايستيلا يڠ دڤاكيق لاڬي ايندياوس،ڤوايبلوس اينديڬينس، اميرينديوس، ڤوۏوس ناتيۏوس، ڤوۏوس اينديڬينس، دان بق ڤرو، چومونيداديس ناتيۏس (اوق اصلي) كوسوس اه بق كالڠن مشاركت امازون لاڬي اوررين دان متسس.
اوق ڤندودوق اسواي لوق نا بق مندوم دايره براسيل، والوڤون لي يڠ تيڠڬاي بق كاوسن چاڬر بوديا اينديا باڬين اوتارا دان بارت تاوڠاو نڠرواي ڽن.
جينو نا لياوبيه أرمينيا اوديڤ دلوا تانو نيكتو اوقڽن كارنا ڬينوسيدا أرمينيا ١٩١٥
ڤنداڤت يڠ تاموڠ لم كونفليك إسرائيل-ڤلسطينا واتي طان ١٩٩٠-ان، ڠن ورڬ ڤلسطينا منكليم ستااس اوق اسواي لهوك سباڬاي ڤندودوق يڠ نا تاڤي ك داوساي اوليه ڤندودوق يهودي،دان جينو ك ڬاوبنتوق مشاركت كااوم يڠ نا باچوت بق نڠڬرواي إسرائيل.
بق روسيا، ارتي دري "ڤندودوق اواا" اداله ڬوارتيكن سچارا عموم اودالم مأوڤادوم ڤوڤولسي ( كورياوڠ دري ٥٠.٠٠٠ اورياوڠ)، دڠ ڬاوابايكن ايدينتيفيكاسي درواي، يڠ اساا اسواي لوق ڽن دري تمڤت يڠ دتيڠڬاي كلاييو ينۏاسي، كولونياليساسي اتاو بنتوقن باتس نڠڬرواي، لمباڬ سوسيال، ايكونومي دان بوديا يڠ بيدا-بيدا
اوق تيبيت ادلا اوق اصلي تيبيت اصلي
بق هوڠكوڠ، ڤندودوق اصلي دايره دارو دڽاتاكن لم ديكلارسي ڬابوڠن سينو-بريتيسه واتي اورياوڠ-اورياوڠ ڬاڤاييوترون ڬرإيه كتورونن رهيت اڬم دري سيدرواي ين نا واتي طان١٨٩٨، سيڬولوم نا كونۏينسي كاو ڤرلواسان ولايه هوڠكوڠ.
چم اداله ڤندودوق اصلي دري ڤندودوق اواا سيڬولومڽن. چمڤا يڠ ڬاڤاييوتالواي لي ۏيتنام بق چم ڤراڠ ۏيتنام سماس نم تيان
خمر كروم اداله ڤندودوق اصلي مكوڠ، ديلتا دان ساءيڬون يڠ ڬاوتاوم لي ۏيتنام دري كمبوج راج چيي چيتتا اا واتي ڤاوتوك اينوڠ ۏيتنام
ماسالا ڽواي ڬاوعالمي اوليه مأوڤادوم نڠڬرواي لاان لم ولايه أسيان.
سوكو اصلي ميندانااو اداله اورياوڠ لومد دان تيه مورو (تاوسوڬ، ماڬوايندنااو مارانااو دان لاان-لاان) يڠ تيڠڬاي بق كڤولاوان سولو ارچهيڤيلاڬو سيت
كلومڤوك ڽواي سرڠ ثات سام-سام ڬاوسبوت سباڬاي اورياوڠ أستراليا اصلي
سلاما ابد ك-٢٠ مأوڤادوم بكس كولوني ڽواي ڬاوتاوم مرديك دان نڠڬرو-نڠڬرواي يڠ دبنتوق يڠ دبنتوق دمييوڤ كندالي اوق سينان
سيس-سيس اوروڠ اوبيت كير-كيرا ٢٥ اوروڠ، يڠ تيڠڬاي انتارا ١۔٠٠٠ دان ٣۔٠٠٠ تون يڠ ليكوت، بارو-بارو ڽو ديتومي د ڤلاو مكرونسي۔
منوروت سينسوس واتي تون ٢٠١٣، جومله ڤندودوق ماوري بق سلانديا بارو تروق ١٤،٩% دري جومله مندوم اوق سلانديا بارو، ڠون كوريڠ دري سيكان (٤٦،٥%) مندوم ڤندودوق ماوري ڽن يڠ ڬاوايدينتيفيكاسي درواي سيوباڬو اورياواڠ ماوري
لي ڤاوميمڤين ناسيونل ماوري ڬوتنداتاڠن ڤرجانيان ڠن اورياوڠ ايڠڬري، جنجي وايتڠي (١٨٤٠)، يڠ دالم مأوڤادوم اورياوڠ لياومه بنتوق كساتوان ڬيو-ڤوليتيك جامين جينواي اداله سلانديا بارو
ايسو ڽواي منچاكوڤ ڤلستارين بوديا دان بهاس، حق تانو، يڠ ڤواي دان ايكسڤلويتاسي سومبر داي عالم، ڤننت دان اوتونومي ڤوليتيك، ليڠكوڠن يڠ رنده دان ڬاوسراڠ، اورياوڠ ڬسين، كسهاتن،دان هان ادياي
سيتواسي ڽن جاوت كاو يڠ لياوبيه مبيڠوڠكن لوم تااي ماوتاوم سأره ڤاوڤينهن دان ڤندودوق تمڤت ترتنت يڠ ڤايه اتاو يڠ اييوڠوه دڤاورياوه، يڠ جاوت كاو ماسالا ڠن كاوڠڬولان دان ڤواي تانوه دان سومبر داي
ترلڤس دري مندوم ڤندودوق اسواي لوق ين بيدا-بيدا ڤاتوت ڬاڤارهاتيكن بهوا اوقڽن نا مسله دان مسئله يڠ سام لم اوروسن يڠ برلاكو، اتاو ڬاوسراڠ مشاركت
ڤڠچوالين ين ڤاتوت ڬاڤايراتيكن اداله سوكو سخا دان كومي (دوا سوكو اسواي لوق د اوتارا روسيا)، يڠ جينواي ڬاوكندالي ريڤوبليق اوتونومي اوقڽن درواي لم نڠڬرواي روسيا دان اورياوڠ يناوات كندا، يڠ ڬاوبنتوق ولايا يڠ لي ڤندودوق (دڤاوڬوت واتي طان ١٩٩٩(
ڤنولاكن ڽواي اخياه سادر بهوا نا سيستم هوكوم يڠ ك نا يڠ ڬاڤرقتيككن اوليه اورياوڠ-اورياوڠ مريام.
دچوك بق ١١ اوكتوبر ٢٠١١
اوق هيندو دان چمس ك ڬاوعالمي ڤاناييأن اڬام ڠون ايتنيس سرتا دجوك باتسن لم اوروسن ايمان اوقڽن دمييوڤ ڤمرينته ۏيتنام ساعتڽواي، ڠون چارا ۏيتنام ڬاوسيتا هرتا چم دان ڬاولراڠ ڬاوجالنكن عمالن اڬام اوقڽن
واتي طان ٢٠١٢، ڤوليسي ۏيتنام بقڬمڤوڠ چاو ڬياڠ ڬاوسربو مسجد چم، ڬاوچوك ڬنسيت ليستريق، دان ڬاڤاركوس انياوق ڬاديس چم سيت،
واتي طان ٢٠١٢، إندونيسيا ڬاخاييون بهوا ڤمرينته إندونيسيا ڬاودوكوڠ ڤروموسي اوق اسواي لهوك بق دوڽ مندوم..إندونيسيا، والوڤون، هن ڬاواكوا ڤنراڤن كونسيڤ اوق اسواي لوق..لم نڠڬرواي ڽو
اوق ۏيتنام واتي اواينين برڤوست بق سكيتر سوڠاي ديلتا تاڤي ڬاڤاييوڬوت تالواي دان ڬاوچوك دايره-دايره بارواي لاڬن چمڤا، ديلتا مكوڠ (دري كمبوج) دان دايره يڠ لي ڬونوڠ سلاما نم تيان
سكالا يڠ راياييوق ثات دري كولوني كينه ۏيتنام يڠ لي ثات بق تيڠوه داتارن ك قاعم ماوبه كاوسن ديموڬرافي
دان هان ڬاوهاڤوس بوديا سابو-سابوه لي ڬوب
ڤندودوق اسواي لوق دأڠڬڤ لاڬي اورياون جامين، بيادب، دان هان ڬمڤوڠ
مأوڤادوم فيلسوف، لااي توماس هوببيس (١٥٨٨-١٦٧٩)، ڬأواڠڬڤ اورياوڠ اسواي لوق سباڬاي اورياوڠ بروق اكاي "بيادب"
ڬوچوق دري ارسڤ اينترنيت ١٣ دسمبر ٢٠١٣
ديكلارسي ڤبيبي تنتڠ حق ماسيركت اسواي لهوك. يڠ ڬاوچوك اوليه كااوم واتي طان ٢٠٠٧، ڬاوتاوتاڤكن اك مشاركت اسواي لهوك ڬيتينتوكن كاودرواي، نا لياومه باچوت اك اوبوڠن ڠن ڤڠلولأن سومبر داي عالم
ڤڠبورن ميڽاوق جاوت ڤاوهنچواي بوديا سلاما ماوتون-تون، كاو ڬويچه'ين
ڤروييك ڤمباڠونن لاڬي ڤمباڠونن بندوڠن، الن ڤيڤ دان ڬاوچوك سومبر داي ين ك ڬاوڤينه مأوڤادوم نا اوق اسواي لو،سابي-سابي تا بري ڬنتواي.
اوق اينوڠ ڽواي جاوت بيوڬنتوڠ سچارا ايكونومي ڠن اوق اڬم واتي اوق اينوڠ ڬادوه كرجا انتاوق
چونتوه جيه اورياوڠ-اورياوڠ موندوروكو بق هوتن امازون اييوتنتڠ ڤمباڠونن تاڤجوس دم ڠن بنتوان ڬرينسڤچ.
دوا سكينارياو اوتام ك ڬاواصولكن،ايكسڤنسي اول ك افريك تيڠوه، دان سابوه اصل-اوسول ڬاوساوبر كاو سأولتن، ڠن سابوه ڬلومبڠ برڬرق ڬاولواتي لمبا كوڠو كاو افريك تيمور، دان يڠ لاان برڬرق كاو سلتن سيڤيڠ لااوت افريك دان سيستمسوڠاي كوڠو ك أنڬولا.
ايلمي بيناتڠ ترنق لم ڤڠڬوناان جاوت ماوبه-اوبه ك موديرن باچوت بنتو ڤاستوراليست كااوم يڠ ڬاڤاييولياومه بهوا اكوايسيسي ترنق موڠكن ك دري تاوڠاوه السوداناچ، كولياك دان چوشيتيچ-
هان ااو دري سوڠاي موتيريكيوي، راا-راج مونوماتڤا ڬوبڠون زيمبابوي يڠ راياييوق، نيكتو ڬاومرونو بق كاونن اورياوڠ
بوديا ساوايلي ڽن نا دري توك-توك اوق ماوكت ين جاوت نا ڤڠاروه يڠ لي ڤڠاروه عرب دان اسلام يڠ هان لياومه لم كبودايان بنتو ڬمڤوڠ، لاڬي ڽن سيت ڠن اڠڬوتا لي لاان اڠڬوتا اففرو-عرب دري اوريڠ-اورياوڠ سواهيلي بنتو
واتي كلاييو ڤراڠ دوڽ كدواڤيمرينته ڤرتاي ناسيونل ڬاڤاييولااري ڤڠڬوناان ڽن سچارا ريسمي، سمنتارا ڬرقن ناسيونالي اريك يڠ بركمبڠ لاجو دان سكوتو-سكوتوڽ يڠ ليبرال ماوبا ك اصطلاح"افريك"، سإيڠا "بنتو" ڬأواڠاڤ سابن ڠن كڤوتوان اڤرتيئد
اسوسياسي ڠون اڤرتيهاد ماوديثكريديتكن اصطلاح ڽن، دان ڤاومرينته افريك سلتن ڬأڬانتو اصطلاح لاان ڽن سچارا ڤوليتيك لاڬق تاڤي سچارا سجاره مڽستكن "ايتنيس نڠڬرواي"
بق سواتي باتڠڽن اداله نتفو دان كات بندا ڽن ادله بونتو
هان مندوم اورياواڠ بسقوي ڽن جيت باس بسقوي
موديرن بوسقوي اسان دان اخيڽن- (ق) ارا ("چارا (تا ڤاوبوت ساڤياو)"
جيه ڬاوريكم سو بهوا نن بسقوي ڽن بحث لاڬي اينوسقويرا
والوڤون اوقڽن سچارا ڬن بيدا لم مڤادوم حال كرنا ماوساڠ، بسقويس منتوڠ جاوت كاو چيري خاص اوق ايروڤا لمالاوروتن ي-دنا دان متدنا اوقڽن، دان لم حال مأوڤادوم لوكوس ڬن لاان-لاان.
تاڤي ڤنليتيان اتاوه كلومڤوك هاڤلوڬروڤس ي-دناڬاوتاوم بهوا ڬرإيه كتورونن لسڠسوڠ اوقڽن، مأوڤادوم درواي بسقويس راياييوق نا نيكتو سابن سيت ڠن ايروڤا بارت يڠ لاان، ياايت منچولوق كااوم هاڤلو ڬروڤر١ب-دف٢٧ (٧٠ %)
ترلڤس دري فريکوئنسي بق بسقوس، ل ماچم ل ي-ستر دري ر١ب-دف٢٧ لوبه مييوڤ، دان حاصيل ڬوكيرا اوسيا يڠ لوبه بارو"، لومه سڠ ڽن ڬومي بق داءيره دري تمڤت لن
ڤاوسڤت دان ي-دنا هاڤلوڬروڤس نا مأوڤادوم دبنديڠكن ڠن فريكوينسي موديرن اوقڽن
سبالكڽن، سکيتر ٤٥٠٠ ثون ك يڠ ليكوت، کارڤ مندوم واريثن دن دري ايبري، ياءيتو يڠ ڬوباڬي مانسي دان ڤتاني نيوليتيى، يڠ ڬوڬنتو اوليه ڬاره کتورونن ر١ب ڤارا ڤڠمبالا ايروڤ يڠ ڬوجق دري ستڤ، دان يڠ ڬوبداكن ڬنتق باقو اداله عاقبة دري ڤوڤولاسي يڠ رنده سلاما موءابد-ابد، ياءيتو ڤڽياڤن ايتنس دان ايندوݢامي،
متتيااس جاكوبسون دري اڤڤسال اونيۏرسيتس بق سويدي ڬانعليسيس ماتيري ڬن دري ديلاڤن اوسيا مأنسي يڠ ڬاوتاوم بق ڤورتالوان كيۏرن بق اتڤوارچ
تموان ڽواي ك ڬاوتربيتكن لم ڤروچايديڠ اوف تيه ناتياونل اچادمي اوف سچيانچ اوف تيه اميريك سريكت
كلومڤوك يڠ ك ڬأڬابوڠ ڽواي ماوتم سيت سباڬاي باڤق للوهور اورياوڬن ابريا لاان اه واتي زام موديرن، تاڤي والوڤون باقواي منتوڠ جاوت ماوبه تريسولسي سلاما ريبوان طان الڽن، اوق يڠ ڤينه ڽن ڬاوحاصيلكن يڠ بيدا لم تمبهن مندوم كلومڤوك ابريا يڠ لاان
نا چوكوڤ بوقتي ڬاودوكوڠ سڠكأن بهوا ڤد واتي ڽن دان كمودين اوقڽن ڬاڤاييوڬه بهاس يڠ بحث بسقوي (ليهت :بهاس اقواتانين)
كراجأن امڤلوم، دايره بسقوي تاواوه يڠ اخي-اخي ڽو ڬاوتوري سباڬاي ناۏارري، يڠ ڬاوالنا ڤروسيس فياوداليساسي دان ڤاتوه ڤد ڤڠاروه دري اوق سمڤڠ يڠ اروڬن، چستيلين، دان ڤرانچيس يڠ اوه لياوبيه راياييوق.
كرن لوموه عاقبة ڤرڠ اوق کرجا اڠكاتنلاءوت، سباڬين ل ولايه ڽن اخكڽن رهوت سيڬولوم ڬوسرڠ ل تنتارا سڤاڽول (١٥١٢-١٥٢٤)
مسكيڤون لاڬڽن،بسقويس ڬاونيكماتي ثاتماراينته درواي سمڤأي ڤروبهن ڤرانچيس (١٧٩٠) دان ڤراڠ چرليست (١٨٣٩،١٨٧٦)، واتي بوسقويس ڬاودوكوڠ علي واريه يڠ ڬاڤاييودوڠ چرلوس ۏ دان كتوروننڽ
كومونيتس اوتونوم (سابوه كونسيڤ يڠ ڬاوتاوتاڤكن لم كونستيتوسي سڤنڽول تون ١٩٧٨) يڠ ك دتوري سباڬاي اييوسكال اوتونوميا اركيديڬوا اتاو اياايبق بسقوي دان سباڬاي چومودداد اوتونوم ۏسچ اتاو چۏ لم بحث سڤنڽول (لم بهاس ايڠڬريه:كومونيتس بوسقوي اتاو بچ)، نا لهي بوه ڤروڤينسي بق سڤنڽول، الاۏ، بيسچي دان ڬيڤوزكوا
ڽن كادڠ ڬاوسبوت ڠون "نڠڬرواي بوسقويس"(اتاو اييوسكاد) لي ڤنوليه ڠون لمباڬ ڤوبليك منتوڠ ڬاڤاييوتيمبنكن كالهي ڤروڤينسي بارت، تاڤي نا سيت بق كسمڤتن دڬوناكن سباڬواي سيڠكتن مڽواي هان جاوت كاو مسئله دالم كونتيك س ڽن
سچارا خصوص لم ڬأوڤاكيك اصطلاح عموم ڤرانچيس ڬاوبايياو نڠڬرواي بسقويس(نڠڬرواي بسقويس) ڠن هان تيندق لنجوت، ڬاوكالون بن مندوم نڠڬرواي بسقويس ("اييوسكال هيرريا"" نق بسقوي")، اتاو سچارا دتال كون كاو نڠڬرواي بسقوي اوتارا (ڤرانچيس)
چيكالن لم كونتيك س سجاره، ايستيلا ناۏارري اييوت كاو مقصود دايره يڠ ڤلاڠ لواه، دان ڤروۏينسي يڠ جينواي نا ڽن اداله باڬين ناۏارري يڠ لياوبيه باچوت بق باڬين اوتارا بسقوي جاوت ڬاوسبوت سيت ڠن باڬين (بادين دري) نافرروا، اصطلاح سمنتارا ("اتاوه ناۏارري بق بسقوي، التا ناۏاررا لم ڤرانچيس") دڤاكيق سيت ڬاوچارا ڤأڬاه دايره يڠ جينواي جاوت كاو كااوم اوتونومي.
ايلمي تنتڠ بهاس سڤنڽول ڽنمروڤاكن كواجبن دمييوڤ كونستيتوسي سڤنڽول (معله نومبي)
ايلمي بسقوي ڽن، ك دترون سلاما ماوطان-تون واتي فرنچو ديقتاتور كاو ڤڠناييأن، ابيودو لوم كرنا كبيجكن بهاس ريسمي يڠ ڬاواونتوڠكن دان دوكوڠن دري مندوم.
بهسا سڤنڽول منتوڠ يڠ ڬأوڤاكيك ريسمي بق ناۏارري، دان بهاس بسقوي ڽن ڬاوواكيلي منتوڠ اوليه واكيل ڤاوجابت بق ولايه اوتارا ڤوۏينسي، يڠ اوقڽ فوكوس منتوڠ كاو بهاس ناۏارري ڬأوڤاكيك بهاسس بسقوي
موڤادوم اوكڽن تيڠڬاي تو ڠن بيونن-اڠلبيررتذ (باب) کوتا بينه لاءوت (ل کاوسن ڽو ن بق بسقو باءاءيون، انلو دان ميررتذ)
موجوتا کتورونن بسقو (چيكالن باقو امريك دان بسقو كاناد) تيڠݢل بق امريك اوتارا (امريك سريكت؛ كاناد، تروتامن بق ڤروۏينسي نوفوونلند دان قوبچ)، امريك لاتن(بق مندوم ٢٣ نڠڬرو) افريکا سلاتن دان اءوستراليا۔
ڬاڤاركيراكن نا انتارا ٢،٥-٥ جوت كتورونن اوق بسقوي تيڠڬاي بق چينا; بسقوي ڽن كاجاوت كاو ڤڠاروه ثات لم بوديا نڠڬڬرواي ڽن دان اركمبانن ايكونومي
مأوڤادوم راياييوق ڽن ترديري دري دايره يڠ جينواي اداله نڠڬرواي چيهواهوا دان دورنڬو
بق ڬواتمالا، مأوڤادوم بسقوي ڽن ك ڬاوفوكوس بق باڬين ساچاتڤقوايز، انتيڬوا ڬواتمالا، جالاڤا كاو انم ڬينراسي اينواي، واتي نا مأوڤادوم كن ڬاوڤينه او كوتا ڬواتمالا
بمبوچو، سابوه موسيق اوق چولومبيا، نا لاڬي بسقوي باچوت
ايلكو، نۏاد، ڬودوكوڠ اچارا ثون بسقو يڠ ن موجوڬت ، ماكانا دان کبوداياءن اوك بسقو دري سڤاڽول، کبڠساءن ڤرنچس يڠ ك تروق او نۏادا سجق اخك ابد ك-١٩
مأوڤادوم ڤترناكن ڤلاڠ راايياييوق بق اميريك اوتارا، يڠ دڤاوڬوت ڠن دانا دري كولونيال ڽواي، اييوت تاكلوان بق دايرا ڽواي.
عنان نا چريتا سجاره بسقوي بق چينو، چليفورنيا
اوق يڠ تيڠڬاي دسينن لياوبيه لي دري سڤنڽول دان مك سايكو
كسادرن كاو ايدينتيتس بسقوي يڠ نا كاءيتن ڠن بهسا تمڤتڽن هان تاڤي ڬاوڤيسه
لاڬي نڠڬرو ايروڤ، ايدنتيتس رڬيونل، جوت كو بهاس اواي اتاو سبالكجه، موڤيسا ڠن باتسن نڠڬرو
لوان نا ڠوان يڠ مأڬابوڠ لم ڤوليتيك تاڤي كون كاولوان
باچوت منتوڠ اوق يڠ جاوت ڬاڤاييوڬه هاب تنتڠ بسقوي ڽن ڬأوڤاكيك سابوه بهاس، ڤد داسرجيه مندوم يڠ ڬاڤاييوڬه هاب تنتڠ بسقوي ڽن ڬاوچمڤو دوا بهاس بق دوابوه ڤرباتسن
بهسا بسقوي ڽن ڬأواڠڬڤ سباڬاي بااس كتورونن يڠ ماوڤيسه دري بهسا-بهاس ايروڤا لاان، كاراڤ مندوم ڽن اسااجي دري ايندو-ايروڤا يڠ لواه
روموه لم بهاسڽواي سابن ڠن اوكاو كلوارڬ
لاڬي لم بوديا لاان، نسايب اڠڬوتا كلوارڬ لاان مأڬانتوڠ ڤد اسيت سابو كلوارڬ; كلوارا بسقوي يڠ كاي ڬاونافكها مندوم انياوق ڠن سابو دان لاان چارا، سمنتارا يڠ هن سڠڬوڤ موڠكن نا سابوه اسيت منتوڠ يڠ جاوت ڬيجوق كاو سيدرواي انياوق
ل يڠ واتي ك ن ايندوستري، سيستم ڽو ڬوءاكيبتكن ل دري اوق ڬمڤووڬ بسقو ڬوڤينه او سڤاڽول، ڤرنچ اتاو امريك
مأوڤادوم سارنا دان يڠ ڬاوكريتيك ك ڬاو اوسها كاو دامايكن اينواي ڠن ڤنداڤت بهوا ككرابتن ڤتريلينيال ڽن سابوه ڤروبهن
اوقڽن مونچول دري ريزيم فرونچو ڠون باس دان بوديا يڠ ڬاوريۏيتليساسي
کاوسن ڽن ك جوت كو سومبر ميسيونارس لاڬي ڤرنچس، ايكساۏير دان مچهل ڬاريچوتس
لساوان ڽن ك ڤنروس دري اوق ڤرانچيس ڤادري جونيڤرو سررا دان ڬاڤاييوڬيت ٩ دري ٢١ ميسي كاليفورنيا ين بق سأوڤايڠ بينه لااوت
واتي هرري ٣ دري ناۏرر ڤينه اݢام ک کاتوليک سوڤايا جوت كو راج ڤرنچس، ڤروتيستانيسمى کارڤ ڬادوه ل كاءوم بسقو
جامن جينو، منوروت سابوه ڤنداڤت، باچوت منتوڠ دري ٥٠٪ يڠ ڬوياكن اکن الله، سدڠکن يڠ لن اݢنوستيک اتاو هنا اݢام
منوروت سابو ڤنداڤت، كريستين تروق او نڠڬرواي بسقوي واتي ابد ك-٤ دان ك-٥، تاڤي ماوروت اوق لاان، كريستين ڽن تروق او بسقوي واتي ابد ك -١٢ دان ك-١٣.
لم ارتين ڽو، كريستين تروق "لياوبيه اواا"
منوروت سابوه عادة، جيه اييولاكوكن سابوه ڤرجالنن تيايڤ توجوه طاڤ انتارا دوا ڬونوڠ انبوتو دان سيتهوان بق ڬونوڠ لاان(چريتا بيدا-بيدا); لڠيت اكا مندوڬن واتي بق انبوتو، سواوم وق ت د الونا، اتاو سوڤيليڬور، اتاو ڠوربي
ڬاڤاييوڬه بهوا اوقڽن كومڤوا دوم لم ڬوا-ڬوا سوچي يڠ بق واتياوه ثات، اوقڽن يڠ ڬاڤاييوڬوت باداي
نا سيت چريتا يڠ ڬاوسبوت بهوا نا لي ثات ماچم جن يڠ لي ثات جومله جيه، لاڬي جنتيلاق (لاڬي رقساس)، لمياك (لاڬي ڠن نيمفا)، ماءيرواق (اوق يڠ ڬاوباڠون ليڠكرن بات، اتاو جاوثيت ڬروڤروڬه مواور)، سورڬينق (اوق ماوسيهياي، اوق اينوڠ ماري)، دان لاان سباڬايجيه
نا تريچكيستر نن جيه سن مرتين تزيكي (ست مرتين تيه ليسسر)
جنتيلاق (ڬنتاوت)، بق ڤياق لن ڽن اداله سابوه چريتا يڠ ڬاوجاولسكن تنتڠ ڬادوه سيدرواي اوريڠ ڠن بوديا جامين بات يڠ اوروايجيه تيڠڬاي بق نڠڬرواي بق ولايه اتاوه يڠ هان ڬاوتاڤاييو بيسو
سلاما لياوبيه سابو ابد، ڤارا اوق چارواڠ ك ڬاوبهس مندوم ستاتوس اوق اينوڠ بسقوي لم اوندڠ-اوندڠ هوكوم، سرتا كدودوكن اوق حاكيم، ڤواريه، دان ڤناوڠاوه بق ايرا يوناني-روموي، تيڠوه ابد دان موديرن
ناۏارري نا اوندڠ-اوندڠ اوتونومي كاودرواي، سابوه ڤراتورن يڠ ڬاولوان يڠ ڬاورڤاوڬوت واتي ماس ڤراليهن سڤنڽول ك ديموكراسي (اميجورميانتو، سابوه ڤنيڠكتن دري يڠ سيڬولومڽن ماس ديقتاتور)
ڤرتاڽان يڠ تنتڠ سيوتيا ڠن ڤوليتيك، بهاس، ڠن بوديا يڠ سوسه بق ناۏارري
سيكولا يڠ لي دمييوڤ سيستم يوريسديقسي ڤمرينته بسقوي ڬأوڤاكيك بهاس بسقوي سباڬاي سارنا كاڤهون كاو ماورونو
سباليقڽن، اوقڽ ماوهياوت جاوت كاو اوتونومي اتاو مرديك يڠ لياوبيه راياييوق خصوصجيه بق كالڠن ناسيونلسي بسقوي يڠ بلاه وياي
اوقڽن ڬأواڠاڤ درواي سباڬاي بوديا دان بهاس يڠ ڤلاڠ بيدا ڠن اوق تتڠڬ اورياوڠ ڽن
ميوايل د اونامونو اداله سيدرواي ڤنوليه دان فيلوسوفي يڠ تركنل واتي اخي ابد ك-١٩ دان ٢٠
جيه ڬاڤاييوڬوت سيت اسوسياسي سريكت ماوكت چيلي كاو ڤروموسي ڬركان سريكت يڠ ڬاوداسركن اتاو اجرن سوسيال ڬرجا كاتوليك
كبرادان سن بق بوستوان يڠ مروڤاكن سجاره خصوصجيه يڠ بيوتوءي بق كاوسن اوناوڠ ثودلو بق بلاه اوتارا، ياايت ڬونوڠ ثودلو
دري تون ١٩٥٠ تروق بق طان ١٩٩٠، كااوم سن ماوبه جاوت ك ڤرتانين يڠ دڬالقكن اوليه ڤمرينته
مأوڤادوم كااوم سن اداله ساله سيدرواي دري ١٤ كلومڤوك ڤوڤولسا نيكتو يڠ منتوڠ نا، "اتڽن" كااوم ڠن ڤوڤولسي ڠن كتورونن عموم، يڠ ڬاوباڬي ايتنيس دان كسامان دري بوديا اوقڽن سرتا صفة دري بهاس اوقڽن
وكل بڠسا سن واتي طان ٢٠٠٣ ڬاڤاييوڬه بهوا اوقڽن لياوبيه ڬالق ڬأوڤاكيك نن كلومڤوكڽن مڽو مونكن منتيڠ نا اوبوڠن ڠن اصطلاح كوليكتيف سن.
لوان سابي ڬأوڤاكيك بوشمن، دان دليكياو اوق رام لون اوبه مأوڤادوم ڬو لي اورياوڠ-اورياوڠ ڬيت
سباليق جيه، واكيل ديوان سن ڬاڤاييوكرياوه درواي بهوا هان لوك اتاو مسئله يڠ ڬاوسبابكن كاو اوقڽن اتاو اوق سن عقيبة بوايت اوق ڽن (داي بورڬر) يڠ ڬاڤاييوتاوبيت كات "بوايسمن)
كدكتن سن ڠن سابن ڠن كدكتن ايسكيمو. ڠن لي راڠكين يڠ سابن ڠن بوديا ايروڤا، تاڤي ڬأوڤاكيك سيت نن اتورن لاڬي اتورن اوسيا
انياوق ميت هان هوبوڠن سوسيال لاان سأولان ماوان، دان واتي ڤرياي ڽن ڤلاڠ ڤنتيڠ كاو مندوم اوسيا اورياوڠ سن
اوقڽن ڬاڤاييوڬوت كڤوتوسن كلوارڬ دان كااوم يڠ ڤنتيڠدان ڬاڤاييوڬه ڤواي اتاوه لوبڠ ااي دان دايره ڬاوميتا ماكنن
موسم کماراو اکن ايوت بوبولون-بولن دان لوبڠ اي اکن ثو
لم لوبڠ ڽن ڬاڤاييوتاموڠ نالڠ يڠ ڤڽڠ
اواا موسيم سمي اداله موسيم سوليت : واتي طااي يڠ سواوم ابيه موسيم لياوڤي دان طااي
اوق اينوڠ ڬاوكومڤوي بوه، بوه بري، اوبي-اوبيان، باوڠ ميره، دان باهن-باهن تننمن لاان اونتوق ڬأوڤاجوه
بيوڬنتوڠ بق لواسي اه، سن مڠونسومسي ١٨ سمڤ ١٠٤ جنيس، ترماسوق بلالڠ اييوت ڬاڤهواي، كومبڠ، اولت، ڠڠت، كوڤو-كوڤو دان رايڤ
هاڤلوڬروڤ ڽواي ماوروڤاكن سوب ڬروڤ يڠ سڤيسيفيق دري هاڤلوڬروڤ ا دان هاڤلوڬروڤ ب، دوا چابياوڠ ڤلاڠ اواا يڠ نا بق كروموسوم ي مانوسيا- لهي كروموسوم
يڠ ڤلاڠ بيدا (توه) ميتيكوندريا هاڤلوڬروڤ، ل٠د، ك دايدينتيفيكاسي ڤد فريكوينسي ڤلاڠ اتاوه بق كلومڤوك-كلومڤوك سن افريك سلتن.
سن ك دڤڠاروه ثات لي ڤرامبهان مشاركت يڠ لي دان يڠ ڤتاني كون-اسواي لهوك بق تانوه ڬمڤوڠ ڬاوتمڤتي لي اون سن
لاهن يڠ ڬادوه مروڤاكن ڤڠاروه فون يڠ ڬاوهادڤي لي مشاركت اصلي بوتسوانا، ترماسوق واتي اوق سن دڤاوتاوبيت دري چادڠن اوتام كالهاري
ڽواي اكن ڬاوجوك هديه سبب ايلمي اوقڽن يڠ ڬاوتاڤاييو تنتڠ اسواي لهوك
ۏن در ڤوست ڬاڤاييوراياييوق بق افريك سلتن، دان نا الاق كاو كهيدوڤن يڠ ڤونوه ڠن كڤدولين كاو بوديا اصلي افريك
"ڬاوڬرقكن لي كترتاريكن سعمواوديڤ ڠن ڽواي" سوكو ڬادوه "ۏن در ڤوست" ڬاڤاييوتاوبيت سابوه بوكو واتي طان ١٩٥٨ تنتڠ ڤرجالنن ڽواي، يڠ جودولجيه دوڽ كالهاري يڠ ك ڬادوه
فيلم جيه يڠ اواا ث هونترس، يڠ ڬاڤاييوتاوبيت ثهون ١٩٥٧، ڬاڤاييولمه تنتڠ ڤمبوروان جرڤه
اديق ايليزبيث مرشلل تومس ڬاوتوليه مأوڤادوم بوه بوكو ڠون ارتيكل تنتڠ سن، برداسركن ڤڠالمن جيه اوديڤ ڠون اورياوڠ ڽن سيوماس بوديا جيه منتيڠ اوتوه
ڽواي كلاييوه ڬاوكالوان لي لاورنچ ۏن ڬيلدر كاو نيو يورق تيميس، يڠ ڬاڤاييوڬه فيلم ڽن " سابوه تيندقن ڤلستارين دان دعا"
ببچءس تيه ليفي اوف مممالس(2003) يڠ نا ريكمن ۏيدياو دري اوق سن دري ڬورون كالهاري يڠ سابي ڬاوبورو كودو والوڤون ڬاولواتي ڬورون يڠ ڤايه
كرنا كسامان اوقڽن، كاريا سن ڬاوجلسكن تنتڠ السن دباليق ڬمبا لوكيسن ڬوا جامياون
فيلم ڽواي ڬاوسوترادراي لي جامياي اويس، يڠ اوايبباليق او سن سابوه ديكداي كمودين ڠن ديوا يڠ جاوت كاو ڤوڠو، يڠ جاوت كاو يڠ ڤلاڠ تركنل بق مندوم دوڽ
جاميس ا. ميچينر'س تيه چوۏننت (١٩٨٠)، اداله سابوه كاريا فيكسي سجاره يڠ نا بق افريك سلتن
لم نوۏيل نورمان روس'س ١٩٩١، اچارا ماوكاوين يڠ ڬاڤاييولمه بق ڤركماهن باسروا تواي كوتا (حيالن) بوستوان يڠ جاوت كاو لوكاسي يڠ كاڤهون
واتي طان ٢٠٠٧، داۏيد ڬيلمن ڬاڤاييوتاوبيت تيه ديۏيل;س برياته
تونڠن توكوه ڤروتاڬونيس دري نو
اوق جرمان اداله اوق يڠ جاوت ك سجاره دري اوريڠ يڠ اوديڤ بق تاوڠاوه ايروڤا دان سچنديۏانيا
لم ڤمبهسن تنتڠ ڤريود روموي، اوريڠ جرمان كادڠ ڬاوسبوت سباڬاي جرمانا اتاو اواراييوڠ جرمان جامياون والوڤون لي ڤاكر يڠ ڬاوسبوت اصطلاح كدوا سباڬاي مسله، كرنا حال ڽ لاڬي ايدينتيتس اوق جرمان موديرن.
سباليقجيه، اوق ڤنوليه روموي اواا ڬاوجلسكن اورياوڠ جرمان يڠ تواي ڠن رهيني واتي ڽن ڬاڤاييوڬوت كراجأن روموي يڠ لياوبيه لي بق ولايه ڽن
اوسها روموي كاو تيڠكتكن ڤاولوه دايره انتارا رهيني دان ايلب ابيه واتي ١٦ م، ابيه تالواي اوق روموي واتي ڬاولوان اوتاون تاوتوبورڬ ٩م.
واتي ابد ك-٣ ڬوتهس يڠ ڬاڤاييوڬه هاب ڠن بهاس جرمان ڬاودوميناسي ستيڤا ڤونتيق، دلوا ڬرمانيا، دان ڬاولنچركن مأوڤادوم ڤرجالنن لااوت ك بلكنس دان اناتوليا يڠ جياوه لاڬي چيروڤس
اوق اركولوڬ ڬوڤولمه مشارکت دان ايکونومي يڠ ڬوت بق مندوم جرمن
لاڬي واتي جامياون، اوق جرمان ك ڬاوكالوان كيبن سابوه هوكوم ڬاودوميناسي اوليه كونسيڤ ساليڬ هان ڬالق دان سيوماڤاوه
اوق جرمان جامياون- ڬاڤاييوڬه اواراڠ جامياون سابي ڬاوباڬي چريتا تنتڠ عادة، ڤويسي الليرتيۏ، دان انتاوق اورياوڠ جرمان ڬاوباڬي سيت چريتا جامياون واتي ڬاوڤينه
بهكن بهاس يڠ جاوت كاو سومبر داي عالم مروڤاكن اينتي ڬاڤاييوديبت، ڠن ڤروڤوسل ڠن بهاس جرمان، كلت، دان لاتين دان بهاس اصلي اللييرين
ترلڤس دري ڽن بهاس اداله يڠ اصلي، نن ڽن ڬاوسمڤأيكن كاو اورياوڠ روموي واتي ڬاڤاييوڬه هاب بهاس كلت
واتي جامياون، اورياوڠ يڠ تواي ڠن ريني منتوڠ، كوسوسنيه رنق، دان كادڠ الماني، يڠ ڬاوهي ڠن جرمانا اوليه اوق يڠ ڬاوتوليه ڠن بهاس لاتين
والوڤون اون ڤنوليه رومن هن سچارا تاوتاڤ ڬاڤايكوعلي اوق كلت،-اورياوڠ، اتاو ڬاڤاييوڬوت اواراوڠ-اورياوڠ جرمان سباڬاي نن سابوه بڠسا، ارتي بارواي ڽواي، ڠن ڬأوڤاكيك بهسا جرمان سباڬاي چيري فون، ڬاوڤهامي بهوا جرمان اداله بهاس اتاو بڠسا ڠن ايدينتيتس كااوم يڠ تاوتاڤ يڠ نا هوبوڠن ڠن بهاس
اوقڽن درواي سباڬاي كااوم ايتنيك يڠ كومڤق، سداڠكن يڠ لاان-لاان ڬأواڠاڤ ايكسيستنسي بهاس-بهاس ارمن سباڬاي فكتا سجارهيڠ جاوت ڬأوڤاكيك كاو ايدينتيفيكاسي اورياوڠ-اورياوڠ جرمان، ترلڤس ڤاو اوقڽن ڬاوكالوان درواي سباڬاي "اوق جرمان"
كاو السن لاڬڽن، ڬوففرت ڬاڤانداڤت بهوا اصطلاح جرمان واجب مندوم ڬاوايندري دمي "اورياوڠ بر-بر" كچوالي لم ارتي ليڠڬوءيستيك. دان اوق سجاروان لاڬي ولتر ڤوهل ڬأوڤاكت سيت سوڤاي اصطلاح ڽن ڬاوهيندري اتاو ڬأوڤاكيك ڠن مقصود يڠ سابن
لم چاتتن چاسار، چيري ڤلاڠ جاوله دري اوريڠ جرمان ادله اوقڽن تيڠڬڬاي بين اوق رهيني تيمو، بينه ڬاول بارت، هاسياي ڬاوكالوان يڠ دڤاوڬوت ڠن ڤنڽيمڤڠن سجاره لم توليسنڽن
تاچيتوس ماوجن هان ياقين ڤاو سابوه بڠسا ڽن اورياوڠ جرمان ڤاو هن، ڬاڤاييولمه كيبن جيه هن ياقين تنتڠ بسترنااي، ڤاو يڠ جيه ڤاوه لياومه لاڬي اوق سرماني تاڤي ڬاڤاييوڬه هاب لاڬي اوق جرمان، تنتڠ اوسي دان چوتيني، دان تنتڠ ايستي، يڠ ك لاڬي سوايبي تاڤي ڬاڤاييوڬه هاب بيدا ڠن بهاس درواي
داانوبي اتوه ايوت كو باتسن ڠن سلاتن
ڽن هان جاوله لوم مڽواي اوق جرمان ڽواي ڬاڤاييوڬه هاب ڠن بهاس جرمان، دان موڠكن اوقڽن ڬاڤاييوڬه هاب ڠن بهاس اوق كلت
تاچيتوس منتيڠ ڬاوسمبوڠ كاو تندا اورياوڠ جرمان بينه بارت رهيني بق ڤريود امڤريوم اواا، لاڬي توڠري، نيميتس، اوبيا، دان باتۏي
حال ڽن جاوت كاو چونتوه، لهي كلومڤوك ڽواي ماوجن ڬأوڤاكيك سيت ليڠڬوءيستيك موديرن يڠ لياوبيه تريڤ، ڬاواوڤاي جاولسكن ڤرڤچاهن بهاس جرمان واتي ڽن.
هيرمينونيس اتاو هيرميونيس بق لم ڬمڤوڠ، منچاكوڤ سوايۏي، هيرموندوري، چتتي، چروسچي منوروت ڤليني
بق سيسي لاان، تاچيتوس ڬاوتاوله لم باڬين ڽن سيت بهوا نا كلومڤوك لاان يڠ سابن توه جيه نين لهي كلومڤوك ڽواي، ترماسوق كلومڤوك "مرسي، ڬمبريۏي، سوايۏي، ۏندلي"
سترابو، يڠ ڬاوفوكوس ثات كاو جرمان انتارا ايلب دان رهيني، دان هن ڬاوساوبوت انياوق ميت مننوس، ڬاوبدقن سيت نن جرمان يڠ كون اوق سوايۏي، لم دوا كلومڤوك لاان، ڬاڤاييوڬه سيت لهي باڬاين لاان "سوكو جرمان يڠ لياوبيه اوبيوت، لاڬي چيروسچي، چتتي، ڬامابريۏي، چتتواري، دان سلانوتڽن لااوت سيچمبري، چاوبي، بروچتري، چيمبري، چاوچي، چاولچي، چمڤسينا"
واتي سيڬولوم ڤريود بهاس جرمان (٢٥٠٠-٥٠٠ سيڬولوم ماسيها) بهاس ڤروتو كاراڤ ڬأوڤاستيكن كن ڬاڤارڠروه لي بهاس سوبستراث منتوڠ جاوله لياومه لم بهاس جرمان فونولوڬي دان ليزيچون
لي ثات سيت ڤڠاروه لم كوس كات بهاس كلت، تاڤي مندوم يڠ لياومه ڽن اكن لياوبيه لي اييونتاوق، ڠن لي ثات كات ڠ سابن ڠن كات يڠ نا سيڬولوم ڤروبهن سو يڠ ڬاوجاولسكن لي هوكوم ڬريمم.
والوڤون ڤروتو-ڬرمانچ اداله ڬوبه هنا ڤاكق دياليک ڠن چارا مساءيڠ، كاراڤي جوت ڬوڤستيكن بهوا بهاس ڽو ڬوڤاكق سچارا سابن مندوم
اينكريڤسي جامياون يڠ داياڠڤ ڤلاڠ اواا (ۏيموسي چومب، اوۏري ستابو سڤيرهيد). يڠ اوااجيه ڬاوفوكوس بق الدنمارك موديرن دان يڠ ڬاوتوليه ڠن سيستم ايلدر فوتهرق، يڠ ڬاوچاتت واتيڽن بق ستڠوه ابد بق ابد ك-٢ سيڬولوم ماسيها
تتاڤي، ڬاوتاوم حروف-حروف اوديڤ ڤروتو-ڬرمانيچ يڠ هان ڬاوتاندا، يڠ ڬاڤاييوكوات لي اينكريڤسي جامياون دري ابد ك-٤ دان ك-٥ م، ڬاوتاندا سيت بهوا بهاس نورسي جامياون ڽن هان موڠكن جاوت ك دايلايك بهاس اورياوڠ اواا جرمان بلاه بارت
واتي اخي ابد ك-٣ م، بيدا بهاس لاڬي اوق جرمان بارت ڬادوه كونسونن -ز ك بيوتوءي ترجادي بق دايلايك بارت لااوت سابي "ريسيدوال"
ڬاڤاييوتاموڠ بهاس اوق بورڬوند دان بهاس ۏونداليچ ڠن كلومڤوك اوق جرمان تيمو، والوڤون جاوت، منتوڠ ڬوه ڤستي كرنا بهاس اوقڽن منتوڠ كورياوڠ
مشارکت اداله سابو كاءوم اينديۏيدو يڠ ايتاموڠ سابي ل اينترکسي سوسيال، اتاو كاءوم سوسيال يڠ رايوق ڬوباڬي باتسن دان ولايه سوسيال يڠ سابن، بياسجه ڬوڤاته بق ولايه ڤوليتيک يڠ سابن دان لت بودايا يڠ ل
مشاركت ڬاوباڠون ڤول اكاي ڠن ڬأواڠڬڤ كلاكوان اتاو هاب ترتنت سباڬاي حال يڠ اييوت ڬاوتريموڠ اتاو هنجاوت ڬاوتريموڠ .
والوڤون ڬأڬابوڠ، مشاركت ڠن اڠڬوتا جيه جاوت ماوتاوم منفعة ڠنچارا يڠ اكن ڤايه سچارا كاودرو-درواي; منفعة سيدرو دان سوسيا ل(مندوم) جاوت ڬاوبدقن، اتاو لم لي كاسوس ڬاوتاوم ساليڠ ڬاولڠكڤي
كات ڽواي ك ماوبه دري كات لاتين سوچيتاس، يڠ لم بهاس ڬاوچوك دري كات بندا سوچيوس (كاميرد، ڠون، الي) ادجيكتيف بنتوق سوسيال﴾ يڠ ڬأوڤاكيك كاو جاولسكن سابو ايكتن اتاو هوبوڠن انتارا ڤياق يڠ راماه، اتاو ستيدق جيه اوق سيڤيل
واتي توم ١٦٣٠ ڽن ڬوڤاكق كو سومبر اوروڠ يڠ توءيكت ل ليڠکوڠن دان هوبونن بادن ل كاءوم يڠ موساڤت
ستروكتور ڽواي ماوجن نا تيڠكت كقواتن ڤوليتيك يڠ بيدا-بيدا، بيوڬنتوڠ بق بوديا، ڬيوڬرافي، دان ليڠكوڠن ڠن سجاره يڠ واجب ڬاوهادڤي لي مشاركت ڽواي
سوكو مشاركت يڠ نا مأوڤادوم باتسن چونتوه ڤريڠكت سوسيال دان مرتبت
ڤركمبڠن بوديا ڽواي نا ايفيق لم ڤول مشاركت
كوتا-كوتا ماوبا جاوت كاو كوتا-نڠڬرواي دان نڠرواي-بڠسا
سباليقجيه اڠڬوتا مشاركت اييوت ڬاوهيندري سيت اتاو ڬاڤاييوساله اڠڬوتا مشاركت يڠ لاان يڠ هان ڤاتيه نورما-نورما
مأوڤادوم مشاركت ڬاوبري ستاتوس بق سيدرواي اتاو كااوم اورياوڠ واتي سيدرواي اتاو كااوم ڽن ڬاڤاييوڬوت سابوه اكسي ماوليكوت ڬوب اتاو دليكي ڬوب
والوڤون اورياوڠ مندوم ك ڬاوبنتوق لي ماچم مشاركت سيڤيڠ سجاره، اوق انتروڤولوڬ لاڬي كاڬاولومڤوككن مشاركت يڠ بيدا منوروت تيڠكت بق كااوم-كااوم لم سابوه مشاركت يڠ نا اكسس يڠ سابن كاو كاونتوڠن لاڬي سومبر داي، ستاتوس، اتاو ككواسأن
والوڤون موڤادوم ڤربوروان دان كڬومڤولكن مشارکت بق دره-دره ڠن سومبر داي يڠ موروءه (لاڬي اوروڠ تليڠت) تيڠڬاي ل كاءوم-كاءوم لوبه رايوق دان ڬوبنتوق ستروکتر هيررك سوسيال يڠ ڤايه لاڬي چهيفدوم
ستاتوس لم سوكو ريلاتيف سابن ادن كڤوتوسن ڬاوچوك ملالوءي كسڤاكتن مندوم،
هان كنتواي ڤوليتيك ين نا ككواسأن يڠ ڽاتدان سيدرواي اولاي سوكو ڽن اورياوڠ يڠ بڤڠروه منتوڠ، لاڬي اوق بري نصيحت; اوليه كرن ڽن، ڬابوڠن سوكو كاو ڬاومڤولكن اكسي ڽن هان هوبوڠن ڠن ڤمرينته
كرنا ڤسديان ماكنن اوقڽن لياوبيه جاوت ڬاندلكن، مشاركت ڤڠمبالا جاوت ڬاودوكوڠ ڤوڤولسي يڠ لياوبيه لواه
كاوچونتوه، مأوڤادوم اورياوڠ جاوت ڬاڤاييوڬوت كراجينان، ڬاوچيڤتاكن الت، سنجات، ڤرهياسن، دان بارن لاان يڠ نا نيلاي سابن.
كلوارڬ ڽواي سابي ڬاوتاوم كقواتن ملالوءي ككايأن اوقڽن يڠ ماوتامه.
تومبوهن-تومبوهنڽ ڽن ڬاوكوه دان ڬاوتوت، دان ابي جيه ڬأوڤاكيك كاو ڤوڤوق.
اونين موڠكن لي يڠ باليق كاو تانوه اساا مأوڤادوم طان اوكاو دان ڬاومولاي لوم ڤروسيس لاڬي ڽن
اوكورن ڤوڤولسي سابوه امڤوڠ برڬنتوڠ بق جومله تانوه يڠ ڬاوسدي كاو ڤرتانين; ادي ڬمڤوڠ-ڬمڤوڠ جاوت ڬاوجڠكاو دري ٣٠ اورياوڠ سهينا جاوت ڬاوچاڤاي ٢٠٠٠ درواي
اوق سوسيولوڬ ڬأوڤاكيك فراس ڤروبهن ڤرتانينكاومك سدو ڤروبهن تيكنولوڬي يڠ ك ترجادي سلاما ٨.٥٠٠ طا ك ليكوت يڠ ڬاودوروڠ ڤتاني كاو تانوم تانمن دان ڬاڤايليارا بيناتڠ
ڤربيداان تيڠكت ستراتا سوسيال يڠ لياوبيه تيڠڬي نا لم مشاركت ڤرتانين.
والوڤون، ڤرسدياءن ماکنن ن تنكاتن دان اوق اينوڠ ڬوچوق ماکنن يڠ لوبه رنده ل ڬوسديا ماکنن كو کلوارݢ، اوكڽن سماكن لوبه رنده دري اوق اݢم
سابوه سيستم دري اتورن اكن لياومه ڠن ستاتوس سوسيال يڠ تيڠڬي
ايكسڤلورسي ايروڤا اتاوه بنوا اميريك اييوت ڬاودوروڠ كاو ڤركمبڠن كاڤيتاليسمى .
چارا ڽو جوت ن هاس ڤنيڠکتن ايفيسينس يڠ دراماتيس لوبه جيوه
ڤماسوكن يڠ لياوب راياييوق ڽواي ڬاوسبابكن مندوم ڤروبهن يڠ ڬاوبهس سيڬولومڽ لم ريۏولوسي ستيمڤت سيمقان بيوتوءي
تاڤي، كتيمڤڠن جاوت كاو لياوبيه راياييوق دري يڠ سيڬولومڽن
سچارا ڬيوڬرافيس، ڽن منچاكوڤ ستيدقجيه نڠڬرواي-نڠڬرواي ايروڤا بارت، اميريك اوتارا، أستراليا دان سلانديا بارو
سابوه بيدڠ يڠ جاوت كڤنتڠن اوني ايروڤا اداله لمباڬ اينفورماسي
مأوڤادوم اكادميك، ڤروفيسيونل، دان اسوسياسي علميه ڬاوجاولسكن اوقڽن درواي لاڬي مشاركت (چونتوه جيه . مشاركت ماتماتيكا اميريك، مشاركت سيڤيل اميريك، اينسيڽور، اتاو مشاركت اورياوڠ كاي
كاءوم اداله اونيت سوسيال (سکلومڤوق مخلوق اودڤ) ڠن كوسامأن لاڬي نورما، اݢام، نيلاي، کبياساءن، اتاو ايدنتيتس
كات ڽن سابن كونسيڤ ڤموكيمن جامياون-جاوت ڽن ڬمڤوڠ، ڬمڤوڠ، كوتا، اتاو كوتا
لو کونستروکسي مشارکت ل اوق اركولوڬ ڬوءندلكن ڤرينسيڤ بهوا اينترکسي سوسيال بق ماس ليكوت ڬوبنتوق ل جارق فيسق
هان كلومڤوك يڠ اييوخصوصكن سابوه اتاو لاان
سوسياليساي ڤهون ڬوڤنراوهي ل كلوءرڬ،يڠ اواي ثت ملالوءي انوق مت يڠ مرونو نورم-نورم مشارکت
ڤركتيسي ڤركمبڠن مشاركت واجب ڬاوڤهامي بيوڬيت كيبن ڬاوكرجا ڠن سيدرواي ماوڤون كيبن ڬاڤاڠاروهي ڤوسيسي مشاركت لم كونتيك س لمباڬ سوسيال يڠ لياوبيه راياييوق
بق ڤسيمڤڠن انتارا ڤركمبڠن مشاركت دان ڤمباڠونن مشاركت اداله مأوڤادوم ڤروڬرام دان اورڬانيساسي ڠنالت ڤمباڠونن مشاركت
ماوڬرق دلوا اوڤاي كاو ڬاڤارباءيقي، ڬاڤاييوڤوليه دان مڠڬنتواي دري تاهڤ كاچو، واتي مندوم اورياوڠ جاوت كاو ڬاواكوا كلمهن دان كهنچورن اوقڽن كاودرواي، بياسا باڬي، عموم كاو مأنسي.
لهي تيڤي داسر اورڬانيساسي مشاركت ادلا ڬاواورڬانيساسيكن اوكاو نالاوڠ، ڤمبانونن كوعليسي، دان "اورڬانيساسي مشارقت برباسيس كلمباڬان"، "سباڬاي چونتوه كومونيتس يڠ ترورڬانيساسي سچارا لياوبيه راياييوق". چونتوهلي مشاركت يڠ ماوايمان، منوروت اورڬانيساسي كلومڤوك، اتاو برداسركن ڤڠاتورن كلومڤوك
ڬاوچوك واتي ٢٢ اوني ٢٠٠٨
اورڬانيساسي كلومڤوك جاوت ڬاوفوكوس بق لياوبيه دري سكدر ڬوايسيلسايكن ايسو-ايسو دتال
كلومڤوك لاڬڽن ڬاوفاسيليتاسي دان ڬاودوروڠ تاچوك كڤوتوسن كونسينسوس ڠن فوچوس بق كسهاتن عموم مشاركت دان كن كلومڤوك بق مينت ترتنت
كلومڤوك بيداسركن ايدينتيتس; بركيسر دري كلومڤوك بق تمڤت ڽن، سوب-بوديا، كلومڤوك ايتنيس، اڬام، ماچم بوديا اتوا ڤرادبن يڠ ڤلورال، اتوا بوديا كلومڤوك ستيمڤت جامياون جينواي.
هوبوڠن انتارا اوق لم كلومڤوك ۏيرتوال بياسا جيه ڬاوفوكوس بق ڬاوتوك اينفورماسي مڠناءي توڤيق ترتنت
اوق چندكياوان بق بيدڠ كمأنسيأن اداله "چندكياوان هومنيس" اتاو هومنيس
كااوم مأنسي واتي عمومڽن ڬاڤاييولاجاري عادة مأڬامڤوڠ ستيمڤت، ملالوءي سأره، سسترا، موسيق دان سني، اوقڽن بق ڤماهمن كاودرواي، ڠن ڤنكانن بق ڤماحسن كاودرو، ڤريستيوا، اتاو ايرا ترتنت
انتروڤولڬي (لاڬي مأوڤادوم بيدڠ سجاره) كن موده ڬاوتاموڠ لم سساله سابو كاتڬوري ڽواي، دان چابياوڠ انتروڤولوڬي يڠ بيدا برڬنتوڠ بق ساله سابوه اتاو مأوڤادوم بيدڠ ڽواي
كات انتروڤوس (اۏوڤيتوس) اداله دري كات يوناني يڠ بيورارتي "مأنسي" اتاو "اواراييوڠ"
ڽو ارتيجه بهوا اوق انتروڤولوڬ اومومجه ڬوسڤسياليساسي درو كو سابوه منتوڠ سوب-لاڤمڬن، اوكڽن سابي ڬوءنچم اسڤيک بيولوݢي، بهاس، سجاره دان بودايا دري مندوم مصيبة
هوليسمى اييوميتا ڤايق ڤاواوت منكيتي سابوه بڠسا سچارا دتال، ڬأوڤاكيك داتا بيوڬينتيس، اركياولوڬ، دان بهاس سمبيل ڬاوكالوان كبياساان موديرن،
اركولوڬ جوت ڬوءڠڬڤ الم سوسيال دان چابوڠ کمانوسياءن
سابوه كڤوتوسن واتي ابد كاو دواڤلوه دان اواا ابد دواڤلوهسا ك ڬأوڤاكيك كاو اناليسيس بهاس دان كاو ڤرتاڽن سيت، لاڬي يڠ ڬاوجلسكن لي ويتتڬنستياون، لياو اورياوڠ يڠ بيڠوڠ فيلصفات اوقڽواي برأصل دري كوسكات يڠ تڽو ڤاكيق، صفة ريتوريس، اسوسياتيف دان تات لتق بهاس; دان اوق سجاره بهاس ك ڬاوماورونو ڤركمبڠن بهاس دري واتي كاو واتي
ڽن ك ڬوارتيكن سباڬاي "اتورن سيستم" سابوه "كونسيڤ انترڤريتيف" كاو ڬاوچاڤاي كعاديلن، سباڬاي سابوه "اوتوريتس" كاو ڤاوتاوڠاو كڤنتڠن اوب، دان لياوبيه دري ڽن سباڬاي "ڤرينته ڤڠواسا، ڬاودوكون لي انچمن حكومن"
هوكوم اداله ڤوليتيك، كرنا اوق ڤوليتيك يڠ ڬاييوڤيڬوت ڽن
"لاڬي يڠ دڤأڬاه لي ايممانوايل كنت" فيلصفات اوق يوناني ماييون ڬاوباڬي كاو لهي ايلمي: فيسيكا، اد، دان اكاي."
شينتو، دااوءيسمى، دان ااما-ااما لاان رعيت اتاو عالم لاان انا كودي ادب
سيستم ڤاوچاي اكن اييوت ڬاڤاييوڬوت سابوه موديل اكاي يڠ ڬاڤاييولياومه لي اڬام كرنا نا لاون لم ڽن، بوقتي يڠ كورياوڠ، دان هن بيوتوءي
اوقڽن ڤرلي ڬاوڤهامي كيبن كادأن اورياوڠ-اورياوڠ.
اڬام-ااما يڠ كون ڤاودوڠ اداله ايندو، شينتو دان اڬام-اڬام رعيت اصلي
واتي اڬام-اڬام اصلي اوق ڬمڤوڠ تالواي ڬاوتاڠنا ماسالا-مسئله بارواي ، مك اكن نا ڬاوجق اڬام-اڬام بارواي
ڤرتونوكن سني ڬاودوكوڠ سيت لي اوق كرجا بق بيدڠ يڠ ناءيقتن ڠن ڽن، لاڬي ڤنوليسن لاڬو دان ڤڠڬوڠ
ڽواي ڬاوسبوت ڠن ڤرتونوكن سني
تارين ڬأڬامبركن سيت چارا كيبن ڬاڤاييوڬه هاب سچارا ۏربل (بهاس توبوه) انتارا اورياوڠ ڠن بيناتڠ (تاري لباه، تاري ماوكاوين)، دان ڬركان بق بندا-بندا ماتي (اوين-اوين يڠ ماوناري بق اودارا)
لم كاريا سني بيزانتيم دان ڬوتهيچ واتي ابد ڤرتيڠوهن، اوق ڬرجا ڬاڤاييوكرياوه بهوا الكتاب يڠ بيوتوءي، كون ماتيري
سابوه ڬاي سباڬاي چيري خاص ڽواي اداله بهوا ورنا يڠ نا عنان سابي ڬوارتيكن لي ڬرإيه (ڤادنان جينواي اداله كرتون)
ڽواي بياسا منچاكوڤ ڤاوڬيت تندا بق واتياوه ڠن ڬاوتراڤكن تكنن دري سابوه الت، اتاو ڬاوڤينه الت ڽ او واتياوه
تاڤي، جك ڬأوڤاكيك لم ارتي كسنين، ڽن برارتي كڬياتن ڽو ڬأوڤاكيك لم ڬاوچمڤو واتي ڬأڬامبا، كومڤوسيسي، دان ڬاڤاييوتيمن حال يڠ لاڬق لاان سوڤاي جاوت ڬاڤاييولمه مقصود اتاو ايكسڤريسي دان كونسيڤ دري ڤركتيك ڽن.
هيتم ڬاوكايتكن ڠن مصيبة اده بلاه بارت، تاڤي بق تاومڤت لاان ڤوته
كات "ميره" مثاليه، جاوت تمنچاكوڤ لي ماچم سڤيكتروم ورنا ميره اصلي
ڽواي ڬاومولاي ڠن كوبيسمى دان هن ڬاولوكه لم ارتي يڠ كتات
عقيبةجيه، لي يڠ ڬأوڤاكيك مأوڤادوم طان اواا واتي ك لولوه كاو ڬاڤاوتوسكن ڤاو يڠ اكن ڬاڤاييوڬوت سلانجوت جيه، يڠ جاو نا هاسياي يڠ لياوبيه واتي اواا اوقڽن كرجا; سمنتارا ڽن، اوق يڠ ك لولوه دري ڤروڬرام يڠ ڬاوفوكوسكن بق كرجا اكن لياوبيه باڬه ڬاوتاموڠ لم ڤاسا تناڬ كاورجا
تاڤي، بوقتي امڤيريس ڽن اييوڤاولمه سيت بهوا يڠ ك لولوه ڽن هومنياور منتوڠ نا ڬاڤايروليه ڤنداڤتن يڠ لياوبيه تيڠڬي دري اوق يڠ كاورجا يڠ هان ماورونو لانوتن، دان نا تيڠكت يڠ سابن ڠن ڠون-ڠون اوقڽن دري بيدڠ لاان.
تاڤي، سباڬاي ڤرسنتاسي داي ماچم دراجت يڠ ڬاوبري هديه، تيڠكت راس كمأنسيأن سڠ هي اتروان
ڤندانأن فيديرال مروڤاكن سباڬيان اوبيوت دري ڤندانأن كاو ك كمأنسيأن دري ڤد يڠ لاان لاڬي باتڠ اتاو اوبت-اوبت
ڤماهمن ڽواي، منوروت اوقڽن، ڬاوستوكن اورياوڠ-اورياوڠ ڠن لاتر بلاكڠ بوديا يڠ سابن دان ڬاوبري راس بوديا سابي ڠن ماس فيلوسوفي ليكوت
ترليڤ دري ڤنراڤن سؤاايل، ڤنداڤت حيالن مروڤاكن سابو يڠ ڤنتيڠ لم ڬاڤاييوڬوت ارتي ڤماهمن لم سجاره، كبودايان دان كسوسسترأن
ڤوستورليسمى كاجاوت كاو مسئله ڤندكتن ايلمي برداسركن ڤرتاڽان ارتي يڠ ڬاوسڠاجا، سچارا سابي، دان يڠ تاوله ڽن
سولن ڽن، ڤيكيرن يڠ کريتيس، والوڤونجوت ڬوڤوڬه سباݢاي هاس ڤلاتيهن کمانوسياءن، جوت ڬوتومي ل کونتيک‌س لن
كسنڠن لاڬڽن برلاونن ڠن ڤريۏاسي كاودرو-درواي واتي لواناڠ دان ڤمواسان واتي يڠ كين مارق، ين مروڤاكن بواداي اوق بارت; ڠن دمكين، ڽواي ك ممنوهي تونتوتن جاميس هابيرمس كاو ڬاوابايكن ستاتوس سوسيال دان مسئله-مسله رس دري دايره-دايها يڠ سيڬولوم ڽن هن ڬاوتاڠوڠ كاو اواڤيا يڠ تيڠوه كجادين بق ليڠكوڤ بورجويس
والوڤون لي ثات ڤنداڤت برداسركن كمأنسيأن لم ايلمي بيوتي ك ڬاڤاييوڬه ك اوقڽن تاوم
ڽن ڬيت ك ڬاوتاڤاييو كيبن سجاره فيلصفات
كومونيكاسي (دري بهاس لاتين چوممونيچاري، برارتي"ڬاوباڬي" اتاو"جاوت نا هوبوڠن ڠون") مروڤاكن جوابان يڠ جاوله اتاوه ڤرڤچاهن يڠ ساكيت اناتارا درواي ڠون حال لاان، درواي ڠون اوق رام، سرتا ڤيكيرن لم هاب ڬوب
کومڤوسيسي ڤسن (لوبه لنجوت اودالم اتاو ڬوچمڤو ڤو چارا يڠ لوبه توڤت تنتڠ ڤو يڠ اکن ڬوڤولومه
سومبر سو لاڬي كقواتن عالم دان لم مأوڤادوم كاسوس كڬياتن اورياوڠ (جاوت يڠ ڬاوساوڠاج اتاوڤون هن يڠ دسڠاجا) مولاي ڬاڤاڠاروهي موتو سيڽل-سيڽل يڠك تاوسبر دري يڠ كيريم ك سابوه يڠ تريموڠ اتاو لياوبيه
انترڤريتاسي دان اتاموڠ لم اكاي دري ڤسان يڠ ڬأواڠڬڤ بيوتوءي
چونتوه دري نيت يڠ سوكاريلا، ڬركن-ڬرقن يڠ ڬاوسڠاجا لاڬي ڬاومت جراوي اتاو ڬيكليڤ مات، سچارا هان سيوڠاجا سيت، لاڬي ماورواوه
لاڬڽن سيت، تيك س يڠ تاوتوليه منچاكوڤ عنصور نونۏربل لاڬي ڬاي تاوموليه جراوي، كات يڠ ڬاوسوسون دان ايموت يڠ ڬأوڤاكيك كاو اوڠكڤكن ايموسي
مأوڤادوم فوڠسي كومونيكاسي كونۏربل بق مأنسي اداله كاو لڠكڤي دان كأڬامبارن، كاو ڤاوكوات دان مننداسكن، كأڬانتواي دان ڬأڬانتو، كاو كنداليكن دان ڬاواتواي، دان كاو ڬاولوان ڤسان يڠ نا سو
سوڤايا ن کومونيکاسي امندوم، مندوم سالورن كون-ۏربل لاڬي توبوه، موک، سو، ڤنمڤيلن، سنتوهن، جارق، وات، دان کقواتن ليڠکوڠن لن واجب ڬوليبتكن واتي اينترکسي تاتڤ موک
ڤريلاكو كون-ۏربل جاوت ڬاوبنتوق سيستم بهاس سچارا مندوم
ڤمبلااران بهاس بياساجيه ترجادي سابي واتي ماس انياوق ميت سيدرواي اورياوڠ
بحث يڠ ڬاڤاييوڬوت لاڬي ايسڤرانتو، ڤموڬرامان بهاس-بهاس، مأوڤادوم فورمليتاس ماتماتيكاهن سابي ڬاوباتسي بق سيات-صفة يڠ نا بق بحث مأنسي
سيفاوت بهسا يڠ ڬاڤاييورينتهكن لي اتورن.
برلاونن ڠن كڤرچايأن اوق رام، بهاس-بهاس دوڽ يڠ ك ڬاوتانداتاڠني (لاڬي چونتوه، بهاس عشارت اميريك) ڬأواڠڬڤ سباڬاي كومونيكاسي ليسن كرنا كوسكات، تات بهاس، دان ستروكتور بهاس لاان مروڤاكن ڬابوڠن دري مندوم ڤمباڬين يڠ ڤرلي كاو بهاس ليسن
جادي، ڤأڬاه هاب ڽن اداله ڤروسيس يڠ دري ڽن معنى ڬاوتواسقنا دان ڬاوسمڤأيكن لم اوڤاي كاوڬاڤاييوڬوت ڤماهمن مندوم
سابوه سالورن، دڤت سيڽل ڬاوسسوايكن ك ترنسميسي
توجوان، دڤت تروق ڤسان ڽن
هان بيدا توجوان
هان لوڠڬر كاو كونتيك سيتواسي
كادين ڽواي جاوت كاو لي بنتوق، جاوت سابوه تاتاكرام لم ڤأڬاه هاب
سينتكسيس ( الت فورمل تندا ڠن سيمبول)
ڬاوايڠت كلمهن ڽواي، برنلوند (2008) ڬاواجوكن سابوه موديل ڤأڬاه هاب يڠ لاڬي ترنسكسي
سيكياڤ كومونيكاسي يڠ كدوا ڽو، اسبوت سباڬواي موديل كونستيتوسي اتاو ڤنداڠن كونستروكتيف، يڠ ڬاوفوكوس بق كيبن سيدرواي اورياوڠ ڬاڤاييوڬه هاب كاو فكتور ڤننت چارا ڤسان ڽن ڬوارتيكن
ڤڠيريم فيلتر درواي دان يڠ ڬاوتريموڠ فيلتر درواي جاوت ماچم-ماچم بيوڬنتوڠ بق عادة-عادة ريڬياونل يڠ بيدا
كبودايان، ماچم انيس كلامين; يڠ جاوت ڬاواوبه مقصود اسواي ڤسان يڠ ڬاومقصود، والوڤون سابو لاڬي بوكو كودي يڠ ترسيرت لي موديل، اوقڽن هن ڬاوواكيلي لم موديل، يڠ ڬاوچيڤتاكن لي كونسيڤ يڠ سوليت
ڤراوسهأن ڠن سومبر داي يڠ باچوت جاوت ڬاوڤيليه لم مأوڤادوم اوايرو منتوڠ كڬياتن ڽواي، سمنتارا اورڬانيساسي يڠ لياوبيه راياييوق جاوت ڬأوڤاكيك س[ڤكتروم ڤأڬاه هاب ڤونوه
ليڠكوڠن اينفورماسي اداله كومڤولن اورڬانيساسي كاودرواي، دان سيستم يڠ ڬاوكومڤوي، ڬاڤروسس ڤڽيبارن، اتاو ڬيتينداق لاڬي اينفورماسي يڠ نا
لم ڤأڬاه هاب ليسن انتر درواي ڠن داو ماچم ڤسان يڠ ڬاوكيريم; ڤسان كونتن دان ڤسان ريلاسيونال
ڽواي اداله چارا مرونو كيبن درواياوايلاسكن ڤاو سبب ڤريستيوا دان ڤريلاكو يڠ بيدا
کومونيکاسي ڽڠ تربوک جوت موچڤتاكن سواسان يڠ موڠكن باݢي انݢوتا کلوارݢ اونتوق ڬووڠكڤكن ڤربدأن، چينتا ڠون كوكاڬومن كو سباءوه ڠون يڠ لن
اوق ڤنليتي ڽن ڬاوكمبڠكن تيوري كاو ڤاهمي ڤريلاكو ڤأڬاه هاب
"ڽواي منچاكوڤ سيت كوريڠجيه ڤأڬاه هاب" يڠ ترجادي واتي سيدرواي اورياوڠ ڬأوڤاكيك كات-كات هوكوم يڠ امبيڬو اتاو كومڤليك س، اصطلاح ميديس، اتاو ڬاوجاولسكن تنتڠ سيتواسي اتاو ليڠكوڠن يڠ هان ڬاوڤهامي اوليه يڠ تريموڠ
ماونان چيت ڠون الت يڠ بروايك اتوا كاوتيڠڬالن جامياون، خصوص جيه مانجيمين يڠ ساله بق ڬاڤاييوتوري تيكنولوڬي بارواي جاوت ڤاونا مسئله
چونتوهجيه جاوت منچاكوڤ ستروكتور اورڬانيساسي يڠ هان جاوله دان كرنا ڽن جاوت ڤعمومنڬ ڬوب كاو ڬاوتاڤاييو ڠن سواي هاروس ڬاڤاييوڬه هاب
لياوبيه ڬيت جك كات-كات لاڬي ڽن ڬاوهيندري ڠن سبيسا موڠكن ڬأوڤاكيك كات لاان
تاڤي، ريسيت بق كومونيكاسي ڬاڤاييولياومه بهوا بيڠوڠ ڽن جاوت كاو ليڬيتيمسي كاو ريسيت ميسياو تالواي ڬاڤانداڤت
ڽواي واتي ڤڠيرم ڬاڤاييولياومه ڤيكيرن اتاو كات تاڤي يڠ تريموڠ ڬاوجوك ارتي يڠ بيدا
ڽواي كاو، واتي جيه، ڬاوسبابكن ڤروبهن يڠ باڬه لم چارا ڬينراسي مودا ڬاڤاييوڬه هاب دان ڬاوڤهامي كايفيقتيفن اوقڽن درواي كاو ڬاڤاييوه هاب دان برهوبوڠن ڠن اورياوڠ لاان
راس يڠ ڬاوتاكوت ايك ديقريتيق لي ڬوب-ڽواي اداله فكتور اوتام يڠ جاوت كاو همبتن ڤأڬاه هاب يڠ ڬيت
ڽواي كون اكن ڬاوتيڠكتكن ڤرچاي كاودرواي منتوڠ تراڤي اكن ڬاوتيڠكتكن سيت بهاس دان كوسكات دروان
ڤيناڤت كوسوايه چيت جيت ڤيڬيت كومونيكاسي جديه سوليت
يڠ د ڤيڬيت ڽن سيروڤا ڠن اوسيها كى مڠورڠي رييوه ڠن انترڤريتاسي يڠ سيلڤ، تيكلا يوم سمنتيق اتوا معنى داري سابوه تندا يڠ جيت ڤيكارو، اتوا ڠن نا لادوم مان يڠ ڤوبوت ڤماهمن جديه سولت
ميسى جيه: ناريت، وارين، ڠن تندا يڠ ڤو هريتو بيد لم تامدون يڠ لاإن
ميفوم ڠن اسڤك تامدون كومونيكاسي يڠ كاچق كى عيليمى تينتڠ تامدون يڠ بيد كى تياوه يڠ ايفقتيف ڠن اوروڠ لينتإيه تامدون
ڽو چيت ترماسوق سو داري ريكوڠ يڠ تيراكه اوله ڤربدأن تامدون لينتاءيه چيئو
كونسڤ ڽو بيد داري تامدون كى تامدون كيرينا رووويڠ يڠ دادينكن برماچم راڬم د برباڬاي نڠرو
لادوم مسئله ڽڠ منجلسکن کونسيڤ ڽو اداله جود، ايم، ڠون جودا جوناووب يوه وات اينترکسي۔
د نڠرو يڠ بربيد، ڬراكن ڠن توبوه يڠ سام دڬوناكن كى ڤڽمڤيين ڤيسن يڠ بربيدا
اوخي بق بركومونيكاسي ڠن بكتري رييذوم، كولة، ڠن سيريڠڬ د لم تانوه
سچارا ڤارالل ڬوبڽن مڠهاسلكن ۏولاتل لن كو منارق ڤاراسيت ڽڠ سوروبو هربيۏورا ڽو
بيوكيميا ڽو مميچو اورڬانيسمى كولة كى بريكسي ڠن چارا كوسوه، سدڠكن ادق مولكول كيميا يڠ ڤيريسه كون لادوم داري ڤيسن بيوتيك، ڬوبڽن كون مميچو اورڬانيسمى كولة كي بريكسي
دڠن ڤڠيندرأن كووروم، بكتيري جيت چي كڤدتن سل ڠن اتو ايكسڤرسي ڬن يڠ سنتيت
دڠن هريتو يڠ عموم، اينفورماسي جيه اداله دات يڠ دڤروسيس، تراورڬانيسير، ڠن ترستروكتور
اينفورماسي جيه سيروڤا ڠن دات
اينفورماسي جيت دترنسميسيكن لم واتى دڠن ڤڽيمڤانن دات، سيريتا روايڠ دڠن كومونيكاسي ڠن تييكومونيكاسي
اينفورماسي جيت دكودى ك لم انيك راڬم بنتوق كى ترنسميسي ڠن انترڤريتاسي ﴿ميسى جيه، اينفورماسي جيت دكوديكن ك لم اوروتن تندا اتوا جيت دترنسميسيكن دڠن سيڽل﴾
ڤيكارا يڠ كون تينتى برلاوانن ڠن لووىڠ يڠ كى بونو
سلاان ڽن، باس لاتين كا مڠاندوڠ كات اينفرماتيو يڠ معنى جيه كونسيڤ اتوا ايدى ڤيكيرن، تتاڤي سجاووه ڽو ڤركمباڠن كات اينفورماسي لم باس ايڠڬريه منتوڠ ڬوهلوم جيله
لم باس يوناني موديرن، كات Πληροφορία منتوڠ دڬوناكن لم كسهارين، معنى جيه ڤيه سيروڤا دڠن كات اينفورماسي لم باس ايڠڬريه
بيديوڠ ڽو ڤد داسر جيه دبيدويه لى كيريج هارري نيقويث دڠن رالڤه هرتليي بق طون ١٩٢٠-ان، ڠن كلاود شننون بق طون ١٩٤٠-ان
انتروڤي مڠوكو جيموله كتيدكڤستين يڠ كيمة لم يوم ۏاريابل اچق اتوا
لادوم يڠ ڤينتڠ داري تيوري اينفورماسي جيه ترماسوق اسي ڤڠكوديان، تيوري كومڤلكسيتس الڬوريتم، تيوري اينفورماسي الڬوريتم، ڠن كامانن تيوريتيس اينفورماسي
لم بوكو جيه، جورو بيوفيسيك ايكولوڬي سينسوريق داۏيد ب. دوسينيبري بوت اينڤوت كوسل ڽو
لم ڤركتك، اينفورماسي بياس جيه ديب اوله رڠساڠن ليموه يڠ هروه دڤريس لى سيستم سنسوريق كوسوه دان ديقريه لى ماسوكن تناڬ ديلى جيت برڬونا كى اورڬانيسمى اتوا سيستم
اوروتن نوكليوتيدا اداله ڤول يڠ ممڤڠاروه ڤمبنتوكن ڠن ڤركماڠن سواتو اورڬانيسمى دان هان ممرلوكن ڤيكيرن يڠ سادر
لم كات لاان، ڽن جايت دڤيڬه بهوا اينفورماسي لم معنى جيه اداله سسواتو يڠ برڤوتنسي سباڬي رڤرسنتاسي، مسكيڤون هان دڤوبوت اتو دساجيكن كى توجوان ڽن
ڤيء جاوابن جيه بري عيلمى ترڬنتوڠ كى اورڠ يڠ داينفورماسيكن
ڽو اداله اينفورماسي يڠ سنتيت دڠن همڤر ٦١ چ د-روم ڤر اورڠ ڤد طون ٢٠٠٧
مانجمين ركامن سوارا ممستيكن بهوا اينتڬريتس ركامن دتيتڤكن يوه واتى يڠ دبوتوهكن
بينون-داۏيس منجولهكن کونسيڤ اينفورماسي مولت-سڬي ل حال تندا ڠون سيستم تند-سڽل۔
ڤرݢماتيک بركايتن ڠون توجوان کومونيکاسي۔
دڠن كات لاان، ڤراڬماتيك ڽن مڠهوبوڠكن باس ڠن تينداكن
سمنتيق اداله علمى تنتڠ مان تندا-هوبوڠن اڤيت تندا ڠن ڤريلاكو
سينتكس ڽو كى مرونو بنتوق كومونيكاسي لم هاي لوڬيك ڠن تات باس سيستم تندا
ڬوبڽن متوريكن كونسيڤ بياي اينفورماسي لكسيكوڬرافيس يڠ مڠاچو كى اوسيها اوي يڠ هروه دڤيڬت ڤڠڬون كاموه، دودو مفهوم تنتڠ دات سمڤو ڬوبڽن جيت مڠهاسكن اينفورماسي
لم كونديسي كومونيكاتيف، نيت داكسڤرسيكن ون ڤسن يڠ تردرو داري ڬابوڠن تندا يڠ سالڠ تركايت دان دچوك داري باس يڠ دفوم سيريت اوله اڬين يڠ ترليبة لم كومونيكاسي
ۏيسوءاليساسي اينفورماسي (اتاوا انفوۏس) برݢنتوڠ كو كومڤوتاسي ڠون ريڤريسينتاسي ديݢيتل داتا، دان ممبنتو ڬوبڽن ل ڤڠنلن ڤولا ڠون دتكس انومالي۔
ڽو اصطلاح عمومڽ دڬوناكن لم سوسيولوڬي ڠن علمى سوسييل لاان سيريت لم فيلصافة ڠن بيوايتيك
ل موچاراكت بركومڠ ڤد داساي جيه ككراباتن ڠون نيلاء-نيلاي سوروت، سيمونتارا موچاراكت ڽڠ لوبه ماجو مڠومڤولکن ڤباڬاي تيوري تونتڠ ڤو ڽڠ جوت بركونتريبوسي كو راس سوليداريتس، اتاوا لوبه بوتو کوهيسي سوسيال۔
دورخيم موتوريكن اصطلاح سوليدريتس مكانيس ڠن اورڬانيق سباڬي لادوم داري تيوري جيه تنتڠ ڤركمباڠن مچاراكة لم تيه ديۏيسيون اوف لابور اين سوسايتي ﴿١٨٩٣﴾
قاموس سوسيولوݢي چوللنس، لامن ٤٠٥-٦۔
كتراڠن: ڽو اداله كوهسي سوسيال داري كترڬنتوڠن يڠ دڤو ڬوب سا سام لاان لم مچاراكت يڠ ليبىه ماجو
فيلسوف بق جامون اواي لاڬ سوچراتس ڠون ارستوتلس ممباهس سوليداريتس سباݢاي روڠخك اخكولا كوباجيكن كورونا كو منجالني کهيدوڤن ڽڠ ݢيت اوروڠ هاروه ڬوڤوڬت تيندقن ڠون ناسوبه ڽن ساڤو ڤاکت دوڠون مشارکت
ڤرکتيک بييوتيك مودرن سوچارا سيݢنيفيکن ديتوراكه اوله کونسيڤ اممانول كنت ياءيتو ايمڤيراتيف كاتڬورس۔
ايلوم داءاءيره اسڠ همڤر هنا۔
يڠ اوي منجاده ڤندوكوڠ ستودي دئيرح، يڠ تراخى ڤندوكوڠ تيوري مودرنيسسي
داري طون ١٩٥٣ سمڤى ١٩٦٦، لمباڬ ڽو ميريڤ $٢٧٠ جوت كى ٣٤ يونيۏرسيتس اونتوك ستودي دائيرح ڠن باس
ڤرويق رايوق ڠون ڤونتڠ لن سوتت ڤرويق فورد۔
تاڤي، يڠ لاان برسيكروه بهوا ڬوبڽن دباڠون د كمڤوس-كمڤوس يونيۏرسيتس، علمى مولي منچاكوڤ اڬندا اينتلكتوال يڠ جيئوه ليبه لووه ڠن ليبه دالم دبندڠ يڠ دراميكن اوله لمباڬ ڤمرينته، اوله كارينا ڽو بوكون برڤوسة د اميريك
لاڬوم ڤنليتيان انترديسيڤلينر لاان بن مرينو علمى تنتڠ اينوڠ، ڬندير، ديسابيليتس، ل ڬ ب ت، ڠو سوكو ﴿ترماسوق تنتڠ ستودي افريك-اميريك، اسيا-اميريك، لاتين، چيچانو، دان اورڠ اسلي اميريك﴾ كون لاڬوم داري ستودي اريا تتاڤي تركادڠ دسرتاكن لم مڤاكة برسام
ديموڬرافي ﴿داري تى ديمو- داري باس يوناني كونو ﴿ديموس﴾ يڠ برمعنى رعية، ڠن -ڬراڤي داري ﴿ڬراڤوه﴾ يڠ برمعنى تولسن، دسكرڤسي اتوا تاكرن﴾ اداله ستودي ستاتيستيك تنتڠ ڤوڤولاسي، كوسوه جيه مانوسيا
ديموڬرافي اورڠ ساكة ممبنتوق اينتي دات اونتوق اينستيتوسي مديس مانڤون، سڤرتي اينفورماسي كونتق اورڠ ساكيت ڠن ضرورة سيريت دات ريكم مديس اورڠ ساكة
اصطلاح ديموڬرافي جيه مڠاچو كى ستودي كڤندودوكن سچارا مندوم
ڤد ابد تڠوه، ڤار ڤميكير كريستين منچورهكن لى ثات واتى اونتوق مڽڠكل ايدى-ايدى كلاسيك تنتڠ ديموڬرافي
ساله سا ستودي ديموڬرافي يڠ ڤالڠ اوي ڤد ماس جينواداله ڤڠامتن عالم دان ڤوليتك يڠ دڤوبوة اتيه تاڬيهن كماتين ﴿١٦٦٢﴾ اوله جوهن ڬراونت تنتڠ بنتوق ڤريميتيف كى تابل هوديڤ
كريا جيه ممڤڠاروهي تومس روبيرت مالطوس، يڠ منوله ڤد اخي ابد ك-١٨، ڬوبڽن تاكوت كالو هان دكنداليكن، ڤرتومبوهن ڤندودوق اكن چندروڠ ملمڤوئي ڤرتومبوهن لم ڤرودوكسي ڤاڠن هيڠڬ مڽببكن كلاڤارن ڠن كڬاسين يڠ تروه لاجو ﴿ايو بالا مالطوس﴾
ڤد عموم جيه، سينسوس اداله متودى يڠ جيت دلاكوكن سچارا لنسوڠ اونتوك مڠومڤويكن دات ديموڬرافيس
سيميدى دلاكوكن اليه سنسوس اونتوك ممڤركيراكن ڤادوم يڠ لى ترجادي
متودى لاان يڠ هان لنسوڠ لم ديموڬرافي كونتمڤورر اداله بتڽوڠ ڤد اورڠ-اورڠ تنتڠ شيدارا كندوڠ، اورڠ توه، ڠن انيق-انيق
ڬوبڽن ترماسوق مودل كماتين ﴿تابيل كهودڤن، موديل ڬومڤرتز، موديل بهاي، موديل ڤروڤورسيونال يڠ بالا، كهودڤن ڤنورونن يڠ برڬندا، هوبوڠن براسس سچارا لوڬيس﴾، كسوبورن ﴿موديل هيرنيس، موديل كوال-تروسسلل، راسيو ڤركماڠن ڤاريتس﴾، ڤرنكاحن ﴿توڠڬي لم ڤرنكاحن، موديل هاي﴾، دسابيليتس ﴿ميتودي سولليۏان، تابيل كهودڤن مولتينڠرو﴾، ڤروييكسي ڤوڤولسي ﴿موديل لى-چرتر، ماتريك س ليسلياي﴾، ڠن مومينتوم ڤوڤولسي ﴿كيفيتز﴾
تيڠكت كسوبورن منوروت اومو، جمله كلهيرن اوديڤ ڤر طون ١٠٠٠ اينوڠ لم كلومڤوك اومو ترتينتى ﴿بياس جيه اومو ١٥-١٩، ٢٠-٢٤، دان لاان-لاان﴾
هارڤن اوديڤ ﴿اتوا ايكسڤكتاسي اوديڤ﴾، جمله طون يڠ دهارڤكن ڬوب ڤد اومو ترتنتى اونتوك اوديڤ ڤد تيڠكت كماتين جينو
ڤوڤولاسي ستاسيونر ڽن اداله ڤوڤولاسي يڠ ستابيل دان هان بروبه اوكورن جيه ﴿سليسه اڤيت اڠك كلهيرن ڬاس ڠن اڠك كماتين ڬاس اداله نول﴾
ڤرهاتيكن بهوا اڠك كماتين ڬاس بن يڠ دهريتوكان د اته ڠن دتراڤكن كى سلوروه ڤوڤولاسي يڠ جيت ممبريكن كسن يڠ مڽيستكن
ڬوبڽن جيت مڠوبه لابيل سوكو اوق ڽن اتوا يڠ كلاسيفيكاسي سوكو جيه لم ستاتيستيك ڤمرينته جيت بروبه داري واتى ك واتى دان ديخون برميڬراسي اتوا برڤينه داري سا سوبكاتڬوري ڤوڤولاسي كى سوبكاتڬوري لاان
ڬمبا د لادوم ڽو متنداكن ڤروييكسي تربارو PBB ﴿٢٠٠٤﴾ تنتڠ ڤوڤولاسي دوڽ هيڠڬ طون ٢١٥٠ ﴿ميره = ڤڽڠ، اورن = دڠ، هيجو = رنده
مورتاليتس ڽو اداله ستودي تنتڠ ڤڽيبب، كونسكوينسي، ڠن ڤڠوكورن ڤروسس يڠ ڤڠاب كماتين اڠڬوت ڤوڤولاسي
ڤنليتي ميڬراسي هان مڽبوت ڬراكن سيباڬي ميڬراسي كچووالي كالو ڬراكن ڽو برسيڤت تيتڤ
جينو ديموڬرافي دأجركن سچارا لووه د لى يونيۏرسيتس د سلوروه دوڽ، منارك موريد ڠن ڤلاتيهن اوي لم علمى سوسيال، ستاتيستيك، اتوا ستودي كصيحاتن
لم هاي ڽو، اورڠ جيت كالون علمى اينفورماسي سيباڬي هاسى كى دتيرميناسي تيكنولوڬي، كياقينن بهوا تيكنولوڬي "بركومڠ منوروت حوكم، هيڠڬ مڽاداري ڤوتنسي يڠ جيه ڤو منتوڠ دباتاسي اوله داي اسي، منتوڠ دباتاسي اوله داي اسي ماتيريال يڠ ترسديا ڠن كرياتيۏيتس يڠ د ڤو ڤڠمڠ جيه
هاي ڽو بركايتن دڠن توبوه ڤڠتاهوان يڠ اصلي، هيمڤونن، اورڬانيساسي، ڤيكوبه، ڤچوك، انترڤريتاسي هاسى، ترنسميسي، ترنسفورماسي، ڠن ڤمنفعتن اينفورماسي
ڽو چيت بينا كالى دهوبوڠكن دڠن كونسيڤ يڠ دكمڠكن اوله ا. ا. ميكهايلوۏ ڠن ڤنوله سوۏييت لاان جيه كى ڤرتڠوهن طون ١٩٦٠-ان
سوواتى هريتى برڬنتوڠ صيفة الات يڠ دڤاكي اونتوك ممڤروله اينفورماسي يڠ بررتي داري دات يڠ تيك لم ڤروڬرام اكادميك اينفورماتيك
ڽو جيت دڬوناكن اونتوك الاسن تنتڠ انتيتس لم دوماءين ڽن ڠن دڬوناكن اونتوك مڠڬمباكن دوماءين جيه
سچارا جامون، ڤكرجأن ڬوبڽن مڠڬوناكن ماتيري چيتق، تتاڤي جينواي كممڤوان ڽن دڬنتو دڠن ايليكترونيك، ۏيسوال، اءوديو، ڠن ديڬيتاي
سچارا كلمباڬائن، علمى اينفورماسي تيمو كى واتى ابد ك-١٩ سرات ڠن لى ديسيڤلين علمى سوسيال لاان جيه
ڤد طون ١٧٣١، بنجامين فرنكلين ممباڠون ڤروسهأن ڤرڤوستاكائن فيلاديلفيا، ڤرڤوستاكائن اوي يڠ د ڤو اوله سكلومڤوك ورڬ مشاراكت، ڽن ڠن لاجو بركيمڠ ملمڤوءي بيديڠ بوكو دان ڤوست ايكسڤيريمن علميه، دان يڠ مڽلڠڬاراكن ڤاميرن ڤوبليك ايكسڤريمن علميه
ڤد طون ١٨٠١، جوسيڤه ماريى جقوارد منموكن سيستم كرتو برلوڠ اونتوك مڠونترول اوڤراسي الات تنون اجا د ڤرنچيس
ڤد طون ١٨٤٣ ريچرد هو مڠومڠكن ميسن چتاق ڤوت، ڠن ڤد طون ١٨٤٤ ساموايل مورسى مڠيرم ڤسن تيليڬرف ڤوبليك فون
ڤد طون ١٨٦٠ سابوه كوڠرس داداكن د كرلسروحى تكنيسچي هوكسكول اونتوك ممباحث كلاياكن ڤنتاڤن تات نن كيميا يڠ سيستماتيس ڠن راسيونل
طون بريكوتڽ رويال سوسايتي مولي منربيتكن كاتالوڬ مقاله جيه د لوندون
لى سجاروان علمى اينفورماسي يڠ مڠوتڤ ڤائول اوتليت ڠن هنري لا فونتاين سيباڬي باڤق علمى اينفورماسي ڠن انترناسيونل اينستيتوت اوف بيبليوڬراڤي ﴿ااب﴾ ڤد طون ١٨٩٥
دوكومنتاليس منكنكن اينتڬراسي اوتيليتاريان تكنولوڬي ڠن چارا منوجو توجوان سوسيال ترتنتو
اوتليت ڠن لااونتاين ممبڠاون لى اورڬانيساسي يڠ ددديكاسيكن اونتوك ستندرديساسي، بيبليوڬرافي، اسوسياسي انترناسيونل، ڠن ڤڠاروه كريجاسام انترناسيونل
کوليقسي ڽو مليبتکن لمبرن كوروتاءه ڠون کرتو ستندر ڽڠ ديكوبه ل لوماري ڽڠ درنچڠ كوسوءه منوروت اينديک‌س هيرركس (ڽڠ مڠومڤولكن اينفورماسي د سلوروه دوڽ دري ڤلباݢاي اساي) دان لاينن ڤنچارين اينفورماسي کومرسيال (ڽڠ منجاووب ڤرمينتاءن ترتوله دوڠون مڽالن اينفورماسي ڽڠ ريلۏن دري کرتو اينديک‌س)۔
سلاان ڽو، باته-باته تراديسيونال اينتت دسيڤلين مولي ممودر ڠن لى سرجان علمى اينفورماسي يڠ برڬابوڠ ڠن ڤروڬرام لاان
طون ١٩٨٠-ان چيت مونچول ڤلباڬي كلومڤوك كڤنتيڠن كوسواه اونتوك منڠڬاڤي ڤروبهن
زهڠ، ب.، سمنوۏ، ا.، ۏوس، م. ڠن ۏياجلاينين، ج. ﴿٢٠١٤﴾
"برباڬو ملالو ميديا سوسيال ك برڤڠاروه سهيڠݢ ڤنربيت هاروه ""برمون ݢيت"" ادق ڬوبڽن ايڠن موهاس۔"
"ونتوق السن ڽو جاريڠن-جاريڠن جيه درياليساسيکن كورونا ڤوتينسي ڽڠ ڬوبڽن بريكن۔"
ڤكريبن ڠن منتاڤكن بينا كوسواه دان مڠڬارهي اكسس كى ڤڠڬون يڠ هان سه؟
ڽو اداله دسيڤلن ڠن كومونيتس ڤركتق يڠ تيمبول دان برفوكوس كى مڽاتوكن ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ديساين ڠن ارسيتقتور كى لنسكاڤ ديڬيتل
"سيستم ڤنچرين اينفورماسي اوتوماتيس جيه دڤاكي اونتوك مڠوراڠي ڤو يڠ دڤڬاه" "اينفورماسي يڠ برلبيهن""
ڤروسيس ڤنچرين اينفورماسي د ڤيڬت كوتيك ڤڠڬون ڤاسو قويري كى لم سيستم
سباليك جيه، لادوم أوبجيك يڠ موڠكن سيڤادن ڠن قويري، دان موڠكن ڠن تيڠكة ريليۏنسي يڠ بربيدا
ترڬنتوڠ كى اڤليكسي جيه، أوبجيك دات يڠ جيت ميساي جيه دوكومن تيكس، ڬمباي، اءوديو، ڤتا ڤيكيرن، اتوا ۏيديو
ڤنچارين اينفورماسي ڽڠ تركت بربيدا دري ڤنچارين اينفورماسي (ر)۔
لوڬيك دڤاكي اونتوك مڽدياكن سمنتيق ريسمي تنتڠ ڤقريبن ڬونا ڤنالارن يڠ هروه دترڤكن كى سيمبوي-سيمبوي يڠ نا لم سيستم كا إر
ڽن چيت مروڤاكن كڤرچايأن عموم بهوا مصيبة عالم سڤرتي كلاڤرن ڠن بنجى اداله ڤمبالسن الهي يڠ ممباوا تندا-تندا كتيدكسناڠن اڤيت شرڬ ڠن ڤڠواس، سهيڠڬ كى سرڠ ترجادي ڤمبرونتكان تيم بالا يڠ اوبيت كارينا اورڠ-اورڠ كالون بالا ڽو سباڬي تندا بهوا امانت شرڬ كا دڤيڬت
كونسيڤ ڽو لم ببراڤ هاي سيروڤا ون كونسيڤ ايروڤ تنتڠ حق الهي راج تاڤي هان سڤرتي ايروڤ، كونسيڤ ڽو هان ممبريكن حق ڠن شراط اونتوك ممرينته
امانت شرڬ سرڠ دڤاكي اوله ڤارا فيلسوف ڠن چنديكياون د چينا سباڬو بن اونتوك مڠورڠي ڤڽالهڬونائن ككواسأن اوله ڤڠواس لم سيستم يڠ ڤو باچوت ڤڠاواسن لاان جيه
كوسواه جيه ديناستي يڠ برلنسوڠ اونتوك واتى يڠ چوكوڤ ترب دڤت ٣١ راج ممرينته يوه واتى ١٧ ڬنراسي
سإيريڠ بركمڠ جيه واتى، ڤڽالهڬونائن ڬله سوسيال اوله ڤڠواس مڽببكن كروسوهن ڠن كتيدك ستابيلن سوسيال
ڬوبڽن مڠهاسيلكن مندت شرڬ اونتوك منجلهكن حق ڬوب اونتوك چوك ككواسأن ڠن مڠڠڬڤ بهوا ساتو-ساتو جيه چارا اونتوك ممڬڠ امانت ڽن اداله ممرينته ڠن ڬت د مات شرڬ
تاڤي، اونتوك مننڠكن ببراڤ ورڬ، ڬوبڽن مڠيزينكن ببراڤ ڤنريم منفعة شاڠ اونتوك تروس ممرينته كراجأن اوبيت ڽن ڠن حوكوم يڠ برلاكو د زهواو.
ڬوبڽن چيت مينڠ لم هاي ڤيڬت كاڤي يڠ دتامه ڠن ڤنموان ناۏيڬاسي لاڠت هيڠڬ ڬوبڽن منجادي ڤلائوت يڠ هيبت
سباڬين اوبى كريا-كريا ڽو بروڤا چاره تنتڠ كماجوان ڠن ڤرڬراكن ڤوليتك دينستي
كريا-كريا ڬوبڽن برڤوسة با ڤنتيڠڽ ڬله ڤڠواسا، راس هورمت، دان هوبوڠن ڬوب ڠن ڬله يوب
د لم ديثتريك-ديثتريك ڽو نا ادمينيستراتور يڠ دأڠكت اوله ڤمرينته، سباڬي ايمبالن جيه ڬوب هروه ممڤرتاهنكن كستياان ڬوب كى ڤمرينته انترنل يڠ اوتام
اخير جيه، كوتيك ككواسأن ديناستي زهواو منورون، ڽن دموسنهكن اوله نڬارا قين يڠ ڤرچاي بهوا زهواو كا لموه دان ڤمرينتاهن ڬوبڽن هن عادل
ڤد يوه واتى ريفورماسي ڽو دڤوڬت ڤروباهن-ڤروباهن ادمينيستراتيف ڠن دكمڠكن سيستم لڬاليسمى يڠ مڽاتاكن بهوا حوكوم اداله يڠ ترتيڠڬي اتيه تيڤ اينديۏيدو ترماسوق ڤارا ڤڠواس
دباڠونڽ ديناستي هن مننداي واتى اوبى لم سيجارح تييونكوق يڠ دتنداي ڠن ڤروباهن يڠ سيڬنيفيكن لم ستروكتور ڤوليتيك نڬارا جيه
توجوان اوتام جيه اداله اونتوك منتڤكن ڤمبنارن اونتوك ڤمينداهن مندت شرڬ ملالوئي ليموڠ دينستي ڽو ڠن كى دينستي سوڠ
ڬوبڽن چيت ڤو ولايه يڠ جيئوه ليبه لى دبندڠ ڠن نڬارا-نڬارا چينا لاان يڠ كا نا سچارا برسمأن د سلاتن
اكاي بروتل زهو وين ڠن لياڠ اداله اسي مالى يڠ چوكوڤ اوبى راي، هيڠڬ نا تكانن اونتوك منچابوت ڬوبڽن داري مندت
كوبلاي خن اداله ساتو-ساتو جيه ڤڠواس يڠ اچوه تق اچوه كتيك ڬوب مڠكلايم مندت شرڬ اتيه دينستي يوان كارينا ڬوب مميليكي ميليتر يڠ چوكوڤ اوبى دان لادوم داري اورڠ-اورڠ ختان سڤرتي لى اورڠ لاان داري لاتر يڠ سام كارنا هان مميليكي تراديسي دان تامدون يڠ سام ڠن موسوه چينا ڬوب
ڽن ڤوليتيك داري اوي هيڠڬ اخى اداله اوسيها كيسر اونتوك ممڤرتاهنكن ڤربواتن يڠ مڠونتوڠكن منوجو شرڬ
حق ملاون هان دكوديكن كى لم حكم رسمي مانڤون
"كارنا ڤمنڠ جيه ناكيه اورڠ يڠ مننتوكن سو يڠ تله ممڤروليه امانت شرڬ ڠن سو يڠ كهيلاڠن جيه، لادوم چندكياوان چينا مڠڠڬڤ جيه لاقى كاديلان ڤمنڠ يڠ ڤالڠ ڬت دان دچيريكن لم ڤڤته چينا ڤوڤولر "ڤمنڠ منجديه راج، ڤچونداڠ منجاده ڤنجاهت"" ﴿چينا: "راج اورڠ رايق، راج ڤارا ڤچونداڠ"﴾.
کراجاءن سللا چيت دبيلڠ مڠادوڤس مندت شرݢ، توتاڤي چاتتن ڽڠ ڤالڠ اواي ڽن براسو دري دينستي جوسون ڽڠ منجاديکن مندت شرݢ سيباڬاي ايديولوݢي نݢارا ڽڠ برسكره ديل۔
دينستي ۏيتنم اخك جيه لوبه تم مڠادوڤس كونفوسيانسم سوباڬو ايديولوݢي نݢارا ڽڠ مڠاره كو ڤنچيڤتاءن سيستم الو ۏيتنم د اسيا تڠݢارا ڽڠ ديمودلكن توما سيستم سينوسنترس چينا د اسيا تيمور۔
بق اورو ليه ڽن، كإيڠينن ڽو دتياداكن كارنا ايستان ككيسرن جيڤڠ مڠكلايم سيباڬو چوچو داري ديوا اينوڠ متاورو جيڤڠ، اماتيرسو
هيڠڬ تيم ريستوراسي ميئيجي بق طون ١٨٦٨، كوتيك كيسر دتمڤتكن باليق د ڤوست بيروكراسي ڤوليتيك، تختا ڽن سيدرو مميليكي تيناڬ كووة يڠ ڤالڠ اوبيت دبندڠ ڠن اوليڬاركي ميجي
ميديا ڤت ميرونو ناكيه دسيڤلن ڠن بيدڠ ستودي يڠ برهوبوڠن دڠن اسو، سيجارح، ڠن اكيبت داري ڤلباڬي ميديا، كوسواه جيه ميديا مسسا
بق اوي، جيه ميديا ڤت مرونو د أستراليا دكمبڠكن سباڬو بيدڠ علمى د تومڤت كليه ۏيكتوريا بق اوي طون ١٩٦٠-ان، ڠن د سيكولا منيڠه بق ڤرتڠوهن طون ١٩٦٠-ان
ڤت سيكولا منيڠه، كورسوس ستودي ڤيليم فون مرونو سيباڬو باڬين داري كوريكولوم سيكول منيڠه فون ۏيكتوريا بق ڤرتڠاهن طون ١٩٦٠-ان
بق ماس ڽن تروس مكمبڠ كووة داري ۏچ إى.
ميديا ڤت ماورياوناوي لاڬاي هان دتوري ليه نيوڬارا باڬين نيو سواوث ولايس بق تيڠكت ماوناييوڠوه
هارولد اننس ڠن مرشهلل مچلوهن ناكوه چندکياون كانادا ڽڠ موشوهو بق كونتريبوسي اوق ڽن د بيدڠ ايکولوݢي ميديا ڠن ايکونومي ڤوليتق بق وات ماس ك-٢٠۔
اونيۏرسيتس چرلتون ﴿١٩٤٥﴾ ڠن اونيۏرسيتس ويسترن اونتارياو ﴿١٩٤٦﴾ سچارا ڤروسڤيكتيف مڠهاسيكن ڤروڬرم اتوا سيكول كوسواه ڤنوليه.
بق سائة ڽو، سباڬين لووه تومڤت كليه ڬوسڤت ڬلا سرجان لم ستودي ميديا ڠن كومونيكاسي. لى طت سرجان كندا يڠ سچارا اكتيف برڬابوڠ د بيدڠ ڽو لاكى براين مسسومي ﴿مرينو تنتڠ فيلصفة ڠن تامدون﴾، كيم ساوچوق ﴿مرونو تنتڠ تامدون، فيمينيس ڠن ڤنوءن﴾، چرري رنثچهلر ﴿مرونو تنتڠ فيمينيس﴾، سريتا فرنچوءيس كورن ﴿مرونو تنتڠ كومونيكاسي اورڬانيساسي﴾
ميديا ناكيه تومڤت يڠ جيت اونتوق مڠهوبوڠكن اڤيت اينتركسي ڬوبڽن دڠن دوڽ اتوا مانوسيا لاان
مچلوهن منچريتاكن بهاوا "تيكنيك فرڬمنتاسي ناكيه اينتي داري تيكنولوڬي ميسن يڠ ڤيڬوت ريستروكتوريساسي كاروج ڠن اسوسياسي مانوسيا اتوا اينتي داري تيكنولوڬي اوتوماسي ناكيه كباليكن جيه"
ڤمبيدا انتارا سابوه ميديا ڠن ميديا لاان دتوري دڠن كاركتريستيق اتوا اسو يڠ نا داري ميديا ڽن
موڽو لمڤو لسترق ڬوڤاكق كو مون بولا وات جوموءت مالم اتاوا اونتوق ڤوترڠ ميجا اوق درون۔ جاده لمڤو لسترق ڽو اونتوق ڬوڤاكق اونتوق بنتو کݢياتن ڽڠ ديڤورلكن۔
هن سمڤ لمڤو ليستريك ڽن دڤاكي اونتوق مڠيج نن مرق يڠ دأكووي سباڬو ميديوم
ميديا ڽن كاجوت كووة كارينا دڬوبري "اسو كونتن" اوله ميديا لاان
ميديا يڠ هوت ڤرتيسيڤاسي جيه رنده ڠن ميديا يڠ ڬاڬه ڤرتيسيڤاسي جيه رامى
اونيۏرسيتس كومونيكاسي چينا سيڬوهلوم دتوري سباڬو اينستيتوت ڤڽياران بيجيڠ يڠ دباڠون بق طون ١٩٥٤
انالسيه بوردييو يڠ نا د تيليۏيسي ڬيساڤت اوتونومي اتوا كلويسن يڠ جيئوه ليبه سديكيت باچوت دبندڠ يڠ ڬتاڽو ڤيكير
لم ڤت مرونو ڤيليم، ڬت فرنقفورت اتوا برلين نا دومينن لم ڤڠمباڠن ڤرسڤيكتيف بارو تنتڠ ميديا ڬمبي يڠ برڬرق
ساله سابوه ڤوبليكاسي يڠ اوي ناكيه ۏولوم يڠ دڤربيكي اوله هيلموت كروزير ياايت يڠ مرونو سسترا - ستودي ميديا ﴿ليتيراتورويسسينسچفت – ميديانويسسينسچفت﴾ ڠن مرڠكوم ڤرسنتاسي يڠ دڬوبري دوسسلدورفير ڬرمانيستينتاڬ بق طون ١٩٧٦
اينستيتوت كبيجكن ميديا ڠن كومونيكاسي جرمان دباڠون بق طون ٢٠٠٥ اوله اهلي ميديا لوتز هاچهميستير ناكيه لمباڬ ڤنليتيان يڠ ددديكاسيكن كى ايسو تنتڠ كبيجاكن ميديا ڠن كومونيكاسي
جينو ميديا ويسسينسچفتن ناكيه ساله سابوه ڤروڬرم مرونو يڠ ڤاليڠ مشوهو د تيمڤت كليه يڠ نا د جرمان. تيمڤت ڽو لى ثات اورڠ يڠ ايڠين ماسوق كارنا د ڤݢه بهاوا د سينو كارير د تيۏي اتوا ميديا لاان جيه لنچ
ڽو منتاوكن ڤروڬرم يڠ ڬت سائت ليموڠ طون ڠن تماسوق ڤروڬرم ميديا ايليكترونيك يوه واتى دوا طون
سمنتارا علمى كومونيكاسي ڽو ڤوكوس بق چارا اوروڠ بركومونيكاسي، ڬت بق ميدياسي اتوا هان بق ميدياسي، ستودي ميديا چندروڠ ڬيڤسمڤية كومونيكاسي بق يڠ بق ميدياسي منتوڠ
علمى كومونيكاسي ﴿اتوا يڠ دباروه جيه﴾ جيت دڤلجاري بق اونيۏرسيتس ايراسموس روتتردم، اونيۏرسيتس ردبواود، اونيۏرسيتس تيلبورڬ، اونيۏرسيتس عامستيردم، اونيۏرسيتس ڬرونيڠن، اونيۏرسيتس توينت، اكاديمي رواوسيۏيلت، اونيۏرسيتس اوتريچهت، اونيۏرسيتس ۏو عامستيردم، سيورياوتا اونيۏرسيتس واڬينيڠن اند ريسيرچه چنتر
اونيۏرسيتس ڤونجاب لاهورى ناكيه دڤرتومن يڠ ترتوه
جينو د سلوروه ايڠڬره مرونو ميديا.
تتاڤي ڤروڬرم جيه مڠچواليكن ميديا ترتنتو لاڬى ڤيليم، ڤنربيت بوكو، ۏيدياو ميئن، ڠن لاان-لاان جيه
سبهاڬين ڽو دتريموڠ ڤروفيسور سيۏا ۏادهيانثان ياايت سيجراون بوديا ڠن سرجان ميديا يڠ دلنتيك واتى كونفرنيسي ايتيك ڠن كبيجكن ميديا ۏركلين يڠ دڬبري اوله CEO چانو ۏينتوريس ڠن تمتان UVA داۏيد ۏركلين
جوروسن ستودي ميديا بق ردفورد منتوڠ بررتي باڬو اوق ڽن يڠ برتوجو لاڬى جورناليس، ڤڽياران، ڤريكلانن، اتوا ڤڬيت ويب
برڬسون مبندڠكن انتارا مشاراكة يڠ تبوك ڠن مشاراكة يڠ تتوتوڤ، سيستم حكم يڠ تتوتوڤ، كباجيكن اتوا اڬام
سوروس، ڬيورڬ، ""تيه اڬي اوف فالليبيليتي،"" ڤوبليچ اففاايرس ﴿بق طون ٢٠٠٦﴾."
توتاليتس ڽن مڠهاروهكن ايلوم كاجوت ڤوليتق ڽڠ ڤوڬت ڤميكرن كريته جاده هن موڠكن هيڠݢ بق جامون جينو ايلوم جيه بروك۔
لم مشاراكة تتوتوڤ، علمى ترتنتو ڠن كبنارن يڠ هاكيكي برتوجو بق هاي يڠ رياليتس
كارين ڤناڤت تنتڠ رياليتاس جيه جيت دڠن ماڠة د ڤرك، ڠن واچان ڤوليتيك يڠ ديموكراتيس جيه هن سيرت مريت مڬيس بق ڤماهمن رياليتس يڠ ليبه ڬت
توتاڤي ڤوڤڤر هنا موءيدنتيفيكاسي مشارکت توبوك ݢيت دوڠون ديموکراسي اتاوا کاڤيتاليسمى اتاوا ايکونومي لاءسسذ-فاءير، مولنكن دوڠون كورڠك بوڤيكي كريته بق ڬوبڽن ل مورومڤوق ڤميكرن كولومڤوق کومونل اڤاڤون۔
ريڬولاتوري كولليڬ ناكيه بادن حكم يڠ بركريج متيمڠ كڤنتيڠن عموم دڠن مڠاتو ڤركتيق ڤروفسي ترتنتو
ميساي جيه، هان ڤكاريج بق اونتاريو يڠ جيت كاريجا لم ڤرداڬڠن جيه سلإن اڠڬوتا بق سيكوله تيڠڬي ڤرداڬڠن اونتاريو
منوروت ويبير، سوسيولوڬي ڽن ناكيه مرونو تنتڠ مشاركة ڠن نسيبه دڠن ڠيڠ اينتي داري اينتركسي يڠ نا
اصطلاح ڽو ليبه ڤركتيس ڠن تمسوق فينومين سوسيال. منوروت فلوريان زنانيايككي كارين اوروڠ يڠ ڤيڬت تيندكن سوسيال ڽن هان ڤاسيف تاتاڤي اكتيف ڠن رياقتيف
ڽو چيت دڤيكى سباڬو چارا يڠ ڬت كوتيك مسئله سكوندر كاليه براخى
كالى مهاسيسوا جيه مميله اونتوق هن برهاسى بق تومڤت مرونو، اوق ڽن توري بهاوا سولت ماسوق كى سيكولا حكم ڠن بق اخى جيه اوق ڽن جيت مچاڤاي توجوون كاجيت ڤڠاچارا
يوم ريلاسي جيه ديوو كاجيت سوبكلومڤوك ڤرينته ڠن تونتوتن
تونتوتن ڽو كاله منيمبويكن ڤادوم-ڤادوم مسئله هيڠڬ فورماليتس حكوم جيه كاله دإوجو
سجيئوه نا لى ڤروسهاأن اڬام يڠ برساإڠ سابوه سام لاان، ڬوبڽن جندروڠ مبريكن كبوتوهن كوسوه بق اورڠ ڠوي اڬام.
كاليه دتوري دڠن ڬت بهاوا ڬريجا-ڬريجا يڠ كريه ڠن تومبوه بق امريك سريكة كونتيموڤورر سائت ڬرجا-ڬرجا ليبرال ڽن لاڬي منورون.
تيندكن يڠ افكتيف چيت دتوري سباڬو تيندكن يڠ ڤاكي ڤراساأن اونتوك منونجوككن ڤرساأن درو ڬوبڽن.
لم رياكسي يڠ هان د نيو ڤتيمڠ، هان ڤڠكاڠن ڠن كورڠ جيه اريه
سائت اسڤيراسي جيه هان ترڤونوهي تيمبويله ڬجولق داري لم توبوه
ميسى جيه ناكيه اسومسي ڤيليهن ناسيبه ڠن ڤيكيرن يڠ راسيونل
کأنم کونسيڤ ڽو ديتوري اوله ارستوتلس ڠن منتوڠ كاجوت توڤيک چورترا اوروڠ-وروڠ۔
تيوري ايکونومي مكرولوڬس ڽو موتيمڠكن ڽڠ د ڤوڬت سوكلومڤوق اوروڠ۔
دڠن بوت ڽو، ڤڽدي كاجيت كومڤتيتيف ڠن مڠهاسيكن كترتيبان لم ڤريكونومين
تيوري ڤيليهن راسيونل ڽو مسكي سيماكن دجاجه اوله ڤارا ايكونومي تتاڤي اسو جيه بربيدا ڠن كونسيڤ ايكونومي ميكرو يڠ نا
تيندكن تراديسيونال ڽو دڤيڬت كارينا تراديسي يڠ سابى دڤيڬت دڠن چارا ڠن سيتواسي ترتنتو
سابوه كبياساان ناكيه ڤركتيق يڠ نا دانتارا كأقربن
كوبياسأن ڽو ناكوه سورڠكاءاءين لڠکه ڽڠ ديڤولاجاري سوچارا بوتاهڤ ڠن توكادڠ هنا ديساداري اوله ڬوتاڽو۔
ايدى ڤيكيرن منوروت كوليي ناكيه راس يڠ نا لم درو ڬتاڽو يڠ بيكمبڠ سائت ڬتاڽو ميتيه ڤو يڠ اورڠ لاان ڤوڬة تنتڠ يڠ ݢتاڽواي ڤوڬت
مودل سوسيال جيه ناكوه هوبوڠن دأنتارا اوروڠ-وروڠ ڽڠ اودڤ ڠن بوكوروجا ل موچاراكت ترتونت ڽڠ مموڠكنكن برڬونا سوچارا ايفيکتيف۔
بق ڤرتڠوهن واتى ابد ك-١٩، د توچقويۏيللي نا ڤناڤت تنتڠ اوديڤ د اميريك يڠ مڠاريتيكن تنتڠ مودال سوسيال
كلومڤوك سچارا كسلوروهن اكن منداڤت منفعة داري كيريج سام، سداڠكن سيدرو اكن تريمڠ داري بنتوان، سمڤاتي، ڠن راكن يڠ لاان جيه
منوروت ستيين ﴿١٩٦٠:١﴾، هريڬ اونتوك ممڤرتاهنكن مشاركة يڠ مندوكوڠ ڤبيدأن ڠن ڤرچوبأن بوديا هان دراڬوكن لى كارينا هاي ڽن ڬت بق درو اتاوڤون سوسيال
ريفليکسي بندوم ڽو جوت موبر كونتريبوسي ڽڠ لوءا بياسا باڬو ڤوكومباڠن کونسيڤ مودل سوسيال ل وات ڤريودي لهوه ڽن۔
روبيرت د. ڤوتنم ﴿١٩٩٣﴾ ميخون بهاوا مودال سوسيال ڽن اكن ممفاسيليتاسي كريجاسام ڠن هوبوڠن يڠ ساليڠ مندوكوڠ لم مشاركة ڠن بڠسا هيڠڬ كاجيت سارنا يڠ برارتي اونتوق ميلوان كيجاهاتن
كونسيڤ مودال سوسيال منوروت نن لين نا چارا يڠ ليبه اينديۏيدوليستيس لاڬى إنۏيستاسي لم هوبوڠن سوسيال دڠن ڤڠمبالين يڠ دايڠنكن بق ڤيكن
اصطلاح مودال ڽو دڤاكاي دڠن ڤربندڠن بنتوق مودال ايكونومي لاان جيه دڠن ڤربندڠن منفعة يڠ سيروڤ والوڤون كوروڠ تروكو
روبيسون، سچهميد، ڠن سيليس ﴿٢٠٠٢﴾ متيه ڤلباڬي اريتي مودال سوسيال ڠن مڽيمڤولكن بهاوا لى يڠ هان ممنوهي ڤرشرطان يڠ فورمل
اوق ڽن بيڤوناڤت اڬر مودال سوسيال جيه دهريتوايكان سباڬو سيمڤاتي ياايت ڬوبڽن يڠ نا سيمڤاتي بق اورڠ لاان اكن مبريكن مودال سوسيال جيه
مودال سوسيال چيت دبدكن بق تيوري ايكونومي كاڤيتاليسمى سوسيال
مودال سوسيال ڽو مڠهاسيكن نيلاي باڬو اورڠ-اورڠ يڠ سالڠ ترهوبوڠ ڠن چيت باڬو ڤارا ڤڠامة
منوروت روبيرت د. ڤوتنم، مودال سوسيال ترتوجو بق "كونيك سي انتر اينديۏيدو" ياايت هوبوڠن سوسيال ڠن حكوم نورما مشاركة يڠ ديكيني اوق ڽن
هاي ڽو تڠيڠ بق تيڠكت كيياكينن ڠن ڤرتيسيڤاسي يڠ ليبه رينده نيبق ڤيمرينته
ڤوتنم چيت مڬيس بهاوا اكر ڤيڽبب ڤنورونن مودال سوسيال ڽو ناكيه ماسوقڽ اينوڠ بق دوڽ كيريجا يڠ برهوبوڠن دڠن ڤمباتسن اورڬانيساسي سيڤيل لاڬى اسوسياسي اورڠ توه ڠن ڬورى
فوكوياما ڬوبر ڤوناڤت بهاوا جينو مودل سوسيال جيه برمنفعة باڬو ڤوكومباڠن، جيه چيت ڬوبر بياي بق انݢوتا نون-كلومڤوق دوڠون کونسکوءينسي ڽڠ هنا دهارڤکن اونتوق كسيجهترأن اوموم۔
ديمنسي ڽو بفوكوس بق كاونتوڠن يڠ دتريموڠ داري هوبوڠن دڠن اكتور، ڬت سچارا سيدرو ماوڤون سريتا.
هاي ڽو ڤالڠ ڬت يڠ دچيريكن بق كياقينن اورڠ لاان ڠن كريجاسام ڬوبڽن سريتا يڠ نا سيدرو لم جاريڠن جيه
ڤنليتيان يڠ دڤوڬت اوله سهيري برمن ڠن ديلن ريليي، سريت ايكونم شنكر ستيانث، نيكو ۏويڬتلاندر، ڠن هنس-جواچحيم ۏوته كاله مڠهوبوڠكن اسوسياسي سيڤيل دڠن ڬراكن فاسيس يڠ دباڠون
عقيبة بروق بق مودال سوسيال ڽو سرڠ دهوبوڠكن دڠن بونديڠ ۏيس-à-ۏيس بريدڬيڠ.
مودال سوسيال يڠ مڠيكة ڠن منجمباتاني جيت بكريجاسام سچارا ڤرودوكتيف اتوا جيت ساليڠ برتولك ليكوت
ڤڠواتن ايكاتن جيه جيت ڤوڬت ڤلباڬي ايفيق لاڬى مرڬيناليساسي سوكو اتوا مڽببكن برباڬي ايفيق سڤرتي مرڬيناليساسي اتنيس اتاو ڤاأسيڠن سوسيال.
اوروڠ جرمان يڠ جق بق قلوب، اسوسياسي سوكاريلا، ڠن اورڬانيساسي ڤروفيسيونل كارينا نا فروستراسي دڠن ڤمرينته ناسيونل ڠن ڤرتاي ڤوليتيك يڠ تولوڠ مليموهكن ريڤوبليق ويإيمار ڠن مفاسيليتاسي ككواسأن هيتلير
اوق ڽن ڤالڠ تتوتوڤ بق ريڤوبليق ويإيمار
روبرت ڤوتنم چيت منونجوقكن بهاوا مودل سوسيال ڠون ڤرتومبوهن كياكنن موچاراكت لووه ڽڠ تركت دهمبت اوله ن ايميݢراسي ڤوبليک يڠ ترکاءيت دهمبت اوليه ايميݢراسي ڠون نق جيه جونه-جونه سوکو ل كومونيتس۔
هوموڬنيتس يڠ سماكن منورون مڠاكيبتكن نا اوروڠ يڠ منوتوڤ درو بق كلومڤوك اتوا اوروڠ سكيت جيه هيڠڬ مڠهاسكن مشاركة يڠ تاتوميناسي اتوا سباڬو لاون داري كومونيتس يڠ كأمة
مودال مانوسيا ڠن اسي داي سيدرو جيت دڤاكي دڠن ڤو يڠ دجمولهكن اوله كتورونن ديلى جيه دڠن مودال سوسيال
مسكيڤون كوليمن هان تم بيچارا ڠن ڤيارري بواورداييو، تتاڤي ڽو برتڤاتن دڠن ڤناڤت بواورداييو يڠ دڤڬه بق ريڤرودوكسي لم ڤنديديكن، مشاراكة، ڠن بوديا
سهيڠڬ ڤلتفورم سوسيال ڽن يڠ جيت ملڠكاڤي ڬوب دڠن رياليتس سوسيال يڠ كاجيت كبياساان ڬوبڽن.
اونتوك مڠڬمباكن هاي ڽو، ڬتاڽو برڤناڤت بهاوا اوروڠ ايڠن منيڠكتكن درو بق مشاراكة
ڤو مشاراكة بياس جيه ناكيه تيوري يڠ ڬت؟
ميساي چيري جيه ناكيه كلومڤوك اوروڠ جهيت يڠ مڠهاسيكن مودال سوسيال يڠ مڠيكت، كالاو كلومڤوك ڤادوان سوارا ڠن ڤماان بهن ڬولڠ مڠهاسيكن مودال سوسيال يڠ منجمبتني
الدريچه چيت ڤيڬت ايدى-ايدى مودال سوسيال بق ڤرينسيڤ اسي ڤموليهن مصيبة، ڠن ڤيڬه سابب-سابب يڠ منولوڠ ڤموليهن لاݢى كإوروساكن، ڤندودوق يڠ لى ثات، ڠون تريتا ڤيمرينته
اوروڠ-اوروڠ يڠ مجالاني اوديڤ دڠن چارا ڽو مراس بهاوا ڽو كوه نورما-نورما يڠ نا لم مشاركة، ڠون جيت اوديڤ تنڤا ڤرلى ڬڤيك مسئله كريديت، انيق-انيق، ڠون تريموڠ سومبڠن مڽو ڤرلى
منوروت مركس، كاڤيتل ڽن منتوڠ نا لم مشاركة كاڤيتاليس سباڬو ڬله يڠ دبنتوق اوله اوروڠ-اوروڠ يڠ واجب مبلو تناڬ كريج ڬوبڽن كارينا ڬوبڽن هان ڤڠ اتوا سباليك جيه بق اوروڠ يڠ نا ڤڠ
ڤورتس ڤيڬه ريڤى بياسيسوا بق اڠڬوت كلومڤوك سوكى يڠ ڤريسه سباڬو تيرى جيه
سوب-سكالا يڠ نا بق مإيكت ڠن منجمباتاني لهيه دبيأوت اوله ليبه كى ٣٠٠ ارتيكل علميه
تتاڤي هان سابوه چارا اونتوك مڬيس كسامأن ساڬي سأوكومڤولن جاريڠن سوسيال يڠ كاليه دڤاكى ڤارا ڤنليتي لم واتى ڤادوم-ڤادوم ديكدى اونتوك ڤوڬت مودال سوسيال
كلومڤوك دڠن اڠڬوت يڠ ليبه تيڠڬي لاڬى ڤرتاي ڤوليتيك ڽن ڬبري كونتريبوسي يڠ چوكوڤ رايق بق جومله موداي دبندڠ دڠن اڠڬوت ليبه اوبيت لاڬى كومونيتس
ڤكريبن سابوه كلومڤوك برهوبوڠن دڠن مشاركة لاان جيه چيت ممڤڠاروهي مودال سوسيال تتاڤي دڠن چارا يڠ بربيدا
متوري بهاوا اوروڠ موڠكن هان جيت ممڤڠاروهي سيمڤاتي اوروڠ لاان، تاڤي اوروڠ جيت ممڤڠاروهي سيمڤاتي اوروڠ لاان كالى ڬوبڽن كاجيت باڬين بق اورڬانيساسي اتوا اينستيتوسي يڠ ڬوبڽن ڤيله
منوروت ڤنوله لاڬ ولذر (١٩٩٢)، السسندريني (٢٠٠٢)، نوتوون، ستولل & روچهون، فولي & ايدوردس (١٩٩٧)، ڠون ولترس ناكوه سيکتور له اتاوا موچاراكت سيڤل ڽن جوت موباڠون ڠون كوميت هوبوڠن ڽڠ رلاسيونل۔
منوروت ليونس ﴿٢٠٠١﴾ بهاوا سيكتور كلهى ڽن هن ساڬاي مشاراكة سيڤيل يڠ مڠهاسكن اسي موداي سوسيال كارينا موداي سوسيال ڽن هن تيمو لم بنتوق اڤاڤون يڠ ڤڠاروهي ڤرتومبوهن سيكتور كلهى
مقصود جيه ناكيه كى مڠينتڬراسيكن لاڬى ڬوبڽن يڠ تراسڠ داري ايمبالن سيستم ايكونومي يڠ نا لم مشاراكة
السساندريني ستوجو بهاوا د أوستراليا نا ڤاهم نيوليبراليسمى يڠ ك دسوسون لى سباڬو سيكڤ راسيوناليسمى ايكونومي يڠ دتوري ليه مڤادوم اهلي تيوري ڠون كومنتاتور سباڬو ڤالو وي مشاراكة لواه كارينا ڤڠڬوناان مودال سوسيال جيه ديڠوي كى بيكيريج
لم ڤمباڠونن انترناسيونل، بن فين ﴿٢٠٠١﴾ ڠون جوهن هارريسس ﴿٢٠٠١﴾ كريته ثات دڠن ادوڤسي يڠ هان تڤات داري مودال سوسيال سباڬو اوبت مجرب يڠ سهاروه جيه بري تيه اورڬانيساسي مشاراكة سيڤيل ڠون LSM﴿ميسى جيه سباڬو اڬين ڤمباڠونن﴾ اونتوك كى-هان-ستارأن اوله ڤمباڠونن ايكونومي نيوليبرل ڽن.
تتاڤي، تيڠكة موداي سوسيال يڠ ليبه ماڽڠ جيه متومڠ دوكوڠن يڠ ليبه دوم كِ ديموكراسي ڽو
ايۏالواسي يڠ چريمت كِ فكتور-فكتور فوندامينتل ڽو سابى مڬيس بهاوا اينوڠ هان ڬبري سو كى يڠ سادوم دڠن اوق اڬم.
موداي سوسيال جيه متاوا كى لى اسي دايا ڠون جاريڠن يڠ منولوڠ كترليبتن ڤوليتيك جيه
اوق اينوڠ ليبه چندروڠ مسوسون درو اوق ڽو دڠن چارا يڠ هان ليڤه هيرركيس ڠون برڤوكوس بق ڤچيڤتأن كونسنسوس ڤندودوق
ميسى جيه، اوروڠ يڠ ساكيت كنكر كادڠ تومى اينفورماسي، ڤڠ، اتوا دوكوڠن مورل يڠ ڬوبڽن ڤريليكن كى مجالاني ڤڠوبتن ڠون ڤموليهن ساكيت
سيلاان ڽن، موداي سوسيال ليڠكوڠن چيت تومى منولوڠ كاى-هان-سأوترأن كسيهتن يڠ نا د انتارا انيق-انيق ڠون رماج
هوبوڠن ڠون جاريڠن يڠ نا اوله ڤوڤولاسي سوكى مينوريتس بق تومڤت يڠ ڬيوڬرافيس دڠن ڤرسنتاسى ڤندودوق تدوم تماسوق كلومڤوك سوكى يڠ سام سهيڠڬ مڠهاسيكن كسيهتن يڠ ليبه ڬت دبندڠ دڠن چيري داري ليڠكوڠن يڠ لاان جيه
ميسى جيه، هاسيل داري سورۏي يڠ ديڬبريكن بق موريت يڠ بأوسيا ١٣ سمڤو ١٨ طون د سويديا جيه منونجوككن بهاوا موداي سوسيال ڠن كياقينن سوسيال يڠ مييوب جيه نا هوبوڠن دڠن ڬجالا ڤسيكوسوماتيق، ڽري موسكولوسكيلتل، ڠن ديڤريسي
لم سابوه ستودي، ڤماكاين اينفورماسي داري اينترنيت ڽن برهوبوڠن ڬت دڠن يڠ دڤوڬت اوروڠ بق موداي سوسيال، تتاڤي ڤماكاين سوسيال-ركرياسي ڽو برهوبوڠن بروق ﴿تيڠكت يڠ ليبه تيڠڬي داري ڤماكاين ڽو برهوبوڠن دڠن تيڠكة يڠ ليبه مييوب داري موداي سوسيال﴾
اريرتي جيه ناكيه اينديۏيدو جيت ڤميليه لم برهوبوڠن دڠن اوروڠ لاان سنتوت مينت ڠون لاة ليكوت يڠ كاليه دتيتڤكن
ڤناڤت ڽو اكن سابى ڬڤيڬه، مسوكي لى تندا يڠ مڬيس هوبوڠن يڠ ڬت انتارا موداي سوسيال ڽو ڠن اينترنيت
ڤنليتيان تربارو يڠ دڤوڬت بق طون ٢٠٠٦ مڬيس بهاوا ڤڠڬونا اينترنيت ڽو كايم نا جاريڠن يڠ ليبه لواه دبندڠ اوق ڽن يڠ مأكسس اينترنيت سچارا هن تتاڤ اتوا هان سكاليڤون
ڤنليتيان لاان مڬيس بهاوا اوروڠ يڠ ليبه مودا ڠوي اينترنيت سباڬو ميديا لاان كى بوت كومونيكاسي دبندڠ مڬنتو كومونيكاسي ڽو دڠن سچارا لنسوڠ اتوا تاتڤ موك
اوق ڽن كومن بهاوا كوليمن ڽو منتوڠ ڠوي جومله اوروڠ توه يڠ نا لم كلوارڬ، ڠن هان ڤدولي بق اوروڠ توه ڬنتو ڠن ڤلباڬاي جونيه كلوارڬ اوروڠ توڠڬاي
مورڬن ڠن سورينسين ﴿١٩٩٩﴾ سچارا لنسوڠ ڤاكة ميلهو چوليمن كارينا كوروڠ جيه ميكانيسمى ايكسڤليسيت كى مڬيس ڤاكون موريت سيكولا كاتوليك جيه نا كينيرجا يڠ ليبه ڬت نيبق موريت سيكولا عموم بق ڤريستاسي يڠ بياس.
دتوري بهاوا جينواي موداي سوسيال جيه جيت ڤتاموڠ ايفيق يڠ ڬت نيبق كومونيتس فوڠسيونل يڠ تماسوق سيكولا-سيكولا يڠ نا نورم ميسكي ڤيه ڤتاموڠ عقيبة بروق داري تكالون يڠ برليبيهن
سيكولا-سيكولا ڽو مرونو جينيه موداي سوسيال يڠ بياس لاڬى اينفورماسي تنتڠ ڤلواڠ لم جاريڠن سوسيال يڠ دڤلووه داري اوروڠ توه ڠن اوروڠ رايق لاان جيه
كدوا نڠڬرو ڽو نا كسامأن ناكيه اوروڠ توه ليبه اندى دڠن ڤنديديكن انيق-انيق ڬوبڽن
موداي سوسيال جيه ليڤه اندى لم بيدڠ ڤنديديكن موريت تماسوق ڬورى ڠن اوروڠ توه يڠ بردمڤق بق ڤرونو اكادميك انيق ڬوبڽن
لاڬى يڠ دڤيڬه اوله تدين ڠن وايهير ﴿٢٠١٠﴾، ياايت ساله سابوه يڠ ڤالڠ ڤنتيڠ لم مندوكوڠ كبهاسيلن موريت دڠن نا اندى اوروڠ توه لم ڤنديديكن انيق
جاريڠن يڠ مندوكوڠ سباڬو بنتوق موداي سوسيال دڤريلكن كى مهوديڤكن موداي بوديا يڠ نا لم موريت بارو
سوليداريتس ايتنيس ڽن ڤنتيڠ ثات لم كونتيك س ايميڬرن يڠ بارو تروه بق مشاركة اصلي
دوكوڠن سوكى ڽن سيڽو دوروڠن كى كبهاسيلن اكاديميس
ڤناڤت يڠ اوتام جيه كى مڠلومڤوككن موداي سوسيال سباڬو كونسيڤ ڬيوڬرافيس ناكيه بهاوا هوبوڠن اوروڠ-اوروڠ دبنتوق اوله ڤت اوق ڽن تيڠڬاي
ل ستودي جيه، ݢيت ڽن هنا كالون ڤوسورتا اينديۏيدو دري ستروكتو ڽو، توتاڤي ڤكريبن ستروكتو ڠون هوبوڠن سوسيال ڽڠ براسو دري اوق ڽن ڽڠ ن ڤت رووڠ۔
لم بيدڠ يڠ لاان ڤڠكاي سوسيال ڽو جيت دكالون سيباڬو بيدڠ ستودي ڬيوڬرافي ناكيه دڠن اناليسه يڠ تڬابوڠ سچارا هان تڤاس ڠن دوكوڠن داري ڤلباڬاي ڤمرينته جيه
نا هوبوڠن يڠ جيله انتارا واتى لواڠ ڠن ڤڠكاي سوسيال يڠ ديموكراتيس.
ل ستودي توم، كسلۏ (٢٠٢٠) موڬيسا هوبوڠن انتارا كيڠنن هوبوڠن ڽڠ رومنته ڠون ڽڠ بوجاڠ۔
هاسل سيروڤ ن ل ستودي چروسس-سچتيونل ڽڠ ديڤوڬت اولي سركر بق بڠلادشه۔
ايڤو ڤيڬت ڽو دڠن ممبندڠكن حاصيل كسيجهترأن ڤارا ڤڠواس يڠ نا اكسس ڠن يڠ هان اكسس
كلومڤوك كوهيسيف اتوا كوهيسي سوسيال ڽن مونچول واتى ايكاتن مڠهوبوڠكن اڠڬوتا كلومڤوك سوسيال يڠ سابوه دڠن يڠ لاان سچارا لووه
سوچارا سڤيسيفيک، کوهيسي ڽڠ ديارورتيكن سوباڬو كجوندروڠن سواتو كولومڤوق اونتوق بوڬابوڠ منوجو سواتو موفاكت ڽڠ سنتوت دوڠون كبوتوهن ڤوراسأن ڤارا انݢوتا جيه۔
صيفة يڠ ديناميس جيه مڬيس بق ڤكريبن ڬت ڽن بيئوبه سچارا بيتاهڤ داري واتى او واتى سائت كلومڤوك جيه مسيڤريك
هاريت ڽو جيت د سادوم اونتوق لادوم كلومڤوك يڠ رايق ڠن دچيريكن اوله معنى كلومڤوك يڠ دباحث د اتيه
لم سابوه ڤنليتين، اوق ڽن لقى اڠڬوت كلومڤوك اونتوق تاكالون ايدنتيتس بندوم راكن اوق ڽن ڠن مإيتوڠ ڤربندڠن يڠ نا لم كلومڤوك دڠن يڠ نا د لووا كلومڤوك
منوروت هوڬڬ، كلومڤوك يڠ كوهسي ڽو مهي دڠن جنيه دايا تاريق كلومڤوك يڠ دتوري سباڬو دايا تاريق سوسيال
لوتت ڠون لوتت ﴿١٩٦٥﴾ سيچارا انترڤرسونل تتاريك بق كلومڤوك يڠ كوهسي دڠن ڤيڬيت تينجاوان ليتيراتو ڠن متيمڠ بهاوا كميريڤن اوروڠ لاڬى راس، سوكى، ڤكاريجأن، اومو، سيكڤ، يوم، ڠن چيري صيفة بق عموم جيه نا هوبوڠن ڤوسيتيف دڠن كلومڤوك يڠ كومڤق
سيلاان ڽن، لات ليكوت يڠ سام مموڠكنكن اڠڬوت نا ڤناڤت يڠ سام تنتڠ ڤلباڬاي مسئله تماسوق توجوان كلومڤوك، چارا كومونيكاسي، ڠن جنيه كڤميمڤينن يڠ دايڠنكن
هاي ڽو سريڠ دكاريناكن اوله بيئو سوسيال ناكيه سابوه تيوري يڠ ڤيڬه بهاوا اڠڬوتا اينديۏيدو داري سواتو كلومڤوك ڽن اكن بروڤايا ليبه باچوت كارينا اوق ڽن ياقين اڠڬوت لاان اكن مأڬانتو ڬت ڽن
لى ميت-اناليسيس ناكيه ستودي يڠ مرڠكوم هاسى داري دوم ڤنليتيان سيريتا كاليه مڬيس بهاوا نا هوبوڠن انتارا كوهسي ڠن هاسى كريج
بق واتى ڽن ناكيه سباڬو كوميتمن توڬس يڠ برهوبوڠن دڠن هاسى كريج، ميسكي بق تيڠكة يڠ ليبه مييوب دبندڠ كوهسي سباڬو دايا تاريق
تتاڤي، مڤادوم كلومڤوك موڠكن نا هوبوڠن كوهسي-هاسى كريج يڠ ليبه كريه دبندڠ يڠ لاان جيه
نا مڤادوم تندا بهاوا كوهسي موڠكن ليبه كريه برهوبوڠن دڠن هاسى كريج اونتوق كلومڤوك يڠ نا اندى دبندڠ كلومڤوك يڠ اڠڬوت جيه لهيه
بن جيه، كلومڤوك دڠن توجوان هاسى كريج يڠ ماڽڠ ڤرودوكتيف ثات
اڠڬوت لم كلومڤوك كوهيسيف چيت ليبه اوڤتيميس ڠن باچوت مسئله سوسيال جيه دبندڠ دڠن كلومڤوك يڠ هان كوهيسيف
دتومى بهاوا اوروڠ يڠ ڤند باتى ڠن اوروڠ يڠ ڤند كايى ليبه ڤوه يوه واتى اوق ڽن بكريج لم كلومڤوك يڠ كومڤق
سابوه ستودي مڬيس بهاوا كوهسي سباڬو كوميتمن توڬس يڠ نا ممڤڠاروهي لم توڠ كڤوتوسن كلومڤوك يوه واتى كلومڤوك ديوب برت، ڠن ليبه برت يوه واتى هان ساتو ستودي منونجوككن بهوا كوهسي سباڬاي كوميتمن توڬس داڤت منيڠكتكن ڤڠمبيلن كڤوتوسن كلومڤوك كتيك كلومڤوك برادا د باوه تكنن، لبيه داري كتيك تيدق د باوه تكنن.
ستودي ڽو متيمڠ بهاوا كلومڤوك دڠن كوهيسي يڠ مييوب ڠن مسئله يڠ لى ڤيڬت هاسى كريج جديه ليبه بروق دبندڠ كلومڤوك دڠن كوهسي يڠ ماڽڠ ڠن مسئله يڠ لى
تيوري ڬروڤتيڠ مڬيس بهاوا تكنن ڽو مڠهمبت كلومڤوك داري ڤيكيرن يڠ كريته تنتڠ كڤوتوسن يڠ دڤيڬت
السن لاان جيه ناكيه كارينا اوروڠ مڠهرڬاي كلومڤوك هيڠڬ برسديا اونتوك ڬبري تكنن كونفورميتاس اونتوك كوميت هوبوڠن ڬوبڽن
تيڠكة سليرا اڠڬوت مڬيس ككومڤاكن يڠ نا لم كلومڤوك
منوروت لاڤورن تيماتيق ستيت اوف تيه اڠليش چيتيس يڠ دڤايڬت ڤمرينته، نا ليموڠ دمنسي كوهيسي سوسيال يڠ بيدا ناكيه كوندسي ماتريال، هوبوڠن ڤاسيف، هوبوڠن اكتيف، سوليدريتس، اينكلوسي، ڠن كسيتارأن
كبوتوهن اسي بق اوديڤ ڽو ناكيه اسي داري تاتانن سوسيال يڠ كريه ڠن اينديكاتو يڠ ڤنتيڠ لم كماجوان سوسيال
دمنسي كيليه منوڽوك بق اينتركسي يڠ ڬت، ڤرتوكرن ڠن جاريڠن انتارا اينديۏيدو ڠن كومونيتس اتوا هوبوڠن سوسيال يڠ اكتيف
ڽو چيت تماسوق راس يڠ نا لم مشاراكة بق سابوه كوت ڠن ككووتن ڤڠالامن، ايدنتيتس، ڠن يوم يڠ نا داري لاة ليكوت يڠ بربيدا
بق تيڠكة مشاراكة، البريكت لرسين بري تيه بهاوا كوهيسي سوسيال ڽن سباڬو كياقينن يڠ دڤرچاي اوله ڤندودوك سواتو نڠڬرو بهاوا ڬوبڽن برباڬي كومونيتس مورل يڠ مموڠكنكن اوق ڽن اونتوك ساليڠ ڤچاي
منوروت كونسيڤ مركسيس، فورماسي سوسيال ڽن سام دڠن مشاركة يڠ برتوجو بق اريرتيكولسي هيستوريس يڠ بيت انتارا چارا ڤيڬت كاڤيتاليس، كوميت مودى ڤوڬيت ڤرا-كاڤيتاليس، ڠن كونتيك س كلمباڬائن ايكونومي ﴿دسمبيڬواسي﴾
ل ايلوم-لوم سوسيال جيه، ستروكتو سوسيال ناكوه تاتانن سوسيال ڽڠ بوڤولا ل موچاراكت ڽڠ تيمو ڠون كاجوت ڤننتو ل تيندقن ڽڠ ديڤوڬت اينديۏيدو۔
ڽو بيدا دڠن سيستم سوسيال يڠ برتوجو بق ستروكتو نڠ ڤت ڤلباڬاي ستروكتو ڽو تتانوم
ڽو مڬيس بهاوا نورم ڠن ڤولا هوبوڠن انتارا ڤلباڬاي لمباڬ مشاراكة
ڽو چيت ڤنتڠ لم ستودي ماجو تنتڠ اورڬانيساسي سابب ستروكتو اورڬانيساسي جيه جيت مڬيس فلكسيبليتس، كاڤاسيتس، ڠن لاان-لاان جيه
بق سكالا مسو، ڽو برهوبوڠن دڠن ستروكتو جاريڠن سوسيال انتارا اينديۏيدو اتوا اورڬانيساسي جيه
ميسى جيه، جوهن ليۏي مرتين كالى برڤناڤت بهاوا ستروكتو سكالا ميكرو ميهت ناكيه صيفة يڠ تيمو داري لمباڬ بوديا سكالا اوبيت. ستروكتو جيه لاڬى يڠ دڤاكاي اوله انتروڤولوڬ چلاود ليۏي-سترااسس
الزيس د توچقويۏيللي سهارواه جيه يڠ اوي يڠ ڤاكيق اصطلاح ستروكتو سوسيال ڽو
ساله سابوه تيوري ڽڠ ڤالڠ اواي ڠون ڤالڠ کومڤريهنسيف تونتڠ ستروكتو سوسيال ڽڠ ديڬوبر اوله كرل مرايكس۔ ڬوبڽن مڠهوبوڠكن كهودڤن ڤوليتك، بودايا، ڠون اݢام دوڠون چارا ڤوڬوت ستروكتو ايکونومي سوباڬو داساي جيه۔
ايميل دورخايم مبنديڠكن انتارا سيستم بيولوڬيس ڠن سوسيال يڠ دتوري اوله هيربرت سڤينچر ڠون راكن لاان جيه. ڬوبڽن متوريكن بهاوا اينستيتوسي يڠ بماچم-ماچم ڠون ڤركتيق سوسيال جيه ممستيكن اينتڬراسي فوڠسيونال مشاراكة دڠن اسيميلاسي يڠ براڬم ڽن كاجيت بيساتو ڤكمبڠن درو
نا يڠ سيتوت ليۏي-ستراوسس لم ميت كتراتورن لوڬيس لم ستروكتو بوديا
اوسوه يڠ ڤالڠ بڤڠاروه اونتوق مڠڬابوڠكن كونسيڤ ستروكتو سوسيال دڠن اڬنسي ناكيه تيوري ستروكتورسي اوله انطاني ڬيددنس ڠون تيوري ڤركتيق اوله ڤيارري بواورديو
منوروت اناليسيه ڬيددنس، هاي ڽو سيروڤ ثات دڠن ديكونستروكسي بينر يڠ جچقويس درريد ڤوڬت. هاي ڽو يڠ منداساري ڤنالارن سوسيوليڬيس ڠون انتروڤولوڬيس كلاسيك تراوتما بق كچندروڠن اونيۏرساليساىسي ستروكتوراليسمى يڠ نا لۏي-ستراوسس
هاي ڽو دڤلجاري اوله جاچوب ل. مورينو
سوسيوبيولوڬي ناكيه بيدڠ بيولوڬي يڠ برمعنى اونتوك مڠكاج ڠون هريتو ڤريلقى سوسيال يڠ دكالون داري ايۏولوسي
سوسيوبيولوڬي ڽو ميوليدى ڤريلقو سوسيال لاڬى ڤولا كاوين، ڤركلاهيان تريتوريال، ڤربوروان كاونن، ڠون مشاراكة سوسيال
ڽو مرماي بهاوا هيويون جيه اكن ڤوڬوت دڠن چارا يڠ كاليه تچاسي بهاسيل سچارا ايۏولوسيونير داري واتى او واتى
اوله سباب ڽو، ڤريلقى يڠ دكالون سباڬو اوسيها اونتوق مكميت بيك اوروڠ لم ڤوڤولاسي يڠ نا
التمنن ڬكمبڠكن مرق سوسيوبيولوڬي جيه كدرو كمورونو ڤريلاكو سوسيال بق رهيسوس كرا، دڠن ستاتيستيك، ليهڽن ڬكريج سباڬو سوسيوبيولوڬيس نيبق ڤوست ڤنليتيان ڤريمات ريڬيونل ييركيس بق طون ١٩٦٥
ديلى اصطلاح سڤسياليس سوسيوبيولوڬي جيه مشوهو بق طون ١٩٥٧ يوه واتى ويلسون منربيتكن بوكو سوچيوبيولوڬي: تيه نيو سنتيهسيس يڠ ڤڬوت كونتروۏرسي سچارا اينتنس
تتاڤي، ڤڠاروه ايۏولوسي بق ڤريلاكو كاليه مناريق ڤرهاتين ڤارا اهلي بيولوڬي ڠون فيلسوف سائت ايۏولوسي ڽو متومى
ايدورد ه. هاڬين منوليه لم بوكو "تيه هندبووق اوف ايۏولوتيونري ڤشچولوڬي" بهاوا سوسيوبيولوڬي ڽن ناكيه كونتروۏرسي مشاراكة لووه بق ڤنراڤن جيه نيبق مانوسيا. هاي ڽو ناكيه ساله سابوه بنتوق كمناڠن علميه بق واتى ابد كدووا ڤلوه
اوله سباب ڽو، صيفة-صيفة ڽو موڠكن ادڤتيف د ليڠكوڠن ڤت سڤسياسي جيه بيكمبڠ
دڠن ڽو، ڬوبڽن سيريڠ تتاريك بق ڤريلقى نالوريه اتوا اينتوويسي يڠ نا لم كسامائن دبندڠ دڠن ڤبيدأن بوديا
ڤليندوڠ اوروڠ توه ڽو اكن ناايك فركونسي جيه لم ڤوڤولسي
E.O. ويلسون برڤنداڤت بهاوا ايۏولوسي جيت چيت ترجادي اتيه كايڠينن كلومڤوك-كلومڤوك
مڽو التروءيسمى دڤيليه سچارا ڬينتيق، من اينديۏيدو يڠ التروءيستيق ڽو هروءيه مرڤرودوكسي صيفة ڬينتيق التروءيستيق ڬوبڽن سيدرو اڬر التروءيسمى ڽو جيت برتاهن. تتاڤي، يوه واتى التروءيس منچورهكن اسي دايا ڬوبڽن بق نون-التروءيس دڠن مڠوربنكن جنيه اوق ڽن سيدرو، كمودين التروءيس چندروڠ ماتى ڠون يڠ لاان چندروڠ بكمبڠ
لم سوسيوبيولوڬي، ڤريلقى سوسيال بق اوي دڤڬه سباڬو ڤرادوڬ سوسيوبيولوڬيس دڠن متومى ستراتڬي ستابيل ايۏولوسيونير يڠ سسو دڠن ڤريلقى يڠ دكالون ڠون دڤرونو
التروءيسمى انتارا سرڠڬ سوسيال ڠون بروه سوسيال كالى دچريتاكن سدميكيان روڤا
سچارا عموم، اينوڠ نا ڤلواڠ اونتوك ملاهيكن ڠون كوروڠ مڠهرڬاي بيك، ڠون چيت مڠاتو ڤلواڠ ملاهيكن اونتوك ممكسيملكن ڤناجوه ڠون ڤرليندوڠن كى ڤاسڠن
ستودي ڬينتيكا ڤريلكى مانوسيا عموم جيه متوميكن چيري-چيري ڤريلكى لاڬى كرياتيۏيتس، ايكستروۏرسي، اڬريسيۏيتس، ڠون IQ يڠ هيريتابيليتس تيڠڬي.
مڽو FEV دهاڤوه سچارا ڬينتيق داري ڬينوم تيكوه، تيكوه جنتن جيه اكن لنسوڠ ملاوان جنتن لاان. تاڤي، راكن-راكن جيه يڠ نا تيڤى ليار اوق ڽن ممبوتوهكن واتى يڠ ليبه تريب اونتوك ممولاي ڤريلكى لڠڬيه
يوه وات ڤوتوم بق ثون ١٩٧٦ دري كولومڤوق ستودي سوسيوبيولوڬي لاڬ ڽڠ دلاڤورکن اوله اولليچا سڬرسترال، چهومسكي برڤوناڤت تونتڠ ڤونتڠ جيه ݢاݢسن سوسيوبيولوڬس تونتڠ سڤهوت مانوسيي۔
ويلسون كالىه مڠكليم بهاوا اوق ڽن هن تم بمقصود مچريتاكن ڤو يڠ سهاروه جيه تڤيڬوت
بيسنيه ناكيه كڬياتن هريكة اونتوك مڠهاسيكن ڤڠ دڠان ڤوڬيت اتوا موبلو ڠون ڤوبلو ڤرودوق لاڬى بارڠ اتوا جاس
مڽو بيسنه جيه متموڠ اوتڠ ڠون اوروڠ يڠ تاڬيه اوتڠ جيت تيوب بارڠ-بارڠ ڤريبادي يڠ نا اوق جيه
اصطلاح ڽو چيت سريڠ دڤوڬيت لم باس سيئورو-اورو تتاڤي هن بق ڤڠاچارا اتوا ڤجابت يڠ مروجوق بق ڤروسهاان
كورڤوراسي نيرلاب ڤريبادي دمت اوله إينۏيستور يڠ مميليه ديوان ديركسي اونتوك مڠارهكن كورڤوراسي ڠون ممڤركريجاكن ڤڬاواي جيه
كوڤيراسي بيدا داري كورڤوراسي يڠ نا اڠڬوت كون ساڬاي إنۏيستور، ڠون اوق ڽن بى ويو اوتوريتس لم ڤڠمبيلن كڤوتوسن
ڤرسروان ترباتس ﴿LLC ﴾ نا كميترأن يڠ بتڠڬوڠ جاويب سچارا ترباتس ڠون جينيه اورڬانيساسي بيسنه ميهت لاان جيه اونتوك مليندوڠي ڤميليك اتوا إنۏيستور اوق ڽن داري كڬاڬالن دڠن ڤوڬيت بيسنيه دمييوب بادن حكوم سچارا اسيڠ دڠن ڤرليندوڠن حكوم يڠ ميهت
اڠڬوتا منجامين ڤباييرن سجومله موهت ﴿بياس جيه لم بنتوق نومينل﴾ مڽو ڤروسهأن مڠالمي ليكوويداسي ڤيليت، تتاڤي سباليك جيه اوق ڽن هن نا حق ايكونومي يڠ برهوبوڠن دڠن ڤروسهأن
جنيه ڤروسهأن ڽو هن جيت دبنتوق د ايڠڬريس، مسوكي كتنتوان اوندڠ-اوندڠ تتاڤ نا
چيت كالون بهاوا Ltd لهيه نن ڤروسهاان ڤتيه ڤروسهاان تباته. مڽو PLC ڤيتيه بهاوا ڤروسهاان جيه نا ساهم يڠ دڤاكيق مشاراكة لووه
لم ڤروسهاان يڠ دباتسي اوله جامينن، هاي ڽو اكن كاجيت ڤنجامين ڤروسهاان
ڤوروساهأن سواستا هن ن ساهم ڽڠ دڤرداݢڠکن سوچارا موچاراكت لووه، ڠون سورڠ ڬو براسو ڤمباتسن ترنسفر ساهم۔
ڤوروساهأن هيبورن ڠون اݢينسي ميديا مسسا مڠهاسكن كونتوڠن تراوتام دري ڤنجوالن ککاياءن اينتيليکتوال۔
ڬيت ڽن تماسوق بارڠ بووجود لاڬى موتو، موتو رايق، ڤرالاتن مديس، ڬچ، اتوا كاڤاي تريبڠ
لادوم توكوه ڠون ڤروسهاان كاتلوڬ ناكيه ديثتريبوتور اتوا ڤڠچير
ڬوبڽن مڠهاسيكن كأونتوڠن دڠن ڤوبلو بارڠ ڠون جاس يڠ برهوبوڠن دڠن اولهراڬ
بيدڠ موديرن دباڠون اوله ماتماتيكاون إيطاليا لوچا ڤاچيولي بق طون ١٤٩٤
كوءاڠن جوت چيت ناكوه سوباڬو ايلوم ڤڠلولاءن ڤڠ۔
ڤميليك جيت مڠلولا بيسنيه اوق ڽن اتوا ممڤكريجاكن مانجر اونتوك ڤوڬيت ڤو يڠ ڤميليك ايڠن
مانجيمين ڤروسيس بيسنيه ﴿BPM ﴾ ناكيه ڤندكاتن مانجيمين هوليستيق يڠ برفوكوس بق ڤڽلاراسن بندوم اسڤيك اورڬانيساسي دڠن كايڠينان ڠون كبوتوهن كليين
ليڤه بيسنيه يڠ دڤوڬيت دڠن انتيتس تڤيسه لاڬى كورڤوراسي اتوا كميترأن ﴿ڬت دبنتوق دڠن اتوا هان كواجيبن تباته﴾
سچارا عموم ڤميڬڠ ساهم لم سواتو كورڤوراسي، ميترا تيچو لم كميترأن تيچو، ڠون اڠڬوت لم ڤرسروان تيچو دليندوڠي داري تڠڬوڠ جاويب ڤريبادي اتس اوتڠ ڠون كواجبن انتيتس يڠ سچارا حكوم دڤوڬيت سباڬو اوروڠ يڠ تڤيسه
ڤرشراطن كميترأن لادوم دأتو اوله ڤرجنجين كميترأن مڽو دڤوڬيت، ڠون لادوم لى اوله حكوم يوريسديكسي ڤت كميترأن يڠ نا
لم مڤادوم سيستم ڤرڤاجكن، هاي ڽو جيت منيموكن ڤو يڠ دسبوت ڤاجق برڬندا، كارينا بق اوي كورڤوراسي جيه ممبايو ڤاجق اتس لابا، ڠون توم مڽو كورڤوراسي منديستريبوسيكن لابا بق ڤميليك جيه. اينديۏيدو هروءيه مماسوككن ديۏيدن او لم ڤڠهاسيلن ڬوبڽن يوه واتى ڬوبڽن كاليه بق كواجيبن جيه ماسيڠ-ماسيڠ لاڬى ڤڠمبالين ڤاجق ڤريبادي
ڬو ڤوبليك" ڽو ناكيه ڤروسيس يڠ دتوري سباڬو ڤناوارن عموم ڤردان ﴿اينتيال ڤوبليك اوففيريڠ / IPO﴾ يڠ بررتي بهاوا لادوم داري بيسنيه ڽو دميليكي اوله اڠڬوت مشاراكة."
كود همموربي يڠ نا بق واتى ١٧٧٢ SM براسو كتنتوان يڠ برهوبوڠن دڠن بياي كيريم ڠون ترنسكسي انتارا ڤداڬڠ دڠن ڤرنتارا
يوريسديكسي لوكل موڠكن چيت ممرلوكن ليسنسي ڠون ڤاجق كوسواه اونتوق ڤوڬيت بيسنيس
لادوم لى نڠڬرو نا سابوه ڤاسي مودال
نڠڬرو-نڠڬرو بارة لاان جيه نا بادن ڤڠاتو يڠ سبندڠ
ڤروليفيراسي ڠون منايك جيه كومڤليكسيتس حكوم يڠ مڠاتو بيسنيه كاليه ممكس ڤنايكن سڤيسياليساسي لم حكوم ڤروسهأن
لادوم لى بيسنيه نا نن، لوڬو، ڠون چيترا مرق يڠ بمنفعة بق مرق داڬڠ
ايكونومي ناكيه علمى سوسيال يڠ مرونو ڤكريبن اوروڠ يڠ برانتركسي دڠن نيلاي، كوسواه جيه ڤرودوكسي، ديثتريبوسي، سريتا بارڠ ڠون جاس
ڬوبڽن ڤوث بهاوا ڤارا ايكونوم سيڬوهلوم جيه مموستکن ستودي ڬوب بق انالسه ککاياءن لاڬ ڤكريبن ککاياءن ديهاسكن، ديدستريبوسيكن، ڠون ديكونسومس؛ سوروتا ڤكريبن ککاياءن جيه جوت بوكومبڠ۔
مڽو ڤرڠ هن جيت دمينڠكن اتوا مڽو هريڬ يڠ دايڠنكن ليبه رايق دبندڠ منفعة جيه، ڤلاكون جيه يڠ مموتوسكن دڠن اسومسي يڠ راسيونل اونتوك مڠايسڤلوراسي الترناتيف يڠ لاان
ايكونومي تيمو بق سلوروه توليسن ڤڽائير بواياوتين هيسيود ڠون مڤادوم سيجراون ايكونومي يڠ مڠڬمباكن هيسيود سيدرو سباڬو ايكونوم يڠ فون
دووا كلومڤوك يڠ دتوري مركنتيليس ڠون فيسيوكرات سچارا لنسوڠ ليبه ممڤڠاروهي ڤكمباڠن سوبجيك بريكوت جيه
ڬوبڽ بڤناڤت بهاوا ككايأن سوات نڠڬرو بڬنتوڠ بق اكومولاسي ميه ڠون ڤيرك جيه
ڤهيسيوكراث ناكيه كلومڤوك ڤميكر ڠون ڤنوليه ڤرنچيس يڠ نا بق ابد ك-١٨. ڬت ڽن مڠمبڠكن ڬاڬسن ايكونومي سباڬو اليرن مليڠكر ڤنداڤتن ڠون ڤڠلوارن
فيسيوكرات مڬيس اونتوك مڬانتو ڤڠومڤولن ڤاجق يڠ مهاي سچارا ادمينيستراتيف دڠن ڤاجق توڠڬل اتس ڤنداڤتن ڤميليك تانوه
سميث هراييوتواي منفعة ڤوتينسيال داري سڤسياليساسي ڤمباڬين كريج، تماسوق ڤنايكان ڤرودوقتيۏيتس تناڬ كريج ڠون كأونتوڠن داري ڤرداڬڠن، ڬت انتارا كوتا ڠون نڠڬرو اتوا لينتس نڠڬرو
ڬاي ڤوڤولاسي يڠ بكومبڠ ڤسة ملاون جومله لاهن يڠ ترچو هيڠڬ حصيل جيه بكوروڠ داري تناڬ كريج
لاويت ڽو آدم سميث منكنكن ڤوڬيت ڤنداڤتن، ڠون داۏيد ريچردو ﴿١٨١٧﴾ برفوكوس بق ديثتريبوسي ڤنداڤتن يڠ نا انتارا ڤميليك تانوه، ڤكريج، ڠون كاڤيتاليس
ريچردو ناكيه اوروڠ فون يڠ تئوه ڠون ڬبري بوكتي تنتڠ ڤرينسيڤ كأوڠڬولن كومڤاراتيف، يڠ منوروت جيه تيڤ نڠڬرو هروءيه برسڤسياليساسي لم ڤيڬوت ڠون ايكسڤور بارڠ كارينا بياي ڤرودوكسي ريلاتيف رنده دبندڠ دڠن حصيل ڤرودوكسي سيدرو
ميلل منونجوككن ڤبيدأن يڠ دوه انتارا دووا ڤرن ڤاسي ياايت الوكاسي اسو دايا ڠون ديثتريبوسي ڤنداڤتن
سميث منوليه بهاوا هاريڬ يڠ سبنر جيه ناكيه داري هاسى جريه ڤايه ڠون كسولتن سائت متومڠ جيه
هاريتو ساي كاليه نا سمڤو جامين جينو يڠ دسلامتكن دڠن مڠڬنتو ناريت "ككايائن" دڠن "بارڠ ڠون جاس" يڠ بررتي ككايائن جيه تماسوق أوبجيك يڠ نون-ماتري چيت
منوروت روببنس، كى-هان-چوكوڤن كاليه مموڠكنكن ڬتا اونتوك تاوه دڠن ات نوراني يڠ تدوه، ڤنديديكن ايكونومي، كسلاماتن ڠون كأمانن ايكونومي، كصيحتن ايكونومي، ڤرڠ ايكونومي، ايكونومي ڤوڬوت، سريت ديثتريبوسي ڠون كونسومسي سباڬو سوبجيك يڠ صح دري علمى ايكونومي
ميسكي جيئوه داري موفكة، لادوم ليڤه اروه ايكونومي يڠ كوسواه اكن تريموڠ مڤادوم ۏرسي تيوري روببنس. مسوكي ليڤه يڠ ڬساڤت ڤناڤتن يڠ بيدا بق رووڠ ليڠكوڤ ڠون ميتودى ايكونومي يڠ براسو داري اريرتي ڽن
اصطلاح ايكونومي مشوهو دسببكن اوله ايكونم نيوكلاسيك لاڬى الفريد مرشلل سباڬو سينونيم سيڠكت كى علمى ايكونومي ڠون ڤڠڬنتو ايكونومي ڤوليتيك يڠ سيڬولوم جيه
ڽو ڠلابوه تيوري نيلاي كوروجا ڽڠ ديتورونكن كو ايکونومي جامون ڽڠ مندوكوڠ تيوري نيلاي اوتيليتس مرجينل بق بينه ڤوميتأن ڠون تيوري بياي ڽڠ لوبه اوموم بق بينه ڤناورن۔
چونتوه لنسوڠ داري هاي ڽو ناكيه تيوري كونسومن تنتڠ ڤميتاان اينديۏيدو يڠ منوتوڤ ڤكريبن هاريڬ سباڬو بياي ڠون ڤنداڤتن يڠ ممڤڠاروهي كوانتيتس يڠ دميتا
ايكونومي اروس موديرن يڠ ڤنتيڠ ڽن دباڠون بق ايكونومي نيوكلاسيك دڠن مڠڬينراليساسي اناليسيه سيڬوهلوم جيه لاڬى ايكونوميتريكا، تيوري ڤماينان، اناليسيه كڬاڬالن ڤاسي ڠون ڤرساايڠن هان سمڤورونا، سيريت موديل ڤرتومبوهن ايكونومي نيوكلاسيك يڠ مڠانليسيه ۏاريابيل لاويت ڽو يڠ ممڤڠاروهي ڤنداڤتن ناسيونل
نا مسئله ايكونومي يڠ هراوءيه دڤرونو اوله علمى ايكونومي مڽو ڤيليهن يڠ دڤوڬيت اوله سابوه اتوا ليبه ڤمااين يڠ مڠنداليكن اسي دايا اونتوك متومڠ هاسى يڠ تاوباايك لم كوندسي راسيونل يڠ تباته
بوكو ڽو بفوكوس بق ديترمينن ڤنداڤتن ناسيونل لم كورون واتى ڤانوق مڽو هاريڬ ريلاتيف هان فليكسيبل
ايكونومي كينيسيان نا دووا ڤنروس
هاي ڽو عموم جيه برهوبوڠ دڠن اونيۏرسيتس چمبريدڬي ڠون كريا جوان روبينسون
بن برننكى ناكيه بيكئيه ڤميمڤين فيديرل ريسيرۏي ياايت ساله سابوه ايكونم جينو يڠ سچارا عموم تريمڠ اناليسيه فريدمن تنتڠ ڤڽيبب ديڤريسي يڠ هيبة
بق وات ڤوڬوت تيوري، توجوان جيه ناكوه اونتوق متوم تيوري ڽڠ ڤرشاراتن اينفورماسي جيه ڤالڠ سولت، لوبه توڤت ل ڤردكس، ڠون لوبه بومنفأت ل ڤنليتين ديبندڠ تيوري سيڬوهلوم جيه۔
موديل مكروايكونومي يڠ اوي بفوكوس بق ڤموديلان هوبوڠن ۏاريابيل اڬريڬت، تتاڤي كارينا هوبوڠن تسبوت ڤڬيت ڤروبهن ايكونومي مكرو داري واتى او واتى تماسوك كينيسيان بارو يڠ مروموسكن باليق موديل ڬوبڽن لم ڤونداسي يڠ ميكرو
تكادڠ هيڤوتسيس ايكونومي ساڬاي بصيفة كواليتاتيف كون كونتيتتيف
توتاڤي بيدڠ ايکونومي ايکسڤيريمنتل بوكمبڠ ڠون ڤڠݢوناءن ايکسڤيريمن الامي جيه سماكن مونيڠكت
دڠن چارا لاڬى ڽن هيڤوتيسيس جيت دتريموڠ ميسوكي لم اريرتي ڤروبابيليستيق اتوا كون ڤستي
كريتيك يڠ بداسايكن ستندر ڤروفيسيونل ڠون هاسي يڠ هنجوت دريڤليكسي برفوڠسي سباڬو ڤمريكسأن يڠ ليبه لنجوت تهادڤ بياس، كسيلاڤن، ڠون ڬينراليساسي يڠ برلبيهن. مسوكي لى ڤنليتيان ايكونومي يڠ دتودوه هن جوت دتيرى، ڠون جورنل برڬڠسي يڠ دتودوه هن ڬبري فاسيليتاس ڤوڬيت ريڤليكاسي دڠن ڤڽديان كودى ڠون دات
لم ايكونومي تراڤن، موديل اينڤوت-اوتڤوت يڠ ڤاكيق ميتودى ڤمروڬرمن لينيار ڽو چوكوڤ عموم
ڽو چيت يڠ كالى مڠوراڠي ڤبيدأن يڠ كالى تريڤ دچاتوت لم علمى ايكونومي داري علمى عالم كارينا مموڠكنكن ڤڠوجين سچارا لنسوڠ داري ڤو يڠ سيڬوهلوم جيه دتوري سباڬو اكسييوم.
ڤڠوجين امڤيريس يڠ سيروڤ ترجادي بق نيوروايكونومي
لم ڤاسي ڤرسايڠن يڠ سمڤورنا، هان ڤسرتا يڠ چوكوڤ اوبى اونتوك منتڤكن هاريڬ ڤرودوق يڠ هوموڬن سباڬو ككواتن ڤاسي
ايكونومي ميكرو مرونو ڤاسي اينديۏيدو دڠن مڽدرهانكن سيستم ايكونومي دڠن مڠاسومسيكن بهاوا كڬياتن يڠ نا بق ڤاسي داناليسيه هان ممڤڠاروهي ڤاسي يڠ لاان
تيوري كسإيمباڠن سچارا عموم مرونو ڤلباڬاي ڤاساي ڠون ڤريلقى جيه
ڤيليهن هاروءيه دڤيڬيت انتارا تيندكن يڠ دايڠينكن ميسوكي ساليڠ ايكسكلوسيف
لادوم داري هاريڬ ڤوڬيت ڤريتزيل ناكيه كارينا ڬت تڤوڠ اتوا بق بيڠوه اورو هان تسديا لى اونتوق دڤوڬيت دڠن چارا لاان
اينڤوت ڽڠ ديڤاكق ل ڤروسيس ڤرودوکسي ڽن توماسوق فكتور-فكتور ڤرودوکسي اوتام لاڬ جاس توناڬ كوروج، ڤڠکاي (بارڠ-بارڠ ڤرودوکسي ڽڠ ن ل ڤبرك)، ڠون تانوه (توماسوق اساي داي عالم)۔
ايفيسيانسي جيه دتيڠكتكن مڽو ليبه دوم اوتڤوت يڠ دهاسيكن دڠن مڠوبه اينڤوت اتوا مڠوراڠي جومله ليمبه يڠ نا لم ڤبريك
لم كاسوس يڠ ڤالڠ سودڠ ناكيه ساڬوي ڤوڬيت دووا بارڠ ميسى جيه سنجات ڠون منتيڬ
كلڠكأن يڠ دكالون لم ڬمبا اوله اوروڠ-اوروڠ يڠ تم تتاڤي هان جيت سچارا اڬريڬت اونتوك ڤاجوه د لووا ڤڤف ﴿لاڬى بق X﴾ يڠ دكالون اوليه كميرڠن كورۏ يڠ نيڬاتيف
كميرڠن كورۏ بق تيتيق يڠ نا د اتيه جيه ڬوسڤت تراد-اوفف انتارا دووا بارڠ جيه
سمنيڠ ڤ ڤ ف، كلڠكأن ڤتيه بهاوا مميليه ليبه داري سابوه بارڠ سچارا اڬريڬت بررتي ڤوڬيت ليبه باچوت بارڠ لاان جيه
سابوه تيتيق لم كورۏ ﴿لاڬى د أ﴾ ناكيه لايق تتاڤي مواكيلي إينافيسيانسي ڤرودوكسي ﴿روكهو اينڤوت﴾، ڤت اوتڤوت داري سا اتوا كدووا بارڠ جيه جيت منيڠكت دڠن بڬرق كى اره تيمو لااوت بق تيتيق كورۏ
كالى دكالون بهاوا ۏولوم ڤرداڬڠن يڠ تيڠڬي ترجادي اينتت ولايه سمڤو دڠن اكسس كى تيكنولوڬي سيروڤا ڠون چمڤوران فكتو اينڤوت يڠ تماسوق نڠڬرو-نڠڬرو برڤڠهاسيلن تيڠڬي
بق انتارا ماسڠ-ماسڠ سيستم ڤرودوكسي ڽو موڠكن نا ڤمباڬين كريج يڠ سسواي دڠن كلومڤوك كريج يڠ ببيدا سچارا كوسواه اتوا سسواي دڠن جنيه ڤرالاتن ڤڠكاي ڠون ڤڠڬونأن لاهن يڠ بيدا-بيدا
تيوري ڠون اوبسرۏاسي ڤوڬيت كوندسي يڠ ڬيت سمڤو هاريڬ ڤاساي اوتڤوت ڠون اينڤوت جيه ڤرودوقتيف لم ڤميليهن الوكاسي فكتور يڠ كومڤاراتيف. ڤميليهن جيه ڤوڬيت اينڤوت ڽو جديه ريلاتيف ڠون بربياي مييوب كرينا مڠهاسيكن اوتڤوت يڠ بربياي مييوب چيت
لم ايكونومي ميكرو ڽو برلاكو اونتوك ڤننتوان هاريڬ ڠون اوتڤوت ڤاساي دڠن ڤرسايڠن يڠ سمڤورنا تماسوق كوندسي يڠ هان موبلو اتوا ڤوبلو يڠ چوكوڤ رايق اونتوك كتتاڤن هاريڬ
تيوري ڤرميتاان مڠڬمباكن كونسومن سباڬو اينديۏيدو يڠ سچارا راسيونل مميليه كوانتيتس يڠ ڤالڠ ڬالق كى تيڤ بارڠ، سيڽو ڤندڤتن، هاريڬ، سليرا، ڠون لاان-لاان جيه
حكوم ڤرميتاان جيه ڤتيه بهاوا سچارا عموم هاريڬ ڠون جومله يڠ دميتا بق ڤيكن ترتنتو ڽن ببندڠ تباليك
سلاان ڽن، دايا بلو داري ڤنورونن هاريڬ منيڠكتكن داي بلو مشاراكة ڠون چيت تماسوق ايفيق ڤنداڤتن
ڤناورن ناكيه هوبوڠن انتارا هاريڬ سواتو بارڠ ڠون جومله يڠ تسديا اونتوك دڤوبلو بق هاريڬ ڽن
ڤناوارن بياس جيه دبريته سباڬو فوڠسي يڠ برهوبوڠن دڠن هاريڬ ڠون جومله مڽو فكتور لاان هان بروبه
لاڬى هاي جيه بق سيسي ڤميتاان، ڤوسيسي ڤناوارن ڽو جيت بڬرق كرينا ڤروبهن هاريڬ اينڤوت ڤرودوقتيف اتوا ڤنيڠكتن تيكنيس
كسإيمبڠن ڤاسر ترجادي كارينا جومله يڠ دتاوركن سام دڠن جومله يڠ دميتا، ڤرڤوتوڠن كورۏ ڤناورن ڠون ڤاوميتاان بق ڬمبا د اتوه
بق هاريڬ د اتيه ايكويليبريوم، نا سورڤلوس جومله يڠ دتاواكن دبندڠ دڠن جومله يڠ دميتا
جنيه ڤروسهأن يڠ ڤالڠ جله ناكيه كورڤوراسي، كميترأن، ڠون ڤرواليان
لم ڤاساي ڤساڠان سمڤورنا يڠ دڤرونو لم تيوري ڤناورن ڠون ڤميتاان نا لى ڤرودوسين يڠ ممڤڠاروهي هاريڬ سچارا سيڬنيفيكن
ستروكتو ڤاساي يڠ عموم دڤرونو سلاان ڤرسايڠن مونوڤوليستيق سريت ڤلباڬاي بنتوق اوليڬوڤولي ڠون مونوڤولي
بنتوق يڠ بيبيد-بيد ڽن نا چارا اونتوك مواكيلي كهناجلسن ڠون تيري ڤناڤت اڬين ايكونومي
لم ايكونومي ڤريلاكو ڽن ڬڤاكيك موديل ستراتيڬي يڠ دڤيليه اڬين واتى برهوبوڠن دڠن اوروڠ لاان يڠ لادوم كڤنتيڠن جيه مروڬوكن اوق ڽن سيدرو
ڽو نا اڤليكسي يڠ سچارا سيڬنيفيكن تكالون بق لوار ايكونومي لم بماچم-ماچم جينه مات ڤلاجرن لاڬى ڤروموسن ستراتيڬي نوكلير، ايتيكا، علمى ڤوليتيك، ڠون بيولوڬي ايۏولوسيونير
ڽو چيت مڠانليسيه ڤنتاڤن هاريڬ اينسترومن كأواڠن، ستروكتو كأواڠن ڤروسهأن، ايفيسيانسي ڠون كراڤوهن ڤاساي كأواڠان، ڬنتيڠ كأواڠان، ڠون كبيجكن اتوا حكوم ڤمرينته يڠ بهوبوڠن
ڤلڠڬن يڠ هان تڤو سابوه موتو ناكيه ليمون مك اوق ڽن اكن منكن هاريڬ جيه ديوب كواليتس موتو بيكه
كدووا مسئله ڽن جيت مناءيكن بياي اسورنسي ڠون مڠوراڠي ايفيسيانسي دڠن منتولا ڤلاكو ترنسكسي يڠ ايڠن توبيت داري ڤيكن ﴿ڤيكن يڠ هان ليڠكڤ﴾
اسيمتري اينفورماسي ڠون ڤاس يڠ هان ليڠكڤ جيت مڠاكبتكن اينيفيسيانسي ايكونومي ڠون چيت مموڠكنكن اونتوق منيڠكتكن ايفيسيانسي دڠن ڤموليهن ڤاس، حكوم، ڠون ڤراتورن لاڬى يڠ دڤڬاه د اتيه
بارڠ ڤوبليك ناكيه بارڠ يڠ ككوريڠن ڤاسوكن بق ڤاس يڠ كوسواه
ميسى جيه ڤولوسي اودارا جيت مڠهاسيكن ايكسترناليتس يڠ نيڬاتيف، ڠون ڤنديديكن جيت مڠهاسيكن ايكسترناليتس يڠ ڤوسيتيف ﴿مڠورڠي كجهة، ڠون لاان-لاان جيه﴾
بق لى دائيرح نا مڤادوم بنتوق ككاكوان هاريڬ يڠ دأسومسيكن اونتوك مڠهيتوڠكن كوانتيتس دبندڠ هاريڬ، ڠون مڽسوايكن ڤروبهن بق سيسي ڤميتاان اتوا سيسي ڤناوارن لم كورون واتى يڠ ڤانوق
ميسى جيه ككاكوان هاريڬ يڠ نا د ڤاس ترتنتو تماسوق لم تيڠكت اوڤه باڬو تناڬ كريج يڠ نا د ڤاس ڠون هريڬ يڠ نا د ڤاسر ڽن مڽيمڤڠ داري ڤرسايڠن سمڤورنا
اڬريڬت ڽن تماسوق ڤنداڤتن ڠون اوتڤوت ناسيونل، تيڠكت ڤڠڠڬورن، سريتا إينفلسي هاريڬ ڠون سوب-اڬريڬت لاڬى جومله كونسومسي ڠون ڤڠلوارن إينۏيستاسي ڠون كومڤونين جيه
ڽو كالى مڠاتسي مسئله يڠ تريڤ تنتڠ ڤكمباڠن يڠ هان تتاڤ داري سوبجيك يڠ سام
كينيس برڤناڤت بهاوا ڤميتاان اڬريڬت اونتوك بارڠ موڠكن هن منچوكوڤي يوه واتى كمروسوتن ايكونومي سمڤو مڠاكيبتكن ڤڠڠڬورن ڠون ليڽاڤ جيه اوتڤوت يڠ ڤوتينسيال
ماکروايکونومي کلاسک بارو ڽو بربيدا دري ڤوناڤت كينسين تونتڠ سكلوس بسنه ڽڠ مڠندايکن كليريڠ ڤاس دوڠون اينفورماسي ڽڠ هنا سمڤورون۔
اڠکتن کرجا هاڽ منچاکوڤ ڤکرجا يڠ اکتيف منچاري ڤکرجاءن۔
موديل كلاسيك ڤڠڠڬورن ڽو نا واتى اوڤه يڠ تيڠڬي ثات باڬو ڤڠوسها اونتوك ممڤركريجكن لياوبيه دوم ڤكريج
ڤڠڠڬورن ستروكتورل لم جومله يڠ رايق ڽو نا واتى ايكونومي سدڠ لم ماس ترنسيسي ايندوستري ڠون كترمڤيلن يڠ نا لم ڤكريج هان ڤنتيڠ لى
ڤڠ نا ڤناريماان عموم، كونسستنسي ريلاتيف لم نيلاي، كترباڬين، داي تاهن، ڤورتابيليتس، ايلستيسيتس ڤناوارن، ڠون اومو يڠ ماڽڠ دڠن كياقينن مشاراكة لووه
فرنچس اماسا ولكر ڽو اهلي ايکونومي ڽڠ موشوهو بق ابد كو-١٩، جيه بوڤوناڤت بهاوا ڤڠ ناكوه ڤو ڽڠ ديڤوڬوت اوله ڤڠ۔
ايکونومي جيه برڬونا اونتوق برتر اتاوا ڤرتوکرن نون-مونتر۔
بق واتى ڤميتاان اڬريڬت تورون ديوب اوتڤوت ڤوتينسيال ايكونومي، نا كسنجاڠن اوتڤوت سمڤو مڤادوم كاڤسيتس ڤرودوقتيف يڠ هان كريج
ميسى جيه، ڤمباڠون روموه يڠ هان كريج جيت دسيوا اونتوك ممڤرلووه جالن راي
ايفيق داري كبيجكن فيسكل جيت دباتاسي دڠن ڤوڬيت كرووديڠ اوت
مڤادوم ايكونم بڤيكى بهاوا كرووديڠ اوت ڽن سابى ڤيڬوت مسئله، تتاڤي يڠ لاان هان بڤيكى مڽو ناكيه مسئله يڠ رايق واتى هاسى جيه ترتكن
يڠ تراخى، سابوه اسڤيك داري تيوري ڤيلهن مشاراكة لووه ڽو ممودلكن ڤريلاكى بق سيكتور ڤوبليك دڠن مبندڠكن ايكونومي ميكرو يڠ مليبتكن اينتركسي ڤميليه، ڤوليتيسي، ڠون بيروكرات يڠ ممنتيڠكن درو سيدرو
ڽو چيت تماسوق اوكورن ڠون ديثتريبوسي كاونتوڠن داري ڤرنياڬائن
چرليلي سيريڠ ڬوبري نن لاان ايكونومي جديه علمى يڠ سورم. هاي ڽو سباڬو تڠڬڤن بق توليسن-توليسن ڤندتا تومس روبيرت مالطاس بق ابد ك-١٨، يڠ دڠن سورم مرامايكن بهاوا نا كداوايكان كارينا ڤروييكسي ڤرتومبوهن ڤندودو يڠ ملبيهي لاجو ڤرتومبوهن ڤندودو سمڤونا ڤنيڠكتن ڤاسوكن ڤناجوه
هوبوڠن يڠ تو انتارا تيوري ايكونومي ڠون ڤركتيق جيه دڠن ڤوليتيك يڠ برفوكوس بق ڤرتيكايان يڠ منديستورسي ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ايكونومي بياسا، سيريتا سيريڠ دڬادوهكن دڠن اڬيندا سوسيال ڠون سيستم نيلاي ترتنتو
مڤادوم جورنل ايكونومي اكاديميس كالى منيڠكتكن اوسيها ڬوبڽن اونتوق مڠوكو كونسينسوس ڤارا ايكونم تنتڠ ايسو-ايسو كبيجكن ترتنتو دڠن هارڤن يڠ جيت ڤڠاروهي ليڠكوڠن ڤوليتيك يڠ ليبه ترإينفورماسي
ايسو-يسو لاڬ اندڤندنس بڠک سينترل، كبيجاكن بڠک سينترل ڠون رتوريك ل واچان ڬوبرنور بڠک سينترل اتاوا ڤريميس كبيجاكن ايکونومي ماکرو (كبيجاكن مونتر ڠون فيسکل) نڠڬرو جاده فوکوس ل ڤردكوأن ڠون توڬه۔
بيدڠ ايكونومي اينفورماسي تماسوق ڤنليتيان ماتيماتيس-ايكونومي ڠون چيت ايكونومي ڤريلاكو، سيروڤا دڠن ستودي لم ڤسيكولوڬي ڤريلاكو، ڠون فكتور ڤڠڬڠڬو اسومسي نيوكلاسيك يڠ ڤوڬيت سوبجيك ستودي سوبستنسيال د لى بيدڠ ايكونومي
جوسكوو نا ڤرسأن يڠ كروه بهاوا ڤكريجأن ڤنتيڠ لم اوليڬوڤولي دڠن ڤكالون يڠ اينفورمال سدڠكن موديل فورمل دڤيڬيت سچارا ايايك س ڤوست
تيما يڠ رايق لاان جيه ناكيه ايۏولوسي يڠ ڤتيه كساتوان ڠون كراڬمن كهودڤن
كاريا-كاريا جيه لاڬى هيستوري اوف انيمالس يڠ ليڤه ڤنتيڠ كارينا مبري تيها تنتڠ كچندروڠن ناتولاريس جيه ڠون تيما ليبه دوم كاريا امڤيريس يڠ برفوكوس بق ڤڽيبب بيولوڬيس ڠون كانيكراڬمن كهودڤن
علمى كدوكتران دڤيلجاري دڠن ڬيت اوله ڤارا سرجان اسلام يڠ بيكريج لم تراديسي فيلسوف يوناني، سدڠكن سيجرح عالم مناريك ڤميكران اريستوتليان، تروتما لم منڬقكن هيراركي كهودڤن يڠ تتاڤ
ڤڽليديكن اوله جن سواممردم مڽيبابكن مينت بارو لم انتومولوڬي ڠون منولوڠ لم ڤكمبڠن تيكنيك داسر دسيقسي ڠون ڤورنأن ميكروسكوڤيس
تيم، بق طون ١٨٣٨، سچهليدين ڠون سچهوانن فون ممڤروموسيكن ڬاڬسن ڤيكيرن يڠ جينو سچارا لووه بهاوا ﴿١﴾ اونيت اسي اورڬانيسمى ناكيه سل، ڠون ﴿٢﴾ بهاوا سل اينديۏيدو نا بندوم كاركتريستيق كهودڤن، ميسوكي ڬوبڽن مننتڠ ڬاڬسن يڠ نا بهاوا ﴿٣﴾ بندوم سل براسو داري ڤمبلهن سل لاان
چرل ليننااييوس منربيتكن تاكسونومي داسر كى عالم بق طون ١٧٣٥ ﴿ۏارياسي جيه كالي دڤاكيق بق واتى ڽن﴾، ڠون بق طون ١٧٥٠-ان ڬوب متوريكن نن علميه اونتوق بندوم سڤسيس جيه
لامارچق ياقين بهاوا صيفة يڠ نا ڽو دتورونكن كى بيك هيوين ڽن يڠ تيم اكن دكمبڠكن ڠون دسمڤوريناكن
اسي ڬينتيكا موديرن دفون دڠن كاريا ڬريڬور مندل، يڠ متوريكن مقاله جيه ﴿ۏرسوچي أبر ڤفلنزينهيبريدن﴾ تنتڠ ايكسڤيريمن نيبق تانمن هيبريديساسي بق طون ١٨٦٥ يڠ مڠوريكن ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ڤواريثن بيولوڬيس يڠ برفوڠسي سباڬو اسي اونتوق ڬينتيكا موديرن
فوكوس بق جينيه اورڬانيسمى موديل بارو لاڬى ۏيروس ڠون بكتيرى، سيريتا دڠن ڤنموان ستروكتو هيليك س ڬندا بق DNA اوله جاميس واتسون ڠون فرنچيس كريق بق طون ١٩٥٣ يڠ متوريكن ترنسيسي او ايرا ڬينتيكا موليكولر
اخى جيه ڤروييك ڬينوم مانوسيا نا بق طون ١٩٩٠ دڠن توجوان مميتكن ڬينوم مانوسي سچارا عموم
كهودڤن بق بومو دفون داري اي ڠون تتاڤ هيديه لاويت ڽو سيليڠك ليه ميلير طون سيڬوهلوم برڤينه او دارة
نوكليوس تڤيڬوت داري سابوه اتوا ليبه ڤروتون ڠون سجيملاه نيوترون
اتوم داري ستيايڤ ايليمن يڠ سڤسيفيق مكندوڠ جومله ڤروتون يڠ اونيك، ڠون دتوري سباڬو يوم اتوم جيه، سيريتا جومله ڤروتون ڠون نيوترون جيه ناكيه يوم مسسا اتوم
كربون ميسى جيه جيت ايكسيس سباڬو اسوتوڤ يڠ ستابيل ﴿كربون-12 اتوا كربون-13﴾ اتوا سباڬو اسوتوڤ راديواكتيف ﴿كربون-14﴾، ڠون يڠ تراخى جيت دڤاكيق لم ڤنڠڬالن راديومتريك ﴿كوسواه جيه ڤنڠڬالن راديوكربون﴾ اونتوك مننتوكن اومو داري بيوكاي اورڬانيق
ايكتن ايونيق مڠهوبوڠكن داي تاريق ايليكتروستاتيق انتارا ايون يڠ برمواتن برلاونن، اتوا انتارا دووا اتوم دڠن ايليكترونڬاتيۏيتس يڠ بيدا ثات. هاي ڽو ناكيه اينتركسي يڠ ڤنتيڠ نا لم سڽوا ايونيق
هان لاڬى ايكتن ايون، ايكتن كوۏالن جيه مليبتكن ڤمباڬين ڤاسڠن ايليكترون اينتت اتوم
سابوه چونتوه بهاوا ايكتن هيدروڬين ڽن دتومڠكن انتارا موليكول اي
اي ڤنتيڠ باڬو كهودڤن كارينا ڬيت ڽن ناكيه ڤلاروت يڠ ايفيقتيف، جيت ملاروتكن ذات ترلاروت لاڬى ايون نتريوم ڠون كلوريدا اتوا موليكول اوبيت لاان جيه اونتوق ممبنتوق لاروتن يڠ نا اي
كارينا ايكتن او-ه برصيفة ڤولر، اتوم اوكسيڬن نا باچوت مواتن نيڬاتيف ڠون دووا اتوم هيدروڬين نا باچوت مواتن ڤوسيتيف
اي چيت بوسڤهوت ڤرکت كورونا جوت مولوكت بق ڤرموکاءن موليقول نون-ي ڽڠ ڤولر اتاوا برموءاتن۔
كڤدتن ايس يڠ ليبه مييوب دبندڠكن دڠن إي يڠ چايي دسببكن اوله جومله موليكول إي يڠ ليبه مييوب ڠون ممبنتوق ستروكتو كيسي كريستال ايس يڠ مڽيساكن دوم روواڠ د انتارا موليكول إي
منان، سجومله رايك تيناڬ يڠ دڤريليكن اونتوك مموتوسكن هوبوڠن هيدروڬين انتارا موليكول إي اونتوك ماوبه إي يڠ چايى ڤوڬيت يڠ چايى ڽن جديه ڬس اتوا اواڤ إي
دڠن ڤڠچواليان بق إي، همڤر بندوم موليكول يڠ مڽوسون ستيايڤ اورڬانيسمى مڠندوڠ كربون
ميسى جيه سابوه اتوم كربون جيت ممبنتوق ڤيت هوبوڠن كوۏالن توڠڬاي لاڬى ميتانا، دووا هوبوڠن كوۏالن راڠكڤ لاڬى كربون ديوك سيدا، اتوا هوبوڠن كوۏالن راڠكڤ ليه لاڬى كربون مونوك سيدا ﴿CO﴾
كومڤونين هيدروكربون جيت دڬنتو لى اونسو-اونسو لاان لاڬى اوكسيڬن ﴿O ﴾، هيدروڬين ﴿H ﴾، فوسفور ﴿P ﴾، ڠون بيلارڠ ﴿S ﴾، يڠ جيت مڠوبه ڤريلاكو كيميا سڽوا ڽن
لايو دووا مونوساكريد لاڬى ڬلوكوسا ڠون فروكتوس دهوبوڠكن بيسام، ڬوبڽن جيت ممبنتوق دساكاريدا لاڬى سوكروس
ليڤيد ڽو ناكيه سڽوا اورڬانيق يڠ لادوم رايق نونڤولر ڠون هيدروفوبيك
ڬوڬوس ڬليسيرول ڠون فوسفت بسام-سام ممبنتوق دائيرح ڤولر ڠون هيدروفيليك ﴿اتوا اولى﴾ داري موليكول سدڠكن اسم لمق ممبنتوق دائيرح نونڤولر ڠون هيدروفوبيك ﴿اتوا ايكو﴾
ڤروتيئن ناكيه مكروموليكول يڠ ڤالڠ بيونيك لاڬى انزيم، ڤروتيئن ترنسڤور، موليكول يڠ ڬبري سيڽل رايق، انتيبودي، ڠون ڤروتيئن ستروكتورل
ڤولريتاس ڠون مواتن رنت سمڤڠ ممڤڠاروهي كلاروتن اسم امينو
ستروكتوا ڤريمر تردرو داري اوروتن كوسواه اسم امينو يڠ دهوبوڠكن سچارا كوۏالن اوله هوبوڠن ڤڤتيد
ڤليڤتن هيليك س الفا ڠون لمبارن بيتا بري ستروكتو ليه دمنسي اتوا ترسيار ك ڤروتيئن
ڤورين تماسوق ڬوانين ﴿ڬ﴾ ڠون ادينين ﴿ا﴾ سدڠكن ڤيريميدين تردرو داري سيتوسين ﴿ت﴾، اورسيل ﴿او﴾، ڠون تيمين ﴿ت﴾
ممبران سل تردرو داري لاڤيسن ڬندا ليڤيد ڠون تماسوق كوليسترول يڠ نا د انتارا فوسفوليڤيد اونتوك مكوميت فلوءيدتاس جيه بق ڤلباڬي هاوا
ممبران سل تايكوت لم ڤلباڬاي ڤروسيس سلولر لاڬى اضيسي سل، ڤنڽيمڤنن تناڬ ليستريك، ڠون ڤينسيڽلن سل يڠ برڬونا سيوباڬو ڤرموكأن ڤرليكتن اونتوك مڤادوم ستروكتو ايكستراسلولير لاڬى ديندڠ سل، ڬليكوكاليك س، ڠون سيتوسكيلتون.
البرث مچريتاكن ڤكريبان "بلوك باڠونن سلولر" ڽو بيڬرق اونتوك ممبنتوق امبريو يڠ لاڬى بيكمبڠ
سيل تومبوهن نا اورڬانيل تامهن يڠ مبيدكن جيه داري سيل هيوان لاڬى ديندڠ سل يڠ مسدياكن دوكوڠن اونتوك سل تومبوهن. كلوروڤلس يڠ ممانين اينرڬي داري چهيا متأورو اونتوك مڠهاسيكن ساك، ڠون ۏاكواولا يڠ مسدياكن ڤڽيمڤنن ڠون دوكوڠن ستروكتورل سيريت تليبة لم ريڤرودوكسي ڠون ڤمچاهن داري بنيه تانمن
منوروت حكوم فون ترمودينميك، تناڬ ناكيه ككاي ياايت هان جيت دڤوڬوت اتوا دبينساكن
عقيبة جيه، سواتو اورڬانيسمى ممبوتوهكن مسوكن تناڬ اتوا اينرڬي سچارا تروس-منروس اونتوك ممڤرتاهنكن كادأن انتروڤي يڠ مييوب
بياسا جيه كاتبوليسمى مليه اينرڬي، ڠون انابوليسمى مڠونسومسي اينرڬي
رياكسي كسلوروهن يڠ توجاديه لم سرڠكاين لڠكه بيوكيميا نا مڤادوم لاڬى رياكسي ريدوك س
اچيتيل-چوا مماسوكي سيكلوس اسم سيترت يڠ تجديه لم ماتريكس ميتوكوندريا
فوسفوريلاسي اوكسيداتيف تردرو داري رنتاي ترنسڤور ايليكترون يڠ ناكياوه سراڠكاين ڤاوايت كومڤليك س ڤروتيئن يڠ منترنسفير ايليكترون داري سابوه كومڤليك س او كومڤليك س لاان جيه، سمڤو ميليه اينرڬي داري NADHڠون FADH2 يڠ دڬابوڠكن دڠن ڤمومڤأن ڤروتون ﴿ايون هيدروڬين﴾ يڠ ملينتاسي ممبران ميتوكوندريا باڬو لم ﴿چيميوسموسيس﴾ يڠ مڠهاسيكن ڬاي ڬرق ڤروتون
مڽو اوكسيڬن هان، ڤيروۏت هن دميتابوليسمى اوله ريسڤيرسي سلولر تتاڤي مراساكن ڤروسيس فيرمنتاسي
فيرمنتاسي ماوكسيداسي NADH كاى NAD+سوڤاي جيت دڬوناكن لوم لم ڬليكوليسيس
بق اوتوت روڠخا، ڤرودوق ليمبه جيه ناكيه اسم لقتت
تڠوه ڬليكوليسيس اناايروبيك، ناد+ بيريڬينراسي لاياييواي ڤاسڠن هيدروڬين بيوڬابوڠ دڠن ڤيروۏت اونتوك ممبنتوق لقتت
تڠوه ڤموليهن، لايو اوكسيڬن تسديا، ناد+ ميلوكت بق هيدروڬين داري لقتت اونتوك ممبنتوق اتڤ
لم مڤادوم ڤاساي، اوكسيڬن چيت دليه سباڬو ڤرودوق ليمبه
ڽو انالوڬ دڠن ڬاي ڬرق ڤروتون يڠ دهاسيكن ملينتاسي ممبران ميتوكوندريا لادوم لم ريسڤيرسي ايروبيق
لم ڤينسيڽلن اوتوكرين، ليڬان ممڤڠاروهي سل يڠ سام يڠ ميلهياوإيه جيه
بق اييوكاريتا يڠ تردرو داري سيل هيوين، تومبوهن، كولت، ڠون ڤروتيستا. نا دووا جنيه ڤمبلهن سيل يڠ مبيدا ياايت ميتوسيس ڠون مإيوسيس
كالوه ڤمبلهن سيل، ماسڠ-ماسڠ سيل انوق موڤهون انترفاسي دري سكلوس بارو۔
كدووا سيكلوس ڤمبلهن سيل ڽو دڤاكيق لم ڤروسيس ريڤرودوكسي سيكسوال بق مڤادوم تيتيق لم سيكلوس هيدوڤ جيه
بيدا دڠن ڤروسيس ميتوسيس ڠون مإيوسيس بق اييوكاريتا، ڤمبلهن بينر يڠ برلنسوڠ بق ڤروكاريوتا برلنسوڠ هان ڤمبنتوكن اڤراتوس ڬيليندوڠ بق سيل
سوچارا كوسوءه، وارسن مندلين ناكوه ڤروسيس ڤت ݢين ڠون سڤهوت ديتورونكن دري اوروڠ توها ک كتورونن جيه۔
يڠ فون ناكيه بهاوا كاراقتريستيق ڬينتيق جينو دڤأڬاه الل. الل جيه ديثكريت ڠون نا بنتوق الترناتيف ميسى جيه اوڠوي ۏس ڤوته اتوا ماڽڠ ۏس ڤاناوق يڠ ماسيڠ-ماسيڠ دواريثي داري ساله سابوه داري دووا اوروڠ توه
مندل منچاتت بهاوا تڠوه ڤمبنتوكن ڬايمت، الل اونتوك ستيايڤ ڬن مميسهكن سابوه سام لاإيه سمڤو ستيايڤ ڬايمت ساڬو ڤتاموڠ سابوه الل اونتوك ستيايڤ ڬن يڠ دتتاڤكن اوله حكوم سيڬريڬسي جيه
نوكليوتيد بڬابوڠ سابوه سام لاان لم رنتاي اوله ايكتن كوۏالن انتارا ساك داري سابوه نوكليوتيد ڠون فوسفت تيم يڠ مڠهاسيكن ساك-فوسفت يڠ بڬنتو بق توليڠ ڤوڠڬوڠ
باسا ݢو باݢي جوت كو دوا كلمڤك
د ن ا ݢو روڤليكسي لوه دوا اونتاي موڤساه
كروموسم ينكوه اكتى اومو مو ؤرݢانيسير ين موليڤوتي د ن ا نݢىن هيستىن
نيبق ڤروكارياوتا ،دنا ڬاو كوبه لم توبوه ماو بنتوق هان ماو اتو د سيتو ڤلسما ڽن ڬاخاييون نوكليواد
إنفؤرماسي ݢىنىتيك يان ݢىو كوباه لام د ن ا مو واكيلي ݢى ؤ تيڤى, سىدانكان فىنؤتيڤى اي هاسىلكان داري سينتىسيس ڤرؤتىين نيان مىو كؤنترؤل ستروكتور نݢىن ڤىركىمبانݢان ؤرݢانيسمى, اتاوا يان مو تينداك سىباݢؤ انزيم يان مىنݢكاتاليسيس جالور مىتابؤليسمى سڤىسيفيك.
دي مييوم كؤدى ݢىنىتيك, ؤنتاين م ر ن ا يوي مىنىنتوكان اسام امينؤ لام ڤرؤتىين لام ڤرؤسىس نيان ݢىكهىون ترانسلاسي, يان كجاديان نيباك ريبؤسؤم
سىكوىنسيه نݢىن اناليسيس ݢىنؤم جىوت ݢىوڤىوݢىت دىونݢىن مىو ݢونا كان سىكوىنسيه د ن ا تهرؤوݢهڤوت ڤانيانݢ بيؤينفؤرماتيكا كىو مىراكيت نݢؤن مىو اناليسيس فونݢسي نݢؤن ستروكتور ماندوم ݢىنؤم
ݢىنؤم ڤرؤكاريؤتا وبيت, سار نݢؤن بىرماچام راݢام
نا ڤىوت ڤرؤسىس كونچي يان مىنداساري ڤىو كىمبانݢان : دىتىرميناسي, ديفىرىنسياسي, مؤرفؤݢىنسيس, نݢؤن ڤىو تومبوهان.
سىلڤونچا نا كىوه سىل يان هانا مىو ديفىرىنسياسي اتاوا مو دىفىرىنسياسي سىباݢؤ يان جىوت كىو مى باݢاي جنيس دىك نݢىن مو ڤرؤليفىراسي تانڤا باتاس مىو-مىو هاسىل كان لىوبىه كى سىل ڤونچا يان ساما
اڤؤڤتؤسس, اتاوا كىماتيان سىل تىرڤرؤݢام, يان ڤيه جوت توجادي سولاما مؤرفؤݢىنىسيس, لاݢى كىماتيان سىل نيباك انتارا جارؤ" لام ڤىو كىمبانݢان ىمبريؤ مانوسيا, يان مو ڤولوه انوك جارؤ نݢىن كاكي ارونݢ
ڤىرانݢكات ݢىن ياو سونݢݢؤه مو كؤنترؤفىرسي نيباك انتارا فيلوم, ارتيجيه ارونݢيان ڤوربا نݢؤن سونݢݢؤه هي لام كىلؤمڤؤك بيناتانݢ يان تىو ڤيساه جيؤه,
ݢىن بؤء مونىنتوكان يان ڤات باݢيان يان مىولانه,لاݢى ڤادوم لو تولونݢ ليكؤت اولو, اكان تومؤه لام ومبريؤ اتاوا لارصا يان تىوݢىه بىو كومبانݢ.
ڤىرانݢكات ݢىن جىوت تامڤاك باك ڤؤلا يانݢ بىربىدا, سىڤىرتي كاتيكا ڤاروه تولؤ ايڤىرايىك ؤلىه ݢىن ب م ڤ,, اتاو كىتيكا اولىى كىهيلانݢان كاكينيا كارنا ݢىن ديستال-لىسس (د ل ء) يانݢ كورانݢ مونچول اتاو تيداك مونچول ساما سىكالي ڤادا تىمڤاتنيا, كىتيكا رىڤتيل لاين تىروس مىمبىنتوك انݢݢؤتا توبوه مىرىكا.
ڤرسڤيکتيف ڽو برڤاچو بق ڤرينسيڤ بهواساجه ايۏولوسي جوت ترجادي واتي ن ڤراوبهن فريکوئنسي الل بق ڤوڤولاسي اورڬانسم كاوين سيلڠ۔.
كوتيك ݢاي سيليکتيف هنا اتاوا ريلاتيف لوموه، فريکوئنسي الل سابن جوندروڠ مولايڠ بق اتوه اتاوا اودالم مندوم ݢنراسي برتوروت-توروت سبب فريکوئنسي الل برݢنتوڠ بق کسالهن واتي اواي ايچوق سمڤل۔.
نݢىن رىصؤلوسي رىڤرؤدوكسي ڤيه لىوبىه مىنينݢكات نݢىن ݢىنىتيك يانݢ لاىن.
واتى ݢاريس كىتورونان جىوت كىباݢي مىنجادي دوا باݢيان نيان إ تامڤيلكان سباݢاي سيمڤول ( اتاو ڤىرڤىچاهان) باك كايىى فيلؤݢىنىتيك.
باك ودالام كايىى, ماندوم كىلؤمڤؤك سڤىسيىس يانݢ إسىبوت نݢىن نان تاكسؤن يانݢ تىرديري ڤات ماندوم كىتورونان جيه إكهىون چلادى, اتاو لىوبىه ديتوري سىباݢاي تاكسؤن مؤنؤفيلىتيك.
سابؤه سڤىسيسىس اتاو كىلؤمڤؤك يانݢ نا سانݢكوتان ورات نݢىن كىلؤمڤؤك ودالام تىتاڤي سىچارا فيلؤݢىنىتيك باك نيان ديسىبوت كولؤمڤؤكلوا, يانݢ جىوت كىو فونݢسي سىباݢؤى تيتيك اچوان باك كايىى.
بىرداساركان ڤرينسيڤ داسار ڤارسيمؤني ( اتاو سيكين كؤه ؤچچام), كايى يانݢ جىوت بىوݢؤت ادالاه باك كايىى يانݢ نا ڤىروباهان وصؤلوسيؤنىر ڤالينݢ باچوت إڤىرلى يانݢ مىنچاكوڤ نݢىن ماندوم سيفات ماندوم كىلؤمڤؤك.
بىرداساركان باك سيستىم نيؤى ماندوم سڤىسيىس إبؤه دوا نان, سابؤه كى ݢىنوس جيه نݢؤن سابؤه لؤم كى سڤىسيىس جيه.
اهلي بيولوݢي موڠڠڬڤ كودي ڬنتق برڤيهق سباڬو بوکتي کتورونن عموم اونيۏرسل بق مندوم بكتر، ارچها، ڠون ايوكاريوتا
كىموديان, سىكيتار 1.7 مىوليار تهؤن يانݢ كا لىوات, كىلؤمڤؤك مولتيسىلولىر كادىوه مونچؤل, ݢىؤن سىل-سىل يانݢ هانا ساما ݢىؤن إڤىوݢىت سيستىم-سيستىم كوسوس.
باك دارات تهات ماكمور, ماكاجيه ديانݢݢاڤ بىركؤنتريبوسي ݢىؤن ڤىريستيوا ڤوناه جيه دىصؤن اكهىى.
سىلاما ڤولىه داري بىنچانا موسيباه باك كامؤى, ارچهؤساور صىرتىبراتا دارات يانݢ ڤالىنݢ لىو, مىنݢيكوتي ماندوم كىلؤمڤؤك ارچهؤساور, ماندوم دينؤساوروس, مىندؤميناسي مىنݢݢانتؤ ڤريؤدى جوراسسيچ ݢىؤن چرىتاسىوس.
باكتىري يانݢ نا بك تانؤه, إى, سومبىر إى سوؤم ماسام, ليمباه راديؤ اكتيف, ݢىؤن بيؤفىر اسؤى كىراك بومؤى.
ََرچهاىا نيان دؤماين لاىن باك سىل ڤرؤكاريؤتيك ݢىؤن ڤهؤن ديڤىولورؤه جىوت كىومىون, إبؤه نان جيه ارچهارباكتىريا كارنا إ تامىنݢ يى دالام نان ارچهاىباكتىريا (كينݢدؤم ارچاباكتىريا, ماكاجيه يستيلاه-يستيلاه جيه كاترىڤ يڤىوݢونا لؤم.
ارچاىا ݢىؤن باكتىري وموم جيه نيان سىروڤا يىدالام وكوران جيه ݢىؤن روڤاجيه, والاوڤون ارچاىا ديانتارا ماندوم نا سيت يانݢ بىدا, يا چؤنتؤه جيه داتار ݢىون ڤىرسىݢي هالؤقوادراتوم والسنيي
ارچهىا لىى يڤىوݢونان سومبىر ىنىرݢي جيه داري ىوكاريؤتا : لاݢىى سىوياوؤنݢ ؤرݢانيك, ساكا, ماكاجيه امؤنيا, إؤن لؤݢام, اتاو ݢاس هيدرؤݢىن
ارچهيا يڠ كاو فون ثاتڽ ايكلياون جيه اداله ايايك ستريماوڤهيليس يڠ اوديڤ د ليڠكوڠڬن بق ايكستريم،يع چونتوهجيه لاڬي مات ااي سواوم ڬيون ااي ماسون يڠ هان اورڬانيسمى لاان
ارچهايا اداله ساله سابوه باڬين ڤنتيڠ بق هوديڤ بومواي
ليموڠ بق چلاديس ڽو ڤيه سچارا كوليكتيف إتاڤاو سباڬاي ڤروتيستا، يڠ سباڬيان مندوم اورڬانيسمى إييوكارياوتيق ميكروسكوڤيس يڠ كون تومبوهن، جامور، اتاو هيوان
لياوبيه لي ڤروتيستا اداله اونيسلولر، يڠ منتوڠ ايتري سباڬاي اييوكارياوتا ميكروب.
دينوفلاڬيللات صفةجيه فوتوسينتيسيس يڠ جاوت ايكلن نيبق لااوت يڠ تيوه اوقڽن برڤران لاڬاي ڤرودوسين اوتام باهن اورڬانيق.
چيلياتا اداله الۏياولت يڠ لي نا ستروكتور لاڬاي اواوق يڠ اخاييون سيليا.
ايكسكاۏاتور اداله كلومڤوك ڤروتيستا يڠ نا برنايكا راڬم، سكيتر 1،5 ميليار طان يڠ ك هن ترب ستله اصل اصول اييوكارياوتا.
سترامنوڤيليس، يڠ سباڬيان بسر جاوت تا چيريكن ڠون نا رمبوت-رمبوت توبولر بق دوا بوه فلاڬل يڠ لبيه راياييوق، ترماسوق ديتوم ڠون ڬڠڬڠ چوكلت.
رهيزاريان نا لهي كلومڤوك اواا، ياايت چرچوزوانس، فورامينيفيرنس، دان راديولارينس
الڬ ترديري دري ببراڤا چلاديس يڠ بربيدا لاڬاي ڬلاوچوڤهيتس، يڠ ڤت مروڤاكن الڬ ااي تاور ميكروسكوڤيس يڠ سابن سروڤا ڠاون بنتوق نيك مويڠ اونيسلولر اواا ڤلانتااي.
تومبوهن بق دارت ﴿امبرياوفيت﴾ اواا فون مونچول نيبق ليڠكوڠن ترايستريال سكيتر 450 سمڤ 500 جوت طانن يڠ واتي اواا
كبليكنجيه لهي چلاديس يڠ لاان اداله بق تومبوهن نونۏسكولر كارنا جيه هان مميليقي تركايد.
اوكڽن ليبيه چندروڠ إيتماوكن بق دايره يڠ لي إىى .
سباڬيان بسر تومبوهن نونۏسكولر { هان ڤمبولوه﴾ اداله ترايستريال {تومبوهن يڠ هوديڤ بق دالم تانه﴾، لياوبيه باچوت هڠ هوديڤ بق ليڠكوڠن ااي تاور دان هان ساڤو يڠ هوديڤ بق لاؤت.
ڬيمنوسڤرماي ﴿تومبوهن بوه جيه ليبيه تربوك﴾ ترماسوق تومبوهن رونجوڠ، سيكس، ڬينقڬو، ڠون ڬنيتوڤهيتس.
اوكڽن ڤوڬوت ملالوءي ڤروسيس ڽڠ ديسبوت هتروتروفي ابسورڤتف ڽڠڤت اوكڽن مول-مولا اکن ڬوڤوتبت اينزيم ڤنچرناءن ڽڠ ايڤچاچه موليقول ماکنن رايوق سڬولوم دسرڤ ملالوءي ممبرن سيل۔.
جامور، ڠون دوا ڬرإيه كتورونن لاانجيه چوانوفلاڬيللات ڠون هيوان، جاوت تا كلومڤوككن سباڬاي اوڤيسطاكونث.
جامور مولتيسيلولير، بق سيسي لاان مميليقي توبوه يڠ دسبوت ميسيليوم، يڠ ترديري بق مسسا فيلمن توبولر اينديۏيدو يڠ اخاييون هيف يڠ مموڠكينكن ترجاديڽ ڤڽراڤن نوتريسي.
ڠون باچوت ڤڠچوالين، هيوان يڠ سواي-سواي مڠكونسومسي باهن اورڬانيق، مڠهيروڤ اوكسيڬن، جاوت برڬرق، جاوت ك بيريڤرودوكسي سچارا سيكسوال، دان تومبوه بق بولا سل يڠ بروڠڬ، بلاستولا، سلاما نا ڤركمبڠن امبرياو.
هيوان جاوت تا ڤاوبدقن منجادي دوا كلومڤوك برداسركن چيري-چيري ڤركمبڠنجيه.
دالم ڤروتوستوم،ڤلاستوڤوري ايڤاوده باباحاجاه، الاوهڽ ااسيوتاوت ڬيون ڤمبنتوقن انوس جيه.
ثات توبوه بينتڠ سيميتريس،ڬيوم سيميتري راديال اتاو بيلاترلا.
يڠ كاو چياوت،بيناتڠ جاوت تڤاييوبيدا ڬيون جنيس جيه،ڬيواون روموه اسوايجيه لاڬي انتينا اونتوق جاوتيراس تمڤتجيه اتاو چاكر ايڤاوڬونا جاوت اايمنڬسا.
مايوريتس (٩٧٪) سڤسيس بيناتڠ اداله انۏرتبرات، بيناتڠ ڽڠ هنا اتاوا هن ا تيموه كولوم ۏرتبرل (بياسا ا سبوت تولڠ ڤوڠڬوڠ اتاوا تولوڠ ليكوت) ڽڠ براصل دري نوتوچهورد (تولوڠ راون ڤندوکوڠ )۔
لياو تاكسا ينۏرتبراتا ات لياو ڬيواون ۏارياسي سڤيسيايس ثات لياو ڬيون مندوم سوبفيلوم ۏرتبرات.
لبه دري ٦۔٠٠٠ سڤسيس ۏيروس كالوه د ڤوجلس سچارا رينچي۔
وات هنا ا دالم سيل ڽڠ ترنفكس اتاوا ل ڤروسيس ج اينفکسي سيل، ۏيروس ڽن ن دالم بنتوق ڤرتيکل ڽڠ اندڤندن اتاوا ۏيريون، ڽڠ ترديري دري ماتريال ڬنتك(دن ڬون رن )، لاڤيسن ڤروتين ڽڠ ڬو سوبوت كڤسد، ڠون بق لادوم کاسوس ن سلوبوڠ ايلوءا ليڤيد۔
اصل اصول ۏيروس ايدالم سجاره ايۏولوسي اوديڤ هان جلس،ڤادوم كادڠ بيريۏولوسي ڬيون ڤازميد اايكواوه دنا جاوت ااي ڤيسه ڬيون سل سمنتاراجي يڠ لاان موڠكن بيريۏولوسي ڬيون بكتيري
ۏيروس داڤت مڽيبار ڬيون دمڤواي چارا.
نوروۏيروس ڬيون روتۏيروس،ڤڽباب عموم جيه ڬستروانتريتيس ۏيروس،دتولركن ڠاون ملالوءي كونتق جراوي،ك ابه اتاو ڬيون ماكنن اتاو ااي
سيستم ڤوچوق ڽن ترديري دري باتڠ، اونن، ڠون بوڠوڠ..
اره ڤرڬرقن ااي ملواتي ممبران سميڤرمابيل يڠ دڤاوتنت اوليه ڤوتينسيال ااي يڠ ملواتو ممبران ڽن.
سباڬيان مندوم بنيه بق تانمن بياسا جيه هان اكتيف ، سابوه كوندسي ڤت يڠ نا اكتيۏيتس نورمل بنيه ترهنتيكن.
ايمبيبيسي اداله لڠكه اول نيبق اودالم ڤركچمباهن، يڠ ڤت ااي دسراڤ ڠن بنيه.
ببراڤ مونومر دبنتوق ڠن هيدروليسيس ڤتي، ڤروتيئن، ڠن ليڤيد يڠ ڬأوڤاسو اودالم كوتيليدون اتاو اندوسڤيرم
بوڠوڠ-بوڠوڠ ڽن اداله سابوه اورڬن ڽڠ ايڤلوڠكڤ ريڤرودوك سا، بياسا جيه ڠن دسدياكنڽ ميكانيسمى ڤڽاتوان سڤيرم ڠن بوه تلور.
ڤڽربوكن سيلڠ اداله ڤرڤيندهن سربوق ساري بق اولايبساري يڠ سابوه ك بوڠوڠ سمڤ اولاي بق ڤوتيق لاان ڤد اينديۏيدو يڠ بربيدا اتاو هان سابن دري سڤيسيايس يڠ سابن.
ڤروبهن ڽواي داڤت دڤڠاروهي اوليه فكتور ڬينتيق، كيميا، دان فيسيق.
ڤروتيئن فوتوريسيڤتور مڽمڤأيكن اينفورماسي لاڬي سياڠ ك سڤوت دوراسي سياڠ اورواي، اينتنسيتس چهاي جيه لي يڠ نا، دان سومبر چهاي.
چوكوڤ لياو تانمن يڠ نابوڠوڠ مكر بق واتي يڠ تڤت كارنا سڽوا جيه ڤيكا چهاي يڠ مرسڤون جارق اورواو سڤوت، سابوه فينومينا يڠ دكنل سباڬاي فوتوڤريوديسمي.
هيوان جاوت تا كلاسيفيكاسيكن سباڬاي ريڬولتاور اتاو كونفورمر..
سباليق جيه هيوان لاڬي اڠكاوت ڠونن كاتق اداله كونفورمر كارنا اوقجيه مڽسوايكن ليڠكوڠن انترنل ڬوبڽن ﴿ميثل جيه چونتوه سوهو توبوه﴾ سوڤاي سسواي ڠون ليڠكوڠن ايكسترنل ڬوبڽن.
تيكوه، ميثل جيه كاوچونتوه، جاوت مڠونسومسي ماكنن لهياي ڬو لياوبيه لي درڤد كلينچي ڽن سبانديڠ ڠاون برتڽ كارنا تيڠكت ميتابوليسمى باسل ڤر ساتوان برت بق تيكوه لبيه لياو درڤد كلينچي.
نامون، هوبوڠن يڠ كون لينيار بق هيوان يڠ بيرينڠ اتاو تربڠ.
بق كچڤتن تربڠ هان تأڬا، جاوت ك بق بوروڠ هاروس ممڤو ممڤرتاهنكن تيڠكت ميتابوليسمى يڠ لياوبيه لوم اڬر تاوتاڤ مڠودارا.
اخيرڽ، بيناتڠ ااي تاور كان چايرن دالم توبوه يڠ هيڤيروسموتيق ﴿ڤڠاتورن چايرن توبوه جيه﴾ ترهادڤ ااي تاور.
ميسي سايكور هيوان مڠكونسومسي ماكنن يڠ نا مڠاندوڠ اينرڬي كيميا بق جومله يڠ ليبيه لي ، مك جيه جاوت مڽيمڤن سباڬيان لي اينرڬي ڽن بق بنتوق ليڤيد اودالم ڤڠڬوناان بق واتي منداتڠ ڠون سباڬيان اينرڬي ڽن لاڬي ڬليكوڬن جاوت ك ڤڠڬوناان ليبيه باڬه ﴿ميثل جيه، ممنوهي كبوتوهن اوتق دان اينرڬي﴾.
سلاين سالورن ڤينچيرنأنين، بيناتڠ ۏرتبراتا مميليقي كلنجر يڠ ا ڤيليڠكڤ لاڬاي هتاي ڠن ڤنكرياس سباڬاي باڬين بق سيستم ڤينچيرنأننجيه.
الاوه ڤاوتيڠڬل لمبوڠ، ماكنن يڠ ڤاوتامڠ بق اوسوس تڠه، يڠ مروڤاكن باڬين اواا نيبق اوسوس ﴿اتاو اوسوس اوبيوت بق بيناتڠ ماماليا﴾ يڠ مان تاومڤت اوتام ڤينچيرنأن ڠون ڤڽراڤن.
ڤرتوكرن ڬس بق ڤراو-ڤراو ترجادي دالم جوتان كنتوڠ اودارا اوبوايت; بق ماماليا ڠون ريڤتيل ڽواي ا سبوت الۏياولي، ڠون بق بيناتڠ بوروڠ ا سيوبوت اترياوم
ڬوتاموڠ ل ڤارو-ڤارو ديڤت اورݢن ڽن برچابڠ جوت كو برونکوس سيکوندر ڠن ترسير ڽڠ برچابڠ-چابڠ جوت ک لو سالورن لوبه اوبوت لوم، برونكيولوس۔
نا دوا جنيس سيستم ڤرايدرن داره: تربوك ڠن ا توڤ.
سيركولسي بق بيناتڠ ترجادي انتارا نا دوا جنيس جاريڠن: سابوه جاريڠن سيستماق ڠن اورڬن ڤرناڤسن ﴿اتاو ڤراو﴾.
بق بيناتڠ بوروڠ ڠون ماماليا، سيستم سيستماق ڠن ڤراو-ڤراو ترهوبوڠ سچارا سابن
كونتركسي اوتوت راڠك صفةجيه نيوروڬينئ كارنا ايڤرلوكن اينڤوت سيناڤتيق دري نيورون موتوريك.
كونتركسي يڠ ايڤحاصيلكن جاوت تا ڬمبركن لاڬي نا كدوتن، ڤنجوملاهن، اتاو تتانوس، ڽن ترڬنتوڠ بق فريكوينسي ڤوتينسيال ڠون اكسي.
ميكانيسمى كونتركسي هيا سابن بق لهياي جاريڠن اوتوت
بيناتڠ لاان ميثلجيه مولوسكا، ڠن نيمتود، نا ا اوتوت لوريق ميريڠ، يڠ مڠاندوڠ ڤيت فيلمن تبل دان تيڤيه يڠ ايسوسون سچارا هيليك س درڤد ملينتڠ، لاڬاي بق اوتوت راڠك اتاو جنتوڠ ۏرتبراتا.
اوقڽن جاوت ايكيايريمكن اتاو اتريما اينفورماسي بق سيتوس كونتق يڠ دسبوت سيناڤسيس.
سل سابن لاڬاي نيورون اتاو سل اوتوت جاوت كاو ترايكسيتاسي اتاو دڤهمبت الاوه اايتيريموڠ سيڽل بق نيورون لاان.
بق ۏرتبراتا، سيستم ساراف جيه ترديري دري سيستم ساراف ڤوست ﴿سسڤ﴾، يڠ مليڤوتي اوتق ڠون سومسوم تولڠ اليكوت، ڠون سيستم ساراف تڤي ﴿سست﴾، يڠ ترديري بق ساراف يڠ مڠهوبوڠكن سسڤ بق تيڤ باڬين توبوه لاانجيه.
سيستم ساراف تڤي تا باڬي منجادي لهياي بوه سوب سيستم يڠ تڤكرياي، يڠجيه سيستم ساراف سومتيق، اوتونوم، ڠون انتريق.
سيستم ساراف سيمڤاتيس دأكتيفكن نيبق كادأن ضرورت جاوت ك ميموبيليساسي اينرڬي، سداڠكن سيستم ساراف ڤاراسيمڤتيس دأكتيفكن واتي اورڬانيسمى اودالم كادأن تنڠ.
ساراف يڠ ايڤاوتبيت لڠسوڠ بق اوتق يڠ دڤسبوت ساراف كرانيال سداڠكن يڠ تاوبيت بق ليكوت تولياوڠ سومسوم اسبوت ساراف تولياوڠ ليكوت.
خصوص جيه بق مأنسي، كلنجر اندوقرين اوتام اداله كلنجر تيرواد ڠون كلنجر ادرينل.
هورمون جيه جاوت بروڤا كومڤليك س اسم امينو، ستيرواد، ايكوسنواد، لياوكوترين، اتاو ڤروستاڬلندين.
اوقڽن جاوت مڠحاصيلكن ڬايمت هاڤلويد ملالوءي مياوسيس.
بق لادوم کاسوس، لاڤيسن كومون ک له، مسودرم، برکمبڠ چهت بق انتارا ڽن
ترجادي ڬسترولسي، دمان ڬرقن مورفوڬينتيق مڠوبه مسسا سل منجادي تيڬ لاڤيسن ڬرمينال يڠ ترديري دري ايكتوديرم، مسوديرم دان اندودرم.
دفيرنسياسي سلولر ايق ڤڠاروهي اوليه سيڽل تأڬا سلولر لاڬاي فكتور ڤرتومبوهن يڠ دڤرتوكركن بق سل يڠ بردكتن، يڠ دسبوت ڤينسيڽلن جوايك ستراكرين، اتاو ك سل تتڠڬ بق جارق ڤينديق، يڠ ايڤسبوت ڤينسيڽلن ڤارقرين.
سيستم ايمون ادڤتف ڬوبي رسڤون ڽڠ ڬوسسوءاءيكن كو تيڤ ستيمولوس ڠون چارا ڬو توري موليقول ڽڠ كالوه ڬو توموڠ سيڬولوم جيه
بكتيري نا سيستم كباي يڠ ڬلوم درياواييوه لم روڤا انزيم كاو لاون ينفيكسي ۏيروس.
ۏرتبراتا يڠ بيورحاييوڠ، ترماسوق مأنسي، بهكن نا ميكانيسمى ڤاوتيهاون يڠ لياوبيه هايياو، تاورماسوق، كممڤوان برادڤتاسي كاو ماوتوري ڤاتوڬن ڠن لياوبيه ايفيسيان
ڤولا ڬرق توتڤ، موسوجه، ديڤوتونت سوچارا ڬنتق ڠن ڤوريلاكو ستروتڤ ڽڠ توجوت تنڤا مورونو۔
كومونيتس اورڬانيسمى اوديڤ ﴿بيوتيك﴾ لم هوبوڠن جيه ڠن كومڤونين هن اوديڤ ﴿ابيوتيق﴾ ﴿ماوساوجيه، ااي، چهاي، رادياسي، سوهو، كاولمباب، اتموسفير، ماسم، ڠن انواي﴾ دري ليڠكوڠن جيه د ڤاونان ايكوسيستم
ڠن سيوماجوه بق ڠن يڠ لاان، هيوان ماوان ڤران ڤاونتيڠ لم ڬرق ماتياوري ڠن اينرڬي لم
ليڠکوڠن فيسق بومي ا بنتوق ل اينرڬ مات اورو ڠن توڤوݢرافي
چواچ ڽن سوهو ڠن اكتيۏيتس لياو جيه اوجاون سي اورواي-اورواي، سداڠكن اقليمڽ ڽن رات-رات چواچ لم جڠك ڤڽڠ، بياسا جيه د ڤاورتا سأولم ڤريود 30 طاان.
عقيبة جيه، ليڠكوڠن بولوايت ڬاو ڤاوڬيت بق-بق ڽن سوبور
ڤرتوموهن ڤندودوق سأولم انترۏل جڠك ڤاناوق جاوت دتاونتايكان ڠون ڤرسامأن باڬه جيه ڤرتوموهن ڤندودوق، يڠ مڠيراكن تيڠكت اوديڤ، ماتي، ڠن ايميڬراسي
اينتاورك سا بيولوڬيس ڽن ايفيق يڠ نا بق سيڤسڠ اورڬانيسمى يڠ اوديڤ سام لم سواتو كومونيتس.
اينتاورك سا جڠك ڤڽڠ ڽن اياله سيمبيوسيس.
نا تيڠكت تروفيك يڠ بيدا لم تيايڤ جالا سيوماجوه، ڠن تيڠكت ترييوڤ ڽن ڤرودوسين اوتام ﴿اوتوتروف﴾ ڽن كاوه تانمن، ڠن ڬڠڬڠ يڠ ڬاو اوبه اينرڬي ڠن باهن انورڬانيق جاوت كاو سڽوا اورڬانيق، يڠ انتاوق جاوت ڬاو ڤاكي اوليه كومونيتس يڠ لاان.
مخلوق اوديڤ يڠ سيوماجوه كونسومن سكوندر ڽن كاوه كونسومن ترسيار دان ستروسڽ
لم ڤاديم سيكلوس نا يڠ د ڤأڬاه ريسيرۏوير، ڽن كادأن واتياي سواتو ذات جاوت تاوتاڤ اتاو د ڤاو اسيڠ كاو واتي يڠ تريڤ.
ڤاوميچو سواوم ترراياييوق ڽن كاوه ايميسي ڬس روموه ڬچ، ڽن لياوبيه دري 90% ڽن كربون ديوك سايدا ڠن منتان
كانايكاراڬمن حياتي ممڤاوبوت فوڠسي ايكوسيستم يڠ ڬاڤاييوسديا دومبن سارنا ڤنونجڠ اوديڤ مأنسي
سچارا تراديسيونال، بوتاني چيت نا تنتڠ ستود جامور ڠن الڬ اوليه اهلي ميكولوڬي ڠن فيكولوڬي، ڠن ستود ڽن تاوتاڤ لم ليڠكوڤ كڤنتيڠن كوڠريس بوتاني انترناسيونل
كبون-كبون فيسيق ابد تيڠوه، سيوريڠ ثات د ڤاولاوكت ڠن بيارا-بيارا، نا تانم- تانمن يڠ ڤاونتيڠ سچارا ميديس
كبون-كبون ڽواي ڬاوبي فاسيليتاس ستود اكاديميس تاونتڠ تانمن
لم دوءي ديكداي او ليايكاييوت ابد كاو 20، ڤارا اهلي بوتاني ڬاو ڤاومنفعة تيكنيك اناليسي ڬينتيق موليكولر، ڽن ترماسوق ڬينوميك ڠن ڤروتيوميك ڠن سكوانس دنا كاو كلاسيفيكاسي تانمن سچارا لياوبيه اكورت
بوتاني موديرن ڬاو تلوسوري اكر جيه باليق او يوناني كونو كوسوس جيه او تيهاوڤهرستوس ﴿چ. 371-287 سم﴾، سيورياوڠ مهاسيسوا اريستوتيليس يڠ ڬاڤاييوتومياي ڠن ڬاو جلسكن لياو ڤرينسيڤ جيه دان سچارا لواه دأڠڬڤ لم كومونيتس علميه سيوباڬاي "باڤق بوتاني"
د ماتيريا ميديچ ا باچ سيوچارا لواه سأولم لياوبيه دري 1.500 طاان
بق تيڠيه ابد كاو 16، كبون راي د ڤاوڬيت د سجومله اونيۏرسيتس إيطالياا
اوق ڽن ڬاو دوكوڠ ڤرتوموهن بوتاني سيوباڬاي مات ڤاولجرن اكاديميس
سأوڤايڠ ڤريود ڽواي، بوتاني تاوتاڤ نا ديوڤ اوبت اوبتن
بوچق ڬاو ڤچيڤتا سيستم كلاسيفيكاسي توموهن جيه كاو درواي
ڤيليهن ڠن اوروتن كاراقتر جاوت سچارا ارتيفيچيال ﴿بواتن﴾ كاو ايدينتيفيكاسي ﴿كونچي دياڬنوستيق﴾ اتو لياوبيه كڠ تركايت ڠن اوروتن عالمي اتو فيليتيق تاكسا لم كونچي سينوڤتيق
ڽواي ڬاو بنتوق سكيما ڤاو نن بينوميال اتو دوا باڬين ستندر يڠ نن فون ڬاو واكيل ڬينوس دان يڠ كاو دوا ڬاو ايدينتيفيكاسي سڤيسيايس لم ڬينوس.
ڬاو ڤاو تيڠكت ڤڠتاهوان تاونتڠ اناتومي تومبوهن، مورفولوڬي ڠن سيكلوس اوديڤ ڬاو ڤاو سبب كسادرن بهوا نا لياوبيه لهياو افينيتس عالمي انتارا تانمن درڤد سيستم سيكسوال يڠ ايڤاوڬيت ليننااييوس
كاريا كتهيرين اسااو ﴿1898-1997﴾ تاونتڠ اناتومي توموهن منتاوڠ جاوت كاو لندسن اوتام بوتاني موديرن.
كونسيڤ كاو كومڤوسيسي كومونيتس بوڠوڠ لاڬي ڬاو اوبه اوتاون بر اوين ليبر براقليم سداڠ ماوللوءي ڤروسيس سوكسيسي ايكولوڬي ا ڤاو كمبڠ اوليه هنري چندلر چووليس، ارطار تنسليي ڠن فريدريچ چليمينث
ڤاوتومي ڠن ايدينتيفيكاسي هورمون بوڠوڠ اوك سين اوليه كننيته ۏ. ثيمنن بق طاان 1948 ڬاو موڠكن ريڬولسا توموه بوڠوڠ ڠن باهن كيميا يڠ دتاورڤكن سچارا ايكسترنل
ڤاوكمبڠ بيوكيميا بوڠوڠ بق ابد كاو 20 ڽن ا تولق ليه تيكنيك موديرن اناليسيس كيميا اورڬناوق، لاڬاي سڤيكتروسكوڤا، كروماتوڬرافي، ڠن ايليكترفوريسيس
تيكنولوڬي ڽواي ڬاو موڠكن ڬأوڤاكيك بيوتيكنولوڬي مندوم بوڠوڠ اتو كولتور سل بوڠوڠ يڬ د تانوم لم بيورياقتور كاو سينتيسيس ڤستيسيدا، انتيبيوتيك ارو اوبت-اوبت يڠ لاان، اله ڽن اڤليكسي ڤركتيس بوڠوڠ ريكياسا ڬينتيكا يڠ ڬاورنچڠ كاو سيفاوت-سيفاوت لاڬاي ڤاونيڠكت هاسياي.
سيستيماتيكا موديرن بيوتوجوان كاو ريفليكسيك ڠن ماوتومي هوبوبڬن فيلوڬينتيق انتر بوڠوڠ
كاو ڤرودوق سمڤيڠن فوتوسينتيسيس، بوڠيڠ ڬاو ڤالهياوه اوكسيڬن كاو اتموسفير، ڬه يڠ د ڤاورياولاي اوليه كاراڤ مندوم مخلوق اوديڤ كاو ريسڤيرسي سلولر
سيوچارا هيستوريس، مندوم مخلوق اوديڤ د كلاسيفيكاسيكن سباڬاي هيوان اتو بوڠوڠ ڠن بوتاني منچاكوڤ ستود تنتڠ مندوم اورڬانيسمى يڠ كاون دأڠڬڤ هيوان
دفينيسي ڤاليڠ كاوتات دري "بوڠوڠ" توك منچاكوڤ "بوڠوڠ دارت" ڤاو امبرياوفيت، يڠ مليڤوتي بوڠوڠ ماو بوه ﴿ڬيمنوسڤرماي، ترماسوق ڤينوس، ڠن بوڠوڠ ماو بوڠوڠ﴾ ڠن چريڤتوڬمس ماو سڤورا بيبس ترماسوق ڤقاس، چلوبموسسس، لوموت هتاي، لوموت تندوق، ڠن لوموت
فاسي هاڤلويد سيكسوال امبرياوفيت، يڠ ايتري سباڬي ڬايمتوفيت، ڬاڤايليحرا سڤوروفيت امبرياو ديڤلواد يڠ سداڠ بركاومبڠ لم جاريڠن جيه ستيدق جيه سأولم سيتيڠه اوديڤ جيه، بهكن لم بوڠوڠ ماو بوه، ڤت ڬايمتوفيت ڽن كاودرواي ڬاو ڤليهارا اوليه سڤوروفيت مق جيه
اهلي دوم ڤلاياوبوتاني ڬاو ڤاورونواي بوڠوڠ ڤوربا لم چاتتن فوسيل كاو جوايك اينفورماسي تنتڠ سجاره ايۏولوسي بوڠوڠ
ڽواي كاوه ڬاو ڤأڬاه ليه دوم اهلي ايكولوڬي سباڬاي تيڠكت تروفيك فون
اهلي بوتاني چيت ماورونواي ڬولم، يڠ جاوت كاو مسئله راياييوق د بيدڠ ڤرتانين، ڠن بيولوڬي اله ڽن ڬاو كندالي ڤاتوڬن بوڠوڠ د بيدڠ ڤرتانين ڠن ايكوسيستم عالم
اينرڬي چهيا يڠ ا دروڤ اوليه ايليكترون ﴿ڠن كمودين ڬراديان ڤروتون﴾ يڬ ڬاو ڤاكيق كاو ڤاوڬيت موليكول اتڤ ڠن نادڤه يڠ كاو سيات ڬاو كوايبه دان ڬاو بيواياوت اينرڬي
سيتيڠه ڬلوكوسا ڬاو اوبه كاو ڤتي يڠ د كوايبه لم كلوروڤلس
كن لاڬاي بق هيوان ﴿يڠ هنسيڤ كلوروڤلس﴾، بوڠوڠ ڠن كرابات اييوكارياوتا ڽن تله مندلڬسيكن لهياو ثات ڤرنا بيوكيميا كاو كلوروڤلس ڽن، ترماسوق ڬاو سينتيسيس مندوم ماسم لياومق ڽن، دان سيتيڠه راياييوق اسم امينو
بوڠوڠ دارت برڤمبولوه ڬاو ڤاوڬيت ليڬنين، سابوه ڤوليمر يڠ ڬاڤاييوڬيت كاو ڤاوكڠ بنته سل سكوندر تركايد دان ڤمبولوه زيليم به هن رونتوه واتياي بوڠوڠ ڬاو ڤيايڤ ااي ليوات ايوڤ تكنن ااي
يڠ لاان، لاڬاي ميڽاوق اتسيري، ميڽاوق ڤڤڤرمينت ڠن ميڽاوق ليمون ثات ڬونا كاو اروم جيه، كاو ڤڽدڤ، كاو رمڤه-رمڤه ﴿ميثل جيه، چڤساءيچين﴾، لم ڤڠوبتن جاوت كاو اوبت-اوبت لاڬاي لم اوڤياوم بق اوڤياوم ڤوڤڤي
مىوسىو، اسڤيرين ڬاوبونوه راس ساكيت ڽن ايستير اسيتيل اسم سلسيلت، اواا جيه ڬاواسولسي دري كولت بق ويللوو، دان برباڬاي اوبت ڤأڬاده رااا ساكيت اوڤيات لاڬاي هيروءين دڤاوروليه ڠن موديفيكسي كيميا مورفين يڠ ڬاڤايروليه دري اوڤياوم ڤوڤڤي
ڤندودوق اصلي اميريك كلاييوه ڤاكي من مندوم بوڠوڠ سباڬاي چارا كاو اوبت ڤڽاكيت اتاو ڤڽاكيت ريبوان طاان
ساك، ستراچه، ڬاڤياوه، لاينن، رامي، ڽن كاوه باڬين تالو، كايي ڠن باڬين ڤاڤاون، ڤاڤيروس ڠن لادا، سايورن، ليلين ڠن كارت عالمي، ڽن كاوه چونتوه باهن داسر ڤاونتيڠ بق ڤماسارن يڠ ڬاو ڤاوڬيت كاو تيسو اتو كاو ڤرودوق لاان
ڤرودوق يڠ ڬاو ڤاوڬيت دري سلولوس ڽن كاوه رايون ڠن ڤلاستيق، ڤاستا وللڤاڤر بيوبوتانول، ڠن تيمبق ڬاڤياوه
دوم اهلي ايكولوڬي كادڠ ڬاندلكن داتا امڤيريس دري اورياوڠ اصلي يڠ ڬاوكومڤوي اوليه اهلي ايتهنوبوتاني
بوڠوڠ ماوتيهاون بق ايدفيس سوليد ﴿انواي﴾ دان فكتور كليماتيق بق ليڠكوڠن ڽن تاڤي جاوت موديفيكسي فكتور چيت
اوق ڽن اينتركسي ڠن تتڠڬ جيه بق ۏاريتاس سكالا سڤسيال بق ڬروڤ، ڤوڤولسي، ڠن كومونيتس يڠ سچارا كوليكتيف ڤاوڬيت ۏيڬيتاسي
ڬريڬور مندل كلاييوه ماوتومي ڠن حكوم واريثن ڬينتيق دري ماورونو صفة باواان مندوم بيدڠ بق ڤيسوم ساتيۏوم ﴿كاچڠ ڤولوڠ﴾
روڤاجيه، نا اديم ڤربيداان ڬينتيق بق بوڠوڠ ڠن اورڬانيسمى لاان جيه.
ڤاديم بوه بوديداي ۏاريتاس ڬندوم ڬاو هاسيكن لهياو انتر ڠن اينتر سڤيسيفيق ڤرسيلڠن انتارا سڤيسيايس ڬانس ڠن ڤرسيلڠن اوق ڽن
بق ڤاديم تمڤت، ڬايمت بوڠوڠ اڬم ڠن اينوڠ ڬاو ڤاوڬيت دري اينديۏيدو يڠ بربيدا
فورماسي بق اومبي باتڠ لم كنتڠ جاوت كاو سابوه چونتوه
اڤوميايكسس جوت چهت ترجادي ل بيجه، ڬو ڤرودوکسي بيجه ڽڠ موڠندوڠ ايمبريو ڽڠ سوچارا ڬنتق ايدنتق ڠون اينڠ جيه
بوڠون اللوڤوليڤلويدس ڽن حاصيل دري كاوين سيلڠ انتارا دوا سڤيسيايس بربيدا
لادوم تانمن ڤوليڤلودس ڽڠ ستيريل منتوڠ جوت برکمبڠ بياق سوچارا ۏڬتاتف اتاوا ڠن اڤوميايكسس بيجه، دوڠون چارا ڬوبنتوق ڤوڤولاسي کلون دري اينديۏيدو ڽڠ ايدنتق
دنديليون بياسا جيه تريڤلويد يڠ ڬاڤاييوڬيت ڬيات دري انياوق بوه اڤوميچيتيچ
اوروتن دري من مندوم ڬينوم لاان يڠ ريلاتيف اوبيوت، لاڬاي بو ﴿اوريز ساتيۏ﴾ ڠن براچهيڤودياوم ديثتاچهيون، ڬاو ڤاوڬيت اوق ڽن جاوت كاو سڤيسيايس ڤنتيڠ كاو ماورونو تنتڠ ڬينتيق، سل، موليكول بيولوڬي دري سرال، نالاوڠ، مونوچوتس بق عموم جيه
بايياوم، كاچڠ ڤولوڠ، كاچڠ كدلي، ڠن نالاوڠ، ڤسهيچوميتريللا ڬاوت ثات، بياسا جيه ڬاو ڤاكي كاو ماورونو تنتڠ سل بيولوڬيس بوڠوڠ
ايكسڤريسي ڬن سابياي جاوت ڬاو كونترول ڠن ريڤريسور ڤروتيئن يڠ ماوتيڤك بق دايره ڤاورياودام بق دنا دان منچڬه دايره كودي دنا جاوت كاو ايكسڤريس
من مندوم ڤروبهن ايڤيڬينتيق كلاييوه داوه كاو ا ڤاو واريث واتياي يڠ لاان ڬاو اولڠ بق سل كوليت
كاون لاڬي هيوان، لهياو سل بوڠوڠ، باڬين-باڬين جيه ڤرانچهيم، هان ڬاو ڤاوتيهاون ڤربيداان، توتيڤوتينسي ڬاو ڤاو سيسا ڠن كممڤوان ڬاو جوك بوڠوڠ بارو بڠكيت
الڬ ڽن بق كلومڤوك ڤوليڤهيلتيچ دان بق تمڤت ديۏيسي يڠ براڬام، كادڠ تواي ڠن بوڠوڠ-بوڠوڠ لاان
چروڤهيت ڬله چروڤهيچاي ڠن بوڠوڠ انواي سوب-كيڠدوم امبرياوڤهيتا برسام ڤاوڬيت كلومڤوك مونوڤهيلتيچ اتو چلاد ستريڤتوڤهيتينا
بوڠوڠ ڤتريدوڤهيتيچ ۏسكولر ڠن بتوا ايك سيلم ڠن فلوام ڽن بركمبڠ بياق ڠن سڤورا ڬرمينتيڠ كاو ڬايمتوڤهيتس اوديڤ بيبس بيريۏولوسي سأولم ڤريود سيلورين دان براڬام دري من مندوم اومواي سأولم اخي سيلورين كاو اواا ديۏونين
ڬايمتوفيت اوق ڽن ا ڤاو كورياوڠ ڤاوڠامبڠن جيه دري مڬسڤور د ڤاوتيهاون او دالم اورڬن سڤورا-ڤرودوچيڠ ﴿مڬسڤورڠيا﴾ بق سڤوروفيت، سيتواسي ڽن ڬاو ڤأڬاه اندوسڤورا
تڠڬاي اواا تاڤاو انياوق بوه بوڠوڠ ڽن بق اخي ديۏونين فيميننين ستاڬ
عنصور كيميا دري اودارا، انواي ڠن ااي ڤاوڬيت داسر درڤد ميتابوليسمى بوڠوڠ
هيتيروتروڤ مڽاڠكوت مندوم هيوان، مندوم جامواي، من مندوم بوڠوڠ ڤاراسيت ڠن بكتيريا نون فوتوسينتيسيس ڬاو چوك موليكول اين اورڬانيق يڠ ڬاو ڤاوڬيت اوليه فوتواوتوتروڤ ڠن ريسڤيرسي ڽن اتو ڤاكيق اوق ڽن كاو كونتروكسي سل
ترنسڤورت سوب سلولر دري ااون، ايليچترون ڠن موليكول لاڬاي ميثلجيه ااي ڠن انزيم يڬ ڬاو جاوت اداله ممبران سل يڠ ڽيلڠ
چونتوه ايليمن يڬ دبوتوهكن بوڠوڠ كاو ترنسڤورت ڽن كاوه نيتروڬين، فوسفور، ڤوتسيوم، كلسيوم، مڬنيسيوم، ڠن سولفور
ڤڠڬابوڠن ڽواي ميتا ريسڤون كاو تيمبق ڠن اكر سداڠكن كراه ڠن ڬرافيتي
چيتوكينين زياتين يڠ ناتورال تله ڬاو ڤاوتوم بق جاڬوڠ، زيا مايس ڠن تورونن تنتڠ ڤورين ادينين
اوق ڽن كاوناڠ بق ڤروموسي ڤڠچمبهان ڠن ڤمچه دورمنسي بق انياوق بوه، بق اتورن دري ڤڽڠ بوڠوڠ ڠن كونترول ڤڽڠ بق جيه ڠن كونترول بوڠوڠ
لاڬي ڽن كاوه نن جيه كارنا اواا جيه كاو كونترول ابسيسي
ڬله لاان دري هورمون بوڠوڠ ڽن كاوه جسمونات، فون ڤاوڤيسه دري ميڽاوق بوڠيڠ ملاتي يڠ توإيه يڠ اتواي ريسڤون لوك بق بوڠوڠ، ڠن ڠبوك بلوكاير ايكسڤريسي ڬن يڠ ڬاو بوتوهكن كاو ريسيستينسي داڤتن سيستماچ كاو سراڠن ڤاتوڬن
بوڠوڠ تن ڤمبولوه، لاڬاي لوموت اتاي، ڬڠڬيڠ ڠن نالاوڠ-نالاوڠ هان ڬاو ڤاوڬيت اكر ڤمبولوه كدالمن انواي دان سباڬيان راياييوق بوڠوڠ برڤرتيسيڤاسي بق فوتوسينتيسيس
سل-سل دري تيايڤ سيستم ڽن ممڤو ڬاو ڤاوڬيت سل-سل يڠ لاان دان ڬاو ڤاوڬيت تونس ادۏينتيف اتو اكر.
بق ڤريستيوا واتي سابوه سيستم ڽن ڬاديه، يڠ لاان جاوت سرڠ ڬاو ڤاوتوموه لوم.
بق تومبوهن برڤمبولوه، زيلم ڠن فلوئم ڽن اداله جاريڠن كوندوكتف ڽڠ ڬو م سومبر داي انتارا ڤوچوق ڠون اکر
اوين-اوين ڤاو كومڤوا چهيا مات اورواي دان ا مي كاو فوتوسينتيسيس
تانمن بربوڠوڠ ڽن ڤاوڬيت بوڠوڠ انياوق بوه يڠ ڤاوڬيت بوڠوڠ دان ڤايه دسلوبوڠي انياوق بوه
ڤاديم بوڠوڠ ماوكاوين ڠن سيكسوال، نا ڤاديم چيت يڠ اسيك ساوال، دان ڤاديم جيه ليوات ڤڽربوكن
كلاسيفيكاسي بيولوڬيس ڽن كاوه بنتوق دري تاكسونومي ساءين س
واتياي ڤارا اهلي ساءين س هان سابياي ستوجو ڠن كيبن اورڬانيسمى د كلاسيفيكاسيكن، موليكولر فيلوڬينتيق، يڠ تاوه ڽن ڬاو ڤاكي اوروتن دنا سباڬاي داتا يڠ ڬاو تولق لهياو ثات ريۏيسي بارو-بارو ڽواي بق سيڤيڠ ڬرإيه ايۏولوسي دان لاڬي ڽن كاو لنجوت اوكاو
نومينكلاتور دري اورڬانيسمى بوڠوڠ ڽن ڬاو كودي دري كودي انترناسيونل بق نومينكلاتور كاو الڬ، كولت، ڠن بوڠوڠ ﴿اچن﴾ دان دڤاوسه اوليه انترناسيونل بوتانيچل چوڠريسس
نن علميه دري بوڠوڠ ڤاو تندا ڬينوس جيه ڠن سڤيسيايس جيه ڠين ڬينوس، حاصيل دري نن انترناسيونل تيايڤ-تيايڤ اورڬانيسمى ڽن
كومبيناسي جيه ڽن نن دري سڤيسيايس جيه
هوبوڠن ايۏولوسي ڠن كلومڤوك كتورونن بق اورڬانيسمى ڽن ڬاو خاييون ڤيلوڬيني
لاڬاي چونتوه جيه، سڤيسيايس ڤرايسكيا ڽن نا بق كايي ڤواي سيمق-سيمق ڠن اوين يڠ منونجول
ڤاو نيلاي هوبوڠن ڽن برداسركن كاراقتر برسام يڠ ڤاوريلي ڤراوطن، سيوجق بوڠوڠ ملالوءي ايۏولوسي كونۏرڬن بق ڤاديم كاراقتر يڠ تاوله تروق كاو درواي
توك برأصل دري كاراقتر، لاڬي ڤڽوسون تولڠ بلاكڠ بق كقتوس، ڬاو بي بوقتي كتورونن دري سابوه نيك مويڠ
ڤربيداان بق كودي ڬينتيق ڽن كاو درواي ڬاو ڤاكي كاو ڤوتوسكن هوبوڠن ايۏولوسي، بوكن جيه د ڤاكي سچارا هن لڠسوڠ دري كاراقتر ڬاو جوك بڠكيت چيت
بوقتي ڬينتيق ڬاو سارنكن ڽن هوبوڠن ايۏولوسي اصلي دري اورڬانيسمى مولتيسيل يڠ ڬاو ڤاو داوه بق دباوه كلادوڬرام - جامور لياوبيه برهوبوڠن كاو هيوان درڤد كاو بوڠوڠ
ينۏيستيڬسي كيبن سڤيسيايس بوڠوڠ جاوت برهوبوڠن كاو تيايڤ بوتاني يڠ لاان كاو ڤاهمي ليبيه ڬاوت ڤروسيس جيه دري ايۏولوءيس بوڠوڠ
مسكيڤون مأنسي سابي ڽامن ڠن سجاره عالم تنتڠ هيوان يڠ ڬاو كلان د سكيتر اوق ڽن، دان ڬاوبڤاكي ڤڠتاهوان ڽن ڬاو ڤاو جينق سڤيسيايس ترتنتو، ڬاو ماورونو فورمل ڽن زوولوڬي ڬاو ڤأڬاه د ڤاوڬيت اوليه اريستوتيل
اصل اصول زوولوڬي موديرن ڽن سجق ماس رينايسنس ڠن اواا ڤريود موديرن، ڠن چرل ليننااييوس، انتوني ۏن لياووينهوايك، روبيرت هواوك، چرليس دروين، ڬريڬور مندل، ڠن لهياو يڠ لاان جيه
نا لوكيسن ڬوا، اوكيرن ڠن ڤاتوڠ بق ڤرانچيس ڤد 15.000 طاان ڬاو ڤاو داوه بيسون، كود، ڠن روسا ڠن دتال يڠ ڬاو جوك ڠن هاتي-هاتي
ايلمي كونو تنتڠ عالم ليار ڬاو ايلوستراسي دري ڬمبارن اصلي دري ليار ڠن هيوان دوميستيك يڠ تواي ڠن تيمواي، مسوڤوتاميا ڠن مصر، ترماسوق ڤركتيك دان تيكنيك ڤترناكن، بربورو ڠن منچيڠ
اريستوتلي بق چنتوري بچ يڠ كاو ڤاوت، ڬاو ڤراتي بيناتڠ سباڬاي اورڬانيسمى اوديڤ ڠن ماورونو ستروكتور جيه، ڤركمبڠن جيه، دان فينومينا ۏيتل جيه.
ڤوت روتوه ثون اوكو، دوكتر رومن ڬالن ڬو بده هيون كو مورونو تنتڠ اناتومي ڠن فوڠسي دري تيڤ-تيڤ باݢين ڽڠ بربد، كرن بده مانسي ڬولارڠ وات ڽن۔
بق ايروڤا، ڬالن كرياوجا بق سباڬيان راياييوق اناتومي تتڤ يڠ هان ترتنديڠي دان هن تربنديڠي سلاما 16 طاان كرياوجا
ستله جاوت كاو رانه ناتوراليس، سأولم ابد كاو 18، 19، ڠن 20، زوولوڬي جاوت كاو ديسيڤلين ايلمي يڠ سماكين ڤروفيسيونل
ڤاوكمبڠن ڽواي، ڠن هاسي دري امبرياولوڬي ڠن ڤلاياونتولوڬي، ڬاو سينتيسيس لم ڤوبليكسي 1859، تيوري چرليس دروين تاونتڠ سيوليكسي عالم لم حال ڽواي دروين ڬاو ڤاو تاومڤت تيوري ايۏولوسي اورڬانيق بق ڤيجكن بارو، ڠن ڤنجاولسن ڤروسيس-ڤروسيس يڠ داوڠاون جيه ايت جاوت ترجادي، دان ڬاو جوك بوقتي ڤاوڠامت تيوري ڽن تاوله ترجادي
دروين ڬاو جوك اره بارو كاو مورفولوڬي ڠن فيسياولوڬي، مڽاتوكن اوق ڽن لم تيوري بيولوڬي عموم; تيوري ايۏولوسي اورڬانيق
كبوتوهن اواا ڽن كاو ايدينتيفيكاسي اورڬانيسمى دان ڬاو كلومڤوك سسواي داوڠاون كاراقتريستيق، ڤربيداان، دان هوبوڠن اوق ڽن دان ڽواي كاوه بيدڠ اهلي تاكسونومي
اد جيه دڤاوتاوڠاوه بق مورفولوڬي بيناتڠ
ڤاوڠايلومڤوقن ڽواي كلاييوه د ريۏيسي كاو ڤاونيڠكت كونساستنسي داوڠاون ڤرينسيڤ دروينيان تنتڠ كتورونن عموم
هومو ڽن ڬينوس، ساڤيانس ڽن جولوكن خصوص من دوا دڤاو ڬابوڠ كاو بنتوق نن سڤيسيايس
سيستم كلاسيفيكاسي يڠ دومينن ڬاو سيوبوت تاكسونومي لينناايان
ماڤهوم تنتڠ ستروكتور ڠن فوڠسي سل ڽن كاوه داسر مندوم ايلمي بيولوڬي
فوكوس ڽواي بق كيبن اورڬن ڠن سيستم اورڬن ساجن ماوبوت لم توبوه مأنسي ڠن هيوان، سلاين كيبن اوق ڽن ماوبوت سچارا ايندڤندن
ماورونو فيسياولوڬيس سچارا تراديسيونال ا باڬي كاو فيسياولوڬي بوڠيڠ ڠن فيسياولوڬي هيوان، تاڤي لادوم ڤرينسيڤ فيسياولوڬيس سيفاوت جيه اونيۏرسل، هان ڤاوريمن اورڬانيسمى ڤواي يڠ تيڠيه د ماورونو
ماوساوجيه، بياسا جيه مليبتكن علمووان يڠ نا ڤلاتيهن خصوص لم اورڬانيساسي ترتاونتاي، لاڬاي ماماليا، اورنيتولوڬي، هيرڤتولوڬي، انتومولوڬي، تاڤي ڬاو ڤاكيق سيستم اورڬانيسمى ڽن كاو جاوياوب ڤرتاڽان عموم تنتڠ ايۏولوسي
لادوم اهلي ايتولوڬي سچارا خصوص ماوهتايكان ايۏولوسي ڤريلاكو ڠن ڤماهمن ڤريلاكو لم كاءيتن جيه ڠن سلك سا عالم
واتياي ڤارا ڤنليتي ماڤرقتيككن تيكنيك خصوص كاو بيولوڬي موليكولر، ڽن كاوه عموم كاو ڬابوڠ ڠن ميتودي بق ڬينتيكا ڠن بيوكيميا
سيستيماتيكا بيولوڬي ڽن كاوه ماورونو تنتڠ كانيكراڬمن بنتوق هوديڤ، ڬاوت بق واتياي ليڤه، اتوڤون واتياي جينواي دان هوبوڠن انتر مخلوق اوديڤ سيڤيڠ واتياي
سڤيسيايس بق فيلوڬينتيق ڠن تاكسا يڠ لياوبيه ماڽڠ دڤاولكو كاو ڤلاجري ايۏولوسي سيفاوت ﴿ماوساوجيه، كاراقتريستيق اناتومي اتو موليكولر﴾ ڠن ديثتريبوسي اورڬانيسمى ﴿بيوڬيوڬرافي
سيستيماتيكا بيولوڬي ڬاو كلاسيفيكاسيكن سڤيسيايس ڠاون لهياي چابڠ ترتاونتاي
سستماتيك ايکسڤيريمنتل ڬوءيدنتيفيكاسي ڠن ڬو كلاسيفيكاسيكن هيون سسواي ڠون اونيت ايۏولوسي يڠ توديري دري سڤسيس، سرتا كوڤونتڠن هيون ل ايۏولوسي ڽن كودرو
ڬاو جلسكن كانايكاراڬمن حياتي ڤلانيت ڠن اورڬانيسمى جيه
تاكسونومي ڽن كاوه باڬين دري سيستيماتيكا يڠ بركاءيتن ڠن توڤيق ﴿ا﴾ كاو ﴿د﴾ د اتاوه
نامون، لم ڤڠڬوناان موديرن، اوق ڽن مندوم جاوت ا اڠڬڤ سينونيم سابوه ڠن لاان
لادوم سيستم كلاايم ساڬا يڠ برلاكو سچارا خصوص ڠن هوبوڠن ملالوءي واتياي، دان ڽن جاوت كاو ايدينتيق داوڠاون فيلوڬينتيق، بروروسن سچارا لواه ڠن هيايراركي اورڬانيسمى يڠ ڬاوسيمڤولكن
كلاسيفيكاسي علميه ڽن كاوه الت بنتو لم منچاتت دان ڬاولڤور اينفورماسي بق علمووان لاان دان كاو اورياوڠ عوام
لم بيولوڬي، سڤيسيايس ڽن اونيت داسر كلاسيفيكاسي دان ڤريڠكت تاكسونومي سابوه اورڬانيسمى، سرتا اونيت كانيكراڬمن حياتي
لاان جيه، اهلي ڤلاياونتولوڬي ڬأوڤاكيك كونسيڤ كرونوسڤسيايس كرنا ريڤرودوك سا فوسيل هن جاوت ڬاو ڤاوريك سا
مندوم سڤيسيايس ﴿كچوالي ۏيروس﴾ ڬاو جوك دوا بوه نن ﴿بينوميال﴾
لاڬي چونتوه، بوا چونستريچتور ڽن كاوه ساله سابوه دري ڤاوت سڤيسيايس دري ڬينوس بوا، ڠن چونستريچتور جاوت كاو جولوكن سڤيسيايس
جاوت چيت، دانتارا اورڬانيسمى يڠ هاڽ ماوكاوين سچارا اسيك ساوال، كونسيڤ ماوكاوين رياوله، دان تيايڤ كلون برڤوتينسي مينروننونياون
سڤيسيايس دكالن دري جامياون اريستوتيليس سمڤ ابد كاو 18 سباڬي كاتڬوري تاوتاڤ يڠ جاوت د اتواي لم هيايراركي، لم جالا راياييوق بيوراد
ماڤهوم ڽن ثات جي ڤاولوه بق ابد كاو 20 ريت ڬينتيكا ڠن ايكولوڬي ڤوڤولسي
ارنس ماير ڬاو ڤاوتيكن اسولسي ريڤرودوك سا، تاڤي ڽواي لاڬاي كونسيڤ سڤيسيايس، تاڤي ڽواي، ڤايه ادق ڤيه هن موڠكن كاو اوجي
ميتودي ڽواي جي ڤاكيق كاو ميتودي كلاسيك كاو ڤاوتاونت سڤيسيايس، لاڬاي ڠن ليننااييوس واتي اواا تيوري ايۏولوسي
سباڬي اتورن ڤركتيس، اهلي ميكروبياولوڬي ڬاو ڤأڬاه بهوا جنيس بكتيري اتو ارچهايا ڠن اوروتن ڬن رنا ريبوسوم 16س لياوبيه هياي دري 97% سابوه ڠن لاان ڤاورلي ڬاو ڤريك سا ڠن هيبريدسي دنا-دنا كاو ڤوتوسكن ڤواي اوق ڽن ترماسوق كاو سڤيسيايس يڠ سابن ڤواي كن
ڤاوتواي موديرن ڬاڤاييوبندڠ ساجن اوروتن ڤاكيق ميتودي كومڤوتسي
داتاباسي برچودي اوف ليفي داتا شستم (بولد) ڽن ن اوروتن كودي باتڠ دن دري لوبه ١٩٠۔٠٠٠ سڤسيس
ماوساوجيه، لم ڤنليتيان يڠ ڬاو لاكوكن بق جامواي، ماورونو كاراقتر نوكليوتيد ڬاو ڤاكيق سڤيسيايس كلاديثتيق ڬاڤاييوهاسي هاسي يڠ ثات اكورت لم ڤاوتوري لهياو سڤيسيايس جامواي دري مندوم كونسيڤ يڠ ڬاو ماورونو.
تاڤي يڠ لاان ڬاوبلا ڤاوتواي يڠ ڽواي، ڠن ڬاڤاييوتيمبڠ ينفلسا تاكونومي يڠ ڬاو ڤاورينداه دان ماو لابلي ڤنداڠن يڠ برلاونن سباڬي كونسرۏاتيف تاكسونومي مڠكلاايم سچارا ڤوليتيس بيجقسان كاو ڤيسهكن سڤيسيايسدان ماوتوري ڤوڤولسي يڠ لياوبيه اوبيوت بق تيڠكت سڤيسيايس كرنا ڽواي برارتي اوق ڽن جاوت لياوبيه موده ڬاڤاييوتامڠ سباڬي ترانچم ڤونه لم دفتر ميره ااوچن دان جاوت كاو تاريق اوندڠ-اوندڠ دان ڤندانأن كونسرۏاسي
ماونيو علمووان بيومقصود بهوا سسواتو برلاكو كاو مندوم سڤيسيايس لم سابوه ڬينوس اوق ڽن ڬأوڤاكيك نن ڬينوس تنڤا نن اتو جولوكن خصوص
واتىى اينفورماسي لياوبيه لنجوت تروه بق جراوي هيڤوتيسيس جاوت ا ڤكوات اتو ا ساڠكل
ڬاوباڬي تاكسون جاوت كاو ببراڤ تاكسا، سيوريڠ ديقهياون بارو، ديقهياون ڤاوميسهن
اصطلاح قواسيسڤچيايس كادڠ ڬاو ڤاكي كاو انتيتس يڠ باڬه برمتسي لاڬاي ۏيروس
بق ايدينتيتس اينچين، واتياي اڠڬوتا ڤوڤولسي يڠ تواي لم رنتڠ ديثتريبوسي يڠ لواه سابي-سابي كاوين سيلڠ ڠن سوكسس تاڤي اڠڬوتا يڠ لياوبيه جياوه تن
سڤيسيايس اينچين يڠ ماونان ماوهاسي كن كأصوليتن كاو كونسيڤ سڤيسيايس ڤواي منتيڠ يڠ برڬنتوڠ بق اسولسي ريڤرودوك سا
سڤيسياسي ڽن بيوڬنتوڠ بق اوكورن اسولسي ريڤرودوك سا، اليرن ڬن ماو كورياوڠ
بكتيري جاوت ماوتوك ڤلاسميد ڠن بكتيري دري سڤيسيايس لاان، ترماسوق لادوم يڠ داوه كرابت جياوه لم دوماءين فيلوڬينتيق يڠ بربيدا، ڬاڤاييوڬيت اناليسيس هوبوڠن اوق ڽن كاو سوليت، دان ڬاڤاييولياوموه كونسيڤ سڤيسيايس بكتيري
كاڤاوناهن مسسل نا برباڬاي ڤاونييبب ترماسوق اكتيۏيتس ڬونيڠ بيوراڤوي، ڤروبهن اقليم، ڤروبهن كيميا لااوت ڠن اتموسفير، دان بق ڬيليرن جيه نا ايفيق راياييوق بق ايكولوڬي، اتموسفير، ڤرموكأن انواي دان ااي لم بومواي
لادوم ڤاوڠامت مڠكلاايم بهوا نا كونفليك يڠ ماولكت انتارا كايڠينن كاو ماڤهوم ڤروسيس سڤيسياسي دان كبوتوهن كاو ايدينتيفيكاسي ڠن مڠكاتڬوريكن
سابوه كاسوس كلاسيك بق اميريك اوتارا ڽن كاوه چيچم هنتو توتول اوتارا يڠ ڬاڤاييوليندوڠ يڠ برهيبريدسي ڠن چيچم هنتو توتول چاليفورنيا يڠ هان ڬاڤاييوليندوڠ دان چيچم هنتو يڠ ڬاولراڠ، ڽواي ك مڽببكن ڤرديبتن حكوم
سابيه بنتوق ڬاڤاييوبيدا ڠن ڬاوباڬيكن اوليه مندوم اڠڬوتا جيه، يڠ مودا ڬاڤاييوواريه واريثن ڤواي-ڤواي منتيڠ يڠ موڠكن اوق ڽن نا ميليكي دري اورياوڠ شيق اوق ڽن
جوه ڤاوتاوتاڤ ڬاڬسن هيايراركي كلاسيفيكاسي تاكسونومي برداسركن كاراقتريستيق يڠ جاوت ڬاو اماتي دان ڬاو مقصودكن كاو چرمينن اوديڤ عالم
جين بڤتيتي لامارچق، لم زوولوڬيچل ڤهيلوسوڤي طاان 1809، كاو ڬمبر ترنسمتسي سڤيسيايس، ڬاو اصولكن بهوا سڤيسيايس جاوت ماو اوبه دري واتياي كاو واتياي، ڠن ڤنڽيمڤڠن راديكل لم ڤميكيرن اريستوتيليس
ڬينوس ﴿جمع ڬينرا﴾ ڽن كاوه ڤريڠكت تاكسونومي يڠ ڤاوڬوناكن لم كلاسيفيكاسي بيولوڬيس اورڬانيسمى اوديڤ ڠن فوسيل سرتا ۏيروس
موسوجه، ڤنثرا ليو (سيڠا)، ڠن ڤنثرا اونچ (جاڬوءر) ڽن كوه دوا سڤسيس ل ݢينوس ڤنثرا
چونتوه بق بوتاني اداله هيبيسكوس ارنوتتيناس، سڤيسيايس ترتنتاي بق ڬينوس هيبيسكوس اصلي هاوااا.
نن-نن ڽڠ ن اداله نن يڠ دتربيتکن سسواي ڠن كودي انترناسيونل نومنكلاتور زولوݢي ڠون هنا دتکن اوليه کڤوتوسن سلنجوت جيه بق کوميسي انترناسيونل كو نومنكلاتور زولوݢي (چذن)؛ نن ڤاليڠ اواي اونتوق تكسون اڤ ڤون (ميسلنجه، ݢينوس) الوهڽن هاروس دڤيليه سباڬو نام ""ۏالد"" (ياءيتو، ساعت ڽو اتاو ڽڠ ديتريموڠ) كو تكسون يڠ ن برسڠکوتن۔"
دالم بوتاني، كونسيڤ نا يڠ سروڤا تتاڤي ڠن لابيل يڠ بيدا.
نامون، لي نن يڠ تله اتتڤكن ﴿بياساجيه سچارا هان سڠاج﴾ ك دوا اتاو ليبيه ڬينرا يڠ بربيدا.
ساله سابوه نن يڠ برارتي دوا حال يڠ بربيدا اداله هومونيم.
نامون، ڬينوس بق دالم سابوه كراجأن اجاوت مڽانداڠ نن علميه يڠ ايڤسو سباڬاي نن ڬينريك ﴿اتاو نن تاكسون بق ڤريڠكت لاان﴾ بق كراجأن يڠ دأتور اوليه كودي نومينكلاتور يڠ بيدا.
​​ميثلجيه، د انتارا ريڤتيل ﴿نون-اوڠڬس﴾، يڠ نا سكيتر 1180 ڬينرا، ڤاليڠ لياو ﴿>300﴾ منتيڠ نا 1 سڤيسيايس، ~360 نا انتارا 2 دان 4 سڤيسيايس، 260 نا 5-10 سڤيسيايس، ~200 نا 11– 50 سڤيسيايس، دان هاڽ 27 ڬينرا يڠ نا ليبيه دري 50 سڤيسيايس.
سڤسيس ڤت ڽڠ ايتاموڠ اودالم ݢينوس ڽڠ باچوت اربترر۔
ڤواي يڠ منجادي ميليق سابوه كلوارڬ—اتاو ميسي كلوارڬ يڠ اجلسكن هاروس ايكوي ڠن داصولكن دان ايڤاوتنتاي اوليه ڤارا اهلي تاكسونومي يڠ برڤركتيق.
سرڠ ثات هان ت كسڤاكتن يڠ ڤستي، ڠن اهلي تاكسونومي يڠ بربيدا ماسيڠ-ماسيڠ نيوچوك ڤوسيسي يڠ بربيدا.
ميچايل نوۏاچيك ﴿1986﴾ ڤاوتاموڠ اوقڽن بق ڤوسيسي يڠ سام.
هان اتورن أوبجيكتيف مڠڬمبركن ساله سابوه ڬله، تتاڤي كاو توري هيوان-هيوان كموڠكينن بسر نا كونسينسوس.
بق دالن بوتاني، ڬله جينواي جارڠ دبحث.
سچارا اينفورمال، فيلوم جاوت دأڠڬڤ سباڬا ڤڠلومڤوقن اورڬانيسمى برداسركن سڤيسياليساسي عموم رنچان توبوه
جادي فيلوم جاوت ديڬابوڠكن اتاو دڤيسه ميسي اوقڽن ساليڠ برهوبوڠن اتاو هان سام سكالي.
منوروت دفينيسي بودد ڠن جنسين، فيلوم ددفينيسيكن اوليه سابوه ڤراڠكت كاراقتر يڠ دميليكي مندوم اوليه ڤرواكيلنڽن يڠ منتوڠ هوديڤ.
نامون، كارنا دداسرکن بق کارکتر، ماڠت كو ت ترڤكن بق چاتتن فوسيل۔
نامون، موبوكتيكن بهوا فوسيل ڽن ترماسوق اودالم كولومڤوق مهکوتا فيلوم ڽن سوسه، كارونا هاروس ڬوتمڤلكن کارکتر ڽڠ اونيک كو سوب-ست كولومڤوق مهکوتا ڽن
تبايل ڽواي مڠيكوتي سيستم چاۏاليار-سميث يڠ برڤڠاروه ﴿مسكيڤون كونتروۏرسيال﴾ بق مڽامكن ""ڤلانتااي"" ڠن ارچهايڤلاستيدا، كلومڤوك يڠ مڠاندوڠ ۏيريدڤلانتااي دان ديۏيسي رهودوڤهيتا ڠن ڬلاوچوڤهيتا الڬ."
ديۏيسي ڤينوڤهيتا جاوت تا ڬوناكن كاو مندوم ڬيمنوسڤرماي ﴿ڽن ترماسوق سيكس، ڬينقڬو دان ڬنيتوڤهيتا﴾، اتاو كاو تومبوهن رونجوڠ منتوڠ لاڬي ڽواي.
ڤروتيستا اداله تاكسون ڤوليفيليتيق، يڠ كورڠ جاوت اتريموڠ اوليه اهلي بيولوڬي ماس جينواي درڤد د ماس يڠ كا.
چرل ليننااييوس ﴿1707-1778﴾ ملتقكن داسر باڬي تات نام بيولوڬي موديرن، يڠ جينواي حد ايتواي اوليه كودي تات نن بق طان 1735.
بق ثون ١٩٣٧ ايدووءرد چهتتون ڬوڤركنلكن ايستيله ""ڤروكاريوت"" ڠن ""وكاريوت"" كو جيت تابداكن اورڬانسم ڽو۔"
روبيرت وهيتتقار مڠاكوي كراجأن جامور سباڬا تمبهن
دوا بوه كراجأن يڠ ترسيسا، ڤروتيستا ڠن مونيرا، ترماسوق كولوني سلولر اونيسلولر ڠن سدرهان
بقدالم سيستم لاان لاڬاي سيستم ليموڠ كرجأن لينن مرڬوليس، تومبوهن يڠ جاوت ترماسوق تومبوهن دارت ﴿امبرياوڤهيتا﴾، ڠن ڤروتوچتيستا مميليقي دفينيسي يڠ ليبيه راياييوق.
كماجوان تيكنولوڬي جينواي دالم ميكروسكوڤ ايليكترون مموڠكينكن ڤميسهن چهروميستا بق كراجأن ڤلانتااي
اخك جيه، موڤادوم جنه ڤروتست ڽڠ هنا ميتوكوندريا ديتموكن۔
كرجاءن راياييوق ڽواي برتنتاڠن ڠن سوڤركيڠدوم مرياريوت، يڠ مڠلومڤوككن ليموڠ كيڠدوم اييوكارياوتيق لاان جيه ﴿انيماليا، ڤروتوزوا، فوڠي، ڤلانتااي دان چهروميستا﴾.
چاۏاليار-سميث هان لوم اتريموڠ ڤنتيڠڽ ڤمباڬين داسر اييوبچتيريا-ارچهايبچتيريا يڠ دكموكاكن اوليه ووايسي ڠن اوقلاان بن ددوكوڠ اوليه ڤنليتيان تربارواي.
چاۏاليار-سميث هان تريموڠ ڤرشرطان توجوان جيه اڬر تاكسا منجادي مونوفيليتيق ﴿""هولوفيليتيق"" دالم ترمينولوڬيڽ﴾ منجادي ۏليد."
كماجوان ستود فيلوڬينتيق مموڠكينكن چاۏاليار-سميث اونتوق مڽادري بهوا ساجيه مندوم فيلوم يڠ دأڠڬڤ سباڬا ارچهيزوانس ﴿يڠ دانتارا جيه اييوكارياوتا اميتوكوندريات ڤريميتيف﴾ سبنرڽ كلاييوه هانلي ميتوكوندريانيا سچارا سكوندر، بياساجيه ڠاون مڠوبهجيه منجادي اورڬنايل بارواي: هيدروڬينوسوم.
برداسركن بق ستود رنا لاڬاي ڽن، چرل ووايسي سميك جاوت دباڬي منجادي لهياي ديۏيسي راياييوق ڠون مڽبوتڽ سباڬا موديل "لهياي كراجأن اوتام" اتاو موديل "اوركيڠدوم".
ووسي ڬوباڬي ڤروكاريوتا (سيڬولوم ڽن دکلاسيفيکاسيکن سباڬو كيڠدوم مونر) جوت كو دوا بوه کلومڤوق، ڽڠ ديسبوت ايوبچتريا ڠون ارچهبچتري، ڬوبڽن ڬو تكنكن بهوا ن ل ڤربدأن ڬنتق انتارا کدوا کلومڤوق ڽن لاڬي انتارا ساله سابوه دأنتارا ڽن ڠن مندوم ايوكاريوت۔
اوقڽن برڤنداڤت بهوا يڠ جاوت كاو كلومڤوك مونوفيليتيق يڠ هاروس دتريموڠ سباڬاي ڤريڠكت فورمل بق كلاسيفيكاسي ڠن سمنتارا ڤندكتن جينواي سبلوم جيه هان ڤركتيس ﴿مڠهاروسكن ""سچارا هرفيه ڤولوهن كراجأن ءاييوكارياوتيق﴾ - جينواي منجادي موڠكين اونتوق ممباڬي اييوكارياوتا منجادي ببراڤ كلومڤوك لهياي يڠ موڠكين سمواڽ مونوفيليتيق""
"ڽواي ترباڬي اييوكارياوتا منجادي نم ""سوڤرڬروڤ" يڠ سابن
تومبوهن دأڠݢڤ برقرابة لبه جيوه ڠون هيون ڠون کولت
سيڤلوه ارڬومين يڠ مننتڠ ترماسوق فكتا بهواسجيه اوقڽن ڤاراسيت اينترسلولر اوبليڬت يڠ هان ميتابوليسمى ڠاون هن ممڤو بيريڤليكسي بق لوا سل عناڠ.
دوا حال ڤهون ڽن اداله مندوم مكروورڬانسم ڤروكاريوتك، اتاوا لادوم اورڬانسم برسل سابوه ڽڠ سل-سل جيه ن اينتي ڽڠ تردستورس اتاوا هن توريكت ممبرن
هالوفل، اورڬانسم يڠ تيموه سوبور بق ليڠکوڠن يڠ ثت ماسن، ڠون هيڤرترموفل، اورڬانسم يڠ تيموه سوبور بق ليڠکوڠن يڠ ثت سووم اداله چونتوه دري ارچهااا
سايناوبچتيريا ڠن ميكوڤلسما ڽن دوا كاوه چونتوه بكتيري
ايۏواولوسي ڽن ڤروبهن كاراقتريستيق ڤوڤولسي بيولوڬيس يڠ جاوت ڬاو ڤاو واريه دري ڬينراسي كاو ڬينراسي
ايۏولوسي كاوجاوت واتياي ڤروسيس ايۏولوسي لاڬاي سلك سا عالم ﴿تاومساوق سلك سا سيكسوال﴾ دان ڤاوڬيسيرن ڬينتيق بيوتيندق اتاوه ۏارياسي ڽواي، ڬاڤاييوهاسي كاراقتريستيق تاوتاونتاي جاوت لياوبيه عموم اتو لڠك لم سابوه ڤوڤولسي
تيوري علميه ملالوءي سلك سا عالم ڬاوسوسون سچارا ايندڤندن اوليه چرليس دروين ڠن الفريد روسسل وللاچ بق تيڠيه ابد كاو 19 دان ڬاو اورايكن لياوبيه رينچي لم بوكو دروين اون تيه اوريڬينس اوف سڤيچيايس
جادي لم ڬينراسي-ڬينراسي يڠ ماو اوروت اڠڬوتا-اڠڬوتا لم سابوه ڤوڤولسي لياوبيه موڠكن دڬنتواي اوليه كتورونن دري للوهور ڠن كاراقتريستيق يڠ لياوبيه اونتوڠ دان ڬاو موڠكن اوقڽن ماوتيهاون اوديڤ دان ماوكاوين بق ليڠكوڠن اوق ڽن كاودروايدرواي
چاتتن فوسيل منچاكوڤ ڤركمبڠن دري ڬرافيت بيوڬنيق اواا كاو فوسيل تيكاا ميكروب، كاو اورڬانيسمى مولتيسيلولير يڠ ممفوسيل
جيه ڬاوميتاا تنتڠ فينومينا عالم لم اصطلاح هوكوم فيسيك يڠ سابن كاو مندوم حال يڠ ضياوه دان يڠ هن ڤاوريلي كبرادان كاتڬوري عالم يڠ تاوتاڤ اتو تاتانن كوسميك الهي
كلاسيفيكاسي بيولوڬيس يڠ ڬاو ڤاوتوري اوليه چرل ليننااييوس بق طاان 1735 سچارا ايكسڤليسيت ڬاواكوا سيفاوت هيايراركيس هوبوبڬن سڤيسيايس، تاڤي منتيڠ ڬأوڤانداڠ سڤيسيايس سباڬاي تاوتاڤ لاڬاي رنچان الهي
اد-اد ڽواي ڬاو كوتوق اوليه ناتوراليس كاي سباڬي سڤيكولاسي يڠ هان دوكوڠن امڤيريس
سباڬيان ڬاڤاييوڠروه اوليه ان ايسي اون تيه ڤرينچيڤلي اوف ڤوڤولشن ﴿1798﴾ اوليه تومس روبيرت مالطاس، دروين ڬاو چاتت بهوا ڤرتوموهن ڤوڤولسي اكن مڠارح بق ڤرجواڠن كاو ايكسيستنسي دڤت ۏارياس يڠ ڬاڤاييواونتوڠ برلاكو تاڤي لادوم موسنه
دروين ڬاو ڤاوكمبڠ تيوري جيه تاونتڠ سلك سا عالم سيوجق طاان 1838 دان تيڠيه تاوموليه بوكو راياييوق جيه تاونتڠ مسئله ڽواي واتياي الفريد روسسل وللاچ ڬاو كيريم ۏرسي تيوري يڠ كاراڤ سابن بق طاان 1858
كاو ڽواي دروين ڬاو ڤاو كمبڠ تيوري ڤاوڠاينسيس سمنتارا
كاو ڤاوجله كيبن ۏاريان بارو ڽن نا، د ۏريس ڬاو ڤاوكمبڠ تيوري متسي يڠ ڬاڤاييورتق سيات انتارا اوق ڽواي يڠ ڬاوبلا تيوري ايۏولوسي دروين ڠن لادوم اهلي بيوميتريك يڠ برسكوتو ڠن د ۏريس
ڤوبليكسي ستروكتور دنا اوليه جاميس واتسون دان فرنچيس كريچق ڠن كونتريبوسي روسليند فرنكلين بق طاان 1953 ڬاڤاييوتوڽوق ميكانيسمى فيسيق كاو ڤاوواريه
بق طاان 1973، اهلي بيولوڬي ايۏولوسي تيهاودوسيوس دوبزهنسكاي تاوموليه بهوا هان لم بيولوڬي يڠ ڬاوتامڠ كاو اكاي كچوالي ڤنراڠن ايۏولوسي، كرنا كلإيه مڠوڠكڤ هوبوڠن دري فوان ضياوه اڬياي فكتا يڠ ڤوتوه-ڤوتوه لم سجاره عالم جاوت كاو توبوه ڤنجلسن يڠ كوهيرن ايلمي يڠ كأڬامبا دان ڬاڤريديك سا لهياو فكتا يڠ ڬاو اماتي تنتڠ اوديڤ بق ڤلانيت ڽواي
كومڤولن لياوڠكڤ سيفاوت-سيفاوت يڠ جاوت ڬاو اماتي يڠ ڬاوبنتوق ستروكتور ڠن ڤريلاكو سابوه اورڬانيسمى ڬاوساوبوت فينوتيڤ جيه
ماوساوجيه، كولت كچوكلاتن ماواساا دري اينتركسي انتر ڬينوتيڤ سيورياوڠ ڠن سينر مات اورواي، ك ماونان، كولت چوكلت ترڤاڤر مات اورواي ﴿تن سكين﴾ ڽن هان ا ترياون كاو كتورونن جيه
دنا ڽن بيوڤوليمر ڤڽڠ يڠ ترديري دري ڤاوت جنوس باس
باڬين دري موليكول دنا ڤاوتاونتاي اونيت فوڠسيونال توڠڬل ڬاوسبوت ڬن; ڬن يڠ بربيدا نا اوروتن باس يڠ بربيدا
ماونياي اوروتن دنا بق سابوه لوكوس برۏارياسي انتر اينديۏيدو، بنتوق يڠ بربيدا دري اوروتن ڽواي ڬاوساوبوت الل
نامون، سياتڽواي كوريسڤوندنسي سدرهان انتارا الل ڠن سابوه سيفاوت ماوبوايت لم لادوم كاسوس، سباڬيان راياييوق سيفاوت لياوبيه كومڤليك س دان ڬاوكنداليكن اوليه لوكوس سيفاوت كوانتيتتيف ﴿لادوم ڬن يڠ براينتركسي﴾
ميتيلسا دنا مننداا كروماتين، لواوڤ ميتابوليسمى منديري، ڤمبوڠكم ڬن اوليه انترفيرينسي رنا ڠن كونفورماسي لهياي دمنسي ڤروتيئن، لاڬاي ڤرياون ڽن دايره دڤت سيستم ڤاوواريه ايڤيڬينتيق كلاييوه ڬاوتومي بق تيڠكاوت اورڬانيسم
ماوساوجيه، ڤواريه ايكولوڬيس ملالوءي ڤروسيس كونستروكسي ريلوڠ ڬاو تاونتايكان اوليه اكتيۏيتس اورڬانيسمى يڠ ماواتواي دان ماو اولڠ بق ليڠكوڠن اوق ڽواي
مسكيڤون، ڬاڤاييوتوري كونستن ۏارياسي بارو ملالوءي متسي ڠن اليرن ڬن، سباڬيان راياييوق ڬينوم سڤيسيايس ايدينتيق بق مندوم اينديۏيدو سڤيسيايس ڽن
سباڬين رايوق ۏارياسي فنوتڤتق ل سابوه ڤوڤولاسي ڬوسوببكن اوليه ۏارياسي ݢينوتيڤ
ۏارياسي ڬاديه واتياي الل بارو تروه بق تيتيق فيكساسي واتياي نيوق ڬاديه دري ڤوڤولسي اتو ڠڬنتو الل للوهور من مندوم
واتي متسي ڬاو جاوت اوق ڽن جاوت ڬاو اوبه ڤرودوق ڬن، ڬاو چڬه ڬن برفوڠسي، اتو هن برفوڠسي ماوباچوت ڤيه
سالينن ايكسترا ڬن ڽن سومبر اوتام باهن منته يڠ ڬاوبوتوهكن كاو ايۏولوسي ڬن بارو
ڬن يڠ بارو جاوت احاصيلكن بق ڬن للوهور واتي سالينن دوڤليقت برمتسي دان ممڤروليه فوڠسي يڠ بارواي.
ڬينراسي ڬن بارواي ڤيه جاوت مليبتكن باڬين-باڬين يڠ اوبيت بق ببراڤ ڬن يڠ ددوڤليكسيكن ڠن فراڬمن-فراڬمن ڽواي ألوإيهڽن برڬابوڠ لوم كاوجاوت ممبنتوق كومبيناسي يڠ بارواي ڠن فوڠسي-فوڠسي بارواي.
ريكومبيناسي دان رياسسورتمنت هنمڠوبه فريكوينسي الل، ملاءينكن جياوبه الل ڤت تاوه يڠ تركايت ساتو سام لاان، مڠحاصيلكن كتورونن ڠن كومبيناسي الل يڠ بارواي.
كروڬيان اواا اداله بهوا بق سڤيسيايس دمورفيق سيكسوال جاوت سابوه منتوڠ دري دوا بوه جنيس كلامين يڠ جاوت ملاهيركن انياوق.
كاوهڽن ريڤرودوك سا سيكسوال اداله چارا ريڤرودوك سا يڠ ليبيه عموم د انتارا اييوكارياوتا ڠن اورڬانيسمى مولتيسيلولير.
ترنسفير ڬن انتر سڤيسيايس ترماسوق بق ڤمبنتوقن اورڬانيسمى هيبريد ڠن ترنسفير ڬن هوريزونتل.
ترنسفير هوريزونتل ڬن نيبق بكتيري ك اييوكارياوتا سڤرتي راڬي ساچچروميچس چيريۏيسياي ڠن كومبڠ كاچڠ اذكي چللوسوبروچوس چينينسيس كلاييوه ايڤاولكو.
صفة يڠ هان سابن ڬاوبي تيڠكت كلڠسوڠن هوديڤ ڠن ريڤرودوك سا يڠ بربيدا ﴿كچوچوكان دفيرنسيال﴾
عقيبةجيه، اورڬانيسمى ڠن چيري-چيري يڠ ابياي اوقڽن كاوڠڬولان اتس ڤسايڠ اوقجيه ليبيه جاوت موراسكن چيري-چيري مريك ك ڬينراسي يڠ اكن داتڠ دبنديڠكن ڠن صفة-صفة يڠ هان ممبريكن كاونتوڠن سام سكالي.
كونسيڤ سينترال سلك سا عالم اداله كچوچوكان ايۏولوسياونير ساله سابوه اورڬانيسمى
ميسياي سواتو اورڬانيسمى جاوت جيه برتاهن هيديڤ ڠاون ڬوايت دان بيريڤرودوكسي لاجو ، تتاڤي كتورونن جيه باچوت اوبيت ڠن لياومه كاو برتاهن هوديڤ، اورڬانيسمى ڽواي اكن اايبي كونتريبوسي ڬينتيق باچوت كاو ڬينراسي يڠ اكن داتڠ ڠاون دمكين جاوت نا باڬي كبوڬارن يڠ رنده.
چونتوه جيه صفة يڠ جاوت تا تيڠكتكن كبوڬارن اداله ڤنيڠكتن كلڠسوڠن هيديڤ ڠاون ڤنيڠكتن فيكونديتس.
ميسياي لڠي ڽن اره سلك سا هان ترباليق داوڠان چارا ڽواي صفة-صفة يڠ ك ڬادوإيه د ماس يڠ ك موڠكين هان بيريۏولوسي لوم اودالم بنتوق يڠ ايدينتيق ﴿كلاييون بق حكوم دوللو﴾.
يڠ ڤرتام اداله سلك سا جيه ترارح، يڠ مروڤاكن ڤرڬيسيرن نيلاي رات-رات سابوه صفة بق واتي ك واتي ميثلجيه كاوچونتوه، اورڬانيسمى ڤاورلاهن لاهن جاوت ليبيه ڤڽڠ.
اخياي ڽن، دالم تا منستابيلكن نا سلك سا ترهادڤ نيلاي صفة ايكستريم بق كدوا اوجوڠجيه، يڠ جاوت مڽببكن ڤنورونن ۏاريانس د سكيتر نيلاي رات-رات دان بركورڠ جيه كراڬمن تڽواي
ڤماهمن يڠ ليبيه لواه تنتڠ عالم ڽواي مموڠكينكن ڤارا علمووان جاوت مڠڬمبركن كقواتن-كقواتن ترتاونتاي يڠ، سام-سام، ترديري بق سلك سا عالم.
نامون، تيڠكت ريكومبيناسي جيه باچوت ﴿كيرا-كيرا دوا كجادين ڤر كروموسوم ڤر ڬينراسي
سكومڤولن الل يڠ بياسا جيه دواريثكن بقدالم سابوه كلومڤوك دسبوت هاڤلوتيڤ.
ڤرڬيسيرن اين هان برجالن لي واتياي الل اخياي جيه منجادي تتڤ، ڤواي دڠياون چارا مڠهيلڠ دري ڤوڤولسي اتاو يا ڬنتواي الل لاان مندوم.
تيوري نيترال ايۏولوسي موليكولر مڠوسولكن بهوا سباڬيان بسر ڤروبهن جيه ايۏولوسياونير اداله حاصيل بق فيكساسي متسي نيترال اوليه ڤرڬيسيرن ڬينتيق.
نامون، ڽواي دڠياون ۏرسي يڠ بارواي دان لبيه ددوكوڠ بق موديل ڽواي اداله تيوري يڠ همڤير نيترال، يڠ ڤت متسي سچارا ايفيقتيف نيترال اودالن ڤوڤولسي اوبيوت هان تاونت نيترال بق ڤوڤولسي يڠ راياييوق.
جومله اينديۏيدو بق سابوه ڤوڤولسي هان كريتيس، ملاءينكن اوكورن جيه يڠ ايتري سباڬا اوكورن ڤوڤولسي ايفيقتيف.
نا ڤو هن اداڽ اليرن ڬن سچارا منداسر جاوت ايروبه جالن ايۏولوسي جيه
ارڬومن تکنن ڽڠ برلاونن ڽو ك ترب ايڬوناكن اونتوق موڠاباءيكن كموڠكنن کچندروڠن انترنل بق ايۏولوسي، سمڤق ايرا مولكولر ڬو دوروڠ مينت بارو بق ايۏولوسي نترل۔
ميثلنجيه بياس متسي سريڠ ايڤسو بق موديل ڤڠڬوناان كودون.
ڤنڽيسيڤن يڠ بربيدا ۏس بياس ڤڠهاڤوسن بق تاكسا يڠ بربيدا جاوت مڽببكن ايۏولوسي اوكورن ڬينوم يڠ هان سابن.
ڤميكيرن كونتيمڤورير تنتڠ ڤران بياس متسي اتيجونكوككن تيوري يڠ بربيدا ڠاون تيوري حالداني دان فيسهير
اورڬانيسمى ڤيه جاوت منڠڬاڤي سلك سا ڠاون بكرجا سام سابوه سام لاان بياساجيه دڠياون بنتو كرابت اوقڽن اتاو ترليبت اودالم سيمبيوسيس يڠ ساليڠ مڠونتوڠكن.
مكروايۏولوسي مڠاچو بق ايۏولوسي يڠ ترجادي بق اتاوه تيڠكت سڤيسيايس، خصوص جيه سڤيسياسي دان كڤونهن; سداڠكن ميكروايۏولوسي مڠاچو بق ڤروبهن ايۏولوسياونير يڠ لبيه اوبيوت جوملهجيه دالم سابوه سڤيسيايس اتاو ڤوڤولسي، خصوص بق ڤرڬيسيرن فريكوينسي ڠاون ادڤتاسي الل.
نامون، دالم مكروايۏولوسي ڽواي، مندوم چيري سڤيسيايس جاوت دكاتاكن ڤنتيڠ.
"كسالهڤاهمن يڠ عموم ترجادي اداله بهوا ايۏولوسي نا توجوان، رنچان بق جڠك ڤنجڠ اتاو كچندروڠن باواان كاو ""كماجوان"، لاڬاي يڠ داوڠكڤكن بق كڤرچايأن لاڬي اورتوڬينيسيس ڠاون ايۏولوسياونيسمى; نامون سچارا رياليستيس، ايۏولوسي هان توجوان جڠك ڤڽڠ دان هان تاونتاي جاوت كاو مڠحاصيلكن كومڤليك ساتس يڠ ليبيه ڬاوت"
اصطلاح ادڤتاسي جاوت مروجوق بق سابوه صفة يڠ ڤنتيڠ باڬي كلڠسوڠن هوديڤ سواتو اورڬانيسمى.
صفة ادڤتيف اداله اسڤيك بق ڤول ڤركمبڠن اورڬانيسمى يڠ منيڠكتكن اورڬانيسمى ڽن جاوت كاوبرتاهن هوديڤ ڠاون بيريڤرودوكسي.
چونتوه منچولوق لاينڽ اداله بكتيري ايسچيريچيا چولي يڠ مڠمبڠكن كممڤوان ڠاون مڠڬوناكن اسم سيترت سباڬا نوتريسي بق ڤرچوبأن لابوراتورياوم جڠك ڤڽڠ، فلاۏوبچترياوم مڠمبڠكن انزيم بارواي يڠ مموڠكينكن بكتيري ڽواي تومبوه بق ڤرودوق سمڤيڠن دري ڤمبواتن نيلون، ڠاون تانوه بكتيري سفيڠوبيوم مڠمبڠكن جالور ميتابوليسمى يڠ بارواي يڠ مندڬرادسي ڤستيسيدا سينتتيس ڤينتاچهلوروفينول.
عاقبة جيه، ستروکتر ڠون اورݢانيساسي انترنل ڽڠ سابن جوت مميليکي فوڠسي ڽڠ بربدا ل اورڬانسم ترکاءيت۔
نامون، كارنا مندوم اورڬانيسمى هوديڤ تركايت سمڤأي باتس يڠ ايڤاوتنتاي، بهكن اورڬن يڠ تمڤقجيه لاڬي نا باچوت اتاو ڤيه هن سام سكالي مميليقي كسامان ستروكتورل، لاڬاي مات ارتروڤودا، چومي-چومي ڠاون ۏرتبراتا، اتاو توڠكاي دان سايڤ ارتروڤودا ۏرتبراتا، جاوت ك برڬنتوڠ بق سابوه سيت يڠ سابن. ڬن هومولوڬ يڠ مڠونترول ڤراكيتن ڠاون فوڠسي جيه; ڽواي دسبوت هومولوڬي مندالم.
چونتوه جيه ترماسوق ڤسيودوڬان، سيسا-سيسا مات يڠ هان برفوڠسي بق اڠكاوت بوتا يڠ تيڠڬل اودالم ڬوا، سايڤ بق بوروڠ يڠ هنجاوت تربڠ، تولڠ ڤيڠڬول بق ڤاوس ڠاون اولاو دان چيري-چيري سيكسوال بق اورڬانيسمى يڠ بيريڤرودوكسي ملالوءي ريڤرودوك سا اسيك ساوال.
ساله سابوه چونتوهجيه اداله كادال افريك هولسڤيس ڬوانثيري، يڠ مڠمبڠكن اولاي جيه يڠ ساڠت داتار سباڬاي برسمبوڽي اودالم چلاه-چلاه، لاڬاي جاوت ڬيتڽواي ڠينڬ داوڠاون تا كالو كرابت دكتجيه.
چونتوه لاان اداله ڤركروتن انزيم دري ڬليكوليسيس دان ميتابوليسمى زينوبيوتيك جاوت كفوڠسي سباڬاي ڤروتيئن ستروكتورل يڠ دسبوت كريستالين اودالم لنسا مات اورڬانيسمى.
ستود-ستود ڽواي منونجوقكن بهوا ايۏولوسي جاوت بروبه ڤركمبڠن مڠحاصيلكن ستروكتور يڠ بارواي لاڬي ستروكتور تولڠ امبرياو يڠ بركمبڠ جاوت كاو رهنڬ بق هيوان لاان اڬر ممبنتوق باڬين نيبق تليڠا تڠه ك ماماليا.
ڤروبهن بق سڤيسيايس كدوا ڽواي، مڽببكن ادڤتاسي يڠ بارواي بق سڤيسيايس ڤرتام.
ميثلجيه، نا كرجاسام يڠ ايكستريم انتارا تانمن ڠاون جامور ميكوريز يڠ تومبوه د اكر جيه دان ممبنتو تانمن مڽراڤ نوتريسي دري تانوه.
كوعليسي انتارا اورڬانيسمى ڠاون سڤيسيايس يڠ سابن ڤيه تله بيريۏولوسي
د سينو، سيل سوماتق مورسڤونس سڽل سڤيسيفيک ڽڠ مڠنستروكسيكن سلڽن ڤاجن ڬوتيموه، تتڤ لاڬ سوت، اتاوا مات۔
نا لياو ثات چارا جاوت تا دفينيسيكن كونسيڤ ""سڤيسيايس
ترلڤس دري كراڬمن ڽن كونسيڤ برباڬاي سڤيسيايس ڽواي جاوت دتمڤتكن او دالم ساله سابوه دري لهياي ڤندكتن فيلوسوفيس يڠ لواه: كاوين سيلڠ، ايكولوڬي ڠاون فيلوڬينتيق.
مسكيڤون ڤڠڬوناان جيه لواه دان جڠك ترب، بسچ لاڬاي يڠ لاان كاون تنڤا كونتروۏرسي، ميثل جيه كارنا كونسيڤ ڽواي هنجاوتت دتراڤكن بق ڤروكارياوتا، دان دسبوت مسئله سڤيسيايس.
اليرن ڬن جاوت ممڤرلمبت ڤروسيس ڽواي دڠياون مڽيباركن ۏاريان ڬينتيق يڠ بارواي كاو ڤوڤولسي لاان
بق حال ڽو ، سڤسيس ڽڠ برقرابة تو جوت سچارا تراتور كاوين سيلڠ، تتاڤي هبريدا اکن ديسلكس دان سڤسيس ڽن اکن توتڤ بربدا
سڤيسياسي يڠ كلاييوه دأمتي ببراڤ كالي د باوه كوندسي لابوراتورياوم يڠ تركندالي ﴿ليهت ايكسڤيريمن لابوراتورياوم سڤيسياسي﴾ ڠاون بق عالم
يڠ ڤاليڠ عموم بق هيوين اداله سڤيسياسي الوڤتريك، يڠ ترجادي بق ڤوڤولسي يڠ اواا جيه تريسولسي سچارا ڬيوڬرافيس، لاڬي بق چونتوه فراڬمنتاسي هابيتت اتاو ميڬراسي.
مودوس سڤيسياسي كدوا اداله سڤيسياسي ڤريڤتريك، يڠ ترجادي اڤابيلا نا ڤوڤولسي باچوت اورڬانيسمى منجادي تريسولسي بق ليڠكوڠن بارواي.
مودوس كله اداله سڤسياسي ڤاراڤترك۔
عموم جيه حال ڽواي ترجادي اڤابيلا تله نا ڤروبهن دراستيس بق ليڠكوڠن اودالم هابيتت سڤيسيايس ايندوق.
سلك سا ترهادڤ كاوين سيلڠ ڠاون ڤوڤولسي تتوا ڤيكا لوڬم مڠحاصيلكن ڤروبهن برتاهڤ بق دالم وقتو بربوڠوڠ تاهن لوڬم، يڠ اخياي جيه مڠحاصيلكن اسولسي ريڤرودوك سا يڠ لڠكڤ.
بنتوق ڽواي جارڠ ترجادي كارنا سجومله كچيل اليرن ڬن جاوت مڠهيلڠكن ڤربيداان ڬينتيق بق باڬين-باڬين دري سابوه ڤوڤولسي.
حال ڽواي هن عموم ترجادي بق هيوين هيبريد كارنا بياسا جيه ستيريل.
حال ڽواي مموڠكينكن كروموسوم دري مندوم سڤيسيايس ايندوق جاوت كاو ممبنتوق ڤاسڠن يڠ چوچوك سلاما مياوسيس، كارنا تيايڤ-تيايڤ كروموسوم بق اورياوڠ توه كلاييوه ترواكيلكن سيڤسڠ.
ميمڠ، ڤڠڬندأن كروموسوم دالم سابوه سڤيسيايس موڠكين مروڤاكن ڤڽباب عموم اسولسي ريڤرودوك سا، كارنا ستڠه لم بق روموسوم يڠ برليڤت ڬندا هن موڠكن ترتنديڠي واتياي بركمبڠ بياق داوڠاون اورڬانيسمى يڠ هن برليڤت ڬندا.
همڤير مندوم سڤيسيايس هيوان ڠاون تومبوهن يڠ نا ڤرنه هيدوڤ بق بومو جينواي حد كلاييوه ڤونه، دان كڤونهن تمڤق جيه مروڤاكن نصيب اخياي مندوم سڤيسيايس.
ترلڤه ڠن ڤرکيراءن كڤوناهن ڽڠ تروه لبه دري ٩٩ ڤرسين بق مندوم سڤسيس يڠ ثوم اودڤ بق بومو ڽو، سکيتر ١ تريليون سڤسيس ڽڠ ديڤركيراكن ن نيبق بومو ڽو جينو هاڽله سڤرسريب دري سابوه ڤرسين يڠ تله ايجلسكن۔
بوقتي هن تربنتهكن ڤاليڠ اواا كهيدوڤن بق بومو برأصل ليبيه كورڠ 3،5 ميليار طان يڠ ك ليوات، سلاما ايرا اياوارچهيان كلاييوه كراق ڬيولوڬيس مولاي ممادت هاديان اياون چاير سيڬولومڽن.
"مڠومنتاري تموان علموان أستراليا، ستيفين بلاءير هيدڬيس منوليس، ""ميسياي كهيدوڤن مونچول ريلاتيف باڬه بق بومو مك ڽن جاوت كاو بق عالم سمستا."""
ڤركيرأن جومله سڤيسيايس بومو جينواي بركيسر انتارا 10 جوت هيڠڬ 14 جوت، يڠ تاوه سكيتر 1،9 جوت دڤركيراكن كلاييوه هيبوه نن دان 1،6 جوت ددوكومنتاسيكن اودالم داتابيس ڤوست هيڠڬ جينواي حد مڽيساكن ستيدقڽ 80 ڤرسن سيڬولوم دجلسكن.
كتورونن عموم اورڬانيسمى واتي اواا فون دسيمڤولكن بق ڤاوت فكتا سدرهان تنتڠ اورڬانيسمى: ڤرتام، اوقڽن نا ديثتريبوسي ڬيوڬرافيس يڠ هنجاوت دجلسكن اوليه ادڤتاسي لوكل.
كاو ڤاوت، اورڬانيسمى جاوت تا كلاسيفيكاسيكن مڠڬوناكن ڤرسامأن ڽواي اودالم كلومڤوك هيايراركي برسارڠ، ميريڤ ڠن كايياي كلوارڬ.
ڤنداڠن ڽواي برأصل بق اد يڠ دسبوتكن سچارا سيڠكت اوليه دروين الاوهڽن دتيڠڬلكن.
دڠن ممبنديڠكن اناتومي سڤيسيايس موديرن ڠن سڤيسيايس ڤونه، اهلي ڤلاياونتولوڬي جاوت مڽيمڤولكن ڬرإيه كتورونن سڤيسيايس ترسبوت.
بارواي جينواي حد بوقتي كتورونن يڠ سابن كلاييوه اجق بق ستود كسامان بيوكيميا انتارا اورڬانيسمى.
سل اييوكارياوتيق مونچول انتارا 1،6 دان 2،7 ميليار طان يڠ كلايوات.
سراڤن لاان اورڬانيسمى لاڬاي سايناوبچتيريال ڬاوساوبابكن ڤمبنتوايكان كلوروڤلس بق الڬ ڠن بوڠوڠ
بق بولون جانواري ٢٠١٦، ڤارا علموان ڬولاڤوركن بهو، سکيتر ٨٠٠ جوتا ثون اوليكوت، ڤراوبهن ڬنتق اوبوت ل سابوه موليقول ڽڠ ڬوسبوت ڬك-ڤد موموڠكنكن اورڬانسم اونتوق ڬومينه دري اورڬانسم سيل توڠݢل كو ساله سابوه دري لهو سيل
لادوم ڤميچو برتوه كمبرياوم كلإيه ڬاوسوسون، ترماسوق اكومولاسي اوكسيڬن بق اتموسفير دري فوتوسينتيسيس
سلك سا يڬ د ڤاوڬيت ڽن كاوه سلك سا سيفاوت-سيفاوت يڠ ڬاو سيوڠاجا لم سابوه ڤوڤولسي اورڬانيسمى
ڤروتين ڠن سيفوت يڠ برهرݢ كاله ڬو ايۏولوسي ليوات ڤوترن موتاسي ڠون سلكس ڽڠ براولڠ (موسو جيه اينزيم يڠ ڠو موديفيكاسي ڠن انتيبودي بارو) ل ڤروسيس يڠ ڬو سبوت ايۏولوسي تراره
ماوكاوين ڠن لادوم ڤوڤولسي اييوڠكيت بوتا ڽواي ڬاوحاصيلكن لادوم كتورونن ڠن مات يڠ برفوڠسي، كارن متسي يڠ بربيدا كلإيه ترجادي بق ڤوڤولسي تريسولسي يڠ كلإيه ڬاو ايۏولوسي بق ڬوه يڠ بربيدا
لادوم ڤاونياقيت مأنسي كن فينومينا ستاتيس، تاڤي جاوت ڬاو ايۏولوسي
نا كموڠكينن بهوا تڽواي ڬاوهادڤي اخي دري ايفيقتيۏيتس اوديڤ، لادوم راياييوق انتيبيوتيك يڠ ترسديا دان ممڤريديقسي ايۏولوسي دان كممڤوان بيريۏولوسي ڤاتوڬن تڽواي دان ڬاو رانچڠ ستراتيڬي كاو ڤاولمبت اتو ڬاوهيندري ڤاورلي ايلمي يڠ لياوبيه دالم تنتڠ كقواتن ايۏولوسي بق تيڠكت موليكولر
جيه ڬوناكن ستراتيڬي ايۏولوسي كاو ڤچهكن مسئله ريكياسا يڠ كومڤليك س
بق لادوم نڠڬرواي، اوتام جيه اميريك سريكت، كتأڬاڠن انتارا ساءين س ڠن اڬام كلإيه مميچو كونتروۏرسي ڤنچيڤتأن-ايۏولوسي جينواي، كونفليك اڬام يڠ فوكوس بق ڤوليتيك ڠن ڤنديديقن ڤوبليك
کڤوتوسن ڤڠاديلن ليڠکوڤ ثون ١٩٢٥ ڬوسوببكن سوبجيک جوت كو ساڠت لڠک بق بوکو تيک‌س بيولوݢي سيکوندر امريك سولاما سابوه ݢنراسي، تاڤي سچارا برتاهڤ ڽن ڬو ڤوتوري لوم سوروتا ڬولندوڠ سچارا هوكوم دوڠون کڤوتوسن ايڤڤرسون ۏ۔ اركنسس ١٩٦٨
سىلىكسي عالم ڽن ڤربيداان كلڠسوڠن اوديڤ ڠن ريڤرودوك سا اينديۏيدو كارنا بيدا فينوتيڤ
ۏارياسي ن ل مندوم ڤوڤولاسي اورڬانسم
ليڠكوڠن ڬينوم ماوليڤوتي موليكولر لم سل، سل لاان، اينديۏيدو لاان، ڤوڤولسي، سڤيسيايس، ڠن ليڠكوڠن ابيوتيق
سلكس عالم ڽن لندسن بيولوݢي مودرن
كونسيڤ سلك سا عالم اوااجيه بركاومبڠ تنڤا نا تيوري هيريدتاس يڠ ۏليد; واتي دروين توليه، ساءين س ڬلوم كاومبڠكن تيوري ڬينتيكا موديرن
ارڬومين كلاسيك ڬاڤاييوتوري لوم بق ابد كاو 18 اوليه ڤيارري لواواس ماوڤرتويس ڠن لاان جيه، ترماسوق نيك دروين، ايراسموس دروين
كاو ماوهاسي تيوري ڽواي ڤاونيڠكت كاوسدرن اكن سكالا راياييوق واتياي ڬيولوڬيس دان ڤاوڬيت اتاماوڠ اكاي ڬاڬسن بهوا ڤروبهن اوبيوت يڠ كاراڤ هن داوه لم ڬينراسي يڠ ماو اوروت جاوت ماوهاسيكن كونسيكوينسي بق سكالا ڤربيداان انتر سڤيسيايس
"جيه تيڠيه لم ڤروسيس تموليه بوكو راياييوق كاو ڤريسنتسي كن ڤنليتيان جيه واتياي ناتوراليس الفريد روسسل وللاچ سچارا ايندڤندن ڬاوڤهامي ڤرينسيڤ ڽن ڠن مڠڬمبركنڽ لم سابوه اساا يڠ جيه كيريم ك دروين كاو دڤاوتروس ك چرليس لييلل"
لم ايديسي كاو 3 طاان 1861، دروين مڠاكوي بهوا اورياون لاان لاڬاي ويلليام چرليس ويلس بق طاان 1813، ڠن ڤتريچق متتيهو بق طاان 1831 كلاييوه مڠوسولكن ڬاڬسن سروڤا، تاڤي تن د ڤاوكاومبڠ اتاو ممڤريسنتسيكنڽ لم ڤوبليكسي علميه يڠ تركنل
لم سابوه سورت كاو چرليس لييلل بج بولاون سيڤتيمبر 1860، دروين تاوله ڬأوڤاك اصطلاح "سلك سا عالم"، لياوبيه ميليه اصطلاح "ڤلستارين عالم"
نامون، سلك سا عالم تاوتاڤ كونتروۏرسيال سباڬاي سواتو ميكانيسمى، لادوم كرنا ڬأواڠڬڤ ترلالو لياوموه كاو جلسكن كيسرن كاراقتريستيق اورڬانيسمى اوديڤ يڠ ا ڤاو امت، ڠن لادوم لوم كرنا بهكن ڤارا ڤندوكوڠ ايۏولوسي منولق كرياوه "هن تاونتاي" ڠن نون-صفة ڤروڬريسيف، ريسڤون يڠ ڬاوچيريكن سباڬاي سابوه-سابوه جيه همبتن ڤلاڠ سيڬنيفيكن تاوهادڤ ڤنريمأن ڬاڬسن
ڠ اينتڬراسي اواا ابد كاو 20 ايۏولوسي داوڠاون حكوم واريه مندل، يڠ ڬاوسبوت سينتيسيس موديرن، لادوم علمووان عموم جيه تاوريمڠ سلك سا عالم
ج. ب. س. حالداني ڬاڤاييوتوري كونسيڤ "بياي" سلك سا عالم
نامون، سلك سا عالم ڽن "بوتياوت" لم ارتي بهوا ڤروبهن فينوتيڤ جاوت ڬاو بي كاونتوڠن ريڤرودوك سا تاڤاييولياوه دري ڤواي سيفاوت ڽن دڤاوواريه اتو هن
جك سيفاوت-سيفاوت يڠ ڬاوبي كاونتوڠن ريڤرودوقتيف بق اينديۏيدو- اينديۏيدو ڽواي چيت جاوت دڤاوواريه، ياايت، ڬاڤاييوترياون دري مق كاو انياوق جيه، مك اكن نا ريڤرودوك سا دفيرنسيال، ياايت ڤروڤورسي كلينچي باڬه اتو الڬ ايفيسيان يڠ باچوت لياوبيه ڤڽڠ بق ڬينراسي
ڽواي ڬاوبي كسن توجوان، تتاڤي لم سلك سا عالم هان ڤيليهن يڠ ڬاو سڠاج
ڽواي ڬاو جوك ڠڠت ڤاوورنا ڬلڤ كسمڤتن يڠ لياوبيه ڬاوت كاو برتاهن اوديڤ كاو ماوهاسيكن كتورونن بيوورنا ڬلڤ، دان توك ليمياوڠ ڤلوه طاان سجق ڠڠت ڬلڤ فوان يڠ ا دروڤ، كاراڤ مندوم ڠڠت بق ايندوستري منچيستير بيوورنا ڬلڤ
مڽو سابوه اورڬانسم اودڤ سيتيڠوه دري اومو سڤسيسڽ ڽڠ لن، تاڤي ن کتورونن دوا ڬو لوبه لهو ڽڠ اودڤ هيڠݢ ديواس، ݢين جيه جوت لوبه عموم ل ڤوڤولاسي ديواس بق ݢنراسي اوكو
ڤمبيداان هاروس دڤاوڬيت انتارا كونسيڤ "سورۏيۏال اوف تيه فيتتست" ڠن "ڤنيڠكتن كبوڬارن"
هلداني ڬوسوبوت ڤروسيس ڽو "سوبستيتوس" اتاوا ڽڠ لبه عموم دالم بيولوݢي، ڽو ڬوسبوت "فيكاساس"
ڤروبابيليتاس متسي لابا اجيه ايڤڬيوت بق ڤادوم اڠڬوتا جيه مكجيه ڤوڤولسي اايميأڬانتوڠ بق جومبلاه توتل جيهيل داوجي له ۏاريان ڽن .
ليدلم داييوجي ڽواي دايق له اسواي توبوه ڽنكاوه اجيه ايموايمات بق حاصيل اولڠڬنجيه ۏاريان ڽن اڬر ۏاريان بارواي ڽن ايتبيايت د دايره كونسين اوبتڽ يڠ ليبيه راياييوق.
ايكسڤيريميم اوداراجيه جڠكوقت جيه ڤڽڠ اي. چولي كلاسيك ريچر لنسكي ڽن چونتوه ادڤتاسي اايدلم ولايهڽم اڬر كومڤتيتيف جيه ﴿ڽنكاوه له ايڤاوتيڠكت لوم بادنجيه تريڤ سورۏيۏال اوف تيه فيتتست﴾.
سلك سا ڤاوڠاڠڬو يڠ هان عموم چيت ماوبوت سأولم ڤريود ترنسيسي واتياي مودي جينواي كورياوڠ اوڤتيمل، تاڤي جاوت اوبه صفة بق لياوبيه دري سابوه اره
لادوم اهلي بيولوڬي توك توري دوا جنيس; سلك سا ۏيابيليتس ﴿اتاو كاولڠسوڠن اوديڤ﴾، يڠ بيوتيندق كاو ڤاونيڠكت تيڠكت ريڤرودوك سا، مڠوڠت كاولڠسوڠن اوديڤ
لم سيوليكسي كاوربت ڠن كونفليك اينترڬينوميك سلك سا تيڠكاوت ڬن ڬاو جوك ڤنجلسن يڠ لياوبيه تأوڤات تنتڠ ڤروسيس يڠ منداساريڽ
سلك سا ايكولوڬيس ڽن سلك سا عالم ملالوءي چارا اڤڤون سلاين سلك سا سيكسوال، لاڬاي سلك سا كرابت، كومڤتيسي ڠن ڤمبونوهن بايي
نامون، بق لادوم سڤيسيايس، ڤيليهن ڤاسڠن تراوتما ڬاو لاكوكن اوليه جنتن، لاڬي بق لادوم اييوڠكيت دري فاميلي شڠنتهيداي
سيوجق ڬاو تومياي ڤينيسيلين بق طاان 1928، انتيبيوتيك ك ڬاوڬوناكن كاو لاون ڤاونياقيت بكتيري
ۏارياسي ڬينتيق ڽن حاصيل دري متسي، ريكومبيناسي ڬينتيق دان ڤروبهن كارياوتيڤ ﴿جومله، بنتوايك، اوكورن، ڠن سوسونن انترنل كروموسوم﴾
نامون، لهياو متسي بق دنا نون-چوديڠ نا ايفيق ڤاورياوله
ڤروبهن ڽواي سيوريڠ نا ايفيق راياييوق بق فينوتيڤ اينديۏيدو كارنا اوق ڽن ڠتاوي فوڠسي مندوم ڬن يڠ لاان
واتي متسي لاڬي ڽن، ڬاو ڤاوهاسي كبوڬارن يڠ لياوبيه ماڽڠ، سلك سا عالم ڬالق كاو فينوتيڤ لاڬي ڽواي دان سيفاوت بارو ماونييبر لم ڤوڤولسي
تاڤي، ڬاوروڤاجيه حقايكات دري كونسيڤ سڤيسيايس بهوا هيبريد ڬاوڤيليه كاو لاون، تاونتڠ، ايۏولوسي اسولسي ريڤرودوقتيف، سابوه مسئله يڠ ڬاو اكوا دروين
فينوتيڤ ڬاو تاونتاي كن اوليه سوسونن ڬينتيق اورڬانيسمى ﴿ڬينوتيڤ﴾ دان ليڠكوڠن تمڤت اورڬانيسمى ڽن اوديڤ
چونتوه جيه لاڬي انتيڬن ڬولوڠن داره ابو بق مأنسي، ڽن لهياي الل ڬاو اتواي.
ڤروسيس ڽواي جاوت ڬاولنجوت سمڤ الل تاوتاڤ دان مندوم ڤوڤولسي نا فينوتيڤ يڠ لياوبيه بوڬر
سيوليكسي يڠ ڬاڤاييوستابيل ملستاريكن فيتور ڬينتيق فوڠسيونال، لاڬي ڬن ڤڠكودي ڤروتيئن اتو اوروتن ڤاوڠاتواي، دري واتي كاو واتي اوليه تاوكانن سيوليكتيف ترهادڤ ۏاريان يڬ ڤاوريليه
لادوم بنتوق سلك سا كسايمبڠن هان ماوهاسيكن فيكساسي، تاڤي ڬاڤاييوتيهاون الل بق فريكوينسي منڠه لم سابوه ڤوڤولسي
ڤمليهارأن ۏارياسي الليك ڤيه جاوت ترجادي ملالوءي سلك سا يڠ مڠڠڬو اتاو ديۏرسيفيكاسي، يڠ ڬاو دوكوڠ ڬينوتيڤ يڠ مڽيمڤڠ، دري ساجن بق دوا اره ﴿ياايت كبليكن دري دوميناسي برلياوبيهان﴾ دان جاوت ماوهاسي ديثتريبوسي نيلاي سيفاوت بيمودل
نامون، كلاييوه سابوه ڤريد هان متسي بارو، ۏارياسي ڬينتيق بق سيتوس-سيتوس ڽواي ڬاو هيلڠكن كرنا ڤنڽيمڤڠن ڬينتيق
هاسي يڠ تأوڤات دري كاودوا ڤروسيس ڽن برڬنتوڠ بق كچڤتن ترجادي جيه متسي بارو دان بق كاواتن سلك سا عالم، يڠ مروڤاكن فوڠسي دري بيوتاڤ هان اونتوڠ ثات متسي ڽن
ڤلواڠ ترجادي ڤرومباكن لاڬي ڽن انتارا دوا الل بربنديڠ تاوباليق ڠن جارق دانتارا اوق ڽن
هاسي ساڤوان سلقتيف يڠ كڠ بق ولايه ڬينوم بق هاڤلوتيڤ يڠ ڬاو ڤيليه سچارا ڤوسيتيف ﴿الل ڠن تتڠڬ جيه﴾ بق داسر جيه ڽن توك سابوه يڠ نا لم ڤوڤولسي
سيوميليه لاتر ليكياوت ڽن لاون دري ساڤوان سلقتيف
لم كات-كات فيلسوف دانيايل دننيتت "ڬاڬسن بهاي دروين تاونتڠ ايۏولوسي ملالوءي سلك سا عالم ڽن اسم اونيۏرسل" ، يڠ هنجاوت ڬاو كوبه ترباتس لم واده اتو لادوم واده، كارنا سڬرا بوچو ڬاو تاوبيت، ماوبوت كاو ليڠكوڠن يڠ لياوبيه لواه لوم
كونديس-كونديسي ڽو ڽنكوه؛ هريتابيليتس، ۏارياسي جنيس، ڠن ڤرساءيڠن ڬوڤوربوت سومبر داي يڠ ترباتس
هيربيت سڤينچر ڠن لادوم اهلي اييوڬينيكا ڬاڤاييوانجور انترڤريتاسي فرنچيس ڬلتون تنتڠ سلك سا عالم سباڬي حال يڠ ڤروڬريسيف، يڠ مڠارح كاو كماجوا-كماجوان لم كچرداسن ڠن ڤرادبن جاوت كاو ڤمبنرن كاو كولونياليسمى، اييوڬينيكا ڠن دروينيسمى سوسيال
ڬاڬسن راسيال جاوت كاو داسر نڠڬرواي تڽواي ك لهياو ثات ڤنچڤاين لم حال ڽواي
چونتوه يڠ ماوهي بق ڤسيكولوڬي ايۏولوسياونير، يڠ اواا دتماييوڠ بق كاريا نواڬم چومسكاي الاوهڽڽن اوليه ستيۏين ڤينكر، اداله هيڤوتيسيس بهواسجيه ڤيكيرن مأنسي كلاييوه برادڤتاسي كجاوت ڤروليه اتورن-اتورن ڬراماتيكل بهاس عالمي.
جيه كلاييون بهوا اورڬانيسمى ﴿تانمن كاچڠ ڤولوڠ﴾ يق ڤواريث صفة-صفة دالم ""اونيت-اونيت ڤواريه" يڠ هنسام."
ستروکتر ڠون فوڠسي ݢين، ۏارياسي، ڠون ديستريبوسي ايڤولاجاري ل کونتيک‌س سيل، اورڬانسم (ميسوي جيه دوميناسي)، ڠون ل کونتيک‌س ڤوڤولاسي۔
ڤروسيس ڬينتيق بكرجا بقدالم كومبيناسي ڠن ليڠكوڠن بق ڤڠالمن اورڬانيسمى جاوت كاو ممڤڠاروهي ڤركمبڠن دان ڤريلاكو، سريڠ دسبوت سباڬاي عالم ۏرسوس ڤاواسوه.
علمو ڬينتيكا موديرن، يڠ جاوت كاو اوسها اڬر جاوت ممهمي ڤروسيس ڽواي، ايواي ڠوان كاريا بياراون اڬوساينان ڬريڬور مندل بق ڤرتڠهن ابد ك-19.
حكوم كدوانين سابن ڠن ڤو يڠ اتربيتكن مندل.
سابوه تيوري تركنل سلاما ابد ك-19، ڠن دسيرتكن اوليه اون تيه اوريڬين اوف سڤيچيايس كاريا چرليس دروين تاهون 1859، اداله واريه واريسن چمڤواي: ڬاڬسن بهواسجيه اينديۏيدو ايڤواريه ڤرڤادوان صفة يڠ هالوس دري اورياوڠ چيچق اوقڽن.
"نيبق اودالم مقالهڽن""ۏرسوچي üبر ڤفلنزينهيبريدن"" ﴿""ايكسڤيريمن بق هيبريديساسي تانمن""﴾، دڤريسنتسيكن بق طان 1865 كڤد ناتورفورسچيندر ۏيريين ﴿مشاركت كاو ڤنليتيان بق عالم﴾ برüنن، مندل اتلوسوري ڤول ڤواريه صفة-صفة ترتاونت بق تانمن كاچڠ ڤولوڠ ڠن ماتيماتيس سچارا ڬمبارنجيه"
ويلليم باتسون، ڤندوکوڠ کاريا مندل، ڬو چڤتاكن کات ڬنتيك بق ثون ١٩٠٥ (کات صفة ڬنتك، براصل دري کات يوناني ڬنسس—γένεσις، "اصل"، ڬوءاوالي ڠون کات بندا ڠون ڤهون ثت ا ڬوناكن ل بيولوݢي وات ثون ١٨٦٠)۔
سلاما 11 طان كمودين، جيه ميتاومڠ بهوا انياوق اينوڠ نا منتوڠ كروموسوم ايك س ڠاون انياوق اڬم لاكي-لاكي جيه نا كروموسوم ايك س ڠن ي.
جاميس واتسون ڠن فرنچيس كريچق ايڤاوتنت ستروكتور دنا بق طان 1953، ايڤكيك كريستالوڬرافي سينر-ايك س كاريا روسليند فرنكلين ڠن ماوريچ ويلكينس يڠ ايتنجوقكن دنا يڠ نا ستروكتور هيليك س ﴿ياايت، بربنتوق لاڬاي ڤمبوك توڤ بوتول﴾
ستروكتور سيت مڽارنكن ميتودي سدرهان بق ريڤليكسي: ميسياي اونتاين دڤكرياي، اونتاين ڤاسڠن بارواي جاوت دريكونستروكسي كاو ماسيڠ-ماسيڠ برداسركن بق اوروتن اونتاين ترب.
بق طان-طان اوكاو منداتڠ، ڤارا علمووان اچوبا ممهمي كيبن دنا جاوت ايكينداليكن بق ڤروسيس ڤرودوكسي ڤروتيئن.
ڠاون ڤماهمن موليكولر بارو تنتڠ ڤواريه ، اتاماوڠ لدقن ڤنليتيان
ساله سابوه ڤركمبڠن يڠ ڤنتيڠ اداله ڤڠوروتن دنا ڤموتوه رنت بق طان 1977 اوليه فريدريچق ساڠير.
بق ايكسڤيريمنجيه يڠ ممڤلاجري صفة ورنا بوڠوڠ، مندل سيوتوت بهوا بوڠوڠ بقدالم ستياڤ تانمن كاچڠ ڤولوڠ برورنا اوڠو اتاو ڤوته—تتاڤي هنجاوت منجادي ڤرانتارا انتارا كدوا ورنا ڽن.
چوكوڤ لي سڤيسيايس، ترماسوق مأنسي، يڠ نا ڤول ڤواريثن ڽواي.
واتياي اورڬانيسمى هيتيروزيڬوت بق سابوه ڬن، ثاثيريڠ سابوه الل دسبوت سباڬاي دومينن كارنا كواليتاس جيه مندوميناسي فينوتيڤي اورڬانيسمى، سداڠكن الل يڠ لاانبدسبوت ريسيسيف كارنا كواليتاس جيه منورون ڠن هان دأمتي.
"ثاثيريڠ سيمبول ""+"" دڬوناكن اونتوق مننداا الل نون-متن يڠ جاوت كاو سبواه ڬن."
ساله سابوه دياڬرام يڠ عموم دڬونكن كاو ڤريديقسي حاصيل ڤركاوينن سيلڠ اداله كوتق ڤوننيتت.
ببراڤ ڬن هان ايڤيليه سچارا منديري منونجوقكن هوبوڠن ڬينتيق، توڤيق يڠ اكن ابحث بق ارتيكل ڽواي.﴾
ڬن لاان، تتڤ اكن ڤاوتنتاي ورنا بوڠوڠ جاوت يڠ بيوارنا اتاوڤيه هاڽ ڤوته منتوڠ .
ببراڤ صفة ڽنكاون چيري-چيري ترسنديري ﴿ميثلجيه بوڠوڠ اوڠو اتاوڤيه ڤوته﴾ تاڤي چيري-چيري يڠ ساليڠ مڽمبوڠكن ﴿ميثلجيه تيڠڬي بادن مأنسي ڠن ورنا كولت﴾.
مندوم ڬن اورڬانيسمى بركونتريبوسي بق صفة كومڤليك س يڠ جاوت اخاييون هيريتابيليتاس.
دنا نا بق رنتاي نوكليوتيد، يڠ نا دري امڤت جنيس: ادينين ﴿ا﴾، سيتوسين ﴿چ﴾، ڬوانين ﴿ڬ﴾، دان تيمين ﴿ت﴾.
ۏيروس هنجاوت بيريڤرودوكسي تنڤا عناڠ ڠن هان ايڤڠروه ك لي ڤروسيس ڬينتيق، سهيڠڬ چندروڠ هانبدأڠڬڤ لاڬي اورڬانيسمى هوديڤ.
ستروكتور دنا ڽواي اداله داسر فيسيق ك جاوت بق ڤواريثن: ريڤليكسي دنا يڬانداكن اينفورماسي ڬينتيق دڠياون چارابممبله اونتاين ڠن اڬوناكن بق مندوم ستياڤ اونتاي سباڬا چيتقن جاوت ك سينتيسيس اونتاي ڤاسڠن يڠ بارواي.
اونتاين دنا ڽواي برات ڤڽڠ ; كروموسوم مأنسي ترراياييوق، ميثل ڤڽڠ جيه مرمڤوك سكيتر 247 جوت ڤاسڠن باس.
دنا ثات سرڠ يڠ مراومڤوك بق نوكليوس سل، تتاڤي روته ساڬير ايتلوڠ بق ڤنموان ڬن نونكروموسوم يڠ مراومڤوك بق لوا نوكليوس.
سمنتارا اورڬانسم هڤلود چوما ن سابوه سالينن دري مندوم کروموسوم، لوبه ل هون ڠن تومبوهن اداله دڤلود، مڠندوڠ دوا نيبق مندوم کروموسوم دڠن لاڬڽن دوا بوه سالينن بق ستياڤ ݢين۔
بق مأنسي ڬيون لياوه بيناتڠ لاانجيه،كروموسوم ي ڽ اايمومي ڬن كاراقتريستيقجيه ڽن كوسوس اڬم-اڬم منتيوڠ.
ڤروسيس ڽواي، يڠ دسبوت سباڬا ميتوسيس، ڽن بنتوق ريڤرودوك سا يڠ ڤاليڠ سدرهان دان مروڤاكن داسر كاو ريڤرودوك سا اسيك ساوال.
كلومڤوك اييوكارياوتيق ڽ سرڠ ثات ايڤاوڬونا ڬيون سيكسوال به نا كاوتورنجيه چمڤوران ماتيري ڬينتيايك سجيه ڬيون دوا اورياوڠ توا يڠ لاان-لاان .
ناڤدوم بكتيري اجيه اايالمي كونجوڬسي،اايكايريم باوق دنا بق ك بكتيري لايان.
ڬيون چارا ڽواي كاوه كومبيناسي ڬڽن بارو ايتم بق كتورون دري لينتو بارواي ايمياونيكه
تريڤك ايڤاوسيلڠ،كروموسوم به ماوتوك بنتڠن دنا،به لاڬق ااياچق الل ڬن بق كروموسوم.
ديمونستراسي سيتولوني فون بق ماوتوك سيلڠ ڽنكاوه اايلقاوكن اوليه سي هرريت كرياغتون ڬيون بربارا مچچلينتوچق بق طان 1931.
به جارق جيه اڬق جياوه،ڤروبابيليتاس ڤرسيلڠڬنجيه ليبيه ڤنيڠ مكجيه ڤاواريثن ڬن ڽن ايفيقتيف هان بركوريلسا.
بق نومور اوروت سڤيسيفيق ماسم امينو حاصيلجيه ستروكتور لي بوه دمنسي ڤروتيئنجيه اايمومت ڬيون فوڠسيجيه.
ستروكتور ڤروتيئينجيه ڽ سيفتجيه ڽندينماس،ڤروتيئن هيموڬلوبن ڽن چيكوق اايدلم ڠاون بنتوق لياوبيه باواوق ڽڤيه اڬق باچوت لاان،سبب ممفاسيليتاسي اايمياومت ،ااياڠكت،دان سابوه تاوق ايڤاولاوه موليكوم اوكسيڬنجيه اايدلم داره ماماليان ڽن .
جنته جيه، أنوميا سول سابت ڽان اداله ڤوڽكيت كترونان باك منوسيا هاسل داري ڤربداان داسر يڠ سابوه دالم داوره كودو باك باڬيان با غلوبين دى هموغلوبين. يان يغ فوغت فروبهان امنو داسار يغ فواوباه سفات فيسيك داري همغلوبين
نا ڤادوم-ڤادوم بوه دنا داوبه جاوت كاو رنا تاڤي هان داوبه جاوت كاو ڤرودوق ڤروتيئن—موليكول رنا يڠ لاڬي ڽن ديقهياون رنا نون-چوديڠ.
سابوه چونتوه يڠ مناريق اداله ورنا بولي مي'اوڠ سيام.
تاڤي ڤروتيئن يڠ ڤاوڬيت اويق اتم سوڤوت لاڬڽو موده تاڤاييوڠروه ترڬنتوڠ سوهو ﴿يڠ نا ڤاوبهن ماتيري سچارا ڬينتيق يڠ ڤاوڬيت جيه موده تاڤاييوڠروه اكن سوهو﴾ دان دناتورسي د ليڠكوڠن يڠ برسوهو لمبوڠ، هنجاوت دڤاوهاسي ڤيڬمن اويق يڠ اتم د تمڤت يڠ مان مي'اوڠ نا سوهو توبوه يڠ لوبيه لمبوڠ.
واتي لوه هنچو كقيصرن روموي بارت، ايلمي ڤڠتاهوان تنتڠ كونسيڤسي يوناني تنتڠ دوڽ مقان هنچو د ايروڤا بارت سلاما ابد-ابد اواا فون ﴿400 سمڤ 1000 م﴾ ابد توڠه، تاڤي تتڤ دجاڬ د دالم دوڽ اوروڠ اسلام سلاما زامون كامسان اسلام.
ايلمي ڤڠتاهوان موديرن بياسا جيه دباڬي جوت كو لهي چابوڠ اوتام يڠ ترديري دري ايلمي عالم ﴿چونتوه جيه، بيولوڬي، كيميا، دان فيسيكا﴾، يڠ دڤورياوناو تنتڠ عالم دالم ارتي يڠ لوبيه لواه; ايلمي-ايلمي سوسيال ﴿ميثل جيه، ايكونومي، ڤسيكولوڬي، دان سوسيولوڬي﴾، يڠ دڤورونو تنتڠ ڤريبادي اوروڠ دان مشاركت; دان ايلمي-ايلمي فورمل ﴿ميثل جيه، لوڬيكا، ماتماتيكا، دان ايلمي كومڤوتر سچارا تيوري﴾، يڠ موهوبوڠن دوڠن سيمبول-سيمبول يڠ ديتو اوليه اتورن.
ڤڠتاهوان بارو دالم ساءين‌س دکمبڠکن ل ڤنليتين ڤارا علمون ڽڠ ترموتيۏاسي ل راس ڤوناسارن تنتڠ دوڽ دان كيڠنن اونتوق ڤوسولوسو مسئله۔
سچارا خصوص، ڽن اداله جنيس ڤڠتاهوان يڠ ڤوڬوت اوروڠ جوت كومونيكاسي دوڠون اوروڠ لاان دان جوت برباڬي.
تاڤي، هان ڤربيداان سادر يڠ تتڤ يڠ دڤوڬوت انتارا ڤڠتاهوان تنتڠ حال-حال يڠ لاڬي ڽن، يڠ بوتول د تيايڤ-تيايڤ كومونيتس، دان جنيس ڤڠتاهوان كومونل يڠ لاان-لاان، سوميسو ميتولوڬي دان سيستم-سيستم هوكوم.
اوقڽن ماله دڤوهيو سابوه كلاندر ريسمي يڠ اسو جيه نا دوا بلاه بولون، ماسيڠ-ماسيڠ بولون نا لهي ڤلوه اورو، دان نا ليموڠ اورو نيبق اخي طان.
اونتوق السن ڽو، دأڠڬڤ بهوا اوروڠ-اوروڠ ڽو اداله فيلسوف فون دالم ارتي سومڤيت، دان دأڠڬڤ سيت سباڬاي اوروڠ فون يڠ دوڠين جوله ڤوبيدا ""عالم"" دان ""كونفينسي.""
سوبليك جيه، موڽي تا تس تا ڤاكيق ڤڠتاهوان عالم اونتوك تا تيرياي عالم، ﴿چاروڠ اتاو تيكنولوڬي، يوناني تچهنē﴾ دنيلاي لي ڤارا اوروڠ چاروڠ كلاسيك سباڬاي موهوت يڠ لوبيه ڤه باڬي اوروڠ جوموت دري كلومڤوك سوسيال يڠ لوبيه مييوب.
تيوري اتوم دڤوهيو لي فيلسوف يوناني لوچيڤڤوس دان موريد جيه ديموكريتوس
ميتودي سوكراتس يڠ دڤوجوله لي ڤلاتو اداله موديل دايلايك دري داتا يڠ دأڠڬڤ بوتول ڠن چارا دڤوڬده سسواتو: هيڤوتيسيس يڠ لوبيه ڬوت دتوم ڠن چارا سابي دميتا دان دڤوڬده حال-حال يڠ برنيلاي مولاوان دري فكتا.
سوكراتس مڠچم كو جنيه ڤلاجرن فيسيك يڠ جامون سباڬي سسواتو يڠ تريكت ثات ڠن تيوري دان كوروڠ دالم حال ڤوسله درو.
لوه ڽن اريستوتيليس دڤوڬوت سابوه ڤروڬرام سيستيماتيس فيلصفات تيلياولوڬيس: ڬرق دان ڤروبهن دخون سباڬاي ڤوتينسي يڠ بوتول-بوتول نا دالم سابوه بندا، ترڬنتوڠ جنيس بندا جيه ڤو.
سوكراتس ڤيه ثات كروه دڤوڬه بهوا فيلصفات ڽن هاروس دڤاكيق اونتوك تاڤيك تنتڠ سؤالن بياسا تنتڠ چارا يڠ ڤلاڠ ڬيت اونتوك هوديڤ كو مأنسي ﴿سابوه اجرن يڠ دباڬي لي اريستوتيليس جوت كو ايتيكا دان فيلصفات ڤوليتيك)
موديل اريستارچوس دتولق سچارا لواه كارنا دڤاتيه بهوا ڽن ملڠڬيه اتورن فيسيكا
جوهن فيلوڤونوس، ساله سيدرو سرجان بيزانتيوم نيبق طان 500-ان، هيرون تنتڠ اجرن فيسيك اريستوتيليس، دتوليه مندوم يڠ كوروڠ تنتڠ اجرن ڽن
"نا ڤاوت ڤڽباب اريستوتيليس دڤأڬاه بهوا ڤرتاڽان ""ڤاكين"" هاروس دجاووب لم ڤوت چارا اونتوق ڤوجوله برباڬي حال سچارا علميه."
تاڤي، توليسن اصلي ات اريستوتيليس اخيجيه ڬاديه د ايروڤا بارت، دان چوما سابوه توليسن ات ڤلاتو يڠ دتوري لي اوروڠ لواه، تيماييوس، يڠ چوما جيه يڠ ةاوتوتو ڠن بهاس ڤلاتو، دان ساله سابوه دري باچوت كاريا اصلي فيلصفات عالم كلاسيك، يڠ نا كو توسودي كو ڤمباچ بهاس لاتين نيبق اواي ابد ڤرتڠهن
لو ترجمهن شرياچ يڠ دڤوڬيت لو كلومڤوك-كلومڤوك لاڬي نيستوريان دان مونوفيسيت.
"ڤ. 465: ""چوما واتي ڤاوڠاروه ابن الهايتم دان لاانجيه بق اروس فون توليسن-توليسن فيسيق ابد ڤرتيڠوهن لوه ڽن كالوه دكالن سچارا بوتول-بوتول، دڤوڬه لي سچهرامم بهوا ابن الهايتم اداله يڠ فون ڤودوڠ فيسيك موديرن يڠ سيوبوتولجيه جاوت دايفالواسي."""
كانون افيچننا دأڠڬڤ سباڬي ساله سابوه ڤوبليكسي ترڤنتيڠ دالم كدوقتران دان مندوا ڽن نا ايكوت سرتا سچارا جوله بق ڤركتيك كدوقتران ايكسڤيريمنتل، دڠن دڤاكي تس سچارا كلينيس دان ايكسڤيريمن اونتوك مندوكوڠ ڤو يڠ دڤوڬه لي اوق ڽن.
سولان ڽن، توليسن يوناني مولاي دڤوارتي دري بهاس عرب دان يوناني كو دالم بهاس لتان، جادي نا ڤلواڠ ترجادي ديثكوسي علميه يڠ لوبيه تيڠڬي د ايروڤا بارت.
سالينن نسخه بوكو اوڤتيق الهزين دسبركن سيت د سلوروه ايروڤا سيوڬولوم طان ۱۲۴۰، لاڬي دبوقتيكن ڠن ڤروسيس ڬابوڠن دالم ڤرسڤيكتيف فيتيللو.
دتماوڠ جيه توليسن-توليسن جامون دڤوسوباب رينايسنس ابد كو ۱۲ دان بركمبڠ جيه سينتيسيس كاتوليقيسمى دان اريستوتليأنيسم يڠ تاتوري سباڬي سكولستيق د ايروڤا بارت، يڠ جوت كو ڤوست ڬيوڬرافي بارو ايلمي ڤڠتاهوان.
سابوه موديل فيسي يڠ اينتوق تاتوري سباڬي ڤرسڤيكتيفيسمى د چوك دان دمورونو لي ڤارا سنيمن رينايسنس.
ڽن دداسركن بق تيورما بهوا ڤريود اوربيت ڤلانيت-ڤلانيت لوبيه ترب كارنا اوربيت جيه لوبيه جاوه دري ڤوست ڬرق، يڠ مونوروت جيه هان سسواي ڠن موديل ڤتوليماي.
جيه دتوم بهوا مندوم چهيا دري سابوه تيتيق ڤمنداڠن د چرمنكن بق سابوه تيتيق د ليكوت بولا كاچ.
كڤلر هنا مونولق متافيسيك ارستوتلين، ڬوبڽن منديسکريڤسيکن کاريا جيه سباڬو ڤنچارين هرموني بولا۔
"ڬليلياو كالوه دڤاكيق السن دري ڤاوس دان دڤودوق اوقڽن دالم ڬولوڠن اوروڠ باڠاي دالم كاريا ""دايلايك تنتڠ دوا سيستم اوتام دنيا""، يڠ ثات موڽيڠڬوڠ اوربن ۏياا."
ديسچرتس دڤجله ڤوميكيرن اوروڠ دان دڤڬه بهوا ماتماتيكا يڠ دري ڬيوميتري هراوس دڤاكي اونتوك مورونو عالم
"ايلمي بارو ڽو مولاي دكالن دروايجيه سباڬي ""هوكوم عالم"
دالم ڬاي فرنچيس باچون، ليابنز دڤڬه بهوا نا ڤادوم-ڤادوم بوه بندا بكرجا لاڬي هوكوم عالم اوموم يڠ سام، هان ڤڽباب يڠ فورمل اتاو خسوس اونتوق ستياڤ جنيس بندا
"دالم توتو باچون، "" توجوان ايلمي ڤڠتاهوان يڠ بوتوا دان صح اداله انوڬرح كهيدوڤن مأنسي ڠن ڤنموان دان هرتا بارو""، دان جيه د ثام ڤارا اوروڠ چاروڠ ڽن اونتوك ڤاولت اد-اد فيلوسوفيس اتاو سسواتو يڠ هان ووجود، يڠ جيه ياقين چوما نا ڠروه باچوت بق كاوبهڬيءن مأنسي ""اسڤ سڤيكولاسي الوه، مليا، اتاو يڠ سيونڠ-سيونڠ""."
ڤرکمبڠن ڤونتڠ لن جيه اداله موڤوڤولركن ساءين‌س بق ڤوڤولاسي ڽڠ ماكن مليق حروف
اوق فيلسوف چاروڠ ڤيليه سجاره سيڠكت اوق علميه يڠ دلي - تراوتما ڬليلياو، بويلي، دان نيوتون - سباڬي ڤندوان دان جامينن ڤنراڤن كونسيڤ توڠڬاي عالم دان هوكوم عالم نيبق تيڤ بيدوڠ فيسيق دان سوسيال بق واتي ڽن
"هومي ڠون اوروڠ سوميكي ڤچراهن سكونتلنديا لن جيه ڬو كمبڠكن ""لم تونتڠ مانسي""، ڽڠ جيسبوت سچارا هستورس ل كري-كري ڤونوله ترماسوق جامس بورنتت، ادم فرڬوسون، جوهن مللر دان ويلليم روبرتسون، ڽڠ مندوم ڽن ڬو ڤو ڬابوڠ ستودي علميه تنتڠ كيبن چارا مانسي برتيڠکه لاکو ل بودايا کونو ڠون ڤريميتيف، ڠن كسادارن يڠ توڬ اکن کقواتن ڤونونت مودرنيتس۔"
جوهن هيرسچيل دان ويلليام وهيويل، مندوا ڽن دڤاوجاواوله ميتودولوڬي: يڠ تراخاي ڤاوڬيت اصطلاح علمووان.
"سچارا توڤيسه، ڬرڬور مندل ديڤوڬه تونتڠ مقاله جيه، ""ۏرسوچه üبر ڤفلنذنهيبريدن"" (""ايکسڤيريمن بق هبريديساسي تومبوهن"")، د ثون ١٨٦٥، يڠ ديڤوجوله تنتڠ ڤرنسڤ-ڤرنسڤ ڤوواره بيولوڬس، يڠ فوڠسي جيه سباڬي داسر ڬنتيك مودرن۔"
كاوجادين يڠ ماوموڠكنكن ديكونستروكسي اتوم دتوم د اواي ديكداي تراخير ابد كاو ۱۹: دتوم جيه سينر-ايك س ممڤرمڠات دتوم راديواكتيفيتس
سولن ڽن، ڤڠݢوناءن اينوۏاسي تيکنولوݢي سوچارا ايکستينسيف ڽڠ ايڤيچو ل ڤرڠ ابد ڽو ڬوءاكيبتكن ريۏولوسي ل حال ترنسڤورتاسي (موتو دان ڤساوت)، ڤوڠمباڠن اچبم، ڤرلومبأن رواڠ اڠکاس، ڠون ڤرلومبأن سنجات نوكلر۔
ڤنموان رادياسي لاتر ليكوت ݢلومبڠ ميکرو کوسميک د ثون ١٩٦٤ يڠ ڤوڬت ڤونولاكن كو تيوري کأداءن تتڤ عالم سمستا دان مندوكوڠ تيوري بڬ بڠ دري ڬورڬس لماءتر۔
ڤڠݢوناءن سركوءت ترڤادو يڠ مولوءه بق كوءرتل تورخك ابد كو ٢٠ ڽڠ ايكومبيناسيكن ڠن ساتليت کومونيکاسي بردمڤق كو ريۏولوسي ل تيکنولوݢي اينفورماسي ڠون مونچول چ٦٠جه اينترنيت ݢلوبل دان كومڤوتاسي سلولر، ترماسوق سمرتڤهوني
مندوا ايلمي عالم دان ايلمي سوسيال اداله ايلمي امڤيريس، كارنا ڤڠتاهوان جيه برداسركن بق ڤڠامتن امڤيريس دان سڠڬوڤ د تس ۏليديتس جيه لي ڤاونايليتي لاان يڠ بيوكرجا ديوب كوندسي يڠ سام
ميثل جيه، ايلمي فيسيك جاوت دباڬي لوم جاوت كاو فيسيكا، كيميا، استرونومي، دان ايلمي بومو
تاڤي، سودوت ڤندڠ فيلوسوفس، دوݢاءن، ڠون اڠݢڤن اواي، ڽڠ سورڠ ڬو ابايکن، ڽن توتڤ ڬو ڤورل ل الم عالم۔
ڽن ترمساوق ماتماتيكا، تيوري سيستم، دان ايلمي كومڤوتر سچارا تيوري
ايلمي-ايلمي فورمل اداله ديسيڤلين اوتام دان اوليه كارنا ڽن، نا يڠ هان سابوه ڤاكت تنتڠ ڤاوكاوه ڽن بتوي-بتوي سابوه ايلمي
تيكنيك ڽن دتماوڠ ڤادوم-ڤادوم بوه بيدوڠ تيكنيك يڠ لوبيه خصوص، ماسيڠ-ماسيڠ ڠن ڤنڬسن يڠ لوبيه جوله بق بيدڠ ماتماتيكا تراڤن، ساءين س، دان جاونيه اڤليكسي ترتنت
"جيه دجاووب: ""ڤق، ڤاو ڬونا انوق يڠ بارو لاهير؟""."
ڤنجلسن بارو ڽو دڤاكيق اونتوك ڤاوڬيت ڤريديقسي يڠ جوت دڤلسوكن يڠ جوت د تس ڠن ايكسڤيريمن اتوا ڤاوڠامتن
سيتيڠوه دري حال ڽو دڤوبوت روت ڤروسيس كلان فينومينا عالم، تاڤي روت ايكسڤيريمن يڠ چوبا ڤركتيك ڤريستيوا عالم د كوندسي يڠ كلاييوه ديتو يڠ سيسووي ڠن دسيڤلين ايلمي نا سيت ﴿لم ايلمي ڤڠامتن، لاڬي استرونومي اتاو ڬيولوڬي، ڤڠامتن يڠ دتبق باكلن جاوت ڬنتو ڤڠامتن يڠ كلاييوه د اتو)
مڽو تباكن ڽن تاهن اكن سابوه تس ڽن، ڽن جاوت دچوك لم روڠخا تيوري علميه، موديل اتوا روڠخا كرجا يڠ موالسن سچارا لوڬيه دان ستابيل اونتوك دڤاوڬيت سابوه ڬمبارن ڤاورڠو-ڤاورڠو يڠ ترجادي بق عالم
سجالن داوڠان ڽن، تيوري دڤاوروموس منوروت سوبڬيان راييك ڤرينسيڤ علميه يڠ سام دڠن اڠڬڤن سمنتارا
حال ڽو جاوت تاچاڤاي دڠن ديساين ايكسڤيريمن يڠ توليتي، هان تاوتوڤ، دان ڤروسيس ڤانتان ڤاسڠن يڠ مڽولوروه دري حاصيل ايكسڤيريمن سرتا كسيمڤولن اڤڤون
ستاتيستيك، چابوڠ ماتماتيكا، دڤاكيق اونتوق ڤوسيڠكت دان اناليس داتا، يڠ نا كموڠكنن اوق علمووان اونتوك ماونيلي كلاياكن دان كڤربيداان دري هاسي تس اوق ڽن
ڽو جوت دڤاوبيدا دڠن اليرن انتي-رياليسمى، سابوه ڤندڠ تنتڠ كبرهاسيلن ساءين س هان مأڬانتوڠ بق سابوه ڤه اوكورن تنتڠ انتيتس يڠ هان جاوت دكالون لاڬاي ايليكترون-ايليكترون
نا ڤادوم-ڤادوم بوه اليرن ڤميكيرن دالم فيلصفات ساءين س
حال ڽو ڤرلو كارنا جومله ڤريديقسي يڠ دڤاوڬيت لي تيوري-تيوري ڽن هان باته، يڠ بيورارتي بهوا اوق ڽن هنجاوت دتوڤو دري جومله بوقتي يڠ توبته دوڠن چوما ڤاكيق لوڬيك ددوقتيف
راسيوناليسمى كريتيس اداله ڤندكتن د ابد كاو ۲۰ يڠ برلاونن داوڠان ساءين س، يڠ فون ثات دجولهكن لي فيلسوف اوستريا-ايڠڬريه كرل ڤوڤڤر
ڤوڤڤر دسارنكن اونتوك ڬنتو داتا يڠ ڤستي بوتوي دڠن داتا يڠ جاوت دسالهكن سوبڬي تندا تيوري علميه دان به دڬنتو ايندوك سا دڠن داتا يڠ هان ۏليد سوبڬي ميتودي امڤيريس
ڤندكتن لاان، اينسترومينتاليسمى، دڤقسا كاوڬوناان تيوري سوبڬي اينسترومين اونتوك منجاولهكن دان مينوبق فينومينا
تو ڠن اينسترومينتاليسمى اداله امڤيريسمى كونستروكتيف، يڠ منوروت جيه واتق اوتام اونتوك كبرحاصيلن تيوري علميه اداله ڤاوكاوه يڠ دخون تنتڠ انتيتس يڠ جوت دكالن ڽن بوتوي
تيڤ ڤول ڤيكي تونت نا سؤالن، توجوان، دان انترڤريتاسي جيه يڠ بيدا-بيدا
ارتيجيه، ڤيليهن ڤول ڤيكي بارو كارنا بق ڤڠامتن، والوڤون ڤاوڠامتن ڽن دڤاوڬيت ڠن مودال ڤول ڤيكي يڠ ماس دلي
ڤوين اوتام جيه اداله بهوا ڤربيداان انتارا ڤنجلسن عالمي دان سوڤرناتورال هاروس دڤوڬيت دان ساءين س هاروس دڤوبته سچارا ميتودولوڬيس بق ڤنجلسن عالمي
ارتيجيه، هان تيوري يڠ توم دأڠڬڤ بوتوي-بوتوي ڤستي كاراونا ساءين س دتريموڠ كونسيڤ تنتڠ فالليبيلليسمى
ڤڠتاهوان علميه بارو جاروڠ دڤوهسي ڤروباهن يڠ راييك لم چارا ڤيكي تڽو
ڤڠتاهوان دالم ساءين س تاتوم دڠن سينتيسيس ميتاهاڤ اينفورماسي دري بيوباڬي ايكسڤيريمن لي ڤادوم-ڤادوم درو ڤنوليتي د ڤادوم-ڤادوم بوه چابوڠ ساءين س; ڽن لوبيه لاڬي تا ايك درڤد تا ترون
"فيلسوف برري سترواود دتامه هاب بهوا، والوڤون ڤڠرتين يڠ ڤلاڠ ڬيت اونتوك ""ڤڠتاهوان"" اداله دڤومودعوا، موسيكڤ سكيڤتيس دان مڠهيبور نا كموڠكنن بهوا سيدرو اوروڠ ڽن هان بوتوي-بوتوي چوچوك ڠن نيلاي بوتوي."
حال ڽو تراوتما ترجادي د بيدوڠ ايلمي يڠ لوبيه مكروسكوڤاق ﴿ميثل جيه ڤسيكولوڬي، كوسمولوڬي فيسيق).
سجق ساعت ڽن جومله مجله يڠ اكتيف لڠسوڠ ماونيڠكت
مسكيڤون توليسن لم 39 بهاس، 91 ڤرسن توليسن يڠ ڽن دڤوتوبيت لم بهاس ايڠڬريه
مجله ساءين س لاڬي نيو سچيانتيست، سچيايكي & ۏي، دان سچيانتيفيچ اميريچن ڽن تڤوتوروت كومان يڠ باچ يڠ جاوه لوبيه لواه دان دبي ريڠكسن نون-تيكنيس بيدوڠ ڤونيليتيان ڤوڤولر، ترمساوق ڤونوموان ڤنتيڠ دان كومجوان لم ببراڤ بيدوڠ ڤونيليتيان
ثات لي جونيه اكلان، مولاي دري هيڤ سمڤ تنتڠ سوموڠوت، موڠكن ترمساوق لم ڬولوڠن ڽو
لي علمووان د ليت كارير د ڤادوم-ڤادوم بوه سيكتور ايكونومي لاڬي اكاديميسي، ايندوستري، ڤمرينته، دان اورڬانيساسي نيرلابا
"ميثل جيه، چهريستيني لادد ﴿1847-1930﴾ جوت دتماوڠ لم ڤروڬرام ڤه.د. سوبڬي ""چ. لادد""; چهريستيني ""كيتتي"" لادد دڤوسولوسو ڤرشرطان نيبق طان 1882، تاڤي دجوك ڬلر چوما د طان 1926، لوه مكراير د بيدوڠ لوڬيك الجبار ﴿كلان تبايل كبنرن﴾، ڤڠليهتن وارونا، دان ڤسيكولوڬي."
بق اخي ابد كو ۲۰، ڤروسيس ريكروت اكتيف اوروڠ اينوڠ دان ڤروسيس ڤوڬده ديثكريميناسي اينستيتوسيونال برداسركن جونيه كولمن ثات برات دڤو لي علمووان اوروڠ اينوڠ، تاڤي كوسينجاڠن جونيه كولمن يڠ راييك تاوتاڤ نا د ڤادوم-ڤادوم بيدوڠ; د اواا ابد كو ۲۱ لوبيه دري سوتيڠه اهلي بيولوڬي بارو اداله اوروڠ اينوڠ، سمنتارا ۸۰٪ ڤهد لم فيسيك دجوك كو اوروڠ اڬم.
كاڠڬوتان موڠكن تبوك اونتوك مندوم، موڠكن ڤورلي تندا ڤوميليك د ڤادوم-ڤادوم كريدنسيال علميه، اتوا موڠكن سابوه كهورمتن يڠ دجوك ريت سابوه ڤميليهن
كوبيجكن ساءين س دوڠن مونن موهوبوڠ ڠن مندوم دوماءين مسئله يڠ نا روإيه ايلمي-ايلمي عالم
چونتوه سجاره يڠ دوه ثات ترمساوق تمبوك رقساس چينا، يڠ دڤولوه سولم دوا ميلينيوم روت دوكوڠن نڠڬرواي دري ڤادوم بوه ديناستي، دان سالورن راييك كروڠ يڠتزي، سابوه ڤريستاسي راييك لم بيدوڠ تيكنيك هيدروليق يڠ دمولي لي سونشو او ﴿孫叔敖 7ث چنت.
ڤروسيس لاڬي ڽن، يڠ ديو لي ڤمرينته، ڤراوسهأن، اتوا يايسن، دجوك دانا يڠ جاروڠ
ڤروڤورسي دانا دري ڤمرينته د ڤابريك ترتونت لوبيه لمبوڠ، دان لوبيه دوم ڤناتين د بيدوڠ ايلمي سوسيال دان كمأنسيأن
لي فكتور يڠ جوت برڤران سباڬي اسڤيك ڤوليتيسسي ساءين س لاڬاي انتي-اينتليكتواليسمى، مراسا انچمن ترهادڤ اوروڠ يڠ ڤاتيه كو اڬام، سوبجيكتيۏيسمى ڤوستموديرنيس، دان راس تاكوت اكن كڤنتيڠن بيسنيس
سابوه ايكسڤيريمن اداله ڤروسيدور يڠ دڤوبوت اونتوك مندوكوڠ اتوا منولق سابوه اڠڬڤن.
ايكسڤيريمن جاوت د ڤاو ايك نيلاي اوجين دان ممبنتو موريد جوت كو ايكوت دان ترتاريق كو ماتيري يڠ اوروڠ ڽن مورونو، تراوتما مڽ سوريڠ دڤاكي سوايريڠ واتياي.
ايکسڤيريمن بياسا جيه ڬوڤوتاموڠ کونترول، ڽڠ جيرنچڠ اونتوق ممڤركوروڠ ايفيک ۏاريابل سولن ۏاريابل ڽڠ اندڤندن
ڤونليتي ڬوڤاكق ايکسڤيريمن چيت اونتوق ڬوتس تيوري يڠ ن اتاوا دوݢاءن بارو اونتوق مودوكوڠ اتاوا موبنته حال ڽن
موڽي ايكسڤيريمن ڽن دڤوبوت دڠن بوتوڬوه، حاصيل جيه بياساجيه مندوكوڠ اتوا ممبنته نيلاي اڠڬڤن ڽن.
لم كدوقتران دان ايلمي-ايلمي سوسيال، ڤريۏلنسي ڤنليتيان ايكسڤيريمنتل ثات دوم ماچم د سلوروه دسيڤلين ايلمي.
سابوه اجرن توڠڬل بياسا جيه هان ريڤليكسي ڤرچوبأن، تاڤي اجرن تاوڤيسه جاوت دكومڤولكن روت تيليق سيستيماتيس دان ميتا-اناليسيس.
ڠن چارا ڽو تڽو اخي جيه جوت تا راإيه كبنرن يڠ ڤوڬيت هتاي ڤواه دان لڠكه دمي لڠكه سوروتا بوتوڬوه راإيه اخي يڠ نا كوڤستيان مونچول; سداڠكن روت كريتيك دان هاتي-هاتي تڽو جوت ربوت كبنرن يڠ ڤوڬده حال يڠ هان سوڤكت دان ڤولوه مندوم حال-حال يڠ راڬو.
"لم ڤروسيس ڤركمبڠن كريتيس ڽو، مأنسي ڽن هنجوت تووو بهوا جيه موده بق اوڤيني سوبجيكتيف—روت""ڤراسڠك"" دان ""صفة كوندو""—دان دوڠن لاڬي ڽن هاروس كريتيس تنتڠ چاراجيه باڠون سابوه اڠڬڤن."
باچون ايڠان ميتودي يڠ لوبيه ڤونتيڠ ڤوڠمتن يڠ مو اولڠ، اتوا ايكسڤيريمن.
ميسوي جيه، ڬاليلو ڬاليل (١٥٦٤-١٦٤٢) سچارا توڤت ڬو اوكو واتي ڠون ڬو ايکسڤيريمن اونتوق ڬو ڤوڬت ڤوڠوكورن ڠون كوسمڤولن ڽڠ توڤت تونتڠ کچڤتن بندا ڽڠ رت۔
لم ڤادوم-ڤادوم بوه ديسيڤلين ايلمي ﴿ميثلجيه، ڤسيكولوڬي اتوا ايلمي ڤوليتيك﴾، "ايكسڤيريمن سجاتي' اداله سابوه ميتودي ڤنليتيان سوسيال يڠ مان نا دوا بوه ۏاريابيل.
سابوه چونتوه يڠ جروح اكن جوت كو ڤرچوبأن اوبت.
هاسي دري سمڤل يڠ د اولڠ سوريڠ ثات جوت د رات-راتكن، اتوا ڽ ساله سابوه اولڠن يڠ جوله هان سام ڠن حاصيل دري سمڤل لاان جيه، هاسي ڽن جوت د بيه سباڬي هاسي دري كوسلاهن ڤرچوبأن ﴿ڤادوم-ڤادوم بوه لڠكه دري چارا ڤڠوجين موڠكن كاوليرو سهيڠڬ دڤوڬده دري سمڤل ڽن).
كونترول نيڬاتيف دتوري سباڬاي يڠ بي حاصيل نيڬاتيف.
"ڤاليڠ سوريڠ نيلاي كونترول نيڬاتيف يڠ دڤرلي سباڬي نيلاي ""لاتر ليكوت"" اونتوك دڤوكوروڠ دري هاسيل سمڤل اوجي."
موريد موڠكن دجوك سمڤل چارن يڠ نا جومله ڤروتيئن يڠ هان دتودوم ﴿كو موريد ڽن﴾ ڤادوم بوه.
موريد جوت دڤوڬيت ڤادوم-ڤادوم بوه سمڤل كونترول ڤوسيتيف يڠ نا ڤادوم-ڤادوم بوه ڤڠنچرن ستندر ڤروتيئن.
اسساي اداله اسساي كولوريميتري يڠ مان سڤيكتروفوتوميتر جوت داوكو جومله ڤروتيئن لم سمڤل دوڠن دميتا كومڤليك س يڠ مووارونا يڠ دبنتوق لي اينتركسي موليكول ڤروتيئن دان موليكول ڤوورنا يڠ دتامه بق ڽن.
لم حال ڽو، ڤرچوبأن دمولي ڠن ڤوڬيت دوا اتوا لوبيه كلومڤوك سمڤل يڠ سام سچارا كموڠكينن، يڠ بورارتي بهوا ڤڠكورن سيفوت-سيفوت هراوس سام د انتارا كولومڤوك-كولومڤوك ڽن هراوس ماوريسڤون دوڠين چارا يڠ سام موڽي دبي ڤرلاكوان يڠ سام.
لوه كاولومڤوك يڠ سام ڽن ك تبنتوق، ايكسڤيريمن دچوبا اونتوك دڤوڬيت اوقڽن سچارا ايدينتيق كچوالي اونتوك سابوه ۏاريابيل يڠ جيه ايڠان ڤوڤيسه.
ڽو دڤوجوله بهوا مندوم ايفيق بق ريلاوان دڤوجياوت لي ڤوراوطن ڽن سنديري دان كن ريسڤون ترهادڤ ڤڠتاهوان بهوا جيه توڠه دراوت.
اڠڬڤن ڽو ديو موالسن اونتوك ڤوجوله سابوه فينومينا، اتوا مونوبق هاسيل دري سابوه ڤوراڠو.
اڠڬڤن كوسوڠ اداله بهوا هان ڤونجلسن اتوا تناڬ تباكن دري فينومينا روت ڤونلارن يڠ تاوڠإيه دسوليديكي.
سجااوه موڠكن، اوق ڽن بروسها ڤوسڤت داتا اونتوك سيستم سدميكيان روڤا سمڤ كونتريبوسي دري مندوم فاريابيل جوت دڤوتونت، دان يڠ مان ايفيق فارياسي لم فاريابيل ڽن توتڤ جوت دڤوتو كونستن سهيڠڬ ايفيق فاريابيل لاان جوت دكالن.
بياساجيه، كيبنڤون، نا ڤادوم-ڤادوم بوه هوبوڠن انتارا فاريابيل-فاريابيل ڽو، يڠ دڤاونيت فوڠسي ايكسڤيريمن عالمي ريلاتيف توهدڤ ڤو يڠ جوت دسيمڤولكن موڽي ايكسڤيريمن يڠ تاتو دڤوبوت.
"ميثلجيه، لم استرونومي جوله هان موڠكن، واتي مڠوجي سابوه اڠڬڤن ""بينتڠ-بينتڠ اداله اون هيدروڬين يڠ ك لايي""، اونتوك ممولي دڠين اون هيدروڬين رقساس، دان لوهڽن دڤوڬيت ايكسڤيريمن دڤريه سكيتر ڤادوم ميليار طان اونتوك ڽن اونتوك ممبنتوق سابوه بينتڠ."
اونتوك السن ڽو، ايكسڤيريمن لاڤڠن توكدڠ دكالن نا كبنرن ايكسترنل يڠ لوبيه راييك درڤد ايكسڤيريمن لابوراتورياوم.
لم سيتواسي ڽو، اجرن يڠ منيليك نا نيلاي كارنا ڽن سوريڠ دبي سارن تنتڠ اڠڬڤن يڠ جوت داوجي ڠن ايكسڤيريمن اساا-اساا اتوا دڠن ڤوسڤت داتا بارو.
سلاان ڽن، اجرن اوبسرۏاسياونل ﴿ميثلجيه، لم سيستم بيولوڬيس اتوا سوسيال﴾ سوريڠ نا ۏاريابيل يڠ هيك اونتوك داوكو اتوا ديتو.
ڽ كن موديل ستاتيستيك يڠ ڤوديه سيفوت هان جوله دري أوبجيكتيف، اناليسيس ستاتيستيك مأڬانتوڠ بق موديل سوبجيكتيف.
ميثلجيه، اجرن ايڤيدمياولوڬي كڠكر اوسوس راييك سچارا سام داڤأڬاه تنتڠ هوبوڠن يڠ نا اونتوڠ دڠن يڠ ڤاجوه بوڠوڠ كول، سداڠكن ايكسڤيريمن هان دتومي منفعة.
اونتوك تيڤ-تيڤ ڤرچوبأن يڠ اساي-اساي، ڤادوم بوه فارياسي دري رات-رات يڠ د ايڠينكن، ڤستي، تاڤي ڤروسيس اچق ڽن دڤوڤستي بهوا كلومڤوك ايكسڤيريمن نا نيلي رات-رات يڠ تو، كارنا تيورما باته ڤوست دان حال يڠ هان سإيمبڠ مركوف.
اونتوك ڤوجياوه كادأن يڠ ڤوڬيت ايكسڤيريمن جوت كوريڠ ڬونا، دوقتر يڠ ڤوڬيت اوجي چوبا ميديس—ميثلجيه اونتوك ڤرستوجوان بادن ڤڠاوس اوبت دان ماكنن اميريك—داوكو دان ديچق كوفريات يڠ جوت دتيليك.
سوچارا عموم، هنا ايتس (بهکن سورڠ ايلڬل) اونتوق تاڤوڬت ايکسڤيريمن اچق تونتڠ ايفيک ڤراوتن ڽڠ دييوب ستندر اتاوا ڽڠ بربهاي، لاڬ ايفيک ارسنيک اونتوق كسهاتن مانسي۔
سابوه لابوراتورياوم فيسيك موڠكن نا اكسيليرتور ڤرتيكل اتوا رواڠ ۏاكوم، السودانڬكن لابوراتورياوم ميتالورڬي جوت نا الت اونتوك چور اتوا ڤوڬليه لوڬم اتوا اونتوك مڠوجي كقواتن جيه.
علمووان د بيدوڠ لاان منتيڠ اكن ڤاكيق جنيس لابوراتورياوم لاان.
"سلاان دري ڬاڬسن يڠ ڤوڬه ليب سوبڬي رواڠ توبته باڬي اوروڠ اهلي، اصطلاح ""لابوراتورياوم"" سيمقان دڤاكيق بق رواڠ بيڠكي لاڬاي ليۏيڠ لابس، فاب لابس، اتوا هاچكرسڤچس، يڠ مان اوروڠ-اوروڠ ڽن ميتوم اونتوك ڤوبوت مسئله سوسيال اتوا ڤروتوتيڤ، بكرجا سام اتوا برباڬي سومبر داي."
لابوراتورياوم ڽو دڤوڬيت واتي ڤيتڬوراس دڤوڬيت ڤرچوبأن تنتڠ سو دان ڬيت دري سنار.
سابوه لابوراتورياوم الكيميا ديوب تانوه ابد كو 16 سچارا هان سوڠاجا دتوم د طان ۲۰۰۲.
بهاي لابوراتورياوم موڠكن ترماسوق راچون; اڬين ينفيكسي; باهن يڠ موده توتوڠ، بوروتوه، اتوا راديواكتيف; موسين برڬرق; چواچ ايكستريم; لسار، ميدن مڬنيت يڠ كروه اتوا تڬڠن تيڠڬي
ادمينيستراسي كسلامتن دان كسهاتن كرجا ﴿اوش﴾ د اميريك سريكت، دڤاتيه ڤوراڠوي اونيك دري تمڤت كرجا لابوراتورياوم، كالوه نا ستندر اونتوك ڤاڤرن كرجا ترهادڤ باهن كيميا بربهاي د لابوراتورياوم
اونتوق تاڤوتونت رنچان هيڬيني کيميا ڽڠ سسواي اونتوق بسنس اتاوا لابوراتوريوم تورتونت، ڤرل اونتوق ت موڤهوم شرط ستندر، ايۏالوءاسي ڤركتق کسلامتن، كسهاتن ڠون ليڠكوڠن ساعت ڽو، سورتا ڤونيلاءاءين بهاي۔
"سولان ڽن، تينجاوان ڤيهق كو لهياي دڤاكيق اونتوك ڤوجياوله ""ڤنداڠن لوا"" يڠ أوبجيكتيف يڠ ڤجوله ڤنداڠن سڬر بق اريا دان مسئله يڠ موڠكن دأڠڬڤ ريميه اتوا دڤوكبيه كارنا كبياساان"
ڤولاتيهن ثات ڤنتيڠ اونتوك ڤروسيس جالن فاسيليتاس لابوراتورياوم يڠ امان دان مولنجوت
ميثلجيه، سابوه كلومڤوك ڤنليتيان نا جدول يڠ مان اوقڽن دتوليتي تنتڠ توڤيق يڠ اوروڠ ڽن ڬالق سولم سيورواي لم سميڠڬو; تاڤي اونتوك لوبيه جيه اوروڠ ڽن دڤوڬيت ڤروييك كلومڤوك ترتنت
لوچاتور اداله كارياوان لابوراتورياوم يڠ نا بود اونتوك دتوڤو ڤوسيسي تيڤ-تيڤ اڠڬوتا لابوراتورياوم ساعت ڽو، ڽن دوه دكالن دري سيڽل يڠ نا بق لنچان د تيڤ-تيڤ اڠڬوتا
روت ستود ايتنوڬرافي، سابوه حال يڠ دتوم اداله، دانتارا اڠڬوتا، تيڤ ڬله ﴿ڤنليتي، ادمينيستراتور...﴾ نا تيڠكت حق يڠ بيدا، يڠ بيدا-بيدا تيڤ لابوراتورياوم
دوڠن تاكالن برباڬي اينترکسي دأنتارا اڠڬوتا ستف، تاڽو جوت ت تنتوكن ڤوسيسي سوسيال اوكڽن ل اورݢانيساسي۔
جادي ريسيكو دري هيايراركي سوسيال ڽو اداله بهوا لوچاتور دڤولومه ڤادوم-ڤادوم بوه تيڠكت اينفورماسي، ڽن ترڬنتوڠ اڠڬوتا ستافف دان حق اوروڠ ڽن
هيرركي سوسيال نا هوبوڠن سيت ڠن سيفوت ترهادڤ تكولوڬي
ميثلجيه، ريسيڤسيوناس اكن دأڠڬڤ لنچان ڽن نا ڬونا، كارونا اكن ممبنتو اوقڽن دتوم اڠڬوتا ستافف دلوهو اورو
اڠڬوتا ستافف مورسا هان ڽامن واتي ماوبه ڤول حق، كواجبن، راس حرمت، هيايراركي اينفورمال دان فورمل، دان لي يڠ لاان
"عالم، لم ارتي لواه، اداله عالم، فيسيق، دنيا ماتيريال اتوا عالم سمستا. """
والوڤون مأنسي اداله باڬيان دري عالم، كڬياتن مأنسي سوريڠ دڤوڤهوم سباڬي كاتڬوري يڠ تڤيسه دري فينومينا عالم يڠ لاان جيه
كونسيڤ عالم سچارا موڽيلوروه، عالم سمستا فيسيق، اداله ساله سابوه دري ڤادوم بوه ڤرلواسان دري هاب اصلي جيه; ڽن دمولي دري ڤروسيس ڤاكيق كات اينتي ترتاونت φύσις دري هاب ڤارا فيلسوف ڤرا-سوكراتس ﴿والوڤون كات ڽو نا دمنسي ديناميس ساعت ڽن، تراوتما اونتوك هيرچليتوس﴾، دان لنجوت بركمبڠ سجق ساعت ڽن
نماون، ۏيسي ۏيتليس تنتڠ عالم، يڠ لوبيه تو دڠن ڤراسوقراتيس، دڤولاهي لوم بق واتي يڠ سام، خصوصجيه واتي لوه چرليس دروين
"ڽو سوريڠ دڤوارتي سباڬي ""ليڠكوڠن عالمي"" اتوا هوتون ريمبا—بيناتڠ سيوات، بات، هوتون، دان سچارا اوموم حال-حال يڠ ڬولوم لي داوبه لي جراو مأنسي، اتوا يڠ توتڤ نا والوڤون نا چمڤو جراو مأنسیا"
فيتور اقليم يڠ ڤلاڠ دوه اداله دوا دايره كوتوب يڠ راييك، دوا ذون اقليم يڠ سوريڠ سمڤيت، دان دايره تروڤاس خط الاستواءيڠ لواه سمڤ سوبتروڤاس
سولوبيهڽن نا دري بنوا دان ڤولو، ڠن سيوباڬين راييك دارتن نا ڤڠهوني د بومو اوتارا
انترااور جيه توتڤ اكتيف، ڠن نا لڤإيه منتيل ڤلاستيق توباي دان اينتي يڠ اسو جيه بوسو يڠ جوت ڤوهسي ميدن مڬنيت
ساتوان بات فون ثات دڤودوق ڠن دڤوڤروم اواتوه اتوا دتماوڠ لم بات دتاوه جيه
ڬه يڠ دتوبيت دان اكتيفيتس ڬونوڠ مورڤي دڤوهسي اتموسفير ڤريموردايل
بنوا تربنتوق، لوهڽ بوكه دان تربنتوق لوم سولم ريتوه جوت طان، كادڠ-كادڠ ميڬبوڠ اونتوك دڤوڬيت سوڤربنوا
سلاما ايرا نيوڤروتروزوايكوم، سوهو كروه دتوڤ سوبڬيان راييك بومو لم بنتوق إيه دان لڤاسان إيه
ڤروسيس ڤونه مسسل تراخاي ترجادي سكيتر ٦٦ جوتا طان يڠ ليكوت، واتي مڤوك جيه ميتيوريت موڠكن موميچو كڤونهن دينوساءوروس يڠ كن بوروڠ دان ريڤتيل راييك يڠ لاان جيه، تاڤي ڽن ڤوڬيت سولمت اونتوك ماماليا يڠ اوبوت
نا كهيدوڤن مأنسي لوهڽن، دان ڤركمبڠن لم تاني دان ڤرادبن يڠ لوبيه لنجوت ماوموڠكنكن مأنسيا اونتوك ممڤوڠروهي بومو لوبيه باڬه درڤد بنتوق كهيدوڤن سيڬولومجيه، ممڤوڠروح ڤراڠو دان جومله اورڬانيسمى لاان سرتا اقليم ڬلوبال
لڤاسان تيڤيه ڬه يڠ سالوڤ بومو دتيهن لي ڬراۏيتاسي
لاڤسن اوزون برڤورن ڤونتڠ اونتوق ڤوتيڤه جومله رادياسي اولتراۏيولت (وۏ) يڠ تروه او ڤرموکاءن بومو۔
چواچ ترايستريال ترجادي كاراڤ سچارا سوريڠ ديوب اتموسفير، دان جيه نا فوڠسي سباڬي سيستم كونفيكتيف اونتوك ڤوتروح سواوم
مونن سيت، موڽي هان ريديستريبوسي اينرڬي سواوم لي اروس لااوت دان اتموسفير، دايره تروڤاس اكن لوبيه سواوم، دان دايره كوتوب جاوه لوبيه لوڤي
ۏيݢيتاسي ڤرموکاءن ك موڠمبڠكن کترݢنتوڠن بق ۏارياسي موسم چواچ، ڤروباهن مندادق هاڽ ل ڤادوم ثون ساج جوت برعاقبة دراماتيس، ڤوكوه ڽن بق ۏيݢيتاسي اتاوا بيناتڠ ڽن برݢنتوڠ بق ڤرتومبوهن اونتوق ماکنن
دري چاتتن سيوجاره، بومو ڤرنه نا ڤروبهن اقليم يڠ دراستيس جامون، ترماسوق جامون إيه
نا ڤادوم بوه دايره لاڬڽن، دري اقليم تروڤاس د خط الاستواءدان اقلم كوتوب د اوتارا دان سولتن
ايكسڤوسور ڽو موڬنتو واتي بومو برڬرق بق جالن اوربيت جيه
اي دتوڤ ٧١% دري ڤرموكأن بومو
ولايه لااوت يڠ اوبوت ديقهن لااوت، ڤنت، كوالا دان نن لاان جيه
هان دتوڤو ڤوكوه دانااو تيتن دلي لي اي كرواڠ، والوڤون ڤرموكأن تيتن داوكي لي دوم داسر كرواڠ
دوم ماچم ااي يڠ دڤاوڬيت لي مأنسي دخون سباڬي كولم، ترمساوق تامن اي يڠ دڤوڬيت اونتوك اورنمان ايستيتيكا، كولم اوڠكوت يڠ دڤوڬيت اونتوك ترنق كومرسيال، دان كولم سوريا اونتوك كوبه اينرڬي سواوم
كرواڠ-كرواڠ اوبوت جوت سيت دخون دڠن نن لاان، ترمساوق نيهون، كوالا، راوا، انوق كرواڠ، دان م كرواڠ; هان اتورن اوموم يڠ جوت ڤوجوله ڤو كرواڠ ڽن سبونرجيه
بنتوق دان سو جيه دڤوتونت لي ڤادوم بوه فكتور ليڠكوڠن يڠ ساليڠ موايكت
اينتي دري كونسيڤ ايكوسيستم اداله هاب بهوا يڠ اوديڤ ساليڠ اينتركسي ڠن ايليمن دليڠكوڠن لوكل اوقڽن
كهيدوڤن دخون سيت سباڬي كادأن يڠ خصوص اونتوك اورڬانيسمى
تاڤي، هان مندوم دفينيسي كهيدوڤن دأڠڬڤ مندوم سيفوت ڽن ڤنتيڠ
دري سودوت ڤندڠ ڬيوفيسياولوڬيس يڠ ڤلاڠ لواه، بيوسفير اداله سيستم ايكولوڬي ڬلوبال يڠ ڤوڬيت نا هوبوڠن انتارا مخلوق اوديڤ ڠن ليڠكوڠن، ترمساوق اينتركسي اوقڽن ڠن اونسور ليتوسفير ﴿بات﴾، هيدروسفير ﴿اي﴾، دان اتموسفير﴿ءنڬين
لوبيه دري ٢ جوت سڤيسيايس دري تومبوهن دان بيناتڠ كالوه دتوڤو سمڤ ساعت ڽو، دان ڤركيرأن جومله ڽن ساعت ڽو اداله دايره لوبيه دري ٥٠ جوت
سڤسيس ڽڠ هن ممڤو برتاهن دوڠن ليڠكوڠن ڽڠ بروبه جوت ڤرسڠن ل بنتوق کهيدوڤن لن جوت كو ڤونه۔
واتي بنتوق ڤهون كهيدوڤن تومبوهن موڠمبڠكن ڤروسيس فوتوسينتسيس، اينرڬ مات اورو جوت د چوق اونتوق موچڤتاكن كونديسي ڽڠ موموڠكنكن كو بنتوق كوهيدوڤن يڠ لوبه کومڤليک‌س
ميكرواورڬانيسمى اداله اورڬانيسمى يڠ نا سل سابوه يڠ بياسا جيه ميكروسكوڤيس، دان لوبيه اوبوت دري يڠ جوت دكالون لي مأنسي
چارا مو انوق اوق ڽن لوبيه باڬه دان دوم
لوه ڽن، جوت كو جوله بهوا ڤلانتااي لاڬي يڠ دسبوت فون ترمساوق ڤادوم بوه كلومڤوك يڠ هان هوبوڠن، دري كولت دان ڤادوم بوه كلومڤوك سيسيق دڤينه كو كيڠدوم يڠ بارو
دانتارا دوم چارا اونتوك ڤوبيدا تومبوهن اداله ڠن فلور ريڬياونل، يڠ، ترڬنتوڠ بق توجوان اجرن، جوت كو توڤيق فلور فوسيل سيت، سيسا يڠ لوبيه دري تومبوهن دري ماس سيڬولومڽن
"لادوم جنه ""فلورا اسول"" سوبوتو جيه كالوه ڬوڤركنلكن موروتوه ثون اوليكوت ل اوروڠ-وروڠ ڽڠ ايميݢراسي دري سابوه ولايه اتاوا بنوا ک ولايه لن، دان ك جوت كو باݢين اينتݢرال دري فلورا اصلي، اتاوا عالم تمڤت فلورا ڽن دڤرکنلکن۔"
بيناتڠ سوبڬي سابوه كاتڬوري نا ڤادوم بوه چيري يڠ اومومجيه ڤوڬيت بيدا ڠن مخلوق هوديڤ لاان جيه
اوقڽن دڤوبيدا سيت ڠن تومبوهن، سيسيق، دان كولت دڠن كوروڠ دري جومله ديندڠ سل
نا سيت بياسا جيه رواڠ ڤينچيرنأن انترنل
سابوه ستود د طان ٢٠٢٠ يڠ دڤوتوبيت لي ناتوري دتوم بهوا مسسا انتروڤوڬنيق ﴿باهن يڠ دڤوڬيت لي مأنسي﴾ لوبيه دري بيومسسا هوديڤ د بومو، ڠن ڤلاستيق منتيڠ لوبيه دري مسسا ڬابوڠن مندوم بيناتڠ دارت دان لااوت
والوڤون كماجوان لاڬڽو، والوڤون، نسايب ڤرادبن مأنسي توتڤ نا موايكت كڠ ڠن ڤروباهن ليڠكوڠن
مأنسي كالوه ايكوت سرتا بق ڤروسيس ڤونه جيه بق كايياي دان بيناتڠ، دايره ١ جوت سڤيسيايس ترانچم ڤونه لم ببراڤ ديكداي
ڽو مولاوان يوم ڤاسا سومبر داي عالم دان بق واتي ڽن سيت دڤوڬيت ينۏيستاسي مكوروڠ لم اسيت عالم تڽو ڽو
ڤمرينته هان د چوڬه ايكسترناليتس ايكونومي ڽو
نا ڤادوم بوه كڬياتن، لاڬاي بربورو دان ممنچڠ، دڤاكي اونتوك ماكنن دان ريكرياسي، سوريڠ ثات لي اوروڠ يڠ بيدا
عالم ڽن كالوه دڬامبا دان دڤوهيو لي دوم سني، فوتوڬرافي، ڤويسي، دان ليتيراتور لاان جيه يڠ ڤوڬه بهوا كقواتن عالم ڽو لي اوروڠ يڠ ڤوڬه عالم دان كايندهن
عالم دان عالم ريمبا كاجوت كو سوبجيك ڤنتيڠ لم برباڬي سجاره دنيا
والوڤون كعجاءيبن عالم دڤوهيو لم مزمور دان كتاب ايوب، ڤروسيس ڬمبا هوتون ريمبا لم سني جوت كو حال اوموم بق طان ١٨٠٠ مونن، تروتام لم كاريا-كاريا يڠ رومنتيس
"اونتوك السن ڽو ساءين يڠ-يڠ ڤلاڠ داسر بياساجيه دتوري سوبڬي ""فيسيكا""—نام يڠ منتيڠ دتوري سباڬي معنى بهوا ڽن اداله ""ستود تنتڠ عالم"
كومڤونين عالم راي ڽو يڠ دوه تاكلن جينو دڤاتيه بهوا هاڽ نا دسوسون ٤،٩ ڤرسن دري توتل مسسا
ڤاورڠوي ماتيري دان اينرڬي د سلوروه عالم راي يڠ جوت دكالن سڠ لوبيه د ايكوت هوكوم فيسيك يڠ تردفينيسي ڠن جروح
هان باته ديثكريت انتارا اتموسفير بومو دان رواڠ اڠكاس، كارونا اتموسفير سچارا تروس-تروسن تيڤيه دڠن مقان لمبوڠڽ لڤاسان
ن سيت ݢه، ڤلسما دان ابياي، دان ميتيور اوبوت۔
والوڤون بومو اداله چوما سابوه يڠ دتڤو لم تات سوريا يڠ دوكوڠ كهيدوڤن، بوقتي دڤوڬه بهوا دماس جامون مرس نا ڤرموكأن ااي دأتوه جيه
موڽي نا هوديڤ بوتوا-بوتوا د مرس، كموڠكنن راييك نا ديوب تانوه دمان اي چاي منتيڠ جوت نا
اوبسرۏاسي اداله چارا مورومڤوك داتا سچارا اكتيف دري سومبر اوتام
ڤروسيس ڤاكيق اوكورن دڤوهيو اونتوك ڤوموڠكن چاتتن دان بندڠن ڤڠامتن يڠ دڤوڬيت بق واتي يڠ تمڤت يڠ بيدا، لي اوروڠ يڠ بيدا
لم ڤروسيس اوكو باته ساتوان ستندر يڠ سام ڠن ڤڠامتن دهيتوڠ
اينسترومين علميه دڤوهيو اونتوك ممبنتو ڤروسيس ڤڠامتن بق مأنسي، لاڬاي تيمبڠن، جوم، تيليسكوڤ، ميكروسكوڤ، ترموميتر، كاميرا، دان تيڤ كاسيت، دان داوبه دالم بنتوق كجادين يڠ جوت دكالون دان دأمتي ڠن ايندرا، لاڬاي ڤوورنا اينديكاتور، ۏول تميتر، سڤيكتروميتر، كاميرا اينفراميره، اوسيلوسكوڤ، انترفيروميتر، الت اتوڠ ڬاڬر، دان يڠ تريموڠ راديو
ميثلجيه، بياساجيه هن موڠكن اونتوك ڤريك سا تكنن ڠان لم بهن موتو موڽي هان تڤاوتوبيت سوتوڠه ڠان، سمڤ مباح تاوكانن
ميثلجيه، لم ڤارادوقس كومبو، سابوه دجق دڤوتو كچڤتن چهاي دان دوو لوبيه باڬه درڤد يڠ كومب سابوه توق يڠ تيڠڬاي د روموه
"ميکانيکا کوانتوم: ل ميکانيکا کوانتوم ڽڠ برهوبوڠن ڠون ڤوريلاكو اوبجيک ڽڠ اوبوت، هن موڠكن موڠاماتي سواتو سيستم تنڤا هنا ڬو اوبه سيستم ڽن، ڠون "ڤڠامت"" هاروس دأڠݢڤ سوباڬو باڬن دري سيستم ڽڠ دأمتي۔"
اڠڬڤن مأنسي ترجادي كارنا ڤروسيس ابستركسي يڠ جوله دان هان دسادري، يڠ مان دتال ترتنت دري داتا ايندرا يڠ دتماوڠ دكالن دان دايڠت، دان سلبيهجيه دڤوتووو
"لوهڽن واتي ڽن دايڠت، چلاه ميموري اكن جوت دڤاسو اوليه داتا ""مساوق اكاي"" يڠ دڤوڬيت لي ڤيكيرن اڬر سسواي ڠن موديل; ڽو دخون ميموري ريكونستروكتيف"
دالم ڤسيكولوڬي، ڽو دخون بياس كونفيرماسي
سباڬاي چونتوه، اچي تأنڬڬڤ بهوا سيدرواي ڤوڠمت دكالن اوروڠشيق دڤوه انوق اوقڽن; دان انين جوت تاكلن بهوا تيندقن ڽن جروح اتوا بروق
"ڤونيليتيان اداله ""ڤكرجأن كرياتيف دان سيستيماتيس يڠ دڤوڬيت اونتوك ڤولامبوڠ تيڠكت ڤڠتاهوان"""
اونتوك تا تس كبنرن اينسترومين، چارا-چارا، اتوا ايكسڤيريمن، ڤنليتيان جوت دڤوڬيت اولڠ ايليمن ڤروييك سوڬولومجيه اتوا ڤروييك سچارا مندوم
ماتيري ڽو اداله كاراقتر سومبر اوتام
لم ڤكرجأن ايكسڤيريمنتل، بياساجيه نا ڤروسيس كلان لڠسوڠ اتوا هان لڠسوڠ دري سوبجيك يڠ دتوليتي، ميثلجيه، د لابوراتورياوم اتوا د لاڤڠن، دڤوجوله ميتودولوڬي، حاصيل، دان كسيمڤولن دري ايكسڤيريمن اتوا سابوه ايكسڤيريمن، اتو دڤوتبا انترڤريتاسي بارو دري حاصيل سوڬولومجيه
تيڠكت كأصلين ڤنليتيان اداله ساله سابوه سيفوت فون اونتوك ارتيكل يڠ اكن دڤوتوبيت لم جورنل اكادميك دان بياسا جيه دتتڤكن روت ريفيوا ڤاسڠن
ڤنليتيان ڽو دبي اينفورماسي دان تيوري علميه اونتوك ڤنجلسن تنتڠ عالم دان سيفوت-سيفوت دوڽ
ڤنليتيان ڽو جوت دباڬي كو دالم كلاسيفيكاسي يڠ بيدا سيسواي دڠن ديسيڤلين اكاديميس دان اڤليكسي جيه
علمووان كمأنسيأن بياسا جيه هان دميتا جوابان يڠ ڤلاڠ بوتوي اونتوك سابوه ڤرتاڽان، مولاانكن دميتا جوله ايسو-ايسو دان دتال يڠ نا دسيكيتر ڽن
اهلي سجاره دڤاكيق سومبر ڤريمر دان بوقتي لاان جيه اونتوك دميتا سابوه توڤيق سچارا سيستيماتيس، دان لوهڽن دتوليه سوجرح لم بنتوق چاتتن ماس دلينا
ڤنليتيان هراوس دڤوبوتوءي ڠن دڤوهوبوڠ ڤنتيڠجيه ڠن ڤوڠيتاهوان يڠ كان تنتڠ توڤيق ڽن
اومومجيه، اڠڬڤن دڤاكيق اونتوك ڤوڬيت تباكن يڠ جوت داوجي ڠن دكالون حاصيل سابوه ڤرچوبأن
بهسا يڠ هاتي-هاتي ڽو دڤاكيق كارونا ڤنليتي سادر بهوا اڠڬڤن چادڠن موڠكن سيت سام ڠن ڤو يڠ دكالون
كارونا اكوراسي ڤڠامتن ماكن مونيڠكت سوءيرڠ وات، هيڤوتيسيس موڠكن هانالي ديبي ڤردكس ڽڠ اكورت
"ڤنليتيان ارتيستيك كالوه دڤوڬه لي سيكولا ناري دان سيركوس ﴿دانس اوچه چيركوشöڬسكولن، دوچه﴾، ستوچخاولم ڠن چارا مونن – ""ڤنليتيان ارتيستيك اداله اونتوك موڽيليديكي دان دتس ڠن توجوان مورومڤوك ڤوڠيتاهوان د دالم دان ديسيڤلين سني تڽو"
ڤنليتيان ارتيستيك نا توجوان اونتوك ڤو ايك ڤوڠيتاهوان دان فوم ڠن ڤريسنتسي سني
"منوروت سنيمن حكان توڤل، لم ڤونيليتيان ارتيستيك، ""موڠكن لوبيه دري ديسيڤلين لاان، اينتوايسي دڤاكيق سباڬي ميتودي اونتوك ميتا داتا برباڬي موداليتاس ڤرودوقتيف بارو دان هان تردوڬ"
ڤنليتيان لاتر ليكوت جوت منچاكوڤ، ميثلجيه، ڤنليتيان ڬيوڬرافيس اتاو ڤروسيدورال
تينجاوان ڤوستاك دڤوجوله تنتڠ ككوراڠن اتوا روحوڠ لم ڤنليتيان سوڬولومجيه يڠ دبي ڤمبنرن اونتوك ڤنليتيان
سؤالن ڤنليتيان موڠكن ڤاراليل ڠن اڠڬڤن سمنتارا
ڤنليتي كمودين دميتا جوابان دان دڤوتڤسي داتا روت برباڬي ميتودي ستاتيستيك، نا لم تڽو تڤو تنتڠ ڤنليتيان امڤيريس
"نماون، ڤادوم-ڤادوم درو ڤنليتي ديو اونتوك ڤوتو سباليكجيه: دمولي دڠن ڤوجوله يڠ دتوم دان ديثكوسي تنتڠ اوقڽن، موڤينه ""اتوه"" ك ايدينتيفيكاسي مسئله ڤنليتيان يڠ دتوبيت لم ڤو يڠ دتوم دان تينجاوان ليتيراتور"
ڤنليتيان كواليتاتيف سوريڠ دڤاكيق سباڬي ميتودي ڤنليتيان ايكسڤلورتيف سباڬي داسر هيڤوتيسيس ڤنليتيان كوانتيتتيف بوريكوتجيه
ڤنليتيان كوانتيتتيف ترقاعت ڠن لاڬي فيلوسوفيس دان تيوريتيس ڤوسيتييسمى
ڤنليتيان كوانتيتتيف نا قاعتن ڠن ڤڠوجين اڠڬڤن سمنتارا يڠ دري تيوري اتوا سڠڬوڤ دكيرا اوكورن فينومينا يڠ ڬيت
موڽي توجوان جيه اداله اونتوك ڤوسوتارا دري ڤسرتا ڤنليتيان ك ڤوڤولسي يڠ لوبيه راييك، ڤونيليتي اكن-اكن دڤاكيق سمڤليڠ كموڠكينن اونتوك مميليه ڤسرتا
داتا سكوندر اداله داتا يڠ كان، لاڬي داتا سينسوس، يڠ جوت دڤاكيق لوم لم ڤنليتيان
ميتودي ڽو نا منفعة يڠ هنجوت دڤوتبا لي سابوه ميتودي منتيڠ
ڤاونايليتين نون-امڤيريس ڽن كن الترناتيف مطلق دري ڤنليتيان امڤيريس كارونا جوت دڤاكيق برسام-سام اونتوك ڤوكوڠ سابوه ڤندكتن ڤنليتيان
ڤواتو ايتيكا ڤنليتيان هان كونساستن د ڤادوم بوه نڬارا دان هان ڤندكتن يڠ دتريموڠ سچارا اونيفيرسل تنتڠ كيبن حال ڽن هاروس تاڤكو
سلاان دري ڤندكتن، ڤنراڤن تيوري ايتيكا اونتوك توڤيق كونتروۏرسيال ترتنت دسوبوت سباڬي ايتيكا تراڤن دان ايتيكا ڤنليتيان جوت دكالن سباڬي بنتوق ايتيكا تراڤن كارونا تيوري ايتيكا دڤوڬيت لم سكينارياو ڤنليتيان دوڽ ڽات
ايتيكا ڤنليتيان يڠ ڤلاڠ هايو سباڬي كونسيڤ لم ڤنليتيان ميديس، كودي يڠ ڤلاڠ سوريڠ نا اداله ديكلارسي هيلسينكي طان ١٩٦٤
ميتا-ريسيت موڽڠكوت دروجيه ڠن ديتيك سا بياس، سيفوت لوموه ميتودولوڬيس، دان كوسلاهن دان ينايفيسيانسي لاانجيه
سرجان بياسا دڤوسولوسو تنتاڠن ايكسقلوسي دان ليڠڬوءيستيك دالم ڤنليتيان دان ڤوبليكسي اكادميك
اونتوك ڤوليتيك كومڤاراتيف، نڠڬرو-نڠڬرو بارت سابي نا ڤرواكيلن اجرن سابوه نڠڬرواي، ڠن راس يڠ دتوكين يڠ برات د نڠڬرو ايروڤا بارت، كندا، أستراليا، دان سولنديا بارو
ستود رواڠ ليڠكوڤ يڠ سومڤيت جوت ڤوڬيت كوريڠ جيه ڬينراليساسي، يڠ بورارتي بهوا حاصيلجيه موڠكن هنجوت دڤاكيق د ڤوڤولسي اتوا ولايه لاان
بياساجيه، ڤروسيس ريۏيايو ڤاسڠن نا ڤارا اهلي د بيدوڠ يڠ سام يڠ دجوك لي ايديتور اونتوك دبي ريۏيايو كاريا علميه يڠ دڤوڬيت لي ريكن اوقڽن دري اره كلان يڠ هان جوله دان هان موميحق، دان ڽو بياساجيه ڬراتيس
ميثلجيه، سوبڬيان راييك مشاركت عادة دڤيكي بهوا اكسس كو اينفو ترتونت يڠ هان ڤه كو كلومڤوك هاروس دڤوجوله لي هوبوڠن
سيستم ڽو ثات لي جونيه ماوناوروت بيدوڠ جيه دان سابي مو اوبه، ڽ سوريڠ تولت
بونتوك ڤنليتيان ڽو جوت دتوم لم داتابيس سچارا جوله اونتوق تيسيس دان دسرتاسي
جونيه ڤوبليكسي يڠ دتريموڠ سباڬي كونتريبوسي ڤڠتاهوان اتوا ڤنليتيان ثات لي انتر بيدوڠ، دري فورمت چيتق سمڤ ايليكترونيك
موديل بيسنيس بيدا لم ليڠكوڠن ايليكترونيك
ل ڤنليتي سينيور (لاڬي ڤميمڤين كولومڤوك) ڬو ڤو هابه واتي اونتوق ڬو اجوقن هيبه دانا ڤنليتين
ميتودي علميه اداله ميتودي امڤيريس كو ڬوڤيروليه ڤڠتاهوان يڠ كالوه جوت كو چيري ڤركمبڠن ايلمي ڤڠتاهوان ستيدق جيه سوجق ابد ك-١٧ ﴿ڠن ڤركتيسي تركموك د ابد-ابد سيوڬولوم جيه
ڽو اداله ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ميتودي علميه، يڠ جي بدقن دري سراڠكاين لڠكه-لڠكه دفينيتيف يڠ برلاكو كو مندوم اوسها علميه
هيڤوتيسيس اداله دوݢاءن، برداسرکن ڤڠتاهوان ڽڠ ج ڤوروله وات ج سوتوت جاوابن اتوه ڤرتاڽاءن۔
اکن توتاڤ، ن كوسوساهن-كسوساهن ل ڤرڽاتاءن روموسن ميتودى۔
"اصطلاح "" ميتودي علميه"" دوه بق ابد ك-١٩، واتياي ڤركمبڠن اينستيتوسيونال يڠ سيڬنيفيكن دري ايلمي ڤڠتاهوان ترجادي ڠون اصطلاح-اصطلاح يڠ ڬيتوتڤكن باتس-باتس يڠ جوله انتارا ايلمي ڤڠتاهوان ڠون نون-ساءين س، لاڬاي ""علمووان"" ڠون ""ڤسيودوساءين س""، دوه"
ڬاوچه ٢٠٠٣، ڠون توو ٢٠١٠ هان سوتوجو ڠن كلاايم فيييربند; ڤمچه مسئله، ڠون ڤنليتي ڤايه بلوهون ڠن سومبر داي اوق ڽن سولم ڤڽليديقن اوق ڽن
فيلسوف روبرت نولا ڠون هوورد سنكي، لم بوکو اوق ڽن ثون ٢٠٠٧ تيوري ميتودى علميه، ڬو ڤوڬه بهوا ڤرديبتن تونتڠ ميتودى علميه منتڠ مولنجوت، ڠون ڬوڤونداڤت بهوا فيرابند، لوڤه دري جودول ملاون ميتودى، ڬوتريموڠ اتورن ميتودى تورتنت ڠون ج اوسها كو ڬوبنركن اتورن ترسبوت ڠن ميتا ميتودولوݢي۔
عنصور يڠ نا د ڤت-ڤت لم ميتودي علميه اداله امڤيريسمى
ميتودي علميه جي لاون كلاايم بهوا وحي، ڤوليتيك اتوا دوڬما اڬام، مونريك باڬي تراديسي، كڤرچايأن عموم، اكاي صيحت، اتوا تيوري يڠ جي مت ساعت ڽو مروڤاكن ساتو-ساتو جيه چارا يڠ موڠكن كو ڬوتونجوقكن كبنرن
دري ابد ك-16 ڠون ستروس جيه، ايكسڤيريمن جي انجوركن لي فنچيس باچون، ڠون جي لاكوكن لي ڬيامبتتيستا ديللا ڤورتا، جوهننيس كڤلر، ڠون ڬليلياو ڬليليا.
لاڬاي د بيدڠ ڤڽليديقن لاان جيه، ساءين س ﴿ملالوءي ميتودي علميه﴾ جوت ڬوبڠون ڤڠتاهوان سيڬولوم جيه ڠون ڬوكيمبڠكن ڤماهمن يڠ لوبيه چڠڬيه تنتڠ توڤيق ستود جيه دري واتياي او واتياي
"موديل ڽو جوت جي اوو منداساري ريۏولوسي علميه"
سابوه دوڬان موڠكن بهوا اوبت بارو جوت ڬو ڤو اوبت ڤوڽاكيت بق مو ڤادوم درو اوروڠ لم ڤوڤولسي ڽن، لاڬاي لم اوجي كلينيس اوبت ڽن
ڤريديقسي ڽن مروڤاكن ايكسڤيقتاسي ترهادڤ هاسياي ڤڠوجين
ڤربيداان انتارا يڠ جي هارڤكن ۏرسوس يڠ سبتوءي جيه ڬو تونجوقكن هيڤوتيسيس توه يڠ لوبيه ڬيت ڬوجيلسكن داتا يڠ جي ڤوهسي دري ڤرچوبأن
موڬنتوڠ بق كومڤليك ساتس ايكسڤيريمن، ڤڠولڠن ڤروسيس موڠكن ڤرلي كو ڬو كومڤولكن بوقتي يڠ چوكوڤ كو ڬوجووب ڤرتاڽان ڠن ڤچاي درواي، اتوا ڬوبڠون جوابان لاان كو ڤرتاڽان يڠ برات سڤيسيفيق، كو ڬوجوياوب سابوه ڤرتاڽان يڠ لوبيه لواه
"ڤول ضيفرقسي سينر-ايك س دنا لي فلورينچ بيلل لم ڤه.د تيسيس جيه ﴿1939﴾ هي ڠن ﴿ادق ڤيه هان ڬيت﴾ "" فوتو ۵۱""، تتاڤي ڤنليتيان ڽو ترڬنتوڠ لي ڤريستيوا ڤراڠ دوڽ اا"
"جوني 1952 - واتسون برحاصيل جي داڤتكن ڬمبا سينر-ايك س تمۏ يڠ جي ڤتوڽوق ڤول ضيفرقسي يڠ كونساستن ڠن ترنسفورماسي هيليك س"
ڤريديقسي ڽو اداله كونستروكسي ماتيماتيس، سڤونوه جيه ايندڤندن دري مسئله بيولوڬيس يڠ جي هادڤي
دنا كن هيليك س
ميسو جيه، جومله اونتاين د توليڠ رهوڠ هيليك س ﴿كريچق ڬيدوڬ ۲ اونتاين، توتڤي ڬوڤيريڠاتكن واتسون كو ڬوڤيريقسا لوبيه كريتيس﴾، لوكاسي ڤاسڠن باس ﴿ا دالم توليڠ رهوڠ اتوا ا لووا توليڠ رهوڠ﴾، دلل
"تاڤي ويلكينس ستوجو اونتوق ڬلكوكن واتياي لوه كڤرڬيان فرنكلين"
جيه ڠون كريچق ألوه ڽن جي حاصيلكن موديل اوق ڽن، دو ڬوناكن اينفورماسي ڽو ڠن اينفورماسي يڠ جي كتاهوي سيڬولوم جيه تنتڠ كومڤوسيسي دنا، تراوتما اتورن ڤاسڠن باس چرڬفف
كو هاسياي يڠ سيڬنيفيكن اتوا ڤكوجوت، علمووان لاان موڠكن چيت ڬو چوبا كو ڬو ريڤليكسي هاسياي درو كودرو جيه، تراوتما موڽو هاسياي ڽن ڤنتيڠ كو ڤكرجأن اوق درو جيه
تينجاوان سجاوات هن ڬو ڽاتكن كبنرن هاسياي، توتڤي منوروت ڤنينجاو ايكسڤيريمن ڽن سابوه ڬيت ثات منتيڠ ﴿برداسركن ديسكريڤسي يڠ جي بري لي ايكسڤيريمن
عنصور-عنصور ميتودولوڬيس ڠون اورڬانيساسي ڤروسيدور ڽو چندروڠ لوبيه برچيريكن ايلمي-ايلمي ايكسڤيريمنتل درڤد ايلمي-ايلمي سوسيال
""عنصور-عنصور د اتوه سوريڠ جي ڤاورونو لم سيستم ڤنديديقن سباڬاي ""ميتودي علميه
ميسياو جيه، واتياي اينستيين جي كمبڠكن تيوري ريلاتيۏيتس خصوص ڠون عموم، جيه مباچوت هان جي ساڠكل اتوا جي ابايكن ڤرينچيڤا نيوتون
ڤڠومڤولن ڤڠوكورن اتوا ڤڠهيتوڠ كوانتيتس يڠ ريليۏن سوچارا سيستيماتيس ڠون هاتي-هاتي سوريڠ ثات جوت كو ڤربيداان كريتيس انتارا ايلمي سمو، لاڬاي الكيميا، ڠن ساءين س، لاڬاي كيميا اتوا بيولوڬي
كو هان ڤستين نا چيت جي هيتوڠ ڠن جي ڤرتيمبڠكن كو هان ڤستين دري جوموله يڠ جي داسري اينديۏيدو يڠ جي ڬوناكن
"دفينيسي اوڤراسيونل سابوه حال موڬنتوڠ بق ڤربنديڠن ڠن ستندر: دفينيسي اوڤراسيونل ""مسسا"" بق اخي جيه موڬنتوڠ بق ڤڠڬوناان ارتفك، لاڬاي كيلوڬرام ڤلاتينوم-ايريديوم ترتنت يڠ جي سيمڤن اي لابوراتورياوم اي ڤرانچيس"
بسرن علميه سوريڠ جي ڤجونيه لي ساتوان اوكورن جيه يڠ الاوه ڽن جوت جي جلسكن لم ساتوان فيسيق كونۏينسيونال واتياي جي كومونيكاسيكن ڤكرجأن
ڤورل موريبي ثون ڤڠوکورن، دري استرونوم كسدم، اينديا، ڤرسي، يوناني، عرب، ڠون ايروڤ كو ڬوروكم مندوم ݢرقن ڤلانيت بومو۔
ڤربيداان يڠ جي اماتي كو ڤريسيسي مركورياس انتارا تيوري نيوتون ڠون اوبسرۏاسي اداله ساله سابوه حال يڠ موڤيك لي البرت اينستيين سباڬاي كموڠكينن اوجين اواا تيوري ريلاتيۏيتس عموم اترا جيه
ڤارا علمووان بيبس ڬو ڤاكي سومبر داي دومڤو يڠ اوق ڽن ميليكي - كرياتيۏيتس اوق ڽن ، اد-اد دري بيدڠ لاان، ڤنالارن ايندوقتيف، ينفيرينسي باييسين، ڠون سباڬاي جيه - كو ڬو بايڠكن كموڠكينن ڤنجلسن اتوه فينومينا يڠ جي تليتي
ڤارا علمووان سوريڠ ڬو ڬوناكن اصطلاح-اصطلاح ڽو كو مروجوق بق تيوري يڠ ڬوايكوتي فكتا يڠ جي كتاهوي توتڤي ريلاتيف سدرهان ڠون مڠات جي تاڠني
برات ثات ڤنتيڠ بهوا هاسياي ڤڠوجين ڤريديقسي لاڬاي ڽن ساعت ڽو هان جي كتاهوي
موڽو ڤريديقسي هان جوت جي اكسس ملالوءي ڤڠامتن اتوا ڤڠالمن، هيڤوتيسيس ڬولوم جوت جي اوجي ڠون اكن توتڤ هان علميه لم ارتي يڠ كوتات
ڽو ڬو سيرتكن بهوا ڤول ضيفرقسي سينر-ايك س دنا اكن "مو بنتوق ايك س
تركادڠ ايکسڤيريمن جيلاكوكن سوچارا هنا بتوي اتاوا هنا ج رنچڠ ڠن ݢيت موڽو ج بنديڠكن ڠن ايکسڤيريمن ڤونتڠ۔
تيكنيك ڽو جي ڬوناكن كونترس انتارا مو ڤادوم بوه سمڤل، اتوا ڤڠامتن، اتوا ڤوڤولسي، ا يوڤ كوندسي يڠ مو لاان، كو ڬو او ڤو يڠ برۏارياسي اتوا ڤو يڠ توتڤ سام
اناليسيس فكتور اداله ساله سابوه تيكنيك كاو ڬو تومي فكتور ڤنتيڠ لم سابوه ايفيق
بهكن ايك ڤوسوات دري نيو يورق او ڤاريس اداله ايكسڤيريمن يڠ ڬو اوجي هيڤوتيسيس ايرودينماس يڠ جي ڬوناكن كو ڬو ڤاوڬيت ڤوسوات
فرنكلين سڬرا ڬو او ككوراڠن يڠ نا هوبوڠن ڠن كندوڠن اي
كڬاڬالن كو ڬو كمبڠكن هيڤوتيسيس يڠ مناريق جوت ڬو سببكن سي اوروڠ علمووان كو جي دفينيسيكن باليق سوبجيك يڠ سداڠ جي ڤرتيمبڠكن
علمووان لاان جوت جي مولاي ڤنليتيان اوق ڽن ڠون جي ماسوقا ڤروسيس بق تاهڤ دومڤو
يڠ ترڤنتيڠ، هاسياي ايكسڤيريمن ڠون تيوريتيس هاروس جي ريڤرودوك سا لي اوروڠ لاان لم كومونيتس علميه
سومكن ڬيت ڤنجلسن لم ڬو ڤوڬيت ڤريديقسي سومكن سوريڠ مو ڬونا، ڠون سومكن رايوك كموڠكنن جوت تروس ڬو جلسكن كومڤولن بوقتي لوبيه ڬيت درڤد الترناتيف جيه
موديل علميه مو ۏارياسي لم سجاوه مان اوق ڽن كالوه جي اوجي سيوچارا ايكسڤيريمنتل ڠون كو ڤادوم تريڤ، ڠون لم ڬوتريموڠ اوق ڽن د كومونيتس علميه
موڽو تربوقتي جيتوم، تيوري بارو جوت جي اجوكن اتوا ﴿لوبيه عموم﴾ جيتيموقن بهوا موديفيكسي تيوري سوڬولوم جيه سيڤ كو ڬيجولسكن بوقتي بارو
ميسو جيه، هوكوم نيوتون ڬيجيلسكن موريب طان ڤڠامتن علميه ڤلانيت كاراڤ سمڤورنا
كارونا تيوري بارو موڠكن لوبيه كومڤريهنسيف درڤد يڠ سوڬولوم جيه، ڠن دمكين لوبيه دري يڠ سوڬولوم جيه، تيوري ڤنروس موڠكن جوت ڬيڤونوهي ستندر يڠ لوبيه تيڠڬي ڠن ڬيجيلسكن كومڤولن ڤڠامتن يڠ لوبيه رايوك درڤد ڤنداهولوڽ
"مونن سيستم اوڤيني يڠ لڠكڤ ڠون توتوڤ سيوارا ستروكتورل يڠ ترديري دري جاي دتال ڠون هوبوڠن تله موبينتوق، جيه ڬوتوركن ڤرلاونن ابادي ترهادڤ دومڤو يڠ موتينتاڠن ڠن جيه"
كبرحاصيلن جيه جوت برسينر تتاڤي چندروڠ فانا
"ميتودي اڤريوري - يڠ ڬوڤروموسيكن كونفورميتاس ڠن هان ترلالو بروتل توتڤي ڬيجهو اوڤيني جوت كو سابوه لاڬاي سليرا، يڠ دوه لم ڤرچاكاڤن ڠون ڤربنديڠن ڤرسڤيكتيف لم حال "" ڤو يڠ جوت جيتوريموڠ لي اكاي صيحت"""
ڽن اداله توجوان جياوه اتوا تو، جوت كو كبنرن ڽن باڬي درو نوح اتوا لوڠ اتوا كومونيتس ترباتس يڠ جي بريكن
دري ڤنچوليكن، ڤايرچ ڬو ڤوبيدا ايندوك سا جوت ڬو سيمڤولكن، موداسركن تس، ڤروڤورسي كبنرن لم هيڤوتيسيس
ڤلاڠ سوريڠ، موڠكن ڤيكيرن يڠ سياڤ ڤون ساله جي توبق
"ڤايرچ، چرليس س." ﴿۱۹۰۲﴾، اڤليكسي چرنيڬياي، او مس ل۷۵.۳۲۹۳۳۰، دري درف د ميموءير ۲۷: ""كونسيكوينسي جيه، جي تومي توك ڬيڤوچوڤت سابوه ڤريستيوا يڠ جوت ترجادي باڬه اتوا لمبت، موڽو تڽو هان مسئله درو كاودرو توه كو ڬيڤوڬيت ڤنموان ڽن
"عقيبة جيه، ڤريلاكو ڤنچوليكن يڠ فون مروڤاكن مسئله هوريتيق ڠون مروڤاكن ڤرتاڽان فون هوريتيق، ڤايه جي اتو لي ڤرتيمبڠن ايكونوميس"
هيڤوتيسيس، كارونا هن امان، ڤرلي جي ميليكي ايمڤليكسي ڤركتيس يڠ ڬيڤواره ستيدق جيه ك تس مينتل ڠون لم ساءين س، ڬو ڤينجم درو اوق ڽن او تس علميه
"اينستيين، البرت ﴿۱۹۳۶، ۱۹۵۶﴾ اوروڠ موڠكن ڬيڤوڬه ""ميستري ابادي دوڽ اداله ڤماهمن جيه"""
اسومسي-اسومسي دري ناتوراليسمى ميتودولوڬيس ڽو ڬو بنتوق داسر يڠ جوت ا ڤجوت لندسن كو الم ڤڠتاهوان
ڤڠامتن جيه ترهادڤ ڤرکتيک ساءين‌س بق داسر جيه موسيفوت سوسيولوڬس ڠون هنا ڤوڬه هاب تونتڠ كيبن ساءين‌س جوت اتاوا جوت ج ڤركتقكن د وات ڠون بودايا لن۔
"جيه اي بوك باب ۱ ڠن ديثكوسي تنتڠ توبوه ڬولڬي ڠون ڤنولاكن اواا اوق ڽن سناڬاي ارتفك تيكنيك ڤورنأن، ڠون ديثكوسي تنتڠ براهي ڠون كڤلر جي اماتي فاجر ڠون جي اواي ماتاورو تربيت يڠ "مولاان فينومينا فيسياولوڬيسڽ سام
اينتي جيه، ڬيڤوڬه بهوا كو ميتودي اتوا نورما ساءين س ترتنت، سي اوروڠ جاوت جي تومي ايڤسودي مو سوجرح د ڤت ڤلڠڬن جيه كالوه بركونتيبوسي بق كماجوان ساءين س
كريتيك ڤوستموديرنيس ترهادڤ ساءين س ڽن كالوه جوت كو سوبييك كونتوۏيرسي يڠ اينتنس
موديل، ڬيت ڽن لم ساءين س ماوڤون ماتماتيكا، ڤايه كونساستن سوچارا انترنل ڠون ڤايه جوت جي ڤلسوكن ﴿ممڤو ديثڤروف
ميسو جيه، كونسيڤ تيكنيس واتياي دوه لم ساءين س ڠون كابادين اداله چيري خاص توڤيق ماتماتيكا
مقاله اييوڬين ويڬنر، تيه اونرياسونبلي ايففيچتيۏنيسس اوف متهيمتيچس اين تيه ناتورال سچيانچس، اداله چاتتن يڠ برات ثات تركنل تاونتڠ مسئله ڽو دري سي اوروڠ فيسيكاون ڤمنڠ هديه نوبيل
لم ڤروفس اند ريفوتاتياونس، لاكتوس ڬوبري مو ڤادوم بوه اتورن داسر كو جيتوم بوقتي ڠون چونتوه تنديڠن دري دوڬءن
ڽو موڠكن ڬيجولسكن ڤوجوت ڤارا علمووان ثات سوريڠ ڬو اوڠكڤكن بهوا اوق ڽن مو اونتوڠ
مهوه، نج: لاورنچ ارلباون اسسيچياتس
مهوه،"ڽوله يڠ جي سبوت نسسيم نيچولس تلايب سباڬاي ""انتي-كراڤوهن""; سمنتارا مو ڤادوم بوه سيستم ينۏيستيڬسي راڤوه لم ڬوهدڤي كسالهن مأنسي، بياس مأنسي ڠون كاچاكن، ميتودي علميه لوبيه دري سكدر تاهن اتوا تڠڬوه - ميتودي ڽو سبتوءي جيه مرومڤوك دري كاچاكن لاڬاي ڽن لم جاي حال ﴿ڽو انتي-راڤوه﴾." نج: لاورنچ ارلباون اسسيچياتس
هاسياي يڠ هن تردوڬ ڽو ڬو ڤوارح ڤارا ڤنليتي كو ڬو چوبا ڤرباءيقي ڤو يڠ اوق ڽن اڠڬڤ سباڬاي كسالهن لم ميتودي اوق ڽن
تيوري علميه اداله ڤنجلسن تونتڠ اسڤيک عالم ڠون عالم سمستا يڠ كالوه مولڠ-ولڠ ڬو اوجي ڠون ج ۏيريفيکاسي سسواي ڠن ميتودى علميه، ڬو ڬوناكن ڤروتوکول ڤڠامتن، ڤڠوکورن ڠون ايۏالوءاسي هاس ڽڠ ج تريموڠ۔
توري-توري علميه ڽڠ ماڤن كالوه برتاهن ڠن ڤڠاوسن کتت ڠون ڬو ووجودكن ڤڠتاهوان علميه۔
"ستيفين جاي ڬوالد ڬيتوليه بهوا" "... فكتا ڠون تيوري اداله حال يڠ بربيدا، كن انوق ريڽون لم هيرركي كڤستين يڠ منيڠكت
ارتي اصطلاح تيوري علميه ﴿سوريڠ جي سيڠكت جوت كو تيوري سيڠكت جيه﴾ لاڬي يڠ جي ڬوناكن لم ديسيڤلين ايلمي سوچارا سيڬنيفيكن بربيدا دري ڤڠڬوناان تيوري لم بهاس سي اورو-اورو
لم ڤرچاكاڤن سي اورو-اورو، تيوري جوت جي سيرتكن ڤنجلسن يڠ جي واكيلي تباكن يڠ هان موداسر ڠون سڤيكولاتيف، سداڠكن لم ساءين س ڽن ڬيجولسكن ڤنجلسن يڠ كالوه جي اوجي ڠون جيتريموڠ سوچارا لواه سباڬاي ۏليد
مو ڤادوم بوه تيوري برات ثات مڤن سهيڠڬ هان موڠكن مو اوبه سوچارا موداسر ﴿ ميسو جيه، تيوري علميه لاڬي ايۏولوسي، تيوري هيليوسينتريس، تيوري سل، تيوري لمڤڠ تيكتونيك، تيوري كومين ڤوڽاكيت،﴾ دلل
تور-توري علميه جوت ج اوجي ڠون ڬو ڤوڬت ڤردكس ڽڠ جوت ج ڤلسوكن۔
كاراقتريستيق يڠ جيتوم دري مندوم ڤڠتاهوان علميه، ترماسوق تيوري اداله كممڤوان اونتوق ڬيڤوڬيت ڤريديقسي يڠ جوت جي ڤلسوكن اتوا جوت جي اوجي
ڽو جي دوكوڠ ڠن ڬيت لي جاي اونتاين بوقتي ايندڤندن، درڤد سابوه فونداسي
"تيوري ايۏولوسي بيولوڬيس لوبيه دري ""تيوري توك"
ڽو ڬوبري بوقتي كو اتوا ترهادڤ هيڤوتيسيس
ڽو جوت مأوڤاجوه واتياي موتهون-طان، كارونا موڠكن سوليت اتوا روميت كو جي كومڤولكن بوقتي يڠ سيڤ
كقواتن بوقتي جي ايۏالواسي لي كومونيتس علميه ڠون ايكسڤيريمن ڤنتيڠ جاوت جي ريڤليكسي لي مو ڤادوم بوه كلومڤوك ايندڤندن
لم كيميا، جاي ثات تيوري اسم-باس يڠ جي بري ڤنجلسن يڠ برات ثات بيدا تنتڠ سيفوت داسر سڽوا اسم ڠون باس، توتڤي اوق ڽن برات ثات برڬونا كو ڬو ڤريديقسي ڤريلاكو كيميا جيه
ڤنريموڠ سابوه تيوري هان ڬو هاروسكن مندوم ڤريديقسي اوتام جيه جي اوجي، موڽو كالوه جي دوكوڠ لي بوقتي يڠ چوكوڤ كوات
سولوسي موڠكن ڤورلي ڤروبهن اوبيت اتوا رايوك بق تيوري، اتوا هان مباچوت ڤيه موڽو ڤنجلسن يڠ ممواسكن جي تومي لم كراڠك تيوري يڠ نا
موڽو موديفيكسي تيوري اتوا ڤنجلسن لاان دوه جيه هن سيڤ كو ڬيجولسكن هاسي بارواي، مك تيوري بارو موڠكن جي ڤرلوكن
ڽو كارونا منتيڠ مروڤاكن ڤنجلسن ڤلاڠ ڬيت يڠ ترسديا كو جاي فينومينا لاان، كيبن يڠ جي ۏيريفيكسي لي كقواتن ڤريديقسي جيه لم كونتيك س لاان
ألوه ڤروبهن، تيوري يڠ جي تريموڠ اكن ڬو جولسكن لياوبيه جاي فينومينا ڠون ڬوميليقي داي ڤريديقسي يڠ لوبيه رايوك ﴿موڽو هان ڤروبهن هن اكن جي ادوڤسي﴾; ڤنجلسن بارو ڽو ألوه ڽن اكن جي بوك كو ڤڠڬنتو اتوا موديفيكسي لوبيه لنجوت
ميسو جيه، ليستريك ڠون مڬنيت جينو جيتيڤو جوت كو دوا اسڤيك دري فينومينا يڠ سام، يڠ جي سبوت جوت كو ايليكترومڬنيتيسمى
ڽو جي سلسايكن ڠن ڤنموان ڬوسي نوكلير، سومبر اينرڬي اوتام ماتاورو
ڠن ڬو ڤوڬادوه لومينيفرووس اثر دري رلاتيۏيتس خصوص، اينستن ڬو ڽاتاكن بهوا ڤليبرن وات ڠون کونترکسي ڤاڽڠ ڽڠ د اوكو ل سابوه اوبجيک ڽڠ برݢرق ريلاتيف اداله اينرسي-ڽكن، اوبجيک جيڤوتوڽوق کچڤتن كونستن، ڽكن کچڤتن ڠن اره، كوتيك ج اوكو ل ڤڠامت جيه۔
اينستيين جي اوسها كو ڬو ڬينراليساسي ڤرينسيڤ ينۏاريان بن مندوم كراڠك اچوان، ڬيت ڽن ينارسيا اتوا ڤرچڤتن
"بهكن اينرڬي هان مسسا ڬوبري ڬاوركن ڬراۏيتاسي بق أوبجيك لوكل ڠن ""ملڠكوڠ"" ""ڤرموكأن"" ڬيوميتريس دري رواڠ-واتي ۴د"
توتڤي، هوكوم علميه اداله ڤنجلسن ديسكريڤتيف تنتڠ كيبن چارا لاما جوت برڤريلاكو لم كوندسي ترتنت
كسالهڤاهمن يڠ عموم اداله بهوا تيوري-تيوري علميه اداله اد-اد داسر يڠ بق اخي جيه لولوس جوت هوكوم-هوكوم علميه كتيك داتا ڠون بوقتي يڠ سيڤ كالوه جي ڤاوسڤت
ڬيت ڽن تيوري ماوڤون هوكوم مو ڤوتينسي جي ڤلسوكن ڠن بوقتي يڠ برلاونن
لوڬيك اورد فون اداله چونتوه بهاس فورمل
فينومينا يڠ ا جولسكن لي تيوري، موڽو هان ميتوم جي اماتي سيوچارا لڠسوڠ لي ايندرا ﴿ميسو جيه، اتوم ڠون ڬلومبڠ راديو﴾، ڤرلي جوت كو كونسيڤ تيوريتيس
"اوڠكاڤن" "ڤنداڠن تيوري يڠ جي تريموڠ"" جيڬوناكن كو جي ڬمبا ڤندكتن ڽو
سي اوروڠ جوت ڬوڤك بهاس كو ڬو ڬمبا موديل; توتڤي، تيوري اداله موديل ﴿اتوا كومڤولن موديل يڠ سام﴾، ڠون كن ديسكريڤسي موديل
ڤاراميتر موديل، ميسو جيه هوكوم ڬراۏيتاسي نيوتون، ڬو ڤوتنت كيبن ڤوسيسي ڠون كچڤتن مو اوبه سوايريڠ واتي
"كات" سمنتيق"" مڠاچو بق چارا موديل جي واكيلي دوڽ ڽات
"ڤركتيك تيكنيك ڬيڤوڬيت ڤربيداان انتارا ""موديل ماتماتيكا"" ڠون "" موديل فيسيق""; بياي ڤمبواتن موديل فيسيق جوت جي مينيمالكن ڠن ترلوبيه دلي ڬوڤوڬيت موديل ماتماتيكا جي ڬوناكن ڤاكيت ڤراڠكت لونق كومڤوتر، لاڬي الت ديساين ڠن بنتوان كومڤوتر"
اسومسي ترتنت ڤولي كو مندوم كلاايم امڤيريس ﴿ميسو جيه اسومسي بهوا رياليتاس ڽن نا
ڽو موڠكن سدرهان ڬواماتي بهوا تيوري ڬوڤوڬيت ڤريديقسي يڠ اكورت، يڠ مروڤاكن بوقتي بهوا اسومسي دومڤو يڠ اي ڤوڬيت د اواا بتوا اتوا كيرا-كيرا بتوا ا يوڤ كوندسي يڠ اي اوجي
تيوري ڬيڤوڬيت ڤريديقسي اكورت واتياي اسومسي ۏليد، ڠون هن ڬيڤوڬيت ڤريديقسي اكورت واتي اسومسي هان ۏليد
"تيه اوايك سفورد ايبڬليش دچشناري ﴿اويد﴾ ڠون ويكشناري اونلاين ڬو ڤوتوڽوق سومبر لاتين جيه سباڬاي اسومسي ﴿""ڬوتيريموڠ، ڬوچوك كو درواي اه، ڬوادوڤسي، ڬورياوڤه""﴾، يڠ مروڤاكن كونجوڠسي دري اد- ﴿""او، جيتوجو، ا""﴾ ڠون سومري ﴿ڬوچوك"
"ايستيله ڽو اواي جيه جيڬوناكن ل کونتيک‌س اݢام لاڬ ل ""ڬوتريموڠ او سورڬ""، تراوتام ""ج تريموڠ ڤراون ماريا او سورڬ، ڠن توبوه توڤوليهارا دري كروساكن""، (١٢٩٧ م) توتاڤي جوت چيت ڬو ڬوناكن كو مروجوع بق ""ڬوتريموڠ او ل اسوسياسي"" اتاوا "" ج ادوڤس ل كمترأن""۔"
كونفيرماسي ڤايه جي هيتوڠ موڽو ڽن اداله هاسي دري ڤريديقسي يڠ بريسيكو; ارتي جيه، موڽو هن ترچرهكن لي تيوري يڠ مسڠكوتن، تڽو سهاروس جيه تا هارڤكن سابوه ڤريستيوا يڠ هان سسواي ڠن تيوري - سابوه ڤريستيوا يڠ جوت جي ساڠكل تيوري ڽن
سابوه تيوري يڠ هن ميتوم جي ساڠكل لي ڤريستيوا يڠ موڠكن ترجادي اداله نون-علميه
مو ڤادوم بوه تيوري يڠ بتوا-بتوا جوت جي اوجي، واتي تربوقتي ساله، موڠكن منتيڠ جي ڤيتهون لي ڤڠاڬومجيه، ميسو جيه ڠن ڬو ڤتوري ڤوست هوك ﴿ ألوه فكتا﴾ مو ڤادوم بوه هيڤوتيسيس اتوا اسومسي تامه، اتوا ڠن ڬاو تفسيركن اولڠ تيوري ڤوست هوك سدميكيان روڤا سهيڠڬ لولوس. سڠڬاهن
"ڤوڤڤر ڬو ريڠكس ڤرڽاتأن-ڤرڽاتأن ڽو ڠن ڬيڤوڬه بهوا كريتيريا اوتام دري ستاتوس علميه سابوه تيوري اداله" "جوت جي ڤوڤلسو، اتوا جوت جي ساڠكل، اتوا جوت جي اوجي
"توتڤي، مو ڤادوم درواي فيلسوف ڠون سجاروان ساءين س مو ڤنداڤت بهوا دفينيسي تيوري ڤوڤڤر سباڬاي سراڠكاين ڤرڽاتأن يڠ جوت جي ڤلسوكن اداله ساله كارونا، لاڬي يڠ كالوه جي ڤتوڽوق فيليڤ كيتچير، موڽو سي اوروڠ جيچوك ڤنداڠن ڤوڤڤر يڠ كتات تنتڠ ""تيوري""، ڤڠامتن اورانوس واتي فون ثات جي تومي بق طان ۱۷۸۱ جوت ""جي ڤلسوكن"" ميكانيكا اڠكاس نيوتون"
"فيكونديتس: ""سابوه تيوري علميه يڠ هيبت، لاڬي تيوري نيوتون، ڬيبوك بيدڠ ڤنليتيان بارو"
ستياڤ ساعت، ڽن جي تيمبولكن لوبيه جاي ڤرتاڽان درڤد يڠ جوت ا جاووب ساعت ڽو
لاڬ ديفينيسي تيوري ڽڠ لن، ترماسوق ڤوڤڤر’س، كتچهر ڬوجلسكن بهوا سابوه تيوري ڤايه ڬو سرتاكن ڤرڽاتاءن ڽڠ موميليكي کونسکوءينسي ڤڠامتن۔
ڽو جوت جيتياوتاڤكن د اتوه كورته سباڬاي سيستم اتورن، ڠون سومكن بتوي سابوه تيوري، سومكن لڠكڤ جوت جي لتقكن لم اصطلاح لاڬي ڽن
"اسڤيك ماتيماتيس سڤيسيفيق دري تيوري ايليكترومڬنيتيق كلاسيك جي سبوت ""هوكوم ايليكترومڬنيتيسمى، "" يڠ ڬوچرمينكن تيڠكت بوقتي يڠ كونساستن ڠون جوت جي ريڤرودوك سا يڠ ڬو دوكوڠ جيه"
چونتوه ڽن تراخار موڠكن ڽنكوه ڬاي رياكسي رادياسي
علموان ڽنكوه اوروڠ ڽن ڤوڬيت ڤنليتيان علميه كو م ماجوكن ڤڠارهان لم بيدڠ ڽن تا ڬالق
ڤارا علموان نيبق ايرا ڽن مو بيدا ﴿ ڠون ڬولوم اوروڠ ڽن ،فيلسوف عالم،ماتماتيكاون،سجاروان عالم،تيولوڬ عالم،اينسيڽور ڠون لاان" ڽن بركونتريبوسي نيبق ڤو ڠنبڠن ايلمي ڤڠاجوان ﴾ نا تومڤت ڽن سوڠڬوه مو بيدا لم مشاركت ،ڠون نورما" سوسيال ، نيلاي" ايتيكا،ڠون كبيجكن ايڤيستيميك ڽن موكايت ڠون ڤارا علموان ڠون ڽن ڬو هارڤكن دري اوروڠ ڽن جاوت كو مو اوبه سر ريڠ واتي سيت
لي ڤروتو علموان دري زامين ماجو اسلام ڬو اڠڬڤ ڤوليمثيل ،سباڬو سبب كوريڠ حال ڽن سسوا داوڠاون ديسيڤلين اليمي موديرن
ڤروڤوسيسي ڽن جي ڤون دوڠون چارا ڽن مورني لوڬيس سام دوهين كوسوڠ مو هوبوڠن دوڠون ڽات
ديسچرتس هان منتيڠ ڤلوڤور ڬيوميتري اناليتيق تاڤي مروموسكن تيوري ميكانيكا ڠون اد-اد ماجو تنڠ اساا اوسوا ڬرقن ڠن ڤرسيڤسي بيناتڠ
ڬوبڽن ڬوبي فورمولاسي كومڤريهنسيف ميكانيكا كلاسيك ڠون مو سوتيت چهيا ڠون اوڤتيق
ڬوبڽن مو تومي بهواسن جيه مواتن ڽن كونيڠ نيبق سومسوم توليڠ ليكوت چڠڬوق جوت مو ياي ا كن كجڠ اوتوت نيبق سلوروه توبوه
لاززارو سڤللنزاني ڽنكوه ساله سابوه توكوه ڤلاڠ مو ڤڠاروه لم فيسياولوڬي ڤرچوبأن ڠن ايلمي عالم
تاڤي، هان نا ڤروسيس فورمل كو تا تنتوكن سو ڽن كوكهون علموان ڠن سو يڠ كن
نيت لوبيه دري سيكان ريسڤوندن كو مو ليت كارير نيبق بيسا ب اكاديميس، دوڠون ڤروڤورسي ڽن لوبيه توه اوبوت د بندڠ كارير نيبق بيدڠ ليڠكوڠن ايندوستري، ڤمرينته دان نيرلابا
اوريڠڽن ڬو ڤودياوه راس ڤرلي توڤو ڽن كوات تنتڠ كڽاتأن
ڤادوم درو علموان نا كايڠينن مو ڤو نيرڤن ڤڠتاهوان علميه مو كڤنتڠنن سهات مشاركت ،بڠسا ،بومو،عالم ڠون ايندوستري ﴿ علموان اكاديميس ڠون علموان ايندوستري
ڽو جيتمڠ كوسمولوڬي ڠن بيولوڬي ،خصوص جيه بيولوڬي موليكولر ڠون ڤروييك ڬينوم مأنسي
اڠك ڽن جي تامڠ دوا ڬي لوبيه لي اڬم دري ڤد اوروڠ اينڠ
فينومينا ڽن ريليۏن جيتمڠ بورتوه سوڤرنوۏا ،بورتوه سينر ڬمم، قواسر ،بلازد ،ڤولسر ،ڠون رادياسي لاتر ڬلومبڠ ميكرو كوسميك
استرونومي ڽن ساله سابوه ايلمياي عالم ترتوه
بق ماس جامياون ، استرونومي منچاكوڤ ماچم ديسيڤلين علمو لاڬي استروميتري ، ناۏيڬسي اڠكاس ،استرونومي اوبسرۏاسياونل ،ڠن ڬيڤوڬيت كلاندر
استرونومي اوبسرۏاسياونل ڬو فوكوس بق ڤروليهن داتا نيبق ڤڠامتن أوبجيك استرونم
من دوا بيدڠ ڽو ساليڠ منلڠكڤي
بو داسركن دفينيسي كاموس ڽن كروه، "استرونومي" مو ڬچو نيبق ڤلاجرن تنتڠ بندا" ڠن ماتيري اي لوا اتموسفير بومو ڠون سيفوت فيسيق ڠون كيميانيا ،" سداڠكن "استروفيسيك " مڠاچو بق چابڠ استرونومي ڽن بروروسن ڠون " ڤريلاكو سيفوت فيسيق ، ڠون ڤروسيس ديناميس أوبجيك ڠن فينومينا لڠيت
نا ڤادوم بوه بيدڠ ،لاڬي استروميتري ڽنكوه مورني استرونومي ڠون كن سيت استروفيسيكا
دري ڤڠامتن ڽو، اد" اواا تنتڠ ڬرق ان تو بنتوقڽ ڤاكيت" ڠن سيفوت مات اورو ،بولون ڠون بومو اي عالم سمستا جي ايكڤلوري سچارا فيلوسوفيس
ڤو كمبڠن اواا ڽن سوڠڬوه سيڬنيفيكن علميه، ڽن جيمولاي د انتارا اوروڠ بابيلونيا،ڽن ڤودوق داسر باڬي تراديسي استرونومي سلانجوت جيه ڽن بو كمبڠ نيبق ك ڤرادبن لاان
استرونومي يوناني سجق اواا جي ڤوتوري داوڠاون مو سوتيت ڤنجلسن فيسيق ڽن راسيونل كو فينومينا لڠيت
هيڤوارچهوس ڤيه ڤوڬيت كاتلوڬ لڠكڤ ۱۰۲۰ ني ابڬ ،ڠون سباڬو رايوك راسي بينتڠ نيبق بلهن بونو اوتارا برأصل نيبق استرونومي يوناني
ڬيورڬ ۏون ڤاواربچه ﴿۱۴۲۳-۱۴۶۱﴾ ڠون ريڬياومونتانوس ﴿۱۴۳۶-۱۴۷۶﴾ مو بنتو ڤوڬيت كماجوان استرونومي مو ڤران ڤنتيڠ باڬي ڤو ڠمبڠن موديل هيليوسينتريس چوڤيرنيچوس بق ڤادوم دق ادي اوكو
بق طان ۹۶۴، ڬالكسي اندرومد،ڬالكسي ڤلاڠ راييك بم ڬروڤ لوكل ، ڬو جلسكن لي استرونم مسلم ڤرسيا عبد ال رحمن الصوفي لم بوكو ڬوه بينتڠ تتڤ
ڤارا استرونم نيبق ماس ڽن مو ڤوتوري كن لي نن عرب ڽن جينو دڤاكي كو ماسيڠ - ماسيڠ بينتڠ
سجاروان سوڠ هاي مهمود كتي ڬو دوكومنتاسي كن هوجون ميتيور نيبق اڬوستوس ۱۵۸۳
ك ڤلير ڽنكوه اوروڠ فون ڽن مرنچڠ سابوه سيستم ڽن دڠن توڤت مو ڬمبا دتال ڤو ڬرقن ڤلانيت" مڠليليڠي مات اورو
استرونم ايڠڬريس جوهن فلمستيايد ماو ڤوڬيت كاتلوڬ لوبيه دري ۳۰۰۰ بينتڠ ،كاتلوڬ بينتڠ ڽن لوبيه لواه اي ڤرودوكسي لي نيچولاس لواواس د لاچايللي
كري نؤ ي سىمڤورناكن لىوبىه لانجوت لى جؤسىڤه لؤويس لاݢراڠى ڠؤن ڤيىررى سيمؤن لاڤلاچى , مىموڠكىن كن ماسسا ڤلانىت ڠؤن بولىون جي ڤىركيركن داري ݢاڠݢوان جيه
بينتڠ" تربوقتي هي ڠون ماتاورو اي بومو ڽن كودرو ،تاڤي دڠن بو ماچم سوهو، مسس ڠن اوكورن
استرونومي تيوريتيس مو مونچولكن سڤيكولاسي تنتڠ ڤوسيسي بندا" لاڬي لوبڠ اتم ڠون بيڠن نيوترون، ڽن ك اه ڬوناكن كو مو جلسكن فينومينا ڽن دأمتي لاهي قواسر ،ڤولسر ،بلازد ڠون ڬالكسي راديو
استرونومي اوبسرۏاسياونل جوت تا كاتڬوريكن منوروت ولايه سڤيكتروم ايليكترومڬنيتيق ڽن سسواي نيبق مو كلان اتوا اوبسرۏاسي يڠ كالوه مو ڤوڬيت
اده ڤيه نا ڤادوم ڬلومبڠ راديو اي ڤنچاركن لڠسيڠ لي أوبجيك استرونومي ڤرودوق ايميسي ترمال ،سباڬو راييك ايميسي راديو ڽن جي اماتي ڽنكوه هاسيل رادياسي سينكروترون ،ڽن احاصيلكن واتي ايليكترون مڠوربيت ميدن مڬنيت
ڤڠامتن نيبق ويدي-دايلوس اينفراريد سورۏيا ايايك س ڤيلورير ﴿ويسي﴾ سوڠڬوه ايفيقتيف لم مو اوڠكڤ لي ڤروتو بينتڠ ڬالكسي ڠن ڬوڬوس بينتڠ ايندوق جيه
ڬمبا ڤڠامتن اواا جيه يڬامبا ڠن جراو
استرونومي اولتراۏيوليت ڤلاڠ چوچوك كو مو ڤلاجري رادياسي ترمال ڠن ڬاريس ايميسي سڤيكترال نيبق بيڠن بيرو سواوم ﴿بينتڠ اوب﴾ ڽن سوڠڬوه ترڠ بق ڤيت ڬلومبڠ ڽو
سينر ڬمم جوت تا اماتي سچارا لڠسيڠ لي ساتليت لاڬي چومڤتون ڬمم راي اوبسرۏتوري اتوا ڠون تيليسكوڤ خصوص ڽن كوكهون تيليسكوڤ اتموسفير چيرنكوۏ
استرونومي ڬلومبڠ ڬراۏيتاسي ڽنكوه بيدڠ استرونومي بارو ڽن جيڤك ديتيقتور ڬلومبڠ ڬرايۏيتسي كو مو ڠومڤوي داتا ڤڠامتن تنتڠ أوبجيك ماسيف ڽن جياوه
سچارا هيستوريس ، ڤڠتاهوان ڽن اكورت تنتڠ ڤوسيسي ماتاورو، بولون، ڤلانيت ڠون بينتڠ سوڠڬوه ڤنتيڠ لم ناۏيڬسي لڠيڬ ﴿ڤو ڬونا كن بندا لڠيت كو مو مندو ناۏيڬسي ﴾ ڠون لم ڤوڬيت كلاندر
مو اوكو ڤارالسق بينتڠ نيبق بينتڠ" ڤلاڠ تو يڠ مو بي داسر لم رييوڠ جارق كوسميك ڽن دڤاكي كو مو اوكور سكالا عالم سمستا
موديل اناليتيس نيبق سواتو ڤروسيس لوبيه ڬيت كو موبي واوسن ڽن لوبيه لواه كو اينتي دري ڤو ڽن جينو ترجادي
ڤڠامتن سابوه فينومينا ڽن اڤريديقسي لي ساله سابوه موديل، مموڠكن كن ڤارا استرونم كه مميليه د انتارا ڤادوم-ڤادوم كود الترناتيف اتوا ڽن ميتنتاڠن سباڬو موديل ڽن ڤلاڠ ممڤو مو ڬمبا فينومينا ڽن
دالم ڤادوم كاسوس ،سجومله راييك داتا ڽن هان كونساستن دري واتي ك واتي ،جوت مو ڽ باب كن مو ابايكن موديل سچارا توتل
سابب استروفيسيك ڽن سوبجيک ڽڠ سوڠڬوه لواه، اهلي استروفيسيك بياسا جيه مو نرڤكن ل دسيڤلين علمو فيسيك، جيتامڠ ميکانيکا، ايلكتورمڬنتس، ميکانيکا ستاءستك، ترموديناميك، ميکانيکا کوانتوم، رلاتيۏيتس، فيسيك نوكلر دان ڤرتيکل ڠون فيسيك اتوم ڠون موليقول
کات "استروكيميا" ڽن جوت تاترڤكن ݢيت كو سيستم تات سوري ڠن ميديوم انتر بينتڠ
اصطلاح ايكسوبيولوڬي سام سيت اتوا سروڤا
ڤڠامتن سكروتور عالم سمستا سكالا راييك،چابڠ ڽن جيتوري سباڬو كوسمولوڬي فيسيق ،ك موبي ڤماهمن ڽن مو دالم تنتڠ ڤو بنتوقن ڠن ايۏولوسي كوسموس
ستوقتور هيايراركيس ماتيري مولاي تو بنتوق دري ۏارياسي اوبوت لم مو تو مسسا رواڠ
اڬرڬاسي ڬاريۏيتاسي موڠلومڤوق جوت كو فيلامن، ڬو ڤوتيڠڬاي رواڠ کوسوڠ بق چله-چله
مو ماچم بيدڠ فيسيك ڽن سوڠڬوه ڤنتڠ كو مورونو عالم سمستا
اخير جيه، ڽن تراخير ڽو ڤڠڠ كو مومفوم ستروكتور كوسموس ڽن برسكالا رايوك
لاڬي نن، ڬالكسي ايليڤس نا مو بنتوق ڤنمڤڠ ايليڤس
ڬالكسي ايليڤس ليبيه سرڠ جيتوم نيبق اينتي ڬوڬوس ڬالكسي، ڠون موڠكن تربنتوق ملالوءي ڬابوڠن ڬالكسي" رايوك
ڬالكسي سڤيرال بياسا جيه ايكيليليڠ اوليه ليڠكرن بينتن ڽن لوبيه توه
سكيتر سي ڤر ڤوت دري مندوم ڬالكسي هان مو اتو، ڠن بنتوق" ڬور نيبق ڬالكسي" ڽن موڠكن مروڤاكن هاسيل هوبوڠن ڬرافيتاسي
ڬالكسي راديو ڽن ڬالكسي اكتيف ڽن سوڠڬوه مو چهاي بق باڬين سڤيكتروم راديو، ڠون ممانچركن ڬومڤلن رايوك اتوا لوبوس ڬه
ستوقتور كوسموس مو سكالا راييك ايواكيلي لي كلومڤوك ڠن ڬوڬوسن ڬالقس
د ڤوست بيما سقتي ڽنكوه اينتي، تونجولن ممبنتوق باتڠ دڠن ڤو ڽن ايقيني سباڬو لوبڠ اتم ﴿بلاچق هولي﴾ سوڤر ماسيف بق ڤوست جيه
ڤيريڠن ڠو ايكيليليڠ لي ليڠكرن هلو سفيرواد دري بينتڠ" ڤوڤولسي لل ڽن لوبيه توه ،ڠن كونسيتراسي بينتڠ ڽن ريلاتيف ڤدت ڽن دتوري سباڬو ڬوڬوس بولا
ڽو ايمولاي سباڬو اينتي ڤر-بنتڠ ڤادت اتاوا نيبولا ڬولڤ،ڽڠ مو کونسينتراسي ڠن رونتوه (ل ۏولومي ڽن ج تنتوكن ل ڤاڽڠ جنس) كو موبنتوق ڤروتوستر ڤادت۔
ڬوڬوس" ڽو سو چارا مو تاهڤ مو سيڤرياوه، ڠون بينتڠ" موڬبونه داوڠاون ڤوڤولسي بيما سقتي
۷-۱۸ ڤو بنتوقن بينتن جوت نيبق دايره ڤدت ابي ڠن ڬه، يڠ جيتوري سباڬو اون موليكول رقساس
كاراڤ مندوم عنصور ڽن لوبيه ڬوهيت نيبق هيدروڬين ڠن هيليوم ڬو چيڤتا نيبق لم اينتي بينتڠ
سإيريڠ واتي، باهن تت هيدروڬين ڽو سڤناوه جيه جياوبه جوت كو هيليوم، ڠون بينتنڠ مولاي بيريۏولوسي
ڤڠلوارن لاڤيسن لوا مو بنتوق نيبولا ڤلانيتاري
ڽو ڽنكوه اوسيلاسي ۱۱ طان لم بيلڠن بينتيق ماتاورو
ماتاورو ڤيه كالوه مڠالمي ڤروبهن لومينوسيتس ڤريوديق ڽن جوت مو ايفيق سيڬنيفيكن بق بومو
د اتوق لاڤيسن ڽو ڽنكوه دايره ليڤيه ڽن دتوري سباڬو كروموسفير
د اتوق اينتي ڽنكوه ذون رادياسي، نيبق ڤلسما مو ڤوتروق فلوقس اينرڬي ليوات رادياسي
ڠان سوريا ڤرتيكل ڤلسما جو-جو ڠن جوجو الي اولوا دري ماتاورو سمڤو، نيبق باتس ڤلاڠ لوا تات اريا، تروس بليق ڤاوس
ڤلانيت - ڤلانيت تربنتوق ۴.۶ ميليار طان ڽن جامون د ڤيريڠن ڤروتوڤلانيت ڽن مڠليليڠ ماتاورو
ڤلانيت - ڤلانيت سابي ڬاورون، اتوا ڬو ڤوسڤت ماتيري ڽن مو سيسا سلاما ڤريود برتوه ڽن، ڬو بوقتيكن ڠون ك كاوه تومبوكن بق بولون
ڤروسيس ڽو جوت ممبنتوق اينتي بات اتوا لوڬم، ايكيليليڠين بوت منتيل ڠون كراق لوا
ڤادوم بوه ڤلانيت ڠون بولون ماوڠومڤوي چوكوڤ سواوم كو ماو تولق ڤروسيس ڬيولوڬيس لاڬي فولكانيسم دان تيكتونيك
استروستاتيستيكا لم ڤو نيرڤ ستاتيستيك نيبق استروفيسيك كو مو كالون ڤادوم داتا استروفيسيك اوبسرۏاسياونل
كوسموكيميا ڽنكوه ڤلاجرن تنتڠ باهن كيميا ڽن د تومي لم تات سوريا جيتمڠ اساا اصول عنصور" ڠون ۏارياسي راسيو اسوتوڤ
قلوب استرونومي مو لوكاسي نيبق سلوروه بومو دان لي ڽن نا ڤروڬرام كو ممبنتو اڠڬوتا مڠ اتو ڠون من ڤو لوه ڤروڬرام مو اواي جيتمڠ ماو-ماو اواي مندوم أوبجيك نيبق مسسير ﴿ ۱۱۰ أوبجيك ﴾ اتوا كاتلوڬ هيرسچيلل ۴۰۰ تومڤت مو تاريق بق لڠت مالم
لوبيه لي اماتير بو كرجا بق ڤڽڠ ڬلومبڠ دوه، تاڤي سباڬو اوبوت مچوبا دڠون ڤڽڠ ڬلومبڠ بق لوا سڤيكتروم دوه
ڤادوم درو استرونوت اماتير ڬت مو ڤاكيق تيليسكوڤ يڠ جيڤوڬيت كودرو اتوا ڤاكي تيليسكوڤ راديو ڽن اواا اباڠون كو ڤنليتيان استرونوت تاڤي جينو كان كو اماتير ﴿ لاڬي تيليسكوڤ ساتو ميلل
جوابان كو ڽو موڠكن ڤرلي كونستروكسي اينسترومين بارو مرق دارت ڠون لوار اڠكاس، ڠون موڠكن ڤركمبڠن بارو لم فيسيك تيوري ڠن ايكسڤيريمن
ڬو ڤرلي بو مومفوم ڽن لوبيه مو دالم تنتڠ بنتوق بينتڠ ڠون ڤلانيت
موسي ڽ، ڤو ڤنجلسن نيبق ڤارادوک‌س فرم ڽن؟
ڤو سيفوت ماتيري سوڤوت ڠن اينرڬي سوڤوت؟
كيبن ڬالكسي فون مو بنتوق؟
استروبيولوڬي، سيڬولوم ايتري سباڬو ايكسوبيولوڬي، ڽن كوه بيدڠ علميه انتردسيمڤينير ڽن مو ڤرنو اصل اصول ايۏولوسي اواا، ديثتريبوسي، ڠون ماس اوكو كهيدوڤن بق عالم سمستا
اصل اصول ڠون ايۏالواسي اواا كهيدوڤن ڽن باڬين هنجوت تاڤيسهكن نيبق ديسيڤلين استروبيولوڬي
بيوكيميا موڠكن ك ڬو مولاي هان تريڤ لهو بيڬ بڠ،۱۳،۸ ميليار طان ڽن جامون، سلاما جامون لايق دوق واتي عالم سمستا بارو مو اومو ۱۰-۱۷ طان
والاو لاڬڽن، بومو ڽنكوه سابوه" جيه تومڤت د عالم سمستا ڽن جيتوڤو لي مأنسي نا كهيدوڤن
اصطلاح زينيبيولوڬي جينو جي ڤاكي لم ڤڠرتين ڽن لوبيه خصوص، ڽن برارتي "بيولوڬي برداسركن كيميا لاان" ڬيت ڽن برأصل نيبق لوا بومو اتوا ترريستريال ﴿موڠكن سينتتيس
سيتوله زينوبيولوڬي جينو جي ڬوناكن لم ارتين ڽن ليبيه خصوص، ڽن برارتي " كيميا مو داسركن كيميا لاان-لاان ڬيت ڽن براسا دري لوا بومو اتوا ترايستريال ﴿موڠكن سينتتيس
اده ڤيه نا دأڠڬڤ ايلوا اروس فون ڤڽليديقن علميه، استروبيولوڬي ك جوت بيدڠ بلاجر ڽن جيه فورمل كن
بق طان ۱۹۵۹، نسا موجوق دانا ڤروييك اكسوبيولڬي ڬو فون، ڠون بق طان ۱۹۶۰، نسا ڤودوڠ ڤروڬو ڬرام ايكسوبيولوڬي، ڽن جينو كاجوت كو ساله سابوه دري ڤوت ايليمن فون ڤروڬرام استروبيولوڬي نسا كو زامون جينو
كماجوان بق هيدڠ استروبيولوڬي، استرونومي اوبسرۏاسياونل، ڠن ڤو نومي فاريتاس رايوك ايكستروفيل ڠن كممڤوان لوار بياسا كاو بيو كمبڠ بق ليكو هن ڤلاڠ كروه نيبق بومو، كان مونچول سڤيكولاسي بهواسن جيه كهيدوڤن موڠكن بو ك ايمبڠ بق لي بندا لوا اڠكاس نيبق عالم سمستا
ميسي ڽن ڬورنجڠ خصوص كو سوتيت كهيدوڤن جينو بق مرس ڽنكوه ڤروڬرام فيكيڠ ڠن ڤونسب ۲ بيڬلي
نيبق اخي ۲۰۰۸، ڤو دارت فوانيايك س مو سوتيت ليڠكوڠن كو لايق دوق ڤلانيت ماس جامون ڠن ماس جينو بق مرس، ڠون مو نو ليتي سجاره اي د سي ده
نيبق نوۏيمبر ۲۰۱۱، نسا مو لونچوركن ميسي لابوراتورياوم ساءيس مرس ڽن مو م ڤو جلجه چورياوسيتي، ڽن مضرة بق مرس د كاوهڬال نيبق اڬوستوس ۲۰۱۲
ساله سابوه جيه ڽنكوه ڤنداڤت ڽن ڬو اينفو كن بهوا سن جيه سباڬو رايعق بنتوق كهيدوڤن تڽو د ڬالكسي برداسركن بق كيميا كربون، لاڬي مندوم بنتوق ڽن نا بق كهيدوڤن بومو
سبتوي" بتوي جيه بهواسن جيه اتوم كربون باڬه موايكت دڠون اتوم كربون لاان، م موڠكن كن ممبنتوق موليكول ڽن چوكوڤ ڤڽڠ ڠن لڠكڤ اتوا كومڤليك س
ڤنداڤت ڽن ك لهياي ڽنكوه ڤوفوكوس ڤرهاتين بق ڤلانيت-ڤلانيت ڽن مڠوربيت بينتڠ هي مات اورو مڠات م نيڠكت كن كموڠكنن بوليق دوق بق ڤلانيت
نيبق ڽن، نا ڤادوم درو اينسترومين ڽن إيرانچڠ كو مو اواي ايزوڤلانيت سواوكورن بومو كالوه ڬو ڤرتيمبڠكن، ڽن ڤنتيڠ ڤروڬرام ترريستريال ڤلانيت فيندر ﴿تڤف﴾ نسا ڠون ڤروڬرام دروين اسا، ڽن كو دوا جيه ڽن ك ڬو بطلكن
دراك اول جيه ڬو ڤو روموس ڤسامعان سوبڬو اڬيندا مشاوره بق كونفيرينسي ڬرين بڠك، تاڤي نا ڤادوم بوه روموس-روموس يڠ ك ڬوچوك سچارا هرفيه ڠون موسڠكوت ڤنداڤت سيمڤليستيق اتوا ڤسيودوسچيانتيفيچ
اوق علموان ايايك ستريماوڤهيليس، اورڬانيسمى ڽن ايك ڤوتهون اوديڤ بق ليڠكوڠن ڽن ايكستريم، جوت كو ڤنليتيان ڤنتيڠ اينتي كو استروبيولوڬ، سبب اوروڠ ڽن ڤنتيڠ كو بو مومفوم ڤوت اريا لم باتس كهيدوڤن لم كونتيك س ڤلانيت: ڤونتسي ڤنسڤيرميا، مو كونتاميناسي اوكو سبب مأنسي اوسها مو ايكسڤلوري، كولونيسسي ڤلانيت بوت مأنسي، ڠن ايكڤلوري كهيدوڤن ايلوا بومو ڽن ك هان لي اتوا ڤونه ڠن ڽن منتيڠ نا
سمڤو كهيدوڤن لم داسر لااوت، ڽن ڤت مات اورو هان تروق اچاڤاي لم لااوت، ايڤركيرا كن ايك جي ڤروليه ماكنن ڽن ڬيت دري تاڤجوه ديتريتوس اورڬانيق ڽن كونيڠ هوجون دري ڤموكأن اي اتوا دري ڤونجوه بيناتڠ ڽن ڤوڬيت
كموسينتيسيس ڽو ڽنكوه ڤلاجراان بيولوڬي ڠن استروبيولوڬي دڠون مڠوڠكڤ كن بهواسن جيه كهيدوڤن هان ڤرلي موڠنتوڠ بق مات اورو : ڽن هاڽ ڤرلي اي ڠن ڬراديان اينرڬي كو اد
سيڤلوه اورڬانيسمى توڬ يڠ ڬوڤيليه كو ڤروييك ليفي، بوت أمير الايك ساندر داوناوچوچچوس راديودورنس، باچيايلوس سوبتيليس، راڬي ساچچروميچس چيريۏيسياي، بنيه نيبق عربيدوڤسيس طالينا ﴿سلادا ڬولوڽوڠ تيكوه﴾ سرتا بيناتڠ ينۏرتبراتا تارداڬرادي
بولون كوڤيكاي، اييوروڤ، ڠون بولون ساتورنوس، انچلادوس، جينو ك ڬواڠڬڤ سباڬو لوكاسي ڽن ڤلاڠ موڠكن ك كهيدوڤن ايلوا بومو ڽن منتيڠ نا د تات سوريا سبب لااوت اي ايوم ڤموكأن ڽن د ڤت ڤو سواوم راديوڬنيق ڠون ڤاسڠ سوروت مموڠكن كن اي چاير نا
ابي كوسميك ڽن تومبوه عالم سمستا مو ڬندوڠ سڽوا اورڬانيق لڠكڤ ﴿ڤدت اورڬانيق امورف ڠون ستروكتور چمڤوران اروماتيك -اليفاتيق﴾ ڽن جوت ڬيڤياوڬيت سچارا عالمي، ڠون باڬه، بوت بينتڠ
ڤه بق هي ك مو تو بنتوق هان تريڤ لهوه بيڬ بڠ، موسي بر لواه نيبق سلوروه عالم سمستا، ڠون مو هوبوڠن دڠون بينتڠ ڠون ايزوڤلنيت بارو
استوايكولوڬي ڤو چو بأن مڽليديكي سومبر داي نيبق تانوه ڤلانيت، دڠون باهن رواڠ اڠكاس ڽن سبوتوءيجيه لم ميتيور
نيبق سكالا ڤلاڠ رايوك، كوسموسكولوڬي مو سڠكوت كهيدوڤن نيبق سلام سمستا سلاما واتي كوسمولوڬيس
سڤيسياليساسي ڽن اتوا كوسموكيميا، بيوكيميا ڠون ڬيوكيميا اورڬانيق
نا ڤادوم بوه ولايه د بومو، لاڬي ڤيلبارا بق أستراليا بارت ڠون لومبه طا مچموردو بق انترتيكا، ڽن ڤيه ڬو اڠڬڤ سباڬو انالوڬ ڬيولوڬيس ڠون ولايه مرس، دڠون لاڬڽن، موڠكن نا موبي چارا ڤتونجوق كو تا سوتيت ماس جامون كهيدوڤن مرس
ايمنڬ، دوه بلوك باڠونن داسر اوديڤ نيبق اكن سام دوڠون ڽن نا دبومو، سچارا عموم موسي هان دتاييل
نا دوا اتوم عالمي، كربون ڠون سيليكون، ڽن ڬيتوڤو مو فوڠسي سباڬو توليڠ ڤوڠڬوڠ موليكول ڽن چوكوڤ رايوك كو ڬومي اينفو بيولوڬيس
ڤوت چالون ڽن ڤاليڠ موڠكن كو کهيدوڤن بق تات سوري ڽنكوه ڤلانيت مرس، بولون جوۏيان اوون ايوروڤ، ڠون بولون ساتورنوس تيتن ڠون اينچلادوس
بق سوهو نيت ڠن تكنن رنداه مرس، اي چاير مورسا باچوت ماسيڠ
بق ۱۱ ديسيمبر ۲۰۱۳، نسا ڬو لاڤوركن مندتكسي مينرال هي تانوليات ﴿ خصوص جيه، ڤهيللوسيليچاتيس﴾، سوريڠ ڬاو ڤوكايت دڠون باهن اورڬانيق، بق كراق إيه اييوروڤ
ن ڤادوم درو علمون ڬو سوميكي بهواسا جيه موڠكن هيدروکربون چر ڽو جوت كو ڤو ڬنتو اي ل سل-سل هيدرو ڽڠ بدا ڠن ڽڠ ن ديبومو۔
هان ڤروسيس ابيوتيق ڽن دكتاهوي بق ڤلانيت ڽن جوت ڬو سبب حاضر
يامتو ۰۰۰۵۹۳، ميتيور ڤلاڠ رايوك كدوا نيبق مرس، جو تومي نيبق بومو بق طان ۲۰۰۰
نيبق تڠڬل ۵ مريت ۲۰۱۱، ريچرد ب هواوۏر، سيدرو علموان نيبق مرشلل سڤچ فليغت چنتر، تنتڠ تموان دوڬان ميكروفوسيل ڽن هي ڠون چ ابا تروس لم ميتيور كربون چ۱۱ بق جو اوربن اوف چوسمولوڬي، سابوه رواية ڽن ڬوڤوركن سچارا لواه ليوات ميديا اروس فون
بوقتي ڤركلورت ك جيتوم بق مندوم تات سوريا، دان خصوص جيه د مرس.
منيڠكت ميتودي ديتيك سا ڠون منيڠكت واتي ڬاو اماتي هان تاراڬوكن لي اكن ڬاوتوم لياوبيه لي سيستم ڤلانيت، ڠون موڠكن نا ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه لاڬي ات ڬاوتاڽو.
توجوان جيه اونتوق ڬو دتكس اورڬانسم ڽڠ سڠڬوڤ ڬوڤوثون ل كونديسي ڬوجق لوءا اڠکاس ڠون ڬوڤوثون كاڤاسيتس ڤروليفراس۔
ريسڤون ستريه ڽو مموڠكن كن اورياوڠ ڽن ڬاڤاييوتيهاون اوديڤ ڬاوه لم كوندسي يڠ كرياوه. مسكي سيت ايۏولوسي ڬاوباتسي اونتوق ڬأوڤاكيك سباڬاي انالوڬ ڠن اوديڤ د لوا بومواي.
ڬاوبنتوق سڤورا اونتوق ڬاڤاييوتيهاون بق ليڠكوڠن يڠ بهاي سمڤ تتڤ نا ڬاو مولاي لوم اونتوق كماڠ سل.
دوا درواي ڤندارت ڽن سا، جدإيه تس يڠ بق دوا بوإيه تمڤت بق ڤرموكأن مرس، ۏيكيڠ ١ تواي ڠن خط الاستواءڠون ۏيكيڠ ٢ لياوبيه جياوه اواي باروه.
لم استرونومي، ڤونه اداله جي سراڤ ڠون ماوهمبواي رادياسي ايلوقترومڬنيتيق ابي ڠن ڬه انتارا أوبجيك استرونومي يڠ ڬأوڤانچركن ڠون ڬاواماتي.
اونتوق بينتڠ يڠ لتق جيه تواي ڠن بيما سقتي ڠون نا لم ببراڤ ريبي دتيق بومواي، ڤونه لم ڤيت فريكوينسي يڠ ڬاو كالون (سيستم فوتوميتريك) كيرا-كيرا جيه ١،٨ مڬنيتوديس ڤر كيلوڤرسچ.
ميره ڽن ترجادي سيوباب ماوهمبو چهاي بق ابي ڠون ماتيري لاان د ميديوم ڠن بينتڠ.
لم لي سيستم فوتوميتريك، فيلتر (ڤاسسبندس) جي ڤاكيق ڤت دباچ مڬنيتودو چهاي نا دهيتوڠ ڬرإيه لينتڠ ڠون لمباب ڠن انتارا فكتور-فكتور ترايستريال.
سچارا عموم جيه، ڤونه انتربينتڠ يڠ ڤلاڠ تأڬا بق ڤڽڠ ڬلومبڠ ايت، عموم جيه ڬاواماتي ڠون ڬأوڤاك تيهنئ دري سڤيكتروسكوڤا.
مندوم كڤونهن ڽن جاوت جياوه لياوبيه ماڽڠ بق ڽو لم اره تاونتاي.
عقيبة جيه، واتياي تاهيتوڠ جارق كوسميك، اكن مڠونتوڠكن كاو ڬاوڤينه داتا بينتڠ دري اينفراميره-تواي ﴿يڠ فيلتر اتوا ڤيت ساندي ك س چوكوڤ ستندر﴾ د ڤت ۏارياسي ڠون جومله كڤونهن سچارا سيڬنيفيكن لياوبيه دت، ڠون راسيو يڠ سام اونتوق ر﴿ك س: ٠.٤٩±٠.٠٢ ڠون ٠.٥٢٨±٠.٠١٥ ماسيڠ-ماسيڠ ڬاورومڤوك لي كلومڤوك ايندڤندن.
فيتور ڽو فون ثات ڬاواماتي بق ١٩٦٠-ان، تتاڤي اساا-اصول جيه منتوڠ ڬولوم ڬاوڤهامي ڠون ڬوت.
د سمچ، ۏارياسي يڠ لياوبيه ايكستريم داوه تنڤا ٢١٧٥ ڠون كڤونهن اوۏ-جياوه يڠ برات تأڬا د بر ڤمبنتوق بينتڠ ڠون كڤونهن اولتراۏيوليت يڠ چوكوڤ نورمل داوه د ساياڤ يڠ لياوبيه سيوڠڤ.
ڬاوتاوماوڠ كورۏ كڤونهن د لمچ ڠون سمچ يڠ سام ڠون يڠ دتاوماوڠ د بيما سقتي ڠون ڬاوتاوماوڠ كورۏ كڤونهن د بيما سقتي يڠ لياوبيه ماوهي ڠون يڠ دتاوماوڠ د سوڤركوليت لمچ2 لمچ ڠون د باتڠ سمچ كلاييوه ا مونچولكن انترڤريتاسي بارواي.
كڤونهن ڽو ماوميليكي لهياي كومڤونين فون: ماوهمبو رايلياغ اوليه موليكول اودارا، ماوهمبو اوليه ڤرتيكولت، ڠون سيوراڤن موليكول.
جاومولاه كڤونهن ڽن ڤلاڠ رنده د اتاوه ڤڠامت ڠون ڤلاڠ ماڽڠ تواي چقراوالا.
ڤرساماءن دراكي برسڤيکولاسي تونتڠ ن كوهيدوڤن ساڤينت د تومڤت لن د عالم سمستا۔
ڽو منچڠكوڤ ڬوميتا كوهيدوڤن د لوءا بومو ساعت ڽو ڠون سجاره، ڠون ڬوميتا ڽڠ لوبه اوبوت اونتوق كوهيدوڤن چاروڠ د لوءا بومو۔
سأولم ماوطان-طان، فيكسي علميه ڬاوكومونيكاسيكن اد-اد علميه، ڬاوبايڠكن انيك كموڠكنن، ڠون ممڤڠاروه مينت ڤوبليك ڠون ڤرسڤيكتيف اوديڤ د لوا بومواي.
ماوناوروت ارڬومين ڽو، يڠ دڤوبوت لي ڤارا علمووان لاڬي چرل ساڬن ڠون ستيفين هاوكيڠ، سيورياوتا توكوه-توكوه تركنل لاڬي وينستون چورچيلل، هان موڠكن اوديڤ هان د تاومڤت لاان سلاان بومواي.
اوديڤ موڠكن تاوك سيوچارا ايندڤندن د لي تاومڤت د سيولوروه عالم سمستا.
ڤد تيڤ تيڠكت اورڬانيسمى اكن نا ميكانيسمى او كاو ڤأڬادوه كونفليك، ڬاڤايليحرا كرجاسام، ڠون ڬاوجاڬ سوڤاي اورڬانيسمى ماوفوڠسي.
اوديڤ ماوداسركن امونيا ﴿كن ااي﴾ كلاييوه ڬاصولكن سيوباڬاي الترناتيف، ادق ڤيه ڤلاروت ڽو هياي جيه كورياوڠ ڤه ڠن ااي.
لم 95% دري ماتيري اوديڤ ڬاوباڠون د اتاوه نم ايليمن ساڬا: كربون، هيدروڬين، نيتروڬين، اوكسيڬن، فوسفور ڠون بيلارڠ.
اتوم كربون ماوميليكي كممڤوان ماولان اونتوق ڬاڤاييوڬوت ڤاوت ايكتن كيميا يڠ تأڬا ڠن اتوم لاان، ترمساوق اتوم كربون لاان جيه.
"ماوناوروت ستراتيڬي استروبيولوڬي نسا ٢٠١٥،""اوديڤ د دوڽ لاان كموڠكنن راياييوق منچاكوڤ ميكروب، ڠون سيستم اوديڤ كومڤليك س د تاومڤت لاان كموڠكنن راياييوق داوه دري ڠون ڬاڤاييوداسر بق اوديڤ ميكروب."
"ريچق چولويل، ڠايتا تيم دييڤ چربون اوبسرۏتوري دري اوريڬون ستيت اونيۏرسيتي، ڬاڤاييوڬه بق ببچ: "لون ڤيكي موڠكن اتامڠ اكاي كاو اسومسي بهوا ايوڤ ڤرموكأن ڤلانيت لاان ڠون بولاون ڽن جاوت دهوني، فون سيوباب تڽو كلاييوه تااييو د سينو د بومواي يڠ اورڬانيسمى جيه جاوت ماوفوڠسي جياوه دري چهاي مات اورواي ڬأوڤاك اينرڬي يڠ د ڤاوهاسي لڠسوڠ دري باتاي جياوه د يوڤ تانوه"".
هيڤوتيسيس ڤنسڤيرميا ڬاصولكن بهوا اوديڤ د تاومڤت لاان د تات سوريا موڠكن نا اساا-اصول يڠ ڤاورياوسه.
بق ابد كاو-١٩ ڽن اوديڤ لوم لم بيونتوك موديرن لي مڤادوم علمووان، ترمساوق جöنس جاچوب برزيلياس ﴿١٨٣٤﴾، كلۏين ﴿١٨٧١﴾، هيرمنن ۏون هيلمهولتز ﴿١٨٧٩﴾ ڠون، الاوه ڽن، لي سۏنت اررهينياس ﴿١٩٠٣﴾.
ساله سابوه ڤڽليديقن علميه اواا تاونتڠ توڤيق ڽو داوه لم ارتيكل سچيانتيفيچ اميريچن طان ١٨٧٨ ڠون جودول ""ڤاوكه بولاون دهوني؟""
دايره سواوم ڠون تاوكانن د باڬواي لم بولاون موڠكن منتيڠ ماوڠاندوڠ ااي چاي.
نا بوقتي موڽو مرس نا اترا ماس اواا يڠ لياوبيه سواوم ڠون لياوبيه بولوت: داسر كرواڠ يڠ طا، لڤايك إيه د قطب، ڬونوڠ ماواڤوا، ڠون مينرال يڠ ماوبنتوق د هادڤن ااي بن مندوم كلاييوه ڬاوتاوماوڠ.
اواڤ جاوت چيت دڤاوهاسي لي ڬونوڠ ماواڤوا إيه اتوا لي إيه د بينه ڤرموكأن يڠ مڽوبليم ﴿ماوبه دري كرياوإيه جاوت كاو ڬه﴾.
موڠكن چيت اييوروڤ جاوت ڬاودوكوڠ مكروفااونا ايروبيق ڬأوڤاك اوكسيڬن يڠ دڤاوڬيت لي سينر كوسميك يڠ ماودامڤق بق ڤرموكأن إيه جيه.
"بق ١١ ديسيمبر ٢٠١٣، نسا ڬاولڤوركن ديتيك سا""مينرال لاڬي تانوه لياوكيت"" ﴿خصوص جيه، ڤهيللوسيليچاتيس﴾، سيوريڠ ڬاوقاعت ڠن باهن اورڬانيق، د كراق إيه اييوروڤ."
مأوڤادوم درواي ڬاوكلاايم كلاييوه ڬاوايندنتيفيكاسي بوقتي بهوا اوديڤ ميكروب كلاييوه نا د مرس.
بق طان ١٩٩٦، سابوه لاڤورن كونتروۏرسيال دڤأڬاه بهوا ستروكتور يڠ سام ڤاورياوسه نانوبكتيري درومڤوك لم سابوه ميتيوريت، اله٨٤٠٠١، يڠ ماوبنتوق دري بات يڠ دڤاوتاوبيت دري مرس.
ڤاوجابت نسا رياوجڠ ڬاڤايجياوه نسا دري كلاايم ڤارا علمووان، ڠون ستوكر سيدرواي ڬاوندور دري ڤرڽاتأن اواا جيه.
ڽو ڬاورنچڠ كاو ڬاونيلاي كاوليق تاومڤت تيڠڬاي ماس اواا ڠون جينو د مرس ڬاوڬوناكن انيك اينسترومين علميه.
تاوتاڤي، كماجوان سيڬنيفيكن لم كممڤوان كاو ڬاوتاوماوڠ ڠون ڬاڤاييولياوه چهاي دري دوڽ بات يڠ لياوبيه اوبيت د راب بينتڠ اوق ڽو ڤرلي سيڬولوم ميتودي سڤيكتروسكوڤا سماچم ڽن جاوت دڤاكي كاو ڬانعليسيس ڤلنيت ايكسترسوريا.
بق اڬوستوس ٢٠١١، تموان نسا، اواا جيه ستود ميتراوءيت يڠ دتاوماوڠ د بومواي، ڬاڤاييوداوه كومڤونين دنا ڠون رنا ﴿ادينين، ڬوانين، ڠون موليكول اورڬانيق تركايت﴾، باهن ڤڽوسون اوديڤ لاڬي يڠ تڽو توري، موڠكن تربنتوق د لوا اڠكاس.
بق بولاون اڬوستوس ٢٠١٢، ڠون يڠ فون د دوڽ، ڤارا استرونم د اونيۏرسيتس كوڤينهاڬين ڬاولڤوركن ديتيك سا موليكول ڬولا ترتنت، ڬليكوليهيدا، لم سيستم بينتڠ يڠ جياوه.
تيليسكوڤ لوا اڠكاس كڤلر چيت كلاييوه ڬاوديتيك سا مأوڤادوم ريبي چالون ڤلانيت، د ڤت سكيتر ١١% موڠكن ڤوسيتيف ڤرك.
ڤلانيت ڤلاڠ ماسيف يڠ تردفتر د نسا ايزوڤلانيت ارچهيۏ اداله دنيس-ڤ ج٠٨٢٣٠٣. ١-٤٩١٢٠١ ب، كيسرن ٢٩ ڬي مسسا جوڤيتر، ادق ڤيه منوروت لادوم راياييوق دفينيسي ڤلانيت، ڽن برات ثات ماسيف كاو جاوت سابوه ڤلانيت ڠون موڠكن سابوه بينتڠ كاتا چوكلت سباڬاي ڤأڬانتو جيه.
ساله سابوه تندا بهوا سابوه ڤلانيت موڠكن كلاييوه مڠاندوڠ كهيدوڤن اداله نا جيه اتموسفير ڠن جومله اوكسيڬن يڠ سيڬنيفيكن، كاراونا ڬه ڽن برات ثات رياقتيف ڠون عموم جيه هان جاوت ماوتيهاون تريڤ موڽو هان ڬأوڤاسواي اولڠ يڠ كونستن.
بهكن موڽو ڬاواسومسيكن بهوا توك سابوه دري سميليار بينتڠ ڽو نا ڤلانيت يڠ ڬاودوكوڠ كأحدايڤن، جاوت نا سكيسارن ٦،٢٥ جوت سيستم ڤلانيت ڤندوكوڠ كأحدايڤن د عالم سمستا يڠ مرومڤوك ڬاواماتي..
ڤرڽاتأن ڤلاڠ اواا يڠ ترچاتت تنتڠ اوديڤ مأنسي د لوا بومواي ڬاوتاوماوڠ لم كتاب سوچي كونو جاينيسمى.
ڤاوناوله موسلم ابد ڤرتڠهن لاڬي فخر الدين الرازي ڠون محمد الباقر ڬاودوكوڠ ڤلوراليسمى كوسميك منوروت القر'ان.
الاوه ك جله بهوا بومواي سابوه ڤلانيت ساڬا د انتارا بيوندا-بيوندا يڠ هان ترهيتوڠ جاوماوله د عالم سمستا، تيوري اوديڤ د لوا بومواي فون جاوت توڤيق لم كومونيتس علميه.
كموڠكنن نا جيه مخلوق لوا اڠكاس تاوتاڤ جاوت سڤيكولاسي لواه سإيريڠ ڠن ڤاوباڬه ايتم علميه.
اد اوديڤ د مرس ڬاڤاييوڬيت ڤنوليه ايڠڬريس ه. ڬ. ويلس ڬاوتوليه نوۏيل تيه ور اوف تيه وورلدس بق طان ١٨٩٧، ڬاوچريتا تاونتڠ ينۏاسي الين دري مرس يڠ جي ڤلوڠ دري ڤاوطا ڤلانيت.
"ا ڤاوچاي بق مخلوق لوا اڠكاس لاجو ا ڤأڬاه لم ڤسيودوساءين س، تيوري كونسڤيرسي، ڠون چاوريتا رعيت ڤوڤولر، تراوتما "" اريا ٥١ "" ڠون لاڬيندا."
ورد ڠون بروونلي تاوبوك كاو ڬاڬسن ايۏولوسي د ڤلانيت لاان يڠ هان ڬاو داسايكن بق كاراقتريستيق ايسينسيال لاڬاي بومواي ﴿لاڬاي دنا ڠون كربون﴾.
"موڽو الين يق كالون ڬاوتاڽو، هاسياي جيه جاوت سام لاڬاي واتياي چولومبوس ا ترون د اميريك، يڠ روڤا جيه هان ڬيت باڬي اوق اصلي اميريك""، ا ڤأڬاه."
چوسڤر جوڬ ڬاوجوك ڤندوان اونتوق ڤليندوڠ ڤلانيت.
"جوݢ، مونوروت تڠݢڤن جيه، "" هنا اينفورماسي ڽڠ كرديبل ڽڠ ڬوڤودوه بهوا ن بوکتي ڽڠ ا ڤوسوم دري مات ڤوبليک۔"
اتاوه: سومبر چهاي ڠن مڬنيتودو يڠ ماولان.
کوميت بورللي، ورن-ورن جيه ڬوڤولومه ترڠ جيه بق کيسرن له کالي ليڤت (ونون)۔
سكالا جيه لوڬريتميك ڠون ڬاودفينيسيكن سدميكيان روڤا سهيڠڬ تيڤ لڠكه سا مڬنيتودو ڬاوبه بيوترنڬ ڠن فكتور اخاييو كاو ليموڠ دري ١٠٠، اتوا سكيتر ٢،٥١٢.
ڤارا استرونم ڬأوڤاك دوا دفينيسي مڬنيتودو يڠ ماولان: مڬنيتودو سمو ڠون مڬنيتودو ابسولوت.
مڬنيتودو ابسولوت ا ڬمبا لومينوسيتس اينسترينسيك يڠ ا ڤنچاركن لي سابوه أوبجيك ڠون ڬاودفينيسيكن سام ڠن مڬنيتودو ڽات يڠ اكن ڬاوميليكي أوبجيك ماونياي ڬاڤاييودوق بق جارق ترتاونت دري بومواي، ١٠ ڤرسچ اونتوق بينتڠ.
ڤركمبڠن تيليسكوڤ ڬاو ڤاوتوڽوق بهوا اوكورن راياييوق ڽو اداله ايلوسي- بينتڠ داوه جياوه لياوبيه اوبيت ليوات تيليسكوڤ.
سيومقان نيڬاتيف نيلاي جيه، سيومقان ترنڬ أوبجيك جيه.
بينتڠ يڠ ا ميليكي مڬنيتودو انتارا ١،٥ ڠون ٢،٥ ا ڤأڬاه مڬنيتودو كدوا; نا سكيتر ٢٠ بينتڠ يڠ لياوبيه ترنڬ دري ١،٥، يڠ مروڤاكن بينتڠ ڠن مڬنيتودو كاو فون ﴿اييو دفتر ڤلاڠ ترنڬ﴾.
مڬنيتودو مطلق كاو أوبجيك تات سوريا سيوريڠ ڬاو كوتيڤ ماوناوروت جارق ١ او.
بيونتوك تيكنولوڬي يڠ ڤلاڠ سدرهان اداله ڤڠمبڠن ڠون ڤڠڬوناان الت داسر.
ڽو كلاييوه ڬاوبنتو ا ڤاوكمبڠكن ايكونومي يڠ لياوبيه ماجو ﴿ترمساوق ايكونومي ڬلوبال ساعت ڽو﴾ ڠون كلاييوه ڬاوموڠكينكن داوه جيه كلس ريكرياسي.
چونتوه جيه ترمساوق داوه جيه ڬاڬسن ايفيسيانسي لم حال ڤرودوقتيۏيتس مأنسي، ڠون تنتاڠن بيوايتيكا.
"ارتي اصطلاح ماوبه بق اواا ابد كاو-٢٠ واتياي علمووان سوسيال اميريك، ا مولاي ڠن طارستيين ۏيبلن، ڬاوترجاومه اد-اد دري كونسيڤ جرمان تچهنئ جاوت "" تيكنولوڬي."""
"بق طان ١٩٣٧، سوسيولوڬ اميريك رياد باين منوليس بهوا" "تيكنولوڬي منچاڠكوڤ مندوم الت، ماوسن، ڤرالاتن، بيود، اينسترومين، ڤرومهن، ڤاكاين، الت كومونيكاسي ڠون ڤڠڠكوتن ڠون كترامڤيلن يڠ تڽو ڤاكي اونتوق ممڤرودوكسي ڠون تا ڬوناكن."""
"بارواي-بارواي ڽو، ڤارا سرجان كلاييوه ڬاو ڤينجم دري ""تيكنيك"" ڤارا فيلسوف ايروڤا اونتوق ڬاو ڤاولوه معنى تيكنولوڬي كاو برباڬاي بنتوق داليه السن اينسترومينتل، لاڬاي لم كاريا فواوچاولت تنتڠ تيكنولوڬي ديري ﴿تچهنيقوايس د سوا﴾."
"اونتوق ڬوتومي هل-هل ڽڠ مڬونا اتاوا كو ڬوڤوچهكن مسئله"" ڠون "" موسن، ڤورالاتن، ميتودى، دلل۔،"
اصطلاح ڽو سيوريڠ ا ڬوناكن اونتوق ڬاڤايسيرت بيدڠ تيكنولوڬي ترتاونت، اتوا اونتوق مروجوك بق تيكنولوڬي تيڠڬي اتوا توك ايليكترونيك كونسومن، درڤد تيكنولوڬي سيوچارا بن مندوم.
لم ڤڠڬوناان ڽو، تيكنولوڬي ڬاواچو بق الت ڠون ماوسن يڠ جاوت ڬاوڬوناكن اونتوق ڬاڤاييوسلساي مسئله دوڽ ڽات.
و۔ برين ارثور ڬودفينيسيكن تيکنولوݢي ڠن چارا ڽڠ سام لواه جيه سباݢاي ""سران اونتوق ڬوڤنوهي توجوان مانسي۔"""
موڽو تاڬابوڠ ڠن اصطلاح لاان، لاڬاي "" تيكنولوڬي ميديس "" اتوا "" تيكنولوڬي لوا اڠكاس، "" ڬاواچو بق كادأن ڤڠتاهوان ڠون الت بيدڠ ماسيڠ-ماسيڠ. """
سلن ڽن، تيکنولوݢي اداله ڤنرڤن ماتماتيك، ساءين‌س، ڠون سني اونتوق كوڤنتڠن اودڤ لاڬ ڽڠ ت توڤو۔
ريكياسا اداله ڤروسيس ماو اوريانتاسي توجوان ڬاورنچڠ ڠون ڬاڤاييوڬيت الت ڠون سيستم اونتوق ڬاو ايكسڤلويتاسي فينومينا عالم كاو سارنا ڤركتيس مأنسي، سيوريڠ ﴿تاوتاڤي هان سابياي﴾ ڬأوڤاك هاسياي ڠون تيكنيك دري ساءين س.
ميسياو جيه، ساءين س موڠكن ا ڤلاجري اليرن ايليكترون لم كوندوقتور ليستريك ڠن ڬأوڤاك الت ڠون ڤڠتاهوان يڠ كلاييوه نا.
هوبوڠن يڠ ڤه انتارا ساءين س ڠون تيكنولوڬي، خصوص جيه، كلاييوه ا ڤرديبتكن لي ڤارا علمووان، سجاروان، ڠون اورياوڠ ڤاوڬيت كبيجكن د اخي ابد كاو-٢٠، سباڬيان كاراونا ديبت مرومڤوك ڬاواينفورماسيكن ڤندانأن ساءين س داسر ڠون تراڤن.
مأنسي ڤوربا بيريۏولوسي دري سڤيسيايس هومينيد يڠ ڬاوميتا ماكن يڠ كلاييوه بيڤيدل، ڠن مسسا اوتاق كيرا-كيرا سيڤير لهياي دري مأنسي موديرن.
ڤنموان باچي باتاي يڠ ا ڤوليس مروڤاكن كماجوان راياييوق يڠ مموڠكينكن ڤمبوكان اوتاون لم سكالا راياييوق اونتوق ا ڤاوبيوده ڤرتانين.
ڤڠڬوناان تناڬ ڠان يڠ ڤلاڠ اواا ا تاڤاو اداله كاڤاي لاياييواي; چاتتن ڤلاڠ اواا تاونتڠ كاڤاي يڠ ڬواراوڠا اداله كاڤاي نيل يڠ ماواساا دري ميلينيوم كاو-٨ سم.
منوروت ڤارا اركياولوڬ، رودا جي تاوم كيسرن ٤٠٠٠ سم موڠكن سچارا ايندڤندن ڠون كاراڤ برسمأن د مسوڤوتاميا ﴿جينو عراق﴾، كاوكاسوس اوتارا ﴿بوديا مايكوڤ﴾ ڠون ايروڤا تاوڠاوه.
بارواي-بارواي ڽو، رودا كايي ڤاليڠ توه د دوڽ جي تاوم د ابياوق لجوبلجان د سلوۏنيا.
بڠسا سومريا كونو جي ڤاكي رودا ڤاوڬوت تمبيكر ڠون موڠكن كلاييوه جي تاوم.
ڬروبق رودا دوا فون اساا دري تراۏويس ڠون فون جي ڤاكي د مسوڤوتاميا ڠون إيران بق كيسرن ٣٠٠٠ سم.
سابوه بق مناوي يڠ كاراڤ ايدينتيق ڠن بق مناوي موديرن جي تاوماوڠ د ايستان قنوسسوس.
چاراق ڤمبواڠن فون د روم اداله چلواچا مكسايما; كونستروكسي جي مولاي د اتاوه ڽن بق ابد كاونعام سم ڠون منتوڠ ڬاوڬوناكن سمڤو اينوهت.
تيكنولوڬي ابد ڤرتڠهن ڬاو كلان ا ڤاكي ماوسن سدرهان ﴿لاڬاي تواس، سكروڤ، ڠون كترول﴾ يڠ جي ڬابوڠ اونتوق ڬاوبنتوق الت يڠ لياوبيه ڤايه، لاڬاي ڬروبق جهواي، كيڤه ڠان ڠون جاوم، ڠون سيستم اونيۏرسيتس ڬاوكمبڠكن ڠون ڬاوسبركن اد ڠون ڤركتيق علميه.
ج ڤو ڤهون د ايڠڬره بق ابد كو-١٨، ريۏولوسي ايندوستري اداله ڤريودي ڤنموان تيکنولوݢي رايوك، خصوص جيه د بيدڠ ڤرتانين، مانوفكتور، ڤرتامبڠن، ميتالورݢي، ڠون ترنسڤورتاس، تو جهو ل ڤنموان توناڬ اوءڤ ڠون ڤنرڤن لواه دري سيستم ڤبرك۔
ڤنيڠكتن تيكنولوڬي كلاييوه ڬاڤاييوسبب ڬاودوڠ ڤنچكر لڠيت ڠون دايره ڤركوتأن يڠ لواه ڤندودوق جيه مأڬانتوڠ بق موتو كاو ڬأواڠكوت اوق ڽن ڠون ڤرسديان ماكنن اوق ڽن.
ابد كاو-٢٠ ڬاوبا سجاوماوله اينوۏاسي.
تيكنولوڬي اينفورماسي الاوه ڽن ڬاوساوبابكن لاهياي جيه اينترنيت بق ١٩٨٠-ان، يڠ مڠنتركن ايرا اينفورماسي ساعت ڽو.
تيكنيك ڠون اورڬانيساسي مانوفكتور ڠون كونستروكسي يڠ كومڤليك س ڤرلي اونتوق ڬاو ڤاوڬوت ڠون ڬاو ڤاوليحرا مأوڤادوم بوه تيكنولوڬي يڠ لياوبيه بارواي، ڠون مندوم ايندوستري كلاييوه بڠكيت كاو ڬاو دوكوڠ ڠون ڬاو كمبڠكن ڬينراسي برايكوت جيه دري الت يڠ سيومقان كومڤليك س.
ترنسهومنيس عموم جيه ڤاوچاي بهوا اينتي دري تيكنولوڬي اداله اونتوق ڬاواتسي همبتن، ڠون بهوا ڤاو يڠ بياسا تڽو ڤأڬاه سباڬاي كوندسي مأنسي هاڽله همبتن لاان يڠ ڤايه دلمڤاوا.
اوق ڽن ڬاوسرنكن بهوا هاسياي يڠ هن ماوايلق دري مشاركت لاڬاي ڽن اداله جاوت لياوبيه برتيكنولوڬي ڠن جي كوربنكن كبيبسن ڠون كسهاتن ڤسيكولوڬيس.
جيه ماوهارڤ اونتوق جي ڤأڬاه ايسينسي تيكنولوڬي ڠن چارا يڠ "سام سكالي هان ڬاوباتسي تڽو بق ڤقسأن يڠ چاوكڠ اونتوق ڬاوجهواي سچارا هان تيه درواي ڠن تيكنولوڬي اتوا، ڤاو يڠ ترجادي بق حال يڠ سام، اونتوق ڬاوبرونتق هان داي تالوان جيه.'
ماو ڤادوم بوه كريتيك ڤلاڠ تاجم بق تيكنولوڬي ڬاوتاوماوڠ لم ڤو يڠ جينو ڬأواڠڬڤ سباڬاي كاريا سسترا كلاسيك ديستوڤين لاڬاي دوڽ بارواي بيوهي كاريا الدواس هوايك سليي، ا چلوچقوورق اورڠ كاريا انطاني بورڬيسس، ڠون نينيتان ايغتي-فواور كاريا ڬيورڬي اورويل.
"المرحوم كريتيكاس بوديا نيل ڤوستمن ڬاو ڤاوبيدا مشاركت يڠ ڤاكي الت دري مشاركت تيكنولوڬي ڠون دري ڤواي يڠ جيه ڤأڬاه ""تچهنوڤوليس،"" مشاركت يڠ ا دوميناسي لي اديولوڬي كماجوان تيكنولوڬي ڠون علميه ڠن ڬاڤاوويه اتوا ڤاو روڬو ڤركتيق بوديا لاان جيه، نيلاي-نيلاي، ڠون ڤنداڠن دوڽ."
نيكولس كومڤريديث ڬاوتوليه چيت تاونتڠ بهاي تيكنولوڬي بارواي، لاڬاي ريكياسا ڬينتيكا، نانوتيكنولوڬي، بيولوڬي سينتتيق، ڠون روبوتيكا.
كريتيكاس تيكنولوڬي تركموك لاان اداله هوبيرت درييفوس، يڠ كلاييوه ڬاوتربيتكن بوكو-بوكو لاڬاي اون تيه اينترنيت ڠون وهت چومڤوترس ستيلل چن'ت دو.
لم ارتيكل جيه، جرايد برنستيين، راكن سنياور د ڤوست ڤرياوريتس اڠڬرن ڠون كبيجكن، ڬاڤارتاڽكن ڬاڬسن يڠ ترسبار لواه بهوا اوتوماتيسسي، ڠون لياوبيه لواه لوم، كماجوان تيكنولوڬي، تراوتما بركونتريبوسي بق مسئله ڤاسا تاوناڬ كاوريجا يڠ بركمبڠ ڽو.
جيه ج ڬوناكن دوا ارڬومن اوتام كو ج ڤرتاهنكن ڤنداڤت جيه۔
"ميمڠ، اوتوماتيسسي هاجياوايك ڤكرجأن يڠ ماولڠ تاوتاڤي ڤكرجأن ڬله اتاوه منتيڠ ڤرلي كاراونا اوق ڽن جي لڠكڤي تيكنولوڬي ڠون ڤكرجأن مانوال يڠ "" ڬاو ڤرلي ڤنيلاين فليكسيبيليتاس ڠون اكاي صيحت"" تاوتاڤ ڤايه تا ڬنتو ڠن ماوسن."
"تيكنولوڬي سيوريڠ ڬأواڠڬڤ برات ثات ارات; منوروت هوڬهيس، ""تيكنولوڬي اداله ڤروسيس كرياتيف يڠ ڬاڤاييوليبت كاو ليسيق كن مأنسي""."
اوق ڽن سيوريڠ جي كيرا بهوا تيكنولوڬي مڠات دكنداليكن ڠون اسومسي ڽو هراوءيه بيوتوءي-بيوتوءي تا ڤرتاڽكن.
سولوشنيسمى اداله اديولوڬي بهوا تيڤ مسئله سوسيال جاوت تا ڤاولاوه بيوركت تيكنولوڬي ڠون تراوتما بيوركت اينترنيت.
بينجامين ر. چوهن ڠون ڬوين اوتتيڠير نا چيت ڬاوبهس ايفيق مولتيۏالن دري تيكنولوڬي.
ڤڠڬوناان تيكنولوڬي فون جاوت چيت منجادي چيري سڤيسيايس بيناتڠ لاان سلاان مأنسي.
كممڤوان كاو ڤاوڬوت ڠون ڬأوڤاك الت توم ڬأواڠڬڤ سباڬاي چيري خاص ڬينوس هومو.
"بق طان ٢٠٠٥، فوتوريس راي كورزويال ڬاڤاييورامال بهوا ماس اوكاو تيكنولوڬي تراوتما ترديري دري ""ريۏولوسي ڬنر "" يڠ تومڤڠ تينده دري ڬينتيكا، نانوتيكنولوڬي ڠون روبوتيكا، ڠن روبوتيكا جاوت يڠ ڤلاڠ ڤاونتيڠ دري كاو لهياي ڽن."
مأنسي كلاييوه جي ڤاوڬيت ماو ڤادوم بوه لڠكه فون كاو ڬاوچاڤاي ريۏولوسي ڬنر.
ماو ڤادوم درواي ڤاتيه بهوا ماس اوكاو روبوتيكا جاوت ڬاڤاييوليبت "كچرداسن نون-بيولوڬيس مأنسي يڠ لياوبيه راياييوق.'
"ماس اوكاو ڽو جاي ڬاوميليكي كسامان ڠون كونسيڤ كاوسڠن يڠ ڬاو رنچانكن، تاوتاڤي، كاوسڠن يڠ ڬاو رنچانكن جي اييو سباڬاي ""ستراتيڬي بيسنيس يڠ جهاي."
ڬينتيكا كلاييوه چيت ڬاو ايكسڤلورسي، ڠن مأنسي ماڤهوم ريكياسا ڬينتيكا سمڤو تيڠكت يڠ تاونتاي.
يڠ لاان ڬاو ڤيكي بهوا ريكياسا ڬينتيكا جاوت جي ڤاكي كاو ڤاوڬوت مأنسي لياوبيه تيهاون اتوا كباي ترهادڤ ماو ڤادوم بوه ڤڽاكيت.
ڤارا فوتوريس ڤاوچاي بهوا تيكنولوڬي نانوبوت جاوت مموڠكينكن مأنسي كاو "ماومانيڤولاسي ماتيري لم سكالا موليكول ڠون اتوم.'
"لم كونتيك س ڽو، جينو كلاييوه اوسڠ، ""ماوسن"" ڬاو اچو بق ماوسن ميليتر، ڽقني، الت ميكانيس يڠ جي ڬوناكن لم ڤراڠ ﴿ميساي جيه، كتاڤل﴾."
نم ماوسن كلاسيك سدرهان د زمان كونو جي تاوم د تيمو.
ميكانيسمى تواس فون داوه كيسرن ٥.٠٠٠ طان يڠ لمڤاو د تيمو، يڠ مان جيه ڬاو ڤاكي لم سكالا كسايمبڠن سدرهان، ڠون كاو ڬاو ڤاوڤينه بندا-بندا راياييوق لم تيكنولوڬي مصر كونو.
سكروڤ، ماوسن سدرهان اخي يڠ جي تاوم، فون داوه د مسوڤوتاميا سأولم ڤريود نيو-اشور ﴿٩١١-٦٠٩﴾ سم.
سباݢاي ساله سدرو ڤوجابت فرعون، دجوسر، جيه موڠكن ج رنچڠ ڠون ج اواسي ڤمباڠونن ڤيراميدا دجوسر (ڤيراميدا رڽون) د سققارا د ميسير کيسرن ٢٦٣٠-٢٦١١ سم۔
انداتااو كوشيت ڬاوباڠون سڤياو سأولم جامياون ڤروڠڬو كيسرن ٣٧٠٠ ڠون ٣٢٥٠ سم. بوڠوڠ ڠون تانور ماڽڠ ڬاڤاييوڬيت چيت سأولم ابد ك-٧ سم د كوش.
موڤادوم بوه ڤنموان ارچهيمدس سوروتا ميکانيسمى انتكيثرا ڤرل ڤڠتاهوان ڽڠ چڠݢيه تونتڠ رودا ايڬو ديفرنسيل اتاوا رودا ايڬو ايڤيسكلك، دوا ڤرينسيڤ اوتام ل تيوري موسن ڽڠ ڠبنتو رانچڠن رڠکاين رودا ايڬو ريۏولوسي ايندوستري، ڠون منتڠ جاي ڬوڤاكي سمڤو اينوهت ل ڤادوم بوه بيدڠ لاڬ روبوتيك ڠون تيکنيک اوتوموتف۔
رودا ڤمينتل مروڤاكن اييونداتو دري ڤمينتل جنني، يڠ مروڤاكن ڤركمبڠن ڤنتيڠ سأولم اواا ريۏولوسي ايندوستري د ابد ك-١٨.
جيه جي ڬمبا ڤاوت موسيسي اوتومات، ترمساوق درومر يڠ ڬاواوڤراسي لي ماوسن دروم يڠ جاوت جي ڤروڬرام، د ڤت اوق ڽو جاوت ا ڤاوڬيت كاو ڤاومين ريتم ڠون ڤول دروم يڠ بربيدا.
سأولان ڤروفيسي-ڤروفيسي ڽو، اونيۏرسيتس هن يقين نا سيڬنيفيكنسي ڤركتيس كاو تيكنولوڬي.
ڤمباڠونن كانل اداله ڤكرجأن ريكياسا ڤاونتيڠ سأولم فاسي اواا ريۏولوسي ايندوستري.
جيه سيورياوڠ اينسيڽور ماوسن چيت يڠ چاريڠ ڠون فيسيكياون تركموكا.
سمىاتون جي ڤاوڬيت ڤرباءيقن ميكانيس چيت بق ماوسن اواڤ نيوچومين.
ساموايل مورلند، سيورياوڠ ماتماتيكاون ڠون ڤنمو يڠ كاوريجا بق ڤومڤا، ڬاڤايتيڠڬاي چاتتن د ۏاوايك سحالل اوردينانچ اوففيچ بق ديساين ڤومڤا اواڤ يڠ جي باچ لي تومس ساۏيري.
ڤاوداڬڠ بيوسو تومس نيوچومين، يڠ ڤاوڬيت ماوسن اواڤ ڤيستون كومرسيال فون بق طان ١٧١٢ هان ڬاوتاڤاو نا ڤلاتيهن علميه.
اينوۏاسي ڽو ڬاڤاييوترن بياي بيوسو، ڬاڤاييوڬيت رقتا كود ڠون توتو بيوسو ڤركتيس.
ڠون ڤركمبڠن ماوسن اواڤ تاوكانن تيڠڬي، راسيو كقواتن بق برات بيوسو اواڤ ڬاوموڠكينكن كاڤاي اواڤ ڠون لوكوموتيف يڠ ڤركتيس.
ريۏولوسي ايندوستري منچيڤتاکن ڤرمينتاءن كو موسن ڠن باݢين لوݢم، ڽڠ ڬوڤوءاره بق ڤڠمبڠن مو ڤادوم بوه ڤورالاتن موسن۔
تيكنيك ماوسن ڤريسيسي ڬاو كمبڠكن بق سيكان فون ابد ك-١٩.
"سينسوس اميريك سريكت طان ١٨٥٠ ڬاو چاتت ڤندودوق ""اينسيڽور"" كاو فون جيه ڠن هيتوڠن ٢.٠٠٠."
بق طان ١٨٩٠، نا ٦.٠٠٠ اينسيڽور د بيدڠ سيڤيل، ڤرتامبڠن، ميكانيك ڠون ليستريك.
داسر-داسر تيكنيك ايليكترو بق طان ١٨٠٠-ان تاومساوق ڤروبأن السساندرو ۏول تا، ميچايل فارداي، ڬيورڬ اوهم ڠون لاان-لاان ڠون ڤنموان تيليڬرف ليستريك بق طان ١٨١٦ ڠون موتو ليستريك بق طان ١٨٧٢.
تيکنيک اروناوتيك موكت ڠن دساءن ڤروسيس دساءن ڤوساوت، موڽو تيکنيک كدرڬنتارأن اداله ايستيله ڽڠ لوبه مودرن ڽڠ لواه جيه جڠکاون دسيڤلين ڠن ت ڤو تاموڠ دساءن ڤوساوت رواڠ اڠکاس۔
سيوچارا چاوريتا، تيكنيك اڠكتن لااوت ڠون تيكنيك ڤرتامبڠن اداله چابڠ اوتام.
عقيبة جيه، جاي اينسيڽور لاجو ڬاڤاييولاجاري ماتيري بارواي سأوڤانجڠ كارير اوق ڽن.
سوچارا عموم هنسڤ كو باڠون ڤرودوق ڽڠ سوكسس سوچارا تكنس، کچوالي موڽو ت ڤنوهي ڤرشاراتن لوبه لنجوت۔
"ڬنرچه التشهوللر، الوه ڬوڤوساڤت ستاتيستيک بق سجومله رايوق ڤاتين، ڬوسارنكن بهوا مشاورة اداله اينتي دري رکاياس "تيڠکت رنده"، سمنتارا بق تيڠکت ڽڠ لوبه رايوك، دساءن ڤاليڠ لاݢق اداله ڽڠ ڬوڤوڬاده کونتراديکسي اينتي ڽڠ ڬوڤوسبب مسئله۔"
ڤڠوجين ڬاو ڤستيكن بهوا ڤرودوق جاوت بكرجا لاڬاي يڠ ڬاو هارڤكن.
سأولان ڤراڠكت لونق اڤليكسي بيسنيس يڠ خاص، نا ماو ڤادوم بوه اڤليكسي ڠن بنتوان كومڤوتر ﴿چومڤوتر-ايدد تچهنولوڬي﴾ خصوص كاو ريكياسا.
ڽو مموڠكينكن ڤارا اينسيڽور كاو ڬاڤاييوڬيت موديل ٣د، ڬمبا ٢د، ڠون سكيما ديساين اوق ڽن.
اكسس ڠون ديثتريبوسي مندوم اينفورماسي ڽو عموم جيه جي اتو ڠن جي ڤاكي ڤراڠكت لونق مانجيمين داتا ڤرودوق.
بق داسر جيه ريكياسا نا كاءيتن ڠن مشاركت، بوديا ڠون اكاي مأنسي.
ڤروييك ريكياسا جاوت كاو سوبييك كونتروۏرسي.
ريكياسا اداله تولق اوكو اوتام اينوۏاسي ڠون ڤڠمبڠن مأنسي.
جاي ثات مسئله ايكونومي ڠون ڤوليتيك نيڬاتيف يڠ جاوت جي تيمبولكن، سيورياوتا مسئله ايتيكا.
ڤارا علمووان موڠكن ڤايه جي سلسايكن توڬس-توڬس تيكنيك، لاڬاي ڬاورنچڠ ڤرالاتن ايكسڤيريمنتل اتوا ڬاوباڠون ڤروتوتيڤ.
فون، سيوريڠ ثات كاءيتن جيه ڠن بيدڠ-بيدڠ د ڤت فيسيك داسر اتوا كيميا جي ڤاهمي ڠن ڬيت، تاوتاڤي مسئله جيه برات ثات روميت كاو ڬاڤايكهكن ڠن چارا يڠ تأوڤات.
يڠ فون ڬاو ڤاوسام ڤماهمن كجاوت ڤرينسيڤ ماتماتيكا سيات يڠ كدوا ڬاو اوكو ۏاريابيل يڠ ترليبت ڠون ڬاوچيڤتاكن تيكنولوڬي.
سيورياوڠ فيسيكاون بياسا جيه ڤاورلي ڤلاتيهن تمبهن ڠون ريليۏن.
چونتوه جيه اداله ڬأوڤاك ڤندكتن نوميريك كاو ڤاوسامان ناۏيار-ستوكيس كاو ڬاو ڬمبا اليرن ايرودينماس د اتاوه ڤاوسوات ڤو، اتوا ڬأوڤاك ميتودي ايليمن سمڤو كاو ڬاوهيتوڠ تڬڠن لم كومڤونين كومڤليك س.
اينسيڽور ڬاوتيڬن اينوۏاسي ڠون ڤنموان.
كاراونا ديساين ڤايه رياليستيس ڠون فوڠسيونال، مك ڬيوميتري، دمنسي، ڠون داتا كاراقتريستيق جيه ڤايه ا ڤاو تنت.
ڠن دمكين اوق ڽن ا ماورونو ماتماتيكا، فيسيكا، كيميا، بيولوڬي ڠون ميكانيكا.
ڤڠوبتن موديرن جاوت جي ڬنتو ماو ڤادوم بوه فوڠسي توبوه ليوات ڬأوڤاك اورڬن باواتن ڠون سيوچارا سيڬنيفيكن جاوت جي اوبه فوڠسي توبوه مأنسي ليوات ڤراڠكت بواتن، ميثل جيه ايمڤلن اوتق ڠون الت ڤاچو جنتوڠ.
كدوا بيدڠ ا بري سولوسي كاو مسئله دوڽ ڽات.
"ماناجمن تيکنيک اتاوا "" رکاياس ماناجمن"" اداله بيدڠ خصوص ماناجمن ڽڠ موكت ڠن ڤرکتيک تيکنيک اتاوا سيکتور ايندوستري تيکنيک۔"
اينسيڽور يڠ برسڤيسياليساسي لم مانجيمين ڤروبهن ڤايه نا ڤڠتاهوان مندالم تاونتڠ ڤنراڤن ڤرينسيڤ ڠون ميتودي ڤسيكولوڬي ايندوستري ڠون اورڬانيساسي.
كچرداسن بواتن ﴿اي﴾ اداله كچرداسن يڠ ڬاو ڤاوتوڽوق لي ماوسن، لاان ڠن كچرداسن عالمي يڠ ا ڤاوداوه لي مأنسي اتوا بيناتڠ.
ڤنليتيان اي كلاييوه جي چوبا ڠون جاي جي بيه ڤندكتن ماولان سأولم ماس اوديڤ جيه، ترماسوق جي سيمولسايكن اوتاق، جي موديلكن ڤمچاهن مسئله مأنسي، لوڬيك فورمل، باسيس داتا راياييوق ڤڠتاهوان، ڠون تيرو اكاي بيناتڠ.
توجوان تراديسيونال ڤنليتيان اي ڬاو ليڤوتي ڤنالارن ريڤريسينتاسي ڤڠاتهوان، ڤرنچانان، ڤمبلاجرن، ڤمروسسن بهاس عالمي، ڤرسيڤسي ڠون كممڤوان كاو ڤاو ڤينه ڠون ڤاو مانيڤولاسي أوبجيك.
اي جاوت جي منفعتكن ايلمي كومڤوتر، ڤسيكولوڬي، ليڠڬوءيستيك، فيلصفات، ڠون جاي بيدڠ لاان جيه.
"ستود تاونتڠ ڤنالارن ميكانيس اتوا ""فورمل"" جي مولاي ڠن ڤارا فيلسوف ڠون ماتماتيكاون د جامياون كونو."
تيسيس چورچه-توريڠ، نيڬن ڤنموان برسمأن لم نيوروبياولوڬي، تيوري اينفورماسي ڠون سيبيرنيتيكا، ڽو ڬاو ارهكن لي ڤارا ڤنليتي كاو ڬاو ڤاوتيمڠ كموڠكنن ڬاوباڠون اوتاق ايليكترونيك.
ڤسرتا اللن نيوايلل ﴿چمو﴾، هيربرت سيمون ﴿چمو﴾، جوهن مچچرثي ﴿ميت﴾، مرۏين مينسكاي ﴿ميت﴾ ڠون ارطار ساموايل ﴿ابم﴾ جاوت كاو ڤنديري ڠون ڤميمڤين ڤنليتيان اي.
"ڤنديري اي اوڤتيميس تاونتڠ ماس اوكاو: هيربرت سيمون جي رامالكن، ""ماوسن اكن جاوت، لم واتياي دوا ڤلوه طان، جيل لاكوكن ڤكرجأن دوم ڤو يڠ جاوت جي لاكوكن لي مأنسي""."
كماجوان ك لمبت بق طان ١٩٧٤، سباڬاي تڠڬڤن اتاوه كريتيك كاو سير جاميس ليغهيلل ڠون تاوكانن ماولنجوت دري كوڠريس اس كاو جي داناي ڤروييك يڠ لياوبيه ڤرودوقتيف، ڤمرينته اس ڠون ايڠڬريس ڬاو ڤاو ڤييوه ڤنليتيان ايكسڤلورسي د اي.
بق طان ١٩٨٥، ڤاسا اي كلاييوه جي چاڤاي لياوبيه دري سا ميليار دولر.
كومڤوتر يڠ لياوبيه باڬه، ڤنيڠكتن الڬوريتم ڠون اكسس او سجاوماوله راياييوق داتا مموڠكنكن كماجوان لم ڤمبلاجرن ڠون ڤرسيڤسي ماوسن; ميتودي ڤمبلاجرن مندالم يڠ ڬرح داتا مولاي جي دوميناسي تولق اوكو اكوراسي كيسرن طان ٢٠١٢.
ڤنليتيان اي جي باڬي جاوت كاو سوب-بيدڠ يڠ سيوريڠ تالو لم ماوساڠ بركومونيكاسي سابوه يڠ لاان جيه.
ڤنليتيان ڽو دڤوستكن بق لهياي اينستيتوسي: چرنيڬياي ميللون اونيۏرسيتي، ستنفورد ڠون ميت، لاڬاي ڬاوجلسكن د يوڤ، ماسيڠ-ماسيڠ جي كاومبڠكن ڬاي ڤنليتيان درواي جيه.
اوق ڽن جي ڤأڬاه كاريا اوق ڽن ڠن ماو ڤادوم بوه نن: ميسياو جيه، جي ڤاووجود، تاڤاييودوق، برباسيس اكاي اتوا ڤركمبڠن.
بهاس ماتماتيكا ڠن ڬاوموڠكينكن كولابوراسي تيڠكت تيڠڬي ڠن بيدڠ يڠ لياوبيه مڤن ﴿لاڬاي ماتماتيكا، ايكونومي، اتوا ريسيت اوڤراسي﴾.
ساعت ڽو هاسياي ايكسڤيريمن كادڠ جاوت جي اوكو سچارا كتات ڠون كادڠ ﴿ڠن سوسي ڤايه﴾ جاوت جي ريڤرودوك سا.
"الڬوريتم ڽو تربوقتي هن سيڤ كاو جي ڤاوچهكن مسئله ڤنالارن راياييوق كاراونا اوق ڽن جي عالمي "" لدقن كومبيناتوريال"": اوق ڽن جاوت لياوبيه لمبت سيوچارا ايكسڤونينسيال كاراونا مسئله ماوتامه راياييوق."
د انتارا حال-حال يڠ اكن جي كندوڠ لي باسيس ڤڠتاهوان اكاي صيحت يڠ كومڤريهنسيف اداله: أوبجيك، ڤروڤرتي، كاتڬوري ڠون هوبوڠن انتر أوبجيك; سيتواسي، ڤريستيوا، كادأن ڠون واتياي; سيوباب ڠون عقيبة; ڤڠتاهوان تاونتڠ ڤڠتاهوان ﴿ڤاو يڠ تڽو تاڤاو تاونتڠ ڤاو يڠ اورياوڠ لاان تاڤاو﴾; ڠون جاي دوماءين لاان يڠ كورياوڠ جي تليتي ڠن بيوتوءي.
ميسو جيه، موڽو سابوه چيچم دوه ل ڤرچاکڤن، اوروڠ بياسا جيه ڬو بايڠکن بيناتڠ اوبي اوکورن سابوه جارو ڽڠ ج مو ڽاڽي ڠن ا ڤ۔
كاراڤ هان يڠ بيوتوءي اتوا ساله لم ارا يڠ جي ڤرلي لم لوڬيك ابسترك.
ڤروييك ڤنليتيان يڠ ڬاوچوبا باڠون باسيس ڤڠتاهوان يڠ لڠكڤ دري ڤڠتاهوان اكاي صيحت ﴿ميسياو جيه، چيچ﴾ ڬاڤارلي ماو ڤادوم بوه ريكياسا اونتوليڬيس راياييوق يڠ هيك ثات-اوق ڽن ڤايه جي باڠون، ڠن جراوي، سابوه كونسيڤ يڠ روميت بق سيوات-واتي.
"اوق ڽن ڤرلي چارا كاو جي ۏيسوعليساسيكن ماس اوكاو-ريڤريسينتاسي كادأن دوڽ ڠون جاوت جي ڤاوڬيت ڤريديقسي تاونتڠ كيبن تيندقن اوق ڽو جاوت جي اوبه-ڠون جاوت ا ڤاوڬيت ڤيليهن يڠ ڬاومكسيمالكن اوتيليتاس ﴿اتوا ""نيلاي""﴾ دري ڤيليهن يڠ ترسديا."
ڽو جي بوتوهكن اڬين يڠ هان توك جاوت ڬاونيلاي ليڠكوڠن جيه ڠون ا ڤاوڬيت ڤريديقسي تاوتاڤي جاوت چيت جي ايۏالواسي ڤريديقسي ڠون برادڤتاسي منوروت ڤنيلاين جيه.
كلاسيفيكاسي جي ڬوناكن كاو ڤاوتنت ڤاو يڠ ترمساوق لم كاتڬوري سسواتو، ڠون ترجادي الاوه ڬاو اييو ماو ڤادوم بوه ڤروڬرام چونتوه حال دري ماو ڤادوم بوه كاتڬوري.
تيوري ڤمبلاجرن كومڤوتنسيونال جاوت ڬاو نيلاي ڤسرتا ديديق داوڠاون كومڤليك ساتس كومڤوتسي، داوڠاون كومڤليك ساتس سمڤل ﴿مأوڤادوم بوه داتا يڠ ڬاو ڤرليكن﴾، اتوا ڠن ڤڠرتين اوڤتيمسي لاان جيه.
"جاي ڤندکتن ساعت ڽو ڬو ڬوناكن فريکوئنسي کمونچولن کات بوساما كو ڬو باڠون ريڤريسينتاسي سينتکسيس تيک‌س۔ """
ڤندكتن نلڤ ستاتيستيك موديرن جاوت جي ڬابوڠكن مندوم ستراتيڬي ڽو سيورياوتا يڠ لاان، ڠون سيوريڠ ثات ڬاوچاڤاي اكوراسي يڠ جاوت جي تريموڠ د تيڠكت هلامن اتوا ڤاراڬرف.
سابوه روبوت سلولر موديرن، واتياي ڬاوجوك ليڠكوڠن يڠ اوبيت، ستاتيس ڠون داوه، جاوت داوڠاون موده ڬاڤاييوتنت لوكاسي ڠون ڬاڤتاكن ليڠكوڠن جيه; تاوتاڤي، ليڠكوڠن يڠ ديناميس، لاڬاي ﴿لم اندوسكوڤا﴾ باڬين لم توبوه ڤرناڤسن ڤاسيان، جي تيمبولكن تنتاڠن يڠ لياوبيه راياييوق.
ميسو جيه، مو ڤادوم بوه اسيستين ۏرتوءل ج ڤروݢرم كو ڤوڬه هاب ل ڤرچاکڤن اتاوا ج مايڠ؛ ڽن ج ڤوڬت اوق ڽن ه لوبه سينسيتيف ڠن ديناميك ايموسيونل اينترکسي مانسي، اتاوا كو ج فاسيليتاسي اينترکسي مانسي کومڤوتر۔
جاوت كاوه ڤريلاكو چاروڠ جي جلسكن ڬاو ڤاكي ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ سدرهان ڠون ايليڬن ﴿لاڬاي لوڬيك اتوا اوڤتيميساسي﴾؟
"اتوا ڤاو تڽو تا ڤاكي الڬوريتم يڠ توك جاوت ڬاوبري تڽو سولوسي ""اتامڠ اكاي"" ﴿ميسياو جيه، ميتودي ڤروبابيليستيق﴾ تاوتاڤي موڠكن جاوت كاو مڠسا كسالهن هن تاو باچ يڠ سام ڠن يڠ جي ڤاوڬيت لي اينتوايسي مأنسي؟"
"ستوارت روسلل ڠون ڤتر نورۏيڬ مڠماتي بهوا سباڬيان راياييوق ڤنليتي اي ""هان ڤاودولي ڠن هيڤوتيسيس اي يڠ كرياوه سأولم ڤروڬرام جيه ماوهاسي، اوق ڽن هن ڤاودولي ڤواي كاوه درواي نيوه ڤأڬاه سيمولسا كچرداسن اتوا كچرداسن ڽات."
كچرداسن بارواي ڠن ماونان جاوت ڬاو ڤاوايك سيوچارا ايكسڤونينسيال ڠون سيوچارا دراماتيس ملمڤاوءي مأنسي.
هوبوڠن انتارا اوتوماتيساسي ڠون ڤکرجاءن رومت۔
"ڤركيرأن سوبجيكتيف دري ريسيكو جاي ۏارياسي; ميسياو جيه، ميچايل اوسبورن ڠون چرل بنديقت فريي ڬاڤاركيراكن ٤٧% ڤكرجأن د اس برادا لم ""ريسيكو تراياييوق"" دري ڤوتينسي اوتوماتيسسي، سمنتارا لاڤورن اويچد جي كلسيفيكاسيكن هاڽ ٩% ڤكرجأن د اس سباڬاي ""ماوريسيكو راياييوق""."
لم جڠك ڤڽڠ، ڤارا علمووان كلاييوه جي اصولكن كاو لاجو ڬاو اوڤتيملكن فوڠسي سمڤو ڬاو مينيمالكن كموڠكنن ريسيكو كمانن يڠ مڽرتاي تيكنولوڬي بارواي.
لم بوكو جيه سوڤراينتلليڬينچ، فيلسوف نيچق بوستروم ڬاوبري ارڬومين بهوا كچرداسن باواتن جاوت كاو انچمن باڬي اومت مأنسي.
بوستروم ڬاو تاوكنكن چيت ڤايه ثات بق تا سمڤأيكن نيلاي-نيلاي كمأنسيأن سڤناوه جيه ك اي يڠ چڠڬيه.
لم بوكو جيه يڠ كومڤتيبيل ڠن مأنسي، ڤنليتي اي ستوارت ج. روسسلل ڬاو ڬيمكن ماو ڤادوم بوه كاو خواطران بوستروم جي اصولكن چيت ڤندكتن اونتوق ڬاو كمبڠكن ماوسن يڠ تربوقتي برمنفعة يڠ برفوكوس بق هان كڤستين ڠون راس حرمت بق مأنسي، موڠكن ڬاو ليبتكن ڤمبلاجرن ڤڠواتن تاوباليق.
ڤنداڤت ڤارا اهلي لم بيدڠ كچرداسن بواتن ماچم-ماچم، ڠن فرقسي يڠ چوكوڤ راياييوق، باءيق ڽن يڠ ڤدولي ماوڤون يڠ هان ڤدولي ڠن ريسيكو دري اي يڠ بق اخي جيه نا كممڤوان سوڤر.
"چو فاچبووق مرک ذوچكربرڬ ڤوچايا اءي جوت "ج بوک جاي حال ڤوسيتيف،"" لاڬ ڤو اوبت ڤوڽاكت ڠون منيڠکتکن كمانن موتو اوتونوم۔"
موسق جي داناي چيت ڤراوسهأن يڠ ڬاو كمبڠكن كچرداسن بواتن لاڬاي دييڤي عيميند ڠون ۏيچارياوس كاي جي اواسي ڤو يڠ ترجادي ڠن كچرداسن بواتن.
ڤنليتيان د بيدڠ ڽو منچاڠكوڤ ايتيكا ماوسن، اڬين مورل بواتن، اي يڠ رياومه، ڠون ديثكوسي كاو ڬاو باڠون كراڠك حق اساسي مأنسي تاوڠإيه جي بحث.
واتياي جيه كتروح كاو ڬاوتامه دمنسي ايتيس، ستيدق جيه ماو ڤادوم بوه ماوسن.
ڤنليتيان لم ايتيكا ماوسن اداله ڬونچي كاو ڬاو كورڠي ك خواطران ڠن سيستم اوتونوم، جاوت تقهياون بهوا ڬاڬسن ماوسن اوتونوم تنڤا دمنسي لاڬاي ڽن اداله اخاييواي دري مندوم راس ڠاوري ترقاعت كچرداسن ماوسن.
مأنسي هن جاوت براسومسي بهوا ماوسن اتوا روبوت جاوت جي ڤرلاكوكن تڽو ڠن ڬيت كاراونا هان السن اڤريوري كاو ڤاوچاي بهوا اوق ڽن اكن برسيمڤاتي كاو سيستم مورليتاس تڽو، يڠ تاوله بركمبڠ سيوايريڠ ڠن بيولوڬي خصوص تڽو ﴿يڠ هن موڠكن جي باڬيكن لي اي﴾.
سابوه ڤروڤوسل كو ج اتاسي حال ڽو اداله ڬو ڤستيکن بهوا اءي ڤهون ڽڠ عموم جيه چاروڠ اداله "فريندلي اءي ڠون اکن داڤت ج کونترول اءي ڽڠ ڬو كمبڠكن سلنجوت جيه۔
"لوڠ ڤيكي كيكهاواتيرن ڽن ماو اساا دري كسالهن داسر لم هان تا بدقن ڤربيداان اناتارا كماجوان ڽات بارواي-برواي ڽو لم اسڤيك ترتاونت اي ڠون راياييوق جيه ڠون كومڤليك ساتس ڬاوباڠون كچرداسن كهندق يڠ اوديڤ."""
ريڬولسا جي اڠڬڤ ڤاورلي كاو ڬاو جهو اي ڠون ڬاو كاولولا ريسيكو تركايت.
سابوه كياسان عموم لم كاريا-كاريا ڽو جي مولاي ڠن فرنكيستيئن كاريا مري سهيلليي، د ڤت چيڤتأن مأنسي جاوت سابوه انچمن كاو توان جيه.
"عيسىاچ اسيموۏ ڬاڤاركنلكن لهياي هوكوم روبوتيكا د ڤادوم بوه بوكو ڠون چاوريتا، تراوتما سري ""مولتيۏاچ"" تاونتڠ كومڤوتر سوڤر چردس ڠن نن يڠ سام."
"بق 1980-ان، سريال سايك سي روبوث كاريا سنيمن حاجم سوريام جي لوكه ڠون جي تربيتكن ا جيڤڠ يڠ ڬاو ڬمبا بنتوق مأنسي اورڬانيق يڠ سبتوءي جيه ڠن كولت لوڬم ماو اوتوت يڠ اوديڤ ڠون الاوه ڽن جي ايكوتي لي بوكو ""تيه ڬينوادس" يڠ جي ڬوناكن لي اتوا ڬاو ڤڠاروهي ڤاوڬيت فيلم ترمساوق ڬيورڬي لوچس ڠون ماتيري اكلان لاان جيه."
بيوتيكنولوڬي اداله بيدڠ بيولوڬي يڠ لواه، يڠ ڬاو ليبتكن ڤڠڬوناان سيستم ماو اوديڤ ڠون اورڬانيسمى كاو ڬاوكمبڠكن اتوا ڬاو ڤاوڬيت ڤرودوق.
اميريچن چيميچل سوچيايتي ڬاو دفينيسيكن بيوتيكنولوڬي سباڬاي ڤنراڤن اورڬانيسمى، سيستم، اتوا ڤروسيس بجياولوڬيس لي ماو ڤادوم بوه ايندوستري كاو بلاجر تاونتڠ ايلمي كهيدوڤن ڠون ڤنيڠكتن نيلاي باهن ڠون اورڬانيسمى لاڬاي اوبت-اوبتن، تانمن، ڠون ترنق.
بييوڠينريڠ اداله ڤنرڤن ڤرنسڤ-ڤرنسڤ تيکنيک ڠون الم عالم كو جاريڠن، سيل ڠون موليقول۔
ملالوءي بيوتيكنولوڬي اواا، ڤتاني ڤلاڠ اواا ڬاو ڤيليه ڠون ڬاو راوت تانمن يڠ ڤلاڠ چوچوك، ڬاوميليكي هاسياي ترتيڠڬي، كاو ڬاو ڤاوهاسي ماكنن يڠ چوكوڤ كاو ڬاو دوكوڠ ڤرتومبوهن ڤوڤولسي.
ڤروسيس ڽو ترمساوق چيت لم فيرمنتاسي اواا بير.
ل ڤروسيس ڽو، کربوهيدرت ل بيجه-بيجه ڽن ا ڤو بوكه جوت كو الکحول، لاڬ ايتانول۔
ادق ڤيه ڤروسيس فيرمنتاسي هان سڤناوه جيه جي ڤاهمي سمڤو كاريا لواواس ڤاستاور بق طان ١٨٥٧، ڽو منتيڠ ڤڠڬوناان فون بيوتيكنولوڬي كاو ڬاو اوبه سومبر ماكنن جاوت كاو بنتوق لاان.
چاتتن ڽو بركونتريبوسي بق تيوري سلك سا عالم دروين.
بق طان ١٩٢٨، الايك ساندر فليميڠ جي تاوم چيتقن ڤنيچيلليوم.
موسفيت ﴿ترنسيتور ايفيق ميدن ميتال-اوكسيدا-سميكوندوقتور﴾ ڬاو تاوم لي محمد م. اتللا ڠون داوون كهڠ بق طان ١٩٥٩.
بيوفيت فون اداله ترنسيتور ايفيق ميدن ااون-سينسيتيف ﴿اسفيت﴾، ڬاو تاوم لي ڤيايت برڬۏيلد بق طان ١٩٧٠.
بق ڤرتڠهن ١٩٨٠-ان، بيوفيت لاان كلاييوه جي كمبڠكن، ترماسوق سينسور ڬس فيت ﴿ڬسفيت﴾، سينسور تكنن فيت ﴿ڤريسسفيت﴾، ترنسيتور ايفيق ميدن كيميا ﴿چيمفيت﴾، ريفيرنسي اسفيت ﴿ريفيت﴾، فيت يڠ جي موديفيكسي انزيم ﴿انفيت﴾ ڠون فيت يڠ جي موديفيكسي سيوچارا ايمونولوڬيس ﴿ايمفيت﴾.
منيڠكت جيه ڤرمينتأن بيوفوايل ڬاو هارڤكن جاوت هاب ڬيت كاو سيكتور بيوتيكنولوڬي، ڠن دڤارتمان اينرڬي ڬاو ڤركيراكن ڤڠڬوناان تانول جاوت ڬاو كورڠي كونسومسي باهن بكر يڠ برأصل دري ميڽاوق بومواي اس سمڤك ٣٠% بق طان ٢٠٣٠.
تچ: اينسيڽور كيميا، ﴿٨١٦﴾، ٢٦-٣١.
چونتوه لاان اداله ڤرانڠن تانمن ترنسڬنيق كاو اوديڤ د يوڤ ليڠكوڠن ترتاونت ڠن نا جيه ﴿اتوا هان جيه﴾ باهن كيميا.
د سيسي لاان، ماو ڤادوم بوه ڤڠڬوناان بيوتيكنولوڬي اجو ڬاو ليبتكن ميكرواورڬانيسمى كاو جي ڤاو ڬليه ڠون جي كورڠي ليمبه.
سيورياوتا ڤركمبڠن هورمون، سل ڤونچا، انتيبودي، سيرنا ڠون تس دياڬنوستيق.
ساله سابوه ڤنراڤنڽ اداله ڤنچيڤتأن بيونيه اوڠڬول يڠ تيهاون ترهادڤ كوندسي ليڠكوڠن ايكستريم د دايره طا، يڠ تركايت ڠن اينوۏاسي، ڤنچيڤتأن تيكنيك ڤرتانين ڠون ڤڠلولأن سومبر داي.
توجوان دري فرمقاوڬينوميك اداله كاو ڬاوكمبڠكن ارا راسيونل كاو ڬاواوڤتيملكن تراڤي اوبت، سيهوبوڠن ڠن ڬينوتيڤي ڤاسيان، اونتوق جي ڤستيكن كمانجورن مكسيموم ڠن ايفيق سمڤڠ يڠ مينيمال.
بيوتيكنولوڬي موديرن جاوت دڬوناكن كاو ڬاڤرودوك سا اوبت-اوبتن يڠ نا ڠن ريلاتيف مڠات ڠن موره.
ڤڠوجين ڬينتيق ڬاو موڠكينكن دياڬنوسيس ڬينتيق كرينتانن ترهادڤ ڤاونياقيت ڤاوسكا، ڠون جاوت چيت ڬاو ڬوناكن كاو ڤاوتنت اورياوڠ چيق انياوق ﴿ڬينتيق مق ڠون ايه﴾ اتوا سيوچارا عموم اييونداتو.
سباڬيان راياييوق واتياي، ڤڠوجين جي ڬوناكن كاو ڬاوتاوم ڤروبهن يڠ تركايت ڠن كلأينن باواان.
ڤراوسهاءن بيوتكنولوڬي جوت ج كونتريبوسي كو کتاهنن ڤاڠن د ماس اوكو ڠن ڬو تيڠكتكن نوتريسي ڠون کلڠسوڠن اودو ڤرتانين ڤرکوتاءن۔
١٠% دري لاهن تانمن دوڽ جي تانوم تانمن ڬم بق طان ٢٠١٠.
تيكنيك-تيكنيك ڽو كلاييوه جي موڠكينكن ڤڠنلن سيفاوت-سيفاوت تانمن بارواي سيورياوتا كونترول يڠ لياوبيه راياييوق اتاوه ستروكتور ڬينتيق ماكنن درڤد يڠ سيڬولوم جيه ا جوك لي ميتودي لاڬاي ڤمولياان سلقتيف ڠون ڤمولياان متسي.
ڽو كلاييوه جي ريكياسا كاو كتاهانن ترهادڤ ڤاتوڬن دان هيربيسيدا ڠون ڤروفيل نوتريسي يڠ لياوبيه ڬيت.
ادق ڤيه لاڬاي ڽن، اڠڬوتا مشاركت جياوه لياوبيه اوبيت كموڠكينن جيه ڬاو بندڠكن ڤارا علمووان كاو ڬاو اڠڬڤ ماكنن ڬم امان.
تاوتاڤي، ڤارا ڤننتڠ كبرتن ڠن تانمن ڬم ڽن ڠن ماو ڤادوم بوه السن، ترماسوق مسئله ليڠكوڠن، اڤاكه ماكنن يڠ جي حاصيلكن دري تانمن ڬم امان، ڤاو كاوه تانمن ڬم ڤرلي كاو ڬاو ڤنوهي كبوتوهن ڤڠن دوڽ، ڠون مسئله ايكونومي يڠ د بيت اوليه فكتا بهوا اورڬانيسمى ڽو توندوق ترهادڤ هوكوم ككايأن اينتليكتوال.
نا ڤربيداان لم ريڬولسا ڬموس انتر نڠڬرواي، دڠوان مأوڤادوم ڤربيداان يڠ ڤلاڠ منچولوق ترجادي انتارا اس داوڠاون ايروڤا.
اوني ايروڤا ڬاو ڤاوبيدا انتارا ڤرستوجوان كاو ڤنانمن لم اواي ڠون ڤرستوجوان كاو ايمڤور ڠون ڤمروسسا.
ستياڤ اڤليكسي يڠ برحاصيل كبڽقان جيه جيجوق دانا سلاما ليميڠ طان كمودين واجب جي ڤاوبارواي سچارا كومڤتيتيف.
كلونيڠ اداله ڤروسيس اونتوق جي ڤاوحاصيلكن اورڬانيسمى سيدرواي-درواي مخلوق ڠن دنا يڠ سام اتوا كاراڤ سام، ڬيت ڠن چارا عالمي اتوا ات جيڤياوڬيت.
ڽواي ا ڬوناكن لي براڬام ايكسڤيريمن لم بيولوڬي ڠون اڤليكسي يڠ سيمڤل مولا صدق جراوي ڬينتيق سمڤواي جي ڤرودوكسي ڤروتيئن سچارا راياييوق.
اواا جيه، دنا يڠ ايڠان ڤرلي جياسولسي اونتوق جيڤياوسدياكن سيڬمن دنا ڠن اوكورن يڠ سام ڤاورسيه.
لياوه ليڬاسي، ۏيكتور ڠن سسڤ يڠ ڬاڤارلي ڬاو ڤاوتامڠ او دالم سل.
سابوإيه تيكنيك كولتور جاريڠن يڠ ماوڬونا جي ڤاكيق اونتوق مڠكلونيڠ ڬرإيه اساا يڠ بيدا دري ڬرإيه سل ڤاوليبتكن جيڤياوڬونا اينچين كلونيڠ ﴿سيليندر﴾.
"ڤروسيس ڽواي سام سيت جي سوبوت" "كلونيڠ جي تليتي" "اتوا" "كلونيڠ تراڤاوتيق""."
كلونيڠ تراڤاوتيق اچاڤاي ڠن جي ڤاوڬيت سل ايندوق امبرياونيق ڠن ڬاو هارڤ جاوت ڬاو ڤاو اوبت ڤڽاكيت لاڬي ديابيتيس ڠون الزهيمر.
السن ڤقاون سچنت جيڤكيك اونتوق كلونيڠ اداله كارنا سل سومتيق جيتوم ڠن موده دان جيڤياو اوديڤ بق لابوراتورياوم.
اووست اکن ج براکسي توهادڤ اينتي سيل سوماتك، لاڬي حال جيه بق اينتي سيل سڤيرما۔
سيل سوماتق جوت ج ڤاكق سوڬرا اتاوا جيكوبه بق لابوراتوريوم اونتوق ج ڤاكق اينتوك۔
ڽو ج ڤوڬت ايمبريو سابوه سيل۔
امبرياو يڠ برحاصيل جيكيمبڠكن لياوه ڽن ايڤودوءيق بق يڠ ڤنريمنڬ ڤأڬانتواي، لاڬي لومواي ڠن كاميڠ لم كجادين بق بيناتڠ.
منفعة لاان جيه، سچنت جكلون سباڬاي سولوسي اونتوق مڠكلونيڠ سڤيسيايس لڠك يڠ نا بق امبڠ راڤ ڤونه.
نا لهياي بوإيه دري امبرياو ڽو يڠ سڠڬوڤ ڤاوتيهاون سمڤواي لاهياي، دان نا سابوإيه يڠ سڠڬوڤ ڤاوتيهاون سمڤواي راياييوق.
سأولان ڽن، بق طان ٢٠١٤ ڤرت اوق تليتي جيلڤوركن تيڠكت برحاصيل كلونيڠ توجوه سمڤواي لاڤن دري سيڤلوه دان بق طان ٢٠١٦،ڤراوسهأن كوريا سواوعام بيوتچه جي لاڤوركن جي ڤاوڬيت ٥٠٠ امبرياو كلونيڠ ڤر اورواي.
ريڤرودوك سا اسيك ساوال اداله كجادين يڠ كاجاوت ڠن چارا عالمي بق لي سڤسيايس. ترمساوق سباڬيان راياييوق تانمن ڠن ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه سيوراڠڬ.
چونتوه جيه، ڤادوڤ-ڤادوڤ بوه كولتيۏر اڠڬور ايروڤ جيواكيلي کلون ڽڠ كالوه ج ڤولي سمڤ لوبه دري دوا ملنيوم۔
لي بق كايياي، سيومق، تانمن يڠ هان ماوهير، ڤقاس ڠون تانمن كرياوه هيربل يڠ لاان جي بنتوق كولوني كلون ڠن چارا عالمي.
بق تومبوهن، ڤرتنوڬينسيس بارارتي ڤركمبڠن امبرياو سمڤواي سل تلور يڠ هان جيبواهي، دان موروڤاكن ڤروسيس كومڤونين اڤوميكسيس
كلون لاڬي ڽن هان سيوڤونوه جيه ايندنتيق كاراونا سل سومتيق موڠكن مڠندوڠ متسي بق دنا اينتي اوق ڽن.
ڤاوميسه امبرياو بواتن اتوا كمبارن امبرياو، سابوإيه تيكنيك يڠ ماوچيڤتاكن مونوزيڬوت كاومبا دري سابوه امبرياو، هان ڬاو ڤاوتيمبڠكن داوڠاون چارا يڠ سام لاڬي ميتودي كلونيڠ لاان جيه.
امبرياو دوللي جي ڤاوڬيت ڠن چارا دچوك سل دان جي ڤاوتامڠ او دالم سل تولور كاميڠ.
جيه جيكلونيڠ بق روسلين اينستيتوت بق سكوتلندي لي علموان ايڠڬريه سير ين ويلموت ڠون كاث چمڤبيلل دان تيڠڬاي هيديه واتي لاهياي بق طان ١٩٩٦ سمڤواي منيڠڬاي بق طان ٢٠٠٣ واتي جيه اومو نم طان.
دوللي سچارا رامي سيڬنيفيكن كاراونا اوڤاي ڽن جي تونجوك بهواسن جيه ماتيري ڬينيتيق دري سل راياييوق. يڠ إيرانچڠ اونتوق جي ايكڤريسيكن چوما سوبسيت ڬن يڠ بيدا، جاوت ا رانچڠ كاوليي اونتوق جي ڤاوتوموه اورڬانيسمى يڠ سام بارواي.
كلونيڠ ماماليا فون ﴿نا حاصيل كاوبيري دوللي﴾ نا تيڠكت برحاصيل ٢٩ امبرياو ڤر ٢٧٧ تيلور يڠ جيبواهي، يڠ نا حاصيل لهي كاوبيري واتي لاهياي، ساله سابوإيه جيه اوديڤ.
خصوص جيه، ادق ڤيه كلون فون اداله چڠڬوايك، سڬالوم نا چڠڬوايك كلونيڠ راياييوق يڠ دهاسيلكن بق سل دونور نوكليوس راياييوق سومتيق.
نيبق ڽن، ڤنليتي لاان، ترمساوق ين ويلموت يڠ جي ڤيمڤين كلومڤوك يڠ برحاصيل مڠكلونيڠ دوللي، جيڤينداڤت بهواسن جيه ماتياي ديني دوللي ڬارا-ڬارا ينفيكسي بق سالورن جيتوبيايت نافه هان جي قاعتكن ڠن مسئله ڤروسيس كلونيڠ.
"علموان سوۏيايت چيلقهين، ۏيڤرنچيۏ، سۏيريدوۏا، ڠون نيكيتين كلاييوه مڠكلونيڠ تيكوه""مشا""."
لياوبيه هياي ڠن فورماسي ات جيڤياوڬيت كومبا.
اسي: هايياو، اسي افغان اڬم اداله اسي كلونيڠ فون ﴿٢٠٠٥﴾.
كاوبيو: سمروڤا اداله كاوبيو كلونيڠ فون.
اونتا: (٢٠٠٩) انجذ، اداله اونتا كلونيڠ ڤهون۔
كاميڠ: ﴿٢٠٠١﴾ علمووان دري نورثويست ا&ف اونيۏرسيتس برحاصيل مڠكلونيڠ كاميڠ فون يڠ جيڤكيك سل يناڠ يڠ ك راياييوق.
جي ڤاوڬيت بق چينا بق طان ٢٠١٧، ڠون الاڤوركن بق جانواري ٢٠١٨.
موسڠ اكي اتم: ﴿٢٠٢٠﴾ بق طان ٢٠٢٠، كلومڤوك علموان مڠكلونيڠ سوبوه موسڠ يناڠ يڠ نن ويللا، يڠ ماتي بق تاوڠإيه طان١٩٨٠-ان دان هان جي ڤاو تيڠڬاي انياوق چوچو يڠ منتيڠ اوديڤ.
ڽواي هان مڠاچو بق كونسيڤ عالمي ڠون لاهياي كومبا ايدينتيق.
سمڤواي ساعت ڽواي، اوق علموان هان نيت اه اونتوق جيتيس مڠكلونيڠ اورياوڠ دان اوق ڽن جي ڤرچاي بهواسن جيه هاسيل اوق ڽن اكن تيمبول مشاوره يڠ لوبيه لووه تنتڠ هوكوم دان ڤراتورن يڠ دڤرليكن دنيا اونتوق جي اتواي كلونيڠ.
سمنتارا لي دري ڤنداڠن ڽواي اساا جيه دري اڬام، ڤرتاڽان يڠ ڬاو اجوكن لي كلونيڠ سام ڬاو هادڤي اوليه ڤرسڤيكتيف سكولر.
اورياوڠ يڠ تنتڠ كلونيڠ نا ڤراسان خواطر بهواسن جيه تيكنولوڬي هان چوكوڤ بركمبڠ اونتوق ك امانن دان رنتن ساله جي ڤاكيق ﴿مڠارح بق ڬينراسي مأنسي دري بق سواي اورڬن دان جاريڠن يڠ اكن دچوك﴾، سرتا خواطر تنتڠ ڤقابن اينديۏيدو كلونيڠ جاوت جياينتڬراسي ڠن كلوارڬ دان ڠن مشاركت بق عموم جيه.
"ڽواي سام سيت جيكهياون سباڬاي""كلونيڠ كونسرۏاسي"""
كبرحاصيلن ڽواي ڬاوبريكن هارڤن بهوا تيكنيك يڠ سام ﴿ڬاو ڤاكيق مق اه سباڬاي ڤأڬانتواي سڤيسيايس لاان﴾ جاوت ڬاو ڬوناكن اونتوق مڠكلونيڠ سڤيسيايس يڠ كاراڤ ڤونه.
بق طان ٢٠٠٢، اهلي ڬينتيكا بق موسياوم اوتراليا ڬاو عمومكن بهوا اوق ڽن كلاييوه ماوريڤليكسي دنا ثيلاچيني ﴿ريمواڠ تسمانيا﴾، بق ساعت ڤونه نا سكيتر ٦٥ طان، يڠ ڬاو ڬوناكن رياكسي رنت ڤوليمراسي.
بق طان ٢٠٠٣، اونتوق فون كالي جيه، هيوان ڤونه، ابايك س ڤيرينيان يڠ ڬاوسبوتكن د اتاوه ديقلونيڠ، بق ڤوست تيكنولوڬي ڤڠن ڠون ڤنليتيان اراڬون، جيڬوناكن اينتي سل يڠ ك كروإيه يڠ ك جي ڤاواويت دري سمڤل كولت دري طان ٢٠٠١ دان سل تيلور كاميڠ دوميستيك.
"""Когда вернутся мамонты"" ﴿""واتياي ممموته جيروڠ""﴾، ٥ فيبرواري ٢٠١٥ ﴿جياكسس ٦ سيڤتيمبر ٢٠١٥﴾ مسئله لاان اداله كلڠسوڠن اوديڤ ممموته يڠ دريكونستروكسي: روميننسيا ترڬنتوڠ بق سيمبيوسيس ڠن ميكروبياوتا سڤيسيفيق بق ڤروايت اوق ڽن اونتوق ڤينچيرنأن."
كاراونا ڽن، نا ڤادوڤ-ڤادوڤ درواي اورياوڠ ڬاو ڤنداڤت اوق ڽن توه لياوبيه باڬه درڤد هيوان يڠ لاهياي سچارا عالمي، كاراونا جيه ماتياي لياوبيه باڬه اونتوق سابوإيه كاوبيري بق اومو نم طان.
نامون، كڬوڬورن جينواي دان كماتان نيوناتل منتيڠ لياوبيه رايوك ڠن كلونيڠ درڤد كونسيڤ عالمي اتوا ريڤرودوك سا بربنتوان ﴿اۏف﴾.
كونسيڤ كلونيڠ. خصوص جيه كلونيڠ مأنسي، ڬاو ڤاوداوه سباڬاي كاريا فيكسي علميه.
لي كاريا يڠ مأڬامبا يڠ اورياوڠ ڤاوڬيت مأنسي ڠن ميتودي يڠ ڬاڤاييوتوموه سل بق جاريڠن اتوا سمڤل دنا; ريڤليكسي جاوت ترجادي سكتيكا، اتوا ترجادي ملالوءي ڤرتومبوهن لمبت امبرياو مأنسي لم رحيم يڠ ات ڬاو ڤاوڬيت.
فيلم فيكسي علميه لاڬي تيه ماتريايك س دان ستارت ورس: ايڤيسودي اا - اتتاچق اوف تيه چلونيس جي ڤاوده اديڬن جنين مأنسي يڠ كلاييوه دبياقكن لم سكالا ايندوستري لم تڠكي ميكانيس.
سابوإيه اڠك يڠ داداڤتاسي لي چريل چورچيلل اونتوق بق تيليۏيسي، لم ڬاڤرودوك سا سام-سام ڠن ببچ دان هبو فيلمس.
اجيه راياييوق سابي جيرڬوكن چينتا دري مق جيه، يڠ هان داوه لاڬي جيه دان يڠ ماونيڠڬاي سيكورياوڠ طان سڬالوم جيه.
لم نوۏيل ايرا ليۏين ١٩٧٦ انياوق اڬم دري البرازيل دان ماوادڤتاسي فلم جيه بق طان ١٩٧٨، جوسيف مڠلي جي ڤاكاي كلونيڠ اونتوق جيڤياوڬيت سالينن ادولف هيلتر.
"لم دوچتور وهو، رس الين اسوق باجي بيوسواي، مخلوق ڬالق ماڤراڠ يڠ جي سوبوت سونترنس جيڤياوتوري لم سريال ١٩٧٣ "" سي اورياوڠ ڤجوڠ واتياي""."
"كونسيڤ تنتارا كلونيڠ يڠ دبياقكن اونتوق جي موڤراڠ جي كالون اوليكوت لم" "انياوق يناڠ دوقتر" "﴿٢٠٠٨﴾، واتي دنا دوقتر جيڤكيك اونتوق جيڤياوڬيت سيدرواي اورياوڠ ڤراجوريت يناڠ يڠ نن جيه جنني."
نوۏيل كاذواو ايشيڬورو ٢٠٠٥ نيۏير ليت م ڬو ڠون ادڤتاسي فيليم ٢٠١٠ يڠ تاكلون اوليكوت سيوجاره جيه ڤت مأنسي كلونيڠ ڬاوچيڤتاكن اونتوق سابوه-سابوه جيه توجوان يڠ ڬاوجوك سومبڠن اورڬن توبوإيه كاو مأنسي يڠ لاهياي سچارا عالمي، ڬاڤاييولياوه دري كڽاتأن بهواسن جيه اورياوڠ ڽن سيوڤونوه جيه اوديڤ ڠون منديري. تتهي درواي.
"لم نوۏيل فوتوريستيچ چلواود اتلس دان فيليم سلانجوت جيه، ساله سابوإيه چاوريتا جي فوكوس بق كلون جيڤياوڬيت ڤورا-ڤورا ڬينتيكا يڠ نن جيه سونمي-٤٥١، سابوإيه دري ماوجوت يڠ جي ڤاورياييوق لم""وومبتنق"" يڠ ڤاوڬيت، يڠ ڬاوتاقدركن اونتوق جيلياني سجق لاهي."
لم فيلم اس، نا ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه تيتيق سڬالوم طان ١٩٨٠-ان، ڤمرينته اميريك جيڤياوڬيت كلون تيايڤ-تيايڤ ورڬ اميريك سريكت ڠن مقصود جيڤكيك اونتوق جيكونترول ريكن اصلي جيه، هياي ڠن بونيك ۏواودواو.
بق نيبق اورواي ڽواي، كلون جيلونچوركن سراڠن مندادق دان برحاصيل جي سيولوسواي ڬينوسيدا مسسل ڠن ريكن-ريكن اورياوڠ ڽن يڠ هان سادر.
ڬن كلاييوه جي كيريم لم سڤيسيايس يڠ سام، ماولينتس سڤيسيايس ﴿ڬاوچيڤتاكن اورڬانيسمى ترنسڬنيق﴾، دان بهكن لينتس كيڠدوم.
انسييور ڬنتيك هاروس مڠيسولاسي ݢين ڽڠ ڤرل اوروڠ ڽن ڤوتامڠ او دالم اورڬانسم اينڠ دان ڬوڬابوڠكن ڠن ايليمن ڬنتق لن جيه، ترماسوق ولايه ڤروموتور دان ترميناتور دان سورڠ ثت ڬوتندا ڽڠ جوت ڬوڤيله۔
هيربرت بويير ڠون ستنليي چوهن ڬاڤاييوڬيت اورڬانيسمى ڤورا-ڤورا ڬاونايتيكا فون بق طان ١٩٧٣، كوموان يڠ ريسيستين تاوهادڤ انتيبيوتيك كانميسين.
هيوان فون يڠ ڬاو موديفيكسي سيوچارا ڬينيتيكا يڠ ڬاوكومرسيالكن اداله ڬلوفيسه ﴿٢٠٠٣﴾ ڠون هيوان فون يڠ ڬاو موديفيكسي سيوچارا ڬينيتيكا يڠ ڬاو ستوجوي كاو ڤڠڬوناان ماكنن اداله سلمون اقوادۏنتاڬي بق طان ٢٠١٥.
جامور يڠ كلاييوه ڬاڤاييوڬيت ڠن ڤورا-ڤورا توجوان جيه كاراڤ سام.
نا ڤروڤوسل اونتوق ڬاڤاييوڬاديه ڬن ۏيرولن دري ۏيروس اونتوق ڬاڤاييوڬيت ۏكسين.
مايوريتاس جيه ڬاو ريكياسا كاو توليرنسي هيربيسيدا اتوا ريسيستينسي سراڠڬ.
هيوان عمومجيه جياوه لياوبيه سوليت اونتوق جي اوبه دان سباڬيان جيه منتيڠ لم تاهڤ ڬاوتليتي.
ترنق ڬاوموديف ڠن مقصود جيه اونتوق ڬاوتيڠكتكن سيفاوت-سيفاوت يڠ ڤنتيڠ سچارا ايكونومي لاڬي لاجو ڤرتومبوهن، كواليتاس سياي، كومڤوسيسي سوسو، كاوتاهانن ترهادڤ ڤڽاكيت، دان كلڠسوڠن اوديڤ.
مسكي تراڤي ڬن مأنسي منتيڠ ريلاتيف بارواي، كلاييوه ڬأوڤاكيك اونتوق ڬاڤاييو اوبت كلأينن ڬينتيق لاڬي ايمونوديفيسيانسي مأڬابوڠ يڠ ڤاره، دان امااوروسيس كوڠينيتل ليبير.
يڠ ڬاوتاكوتكن سلاان ڽن اداله أوبجيكتيۏيتس ڠون اتوراڠ يڠ كتات، ڤينچيماران ماكنن يڠ هان ڬاو موديفيكسي ڠن چارا ڬينتيق، كونترول ڬأوڤاسوق ماكنن، ڤاتين ماواوديڤ دان ڬأوڤاكيك حق ككايأن اينتليكتوال.
نڬارا-نڬارا كلاييوه ڬاو چوك لڠكه-لڠكه ڤاورتورن اونتوق ڬاوتاڠنا مسئله ڽو.
"مقصود لواه يڠ ات ڬاو ڤاوڬيت-ڤاوڬيت ڬاونايتيكا سيت منچاكوڤ ڤمولياان سلقتيف ڠون چارا لاان دري سلك سا يڠ ڬاڤاييوڬيت.""،"
ميسياو جيه، تريتيچالي تانمن بيجيه يڠ ڬاو كمبڠكن سڤونوه جيه د لابوراتورياوم بق طان ١٩٣٠ يڠ ڬاو ڤاكيق برباڬاي تيكنيك اونتوق ڬاو اوبه ڬينوم جيه.
"بيوتيكنولوڬي موديرن لياوبيه لنجوت ڬاڤاييو ارتي سباڬاي""تيكنيك اسم نوكليات د ۏيترو، ترمساوق اسم ديوك سايريبونوقليات ﴿دنا﴾ ريكومبينن ڠون ينجيكسي لڠسوڠ اسم نوكليات او دالم سل اتوا اورڬنايل، اتاو فوسي سل د لوا كلوارڬ تاكسونومي."""
مقصود لياوبيه فوكوس بق ڤروسيس درڤد ڤرودوق، يڠ برارتي موڠكن نا ڬمو ڠون كن-ڬمو ڠن ڬينوتيڤي دان فينوتيڤي يڠ لياوڤه ثات هياي.
ڽو ڤيه اكن تيمبول مسئله واتي ڤروسيس بارو يڠ اكن جي كمبڠكن
اينسييور ڬينتيكا ڤايه ڬاو اسولسي ڬن يڠ ڤرلي اورياوڠ ڽن ڬاو ڤاوتامڠ او دالم اورڬانيسمى اورياوڠ اينوڠ
ڬن ڽن اوكواي ڬاڤاييوڬابوڠ ڠن ايليمن ڬينتيق يڠ لاان، ترمساوق دايره ڤروموتور ڠون ترمينتاور ڠون ڤتاندا يڠ جاوت دڤيليه.
دنا عموم جيه ڬاڤاييوتامڠ او دالم سل بيناتڠ ڬأوڤاكيك ميكروينجيكسي، دڤت دنا ڽو يڠ جاوت جيسونتيق ريت باڬين توبوه اينتي سل لڠسوڠ او دالم نوكليوس، اتوا ڬأوڤاكيك ۏيكتر ۏيروس.
بق تومبوهن ڽو ا چاڤاي رت کولتور جاريڠن۔
رڤ تراديسيونل، ماتري ڬنتق بارو ج ڤو تامڠ ڠن چارا ڬو اچق او دالم ڬنوم اوروڠ اينوڠ۔
ن ڤوت بوه کلوارݢ نوكلاسي ڽڠ ڬوڤوڬت: مڬانوچلاسس، ذنچ فيڠر نوچلاسس، ترنسچرڤتيون اچتيۏاتور-ليكي ايففچتور نوچلاسس (تالنس)، ڠون سيستم چس٩-ڬوءيدرن (ڬوچوق دري چرسڤر)۔
بق طان ١٩٧٢ ڤاول برڬ ڬاو چيڤتاكن موليكول دنا ريكومبينن فون واتي ڬوب ڽن ڬاو ڬابوڠكن دنا دري ۏيروس موڽيت ڠن ۏيروس لمبدا
بق يڠ برحاصيل جيڤياوتامڠ كمودين سڠڬوڤ ڬاو تاهن اوديڤ ڠن نا كانميسين.ڤلاسميد.
بق طان ١٩٧٤ رودولف جاانيسچي ڬاو چيڤتاكن تيكوه ترنسڬنيق ڠون ڬاو ڤاوتامڠ دنا اسيڠ او دالم امبرياو جيه، ڬاو ڤاوڬيت بيناتڠ ترنسڬنيق فون د دنيا.
تيكوه ڠن ڬن يڠ جي ڤأڬاده ﴿جيكهياون تيكوه قنوچوت﴾ ا ڤاوڬيت بق طان ١٩٨٩.
بق ثون ١٩٨٣ تانمن ڽڠ ڬوڤوڬت ڬنتيك ڤهون ا كمبڠكن ل مچهل و۔ بۏن، رچهرد ب۔ فلاۏلل ڠون مري-دلل چهلتون۔
بق طان ٢٠٠٠، برياوه ماوه يڠ جي ڤاو كاي ۏيتمين ا اداله تانمن يڠ فون يڠ جي كمبڠكن ڠن نيلاي نوتريسي يڠ جي ايك.
اينسولين يڠ جيڤرودوك سا لي كومياون، هومولين يڠ ماو مرق، كلاييوه جي ستوجوي اونتوق ا ڤاوتوبياي لي فود ڠون دروڬ ادمينيستراشن بق طان ١٩٨٢.
بق طان ١٩٩٤، چلڬين جي ڤاوروليه ستوجو اونتوق ا ريليس تومات فلۏر سۏر ڠن چارا كومرسيال ، ماكنن يڠ جي ڤاوڬيت ڤورا-ڤورا ڬينتيكا فون
بق طان ٢٠١٠، اورياوڠ علموان بق ج. كرااڬ ۏينتر اينستيتوت ڬاو عمومكن بهواسن جيه اوق ڽن كلاييوه ڬاو چيڤتاكن ڬينوم بكتيري سايتنتيس فون.
ڽن جيريليس بق ڤاسا اميريك سريكت بق طان ٢٠٠٣
ڬن ڠون اينفوماسي ڬينتيق لاان جيه نا ماچم-ماچم اورڬانيسمى يڠ جاوت جي تامه او دالم ڤلاسميد ڠون جيڤياوتامڠ او دالم بكتيري اونتوق جيكوبه ڠون اونتوق جي اوبه-اوبه.
سباڬيان راياييوق ڤلاسميد خسوس جيڤياوڬيت اونتوق جيمنيڤولسا دنا يڠ جيايكسترا ڠن بكتيري اونتوق لياوبيه موده.
ڤرت علموان جاوت ڬاوه ڠن موده ڬاو مانيڤولاسي ڠون ڬاو ڬابوڠ ڬن او دالم بكتيري اونتوق جيڤياوڬيت ڤروتيئن بارواي اتوا ڤروتيئن يڠ ماوڠاڠڬو ڠون ڬاواماتي ايفيق بق ماچم-ماچم سيستم موليكولر.
ڤروتيئن كلاييوه جيڤكيك لم ڤرودوكسي ماكنن اونتوق واتياي يڠ تريڤ، دان ستراين كلاييوه جي كمبڠكن دان جي ڤيليه اونتوق كرجا ڽن بق سكالا ايندوستري
سباڬيان راياييوق بكتيري ڤڠهاسياي ماكنن اداله بكتيري اسم لقتت، ڠون دسينواي له سباڬيان راياييوق ڤنليتيان مڠناءي بكتيري ڤڠهاسياي ماكنن يڠ دريكاياسا سچارا ڬينتيكا كلاييوه ڬاولكوكن.
سباڬيان راياييوق ڤرودوكسي د اميريك دان مسكي لاڬي ڽن نا ڤراتورن يڠ جي ڤاو ايذين ڤرودوكسي د ايروڤا، بق طان ٢٠١٥ هان ماكنن يڠ اساا جيه دري بكتيري يڠ ساعت ڽواي نا هيديه.
بكتيري لياوه ڽن جي ڤانين ڠون ڤروتيئن يڠ جيڤيرلي جي ڤعمورني دري اورياوڠ ڽن.
لي دري ڤروتيئن ڽو يڠ هان موڠكن اتوا سوليت جي ڤاوروليه ملالوءي موتود عالمي دان هان ترسنتوه ڠن ڤاتوڬن، جيڤياوڬيت جيه لوبيه امان.
د لوا اوبت-اوبت جيه اوق ڽن كلاييوه جي ڤاكيق اونتوق جي ڤرودوكسي بيوفوايل.
اد جيه ترمساوق جياوبه بكتيري اوسوس سمڤواي اوق ڽن جي لونچوركن بكتيري بهاي، اتوا جيڤكيك بكتيري اونتوق ڤأڬانتواي اتوا اونتوق جي ڤاو ايك انزيم اتوا ڤروتيئن يڠ كورياوڠ.
جيڤياواكتيف بكتيري اونتوق جي بنتوق كولوني جاوت جيبري سولوسي واتياي يڠ ڤڽڠ، تاڤي جاوت چيت جي ڤنيڠكتكن مسئله كامانن كاراونا اينتركسي ڠن بكتيري دان توبوإيه مأنسي كورياوڠ ماڤهوم جي بندڠكن ڠن اوبت تراديسيونال.
سلاما لياوبيه دري سيرياوتوه طان بكتيري كلاييوه ڬأوڤاكيك لم ڤرتانين.
ڠون ماجو جيه لم ريكياسا ڬينتيكا، بكتيري ڽواي كلاييوه جي ڤاوڠايت اونتوق جي ڤاوايك ايفيسيانسي ڠون جي ڤاولووه جڠكوان اينوڠ.
ستراين بكتيري ڤسيودوموناس جيسيبابكن رياوله بكو ڠن نوكلياسي ااي جاوت كاو كريستال ايس بق سكيتر اورياوڠ ڽن.
كڬونأن لاان اونتوق بكتيري يڠ كلاييوه ڬاو موديفيكسي سيوچارا ڬينتيكا ترمساوق بيورمديسي، يڠ مان بكتيري ڬاو ڤاكيق اونتوق ماوبه ڤولوتن جاوت لم بنتوق يڠ كورياوڠ ماورچون.
بق طان ١٩٨٠ سنيمن جون داۏيس ڠون اهلي ڬينتيكا دانا بويد جياوبه سيمبول جرماناق اونتوق فيمينيتس ﴿ᛉ﴾ جاوت كودي بينر دان لياوه ڽن جاوت كاو ماواوروت دنا، يڠ لياوه ڽن جي ڤاوتوبيايت لم ايسچيريچيا چولي.
اورياوڠ ڤنليتي جاوت ڬاو ڤاكيق ات ڽواي اونتوق ڬاو كونترول ماچم-ماچم فكتور، ترمساوق لوكاسي ترڬيت، اوكورن سيسيڤن، ڠون دوراسي ايكڤريسي ڬن.
مسكي لاڬي ڽن سباڬيان راياييوق منتيڠ لم تاهڤ ڬاوچوبا، نا ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه يڠ برهاسيل ڬأوڤاكيك تراڤي ڬن اونتوق ڤأڬانتواي دفيك.
بق طان ٢٠١٨، نا دالم جومله راياييوق اوجي كلينيس يڠ تاوڠإيه بيولڠسوڠ، ترمساوق ڤراوطن كاو هيموفيليا، ڬليوبلاستوم، ڤڽاكيت ڬرانولومتوس كرونيس، چيستيچ فيبروسيس ڠون نا ماچم-ماچم جنيس كنكر.
ۏيروس هيرڤس سيمڤليك س ڬاو ڤاوڬيت ۏيكتور يڠ جاوت تا ڤاتيه، داوڠاون داي دوكوڠ لياوبيه دري ٣٠قب ڠون ڬاوجوك ايكڤريسي جڠك تريڤ، مسكي ۏيكتور ڽن كورياوڠ ايفيسيان لم جيكيريم ڬن تا بندڠكن ۏيكتور لاان.
ۏيروس لاان يڠ كلاييوه جي ڤاكيق سباڬاي ۏيكتور انتارا لاان الفاۏيروس، فلاۏيۏيروس، ۏيروس چمڤق، رهابدوۏيروس، نيوچستلي دساسي ۏيروس، ڤوايك سۏيروس، ڠون ڤيچورناۏيروس.
ڽواي هان جي ڤاوڠاروهي ينفيكتيۏيتس ۏيروس، جيڤيچو ريسڤون ايمون عالمي ڠون هان كموكينن اكن ماورومڤوك كاولا فوڠسي ۏيروسلنسيڽ، يڠ جاوت ترجادي ڠن ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه ۏكسين لاان.
ۏكسين يڠ ڤلاڠ ايفيقتيف جيلوان توبيركولوسيس، ۏكسين باچيللوس چلمتت-ڬوéرين ﴿بچڬ﴾، هاڽ جيجوق جيليندوڠي ڤرسيال.
ۏكسين برباسيس ۏيكتور لاان-لاان كلاييوه جي ڤاوسوتو دان منتيڠ لي يڠ تاوڠإيه جي كمبڠكن.
بق طان ٢٠٠٤، اوق ڤنليتي جي لاڤوركن بهوا ۏيروس يڠ جيموديفيكاسي ڠن چارا ڬينتيق يڠ جيڤياوتوبيايت تيڠكه لاكو يڠ ايڬواس سل كنكر موڠكن جي تاوركن ڠن چارا سيڠكت اونتوق جي ڤاوتوموه تومور.
ۏيروس ڽن جي سونتيق او دالم بق بوإيه ليمواي اونتوق جي ڤأڬاده ڤاونياقيت ڤڠهيجوان بوإيه ليمواي يڠ كلاييوه جي ڤاو كورياوڠ ڤرودوكسي بوإيه ليمواي سمڤاي ٧٠% سجق طان ٢٠٠٥.
ۏيروس يڠ ات جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت ڬينتيكا يڠ جي ڤاوڬيت بيناتڠ يڠ هان سوبور ملالوءي ايمونوكونتراسڤسي كلاييوه جي ڤاوڬيت بق لابوراتورياوم سرتا ۏيروس لاان يڠ جي ترڬيتكن تاهڤ بركمبڠ بيناتڠ.
موديفيكسي ڬينتيق ۏيروس مايزوم كلاييوه جي اصولكن اونتوق جي ليستاريقنا كلينچي قلياوت د ايروڤا لم بلاهده اباريا دان اونتوق جي بنتو جي اتواي اوق ڽن د اوتراليا.
كموكينن اونتوق جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت بكتيريوفاڬ اونتوق ڤروتيئق يڠ كلاييوه جيموديفيكاسي بق ڤرموكأن دان يڬابوڠكن او دالم ڤول ڽن ﴿تيكنيك يڠ جيكهياون تمڤيلن فاڬ﴾.
اونتوق اڤليكسي ايندوستري، يڬابوڠكن كاونتوڠن بكتيري جاوت كاو اورڬانيسمى بيسيل يڠ سابوإيه يڠ جاوت جي مانيڤولاسي دان توموه ڠن موديفيكسي ڤروتيئن هايياو يڠ جي تومي بق اييوكارياوتا.
سابوإيه كلاييوه جي ڤتيڠكتكن ايفيسيانسي فيرمنتاسي مالولاچتيچ، سمنتارا يڠ لاان جي چڬه ڤرودوكسي سيوڽاوا ايتيل كربامت يڠ بهاي سلاما فيرمنتاسي.
كن لاڬي بكتيري ڠون ۏيروس، جيه نا كاونتوڠن جي ينفيكسي سراڠڬ جي لالوا كونتق منتيڠ، والاوڤون لاڬي ڽن ايفيسيانسي جيه تالواي جي سااڠ ڠن ڤستيسيدا كيميا.
ساسرن يڠ ترتاريق اونتوق جيكيندالي هاتي اداله ڽاموق، ۏيكتور ماچم-ماچم ڤاونياقيت يڠ مماتيكن، ترمساوق مالاريا، دمم كونيڠ، دان دمم برداره.
چارا لاان اداله جيتمه ڤروتيئن ك جامور يڠ جيهلاڠي كتوكرن مالاريا اتوا جيڤيأڬاده ڤلاسمودياوم كن سيڬي.
لي تانمن يڠ برسيفاوت ڤلوريڤوتن،ارتيجيه سابوإيه سل دري تانمن راياييوق جاوت جي ڤانين دان لم كادأن يڠ تڤت جاوت بركمبڠ كاو تانمن بارواي.
كماجوان راياييوق لم كولتور جاريڠن ڠون ميكانيسمى سلولر تانمن اونتوق ماچم-ماچم تانمن يڠ اصل جيه دري سيستم يڠ جيكيمبڠكن لم تيمبكاو.
اورڬانيسمى موديل فون لاان جيه يڠ ريلاۏن ڠن ات جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت ڬينتيكا اداله عربيدوڤسيس طالينا.
لم ڤاونايليتين، تانمن جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت اونتوق جي بنتو اونتوق مرومڤوك فوڠسي ڬن يڠ ترتنتو.
هان لاڬي متڬينيسيس، يڠ ات جي ڤاوڬيت ڬينتيكا كموكينن جي هاڤوس يڠ جيترڬيتكن ڠن چارا هان جي ڬڠڬو ڬن لاان دالم اورڬانيسمى.
چارا لاان ترمساوق جي لمڤيركن ڬن ك ڤروموتور يڠ كروإيه دان تاكلون ڤاو يڠ ترجادي واتياي جي ايكڤريسيكن ڠنچارا يڠ جي ڤاولوبيه-لوبيه.
تانمن هياس يڠ ات جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت ڬينتيكا فون مڠكومرسيالكن جي ڤاوروبه ورنا.
تانمن هياس يڠ ات جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت ڬينتيكا لاان لوم ترمساوق كريسن ڠون ڤتونيا.
ۏيروس بق ڤاوتق ريڠسڤوت جي ڤاو انچو بق ڤاوتق د هاوااا بق ابد ك دوا ڤلوه سمڤواي تانمن بق ڤاوتق ترنسڬنيق جيجوق ريسيستينسي يڠ جي ڤاوترن دري ڤاتوڬن.
تانمن ڬينراسي يڠ ك دوا توجوان جيه اونتوق جي ڤتيڠكتكن كواليتاس، سيوريڠ ثات ڠن چارا جي اوبه ڤروفيل نوتريسي.
تانمن ڬم جيكونتريبوسي ڠن جي ڤتيڠكن كن ڤانين ڠن چارا جي ڤاوكورياوڠ تكنن بق سراڠڬ، جيڤياوتيڠكت كن نيلاي نوتريسي ڠون منوليرنسي ماچم-ماچم تكنن ابيوتيق.
مايوريتس تانمن ڬم كالوه جيموديفيكاسي سوڤايا ايق جيتهون ترهادڤ هربيسيد، بياسا جيه برباسس ڬليفوست اتاوا ڬلوفوسينت۔
ن ڽڠ ڤادوڤ-ڤادوڤ بوه ج ڤاكق ݢين ڽڠ مڠكودي ڤروتين انسكتيسيدا ۏڬتاتف۔
كورياوڠ دري سابوإيه ڤرسن ماكنن ڬم ماوڠاندوڠ سيفاوت-سيفاوت لاان. يڠ منچاكوڤ كتاهانن ۏيروس، جيتوندا توه ڠون جي اوبه كومڤوسيسي تانمن
تانمن ڠون سيل تانمن كالوه ڬو رکاياس سچارا ڬنتق كو ڤرودوکسي بيوفرماسي ل بيوركتور، ڤروسيس ڽڠ جيتوڤو سوباڬاي ڤهرميڠ۔
لي چيت اوبت يڠ ماوڠاندوڠ باهن عالمي دان جالن يڠ مواره بق ڤرودوكسي جيه كلاييوه جي اوبه سچارا ڬينتيق اتوا جي ڤينه ك سڤيسيايس تانمن لاان اونتوق جي هاسيل كن اوكوراڠ يڠ لياوبيه راياييوق.
اوق ڽن ڤيه جيتيمبولكن لياوبيه نيت ريسيكو تركونتاميناسي.
ۏكسين ماوهاي ماونياي جي ڤرودوكسي، جي اڠكوت، ڠون جي كلولا، سمڤواي نا سيستم يڠ جاوت جي ڤرودوكسي سچارا لوكل بيسا جادي اكسس يڠ لوبيه راياييوق ك دايره يڠ لوبيه ڬسيان ڠون بركمبڠ.
جي كوبه بق ڤوبريك جاوت جي كورڠي بياي لم جڠك تريڤ كاراونا جاوت جي سي بركن تنڤا تڤاييورياول تمڤت كوبه يڠ لوڤياي، هان سووه تا مورنيكن، دان تاميليقي ستابيليتس جڠك تريڤ.
بق ثون ٢٠١٨، چوما له بوه بيناتڠ ڽڠ ج ڤوڬت-ڤوڬت ڬنتيك ڽڠ كالوه ج ستوجوء ، مندوم بق امريك۔
كندا: براءينواۏيڠ ماماليا ترنسڬنيق فون جي ڤرودوكسي ڠن چارا جي سونتيق دنا ۏيروس او دالم امبرياو دان لياوه ڽن جيتنم امبرياو بق اورياوڠ اينوڠ.
بركمبڠ سيستم ڠن چارا جي سونتيق ڬن كريسڤر-چس٩ سباڬاي چارا يڠ موره ڠون باڬه اونتوق جي موديفيكسي سل ڬرمينال ڠن چارا لڠسوڠ، سچارا ايفيقتيف جيه لياوبيه هيمت واتياي اونتوق جي كمبڠكن ماماليا يڠ دموديفيكسي ڠن چارا ڬينيتيق.
تيكوه يڠ جيموديفيكاسي ڠن چارا ڬينتيكا كلاييوه جاوت ماماليا يڠ ڤلاڠ لي جي ڤاكيق لم ڤنليتيان بيوميديس، كاراونا هرڬ جيه لياوبيه موره ڠون لياوبيه مڠات تا مانيڤولاسي.
بق طان ٢٠٠٩، اورياوڠ علموان ڬاو ڤأڬاه بهواسن جيه اوق ڽن ك برحاصيل جي كيريم ڬن ك سڤيسيايس ڤريمات ﴿مرموسيت﴾ اونتوق فون جيه.
ايكڤريسي يڠ ستابيل كلاييوه جي چاڤاي بق كاوبيري، بوي، تيكوه، ڠون بيناتڠ لاان جيه.
الفا مأنسي-١ انتيتريڤسين اداله ڤروتيئن لاان يڠ كلاييوه جي ڤرودوكسي دري كاميڠ دان جي ڤاكيق اونتوق جي ڤاو اوبت مأنسي ڠن دفيسيانسي ڽواي.
ڤراو-ڤراو بوي دري بوي يڠ جيموديفيكاسي ڠن چارا ڬينتيق تاوڠإيه جي ڤيكي اونتوق دترنسڤلانتاسيكن ك مأنسي.
بيناتڠ يڠ كلاييوه جي ڤاوڬيت-ڤاوڬيت اونتوق تومبوه لياوبيه باڬه، لياوبيه سهات ڠون تاهن ڤاونياقيت.
بوي ڬم يڠ جيكهياون بوي انۏيرو جي ڤاوڬيت ڠن كممڤوان جي چرنا فوسفور تانمن لياوبيه ايفيسيان درڤد بوي بياسا.
حال ڽواي نا ڤوتينسي اونتوڠ اونتوق اورياوڠ اينوڠ يڠ هنجاوت ڬاو ڤرودوكسي ااي اسي تاڤي ڤڠن ڬاوه انياوق ڬاڤاييوجيڤ سوسو اسي درڤد ڬاو ڤاكيق سوسو فورمولا.
نا سارن بهواسن جيه ات يڠ ڬاو ڤاوڬيت ڬينتيكا ڽو جاوت جيڤكيك اونتوق سوڤاي بيناتڠ بيك ڤونه.
كلاييوه جي ڤاكيق اونتوق جي ڤاواوبت كلأينن ڬينتيق لاڬي ايمونوديفيسيانسي جي ڬابوڠ يڠ ك برات، دان امااوروسيس جيب ليبير.
تراڤي ڬن ڬرملاين نا هاسيل ڤروبهن ڤاو منتيڠ يڠ جاوت جي واريثكن، يڠ كلاييوه جي تيمبولكن كيكهاواتيرن لم كلومڤوك علميه.
اكواكولتور اداله ايندوستري يڠ جي كمبڠكن، ساعت ڽواي جيسيدياكن لياوبيه دري سايتاوڠإيه اڠكوت يڠ جي ڤاجوه سلوروه دوڽ.
نا ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه كلومڤوك كلاييوه جي كمبڠكن اڠكوت زيبرا اونتوق جي ديتيك سا ڠن چارا جي تيڤيق ڤروتيئن فلواوريسين ك ڬن يڠ كلاييوه جي ڤاو اكتيفكن لي ڤولوتن.
اواا جيه جي كمبڠكن لي ساله سابوإيه كلومڤوك اونتوق جي ديتيك سا ڤولوسي، تاڤي سمڤواي جينواي جاوت كاو باڬين ڤوبلواي اڠكوت هياس، جاوت كاو بيناتڠ ريكياسا فون يڠ جيسيدي اونتوق عموم سباڬاي بيناتڠ اونتوق ڬاڤايليحرا واتياي بق طان ٢٠٠٣ ڬاڤاركنلكن اونتوق ڬاو ڤوبلواي او اميريك.
زيبرافيسه اداله اورڬانيسمى موديل ڬاڤروسس اونتوق بركمبڠ، ريڬينيرسي، ڬينتيكا، ڤريلاكو، ميكانيسمى ڤاونياقيت ڠون ڬاو اوجي توكسيسيتس.
اڠكوت ڬم كلاييوه ڬاوكمبڠكن ڠن ڤروموتور يڠ جي جهواي ڤرودوكسي هورمون ڤرتومبوهن يڠ لياوبيه جي ڤاكيق لم ڤرودوكسي اكواكولتور اونتوق جي تيڠكتكن كچڤتن ڤركمبڠن ڠون ڤوتينسي جي ڤاوكورياوڠ تكنن يڠ جي دروڤ اڠكوت بق ستوق ليار.
ڽو ج ڤروله ڤرستوجوان بق ثون ٢٠١٥، ماکنن ترنسڬنق كن-تانامن ڤهون ڽڠ جيكومرسلكن۔
دروسوڤهيلا كالوه جيڤاكق اونتوق ج ڤلاجاري ڬنتيك ڠون ڬووارهكن، ڤرکمبڠن ايمبريو، ڤومبلاجارن، تيڠکه لاکو ڠون رڤ توها۔
ڽاموق راسيستين مالاريا كلاييوه جي كمبڠكن بق لابوراتورياوم، ڠن جي ڤاوتامڠ ڬن اونتوق جي ڤاوكورياوڠ ڤاراسيت مالاريا دان لياوه ڽن جي ڤاكيق اندونوكلياسي هوميڠ اونتوق جي سباركن ڬن ڽن ڠن چارا باڬه بق اورياوڠ اڬم ﴿جي كنل ڠن ڤڠڬرق ڬن﴾
چارا ڤوتواي لاان اداله ڠن چارا جي ڤاكيق تيكنيك سراڠڬ ستيريل، لياوه ڽن يڠ اڬم جي ريكياسا سچارا ڬينتيق اونتوق جاوت كاو مندول لياوه ڽن جي ڤاوساڠ ڠن اڬم يڠ لايق. اونتوق جي ڤاوكورياوڠ جومله ڤوڤولسي.
چارا ڤوتواي جيه هياي ڠن تيكنيك ستيريل يڠ كلاييوه جي چوبا بق ڽاموق، لياوه ڽن اڬم جي دترنسفورماسي ڠن ڬن يڠ جي چڬه لي اينوڠ يڠ لاهياي كاراڤ راياييوق.
لم حال ڽواي ڬلور بوللوورم ميره مودا يڠ كلاييوه جي ديثتريلكن ڠون رادياسي ريكياسا سچارا ڬينتيق اونتوق جي ايكڤريسيكن ڤروتيئن فلواوريسين ميره الاوه ڽن ڬاڤاييوموده ڤارا ڤنليتي كاو ڬاو ڤانتاو.
ناسيت ڤوتينسي يڠ جي ڤاكيق ماوسن يڠ جي هاسيلكن سوترا اونتوق جي ڤاوڬيت ڤروتيئن يڠ نا هرڬ جيه.
سابوإيه مناوق ڬم يڠ جي ڤرودوكسي اوبت كانوم، انزيم يڠ جي ڤاو اوبت دالم كادأن لڠكا، لم تلور جيه جيڤياولوات كستوجوان اتورن اميريك بق طان ٢٠١٥.
نا ڤروڤوسل اونتوق مأوڤاك ريكياسا ڬينتيق اونتوق ماواتواي جڠڬوايك توبي د اوتراليا
ڽواي ڤيه ريلاتيف مڠات اونتوق جي هاسيلكن نيمتود ترنسڬنيق يڠ ستابيل دان ڽو سيڬي ڠن رناءي اداله فون يڠ جيڬوناكن لم جيڤيلاجاري ڬن اوق ڽن.
نيمتود ترنسڬنيق كلاييوه جي ڤاكيق اونتوق جيڤياولجاري ۏيروس، توكسيكولوڬي، ڤاونياقيت ڠون جيديتكسي ڤولوتن ليڠكوڠن.
ڬلڠ نا كممڤوان جي مرڬينراسي درواي اه دري سابوإيه سل.
ڬلڠ مو بول، اننلد لاءوت، كالوه جيموديفيكاس۔
جي كمبڠكن كراڠك ڤاورتورن تنتڠ ريكياسا ڬينتيق جيمولاي بق طان ١٩٧٥، بق اسيلومر، چاليفورنيا.
ڽواي اداله جنجي اوق انترناسيونل يڠ جي اتواي يڠ ات جي كيريم، جي تاڠني، دان جي ڤاكيق اورڬانيسمى هاسيل ريكياسا ڬينتيق.
لي سيت ايكسڤيريمن يڠ تا ڤاورياول ايذين دري كلومڤوك ڤاورتورن ناسيونل اتوا اوندڠ-اوندڠ.
نا سيستم يڠ كاراڤ عموم اونتوق جينيلاي ريسيكو يڠ ماوكايت ڠن ترنسڬنيق ڠون اڬين لاان اوق كاوريجا بق لابوراتورياوم ڠون مشاركت.
نڬارا يڠ بيدا جي ڤاكيق نومينكلاتور يڠ بيدا اونتوق جي ڬمبا تيڠكت ڠون جاوت نا ڤرشرطان يڠ بيدا ڤاو منتيڠ يڠ جاوت جيڤياوڬيت واتياي ستياڤ تيڠكت.
ميثل جيه، تانمن يڠ هان جي مقصود اونتوق جي ڤاكيق عموم جيه هان جي تيجاو لي اوتوريتس يڠ هان ماوتاڠڬوڠ جاوياوب اتاوه كامانن ڤڠن.
نا ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه نڬارا راياييوق هان جيبي ايذين بوديداي ترنڬنيق جيبي ايذين اوق ڤنليتي جي ڤاكيق ترنسڬنيق.
والڤون نيت ترنسڬنيق يڠ كلاييوه جيسيتوجوا اونتوق جي بوديدايكن د اواي، جومله ترنسڬنيق يڠ كلاييوه جي ستوجوي اكن جي ايمڤور دان جي ڤروسيس.
كبيجكن اميريك هان ڬاو فوكوس بق ڤروسيس لاڬي حال جيه نڬارا يڠ لاان، تاكلون ريسيكو يڠ علميه يڠ جاوت ڬاو ۏيريفيكسي دان مأوڤاكيك كونسيڤ ستارا سوبستنسيال.
ساله سابوإيه ايسو اوتام ماوڠايناا ريڬولتاور اداله ڤاو ڤرودوق ڬم ڤايه تابي ليبيل.
ساله ڤاهم ڽن بيسا روإيه كونسومن، ڤرودوسين، ڤراوسهأن بيوتيكنولوڬي، ريڬولتاور ڤمرينته، لمباڬ سواداي مشاركت، ڠون علمووان.
سيوباڬين راياييوق كيكهاواتيرن يڠ نا د سكيتر ڬاوتاڽواي دمڤق كاوسهاتن ڠون ليڠكوڠن دري ترنسڬنيق.
ادق ڤيه لاڬاي ڽن، اڠڬوتا مشاركت جياوه لياوبيه اوبيت كموڠكينن جيه ڬاو بندڠكن ڤارا علمووان كاو ڬاو اڠڬڤ ماكنن ڬم امان.
اليرن ڬن بق انتارا تانمن ڬم ڠون تانمن يڠ كومڤتيبيل، سام ڠن منيڠكت اوق ڤاكيق هيربيسيدا سڤيكتروم لواه، جاوت جي ڤاوتيڠكت ريسيكو ڤوڤولسي ڬولم تاهن هيربيسيدا.
اونتوق تا اتسي ڤادوڤ-ڤادوڤ بوإيه مسئله ڽواي نا ڬمو كلاييوه ڬاوكمبڠكن ڠن چيري-چيري اونتوق ڬاوبنتو ڬاوكنداليكن ڤڽيبارن جيه.
مسئله ليڠكوڠن ڠون اڬرونومي لاان ترمساوق جيڤياوترن كأنايكاراڬمن حياتي، ماوتامه هما سكوندر ﴿هما كن-ترڬيت﴾ ڠون ايۏولوسي هما سراڠڬ يڠ ريسيستين.
دمڤق تانمن بت بق اورڬانيسمى كن-ترڬيت يڠ ماواونتوڠكن جاوت كاو ايسو ڤوبليك نا سابوإيه مقاله بق طان ١٩٩٩ جي ڤأڬاه بهواسن جيه اوق ڽن جاوت ا راچون باڬي كوڤو-كوڤو راج.
ڠن نا كممڤوه اونتوق جي ريكياسا ڬينتيكا مأنسي جينواي موڠكن نا كيكهاواتيرن تنتڠ سبراڤ جياوه تيكنولوڬي ڽواي واجب جي جالنكن، اتوا ڤاو هاروس جي ڤاكيق سيڬي.
اوکتوبر ٢٠٠٦ كوتت جيه ڤروسيس رڬولاس، کونسوليداسي کونترول ڤاسوكن ماکنن ا ڤراوسهاءن ڽڠ ايڤوڬت ڠون ايڤوبلو ڬموس، ڬو ڤولبه-لوبه منفعة موديفيكاسي ڬنتك، اتاوا كخكاواتيرن اتوه ڤڠݢوناءن هربيسيدا ڠن ڬليسوفت۔
منوس تروه بق تاومڤت كجادين كاراونا كاڤارچايأن ڤوبليك ترهادڤ كامانن ڤڠن، ڬاو كايتكن ڠون يي كاو ڤڠن بارواي-بارواي ڽو لاڬاي انسيفلوڤتي سڤوڠيفورم بوۏين ڠون سكندل لاان يڠ ماوليبتكن ڤراتورن ڤمرينته تاونتڠ ڤرودوق د ايروڤا، رنده.
رکاياس ڬنتيك، سام سيت ج سوبوت موديفيكاسي ڬنتيك اتاو مانيڤولاسي ڬنتك، اداله مانيڤولاسي لڠسوڠ ݢين سابوه اورڬانسم ج ڤاكق بيوتكنولوڬ۔ 
سابوه كونستروكسي بياسا جيه جي ڤاوڬيت ڠون جي ڤاكي اونتوق جي ڤاوتامڠ دنا نهيو او لم اورڬانيسمى عناڠ.
دنا بارواي جاوت جي ڤاوتامڠ سيوچارا اچق، اتوا جي ترڬيتكن او باڬين ترتنت دري ڬينوم.
رودولف جاانيسچه ڬاو ڤاوچيڤتا بيناتڠ ڬم فون واتياي جيه جي ڤاوتامڠ دنا اسيڠ او دالم تيكوه بق طان ١٩٧٤.
ماكنن ريكياسا ڬينتيكا كلاييوه جي ڤوبلو سيوجق طان ١٩٩٤، ڠن جي ريليس تومات فلۏر سۏر.
بق طان ٢٠١٦ سلمون يڠ جي موديفيكسي ڠن هورمون ڤرتومبوهن جي ڤوبلو.
دوڠون ڬو ڤلومڤوه ݢين ڽڠ مو تڠڬوڠ جاووب اتوه كونديسي ترتونت، ڬو موڠكنكن كو ڬو چڤتاكن اورڬانسم موديل بيناتڠ دري ڤوڽاكت مانسي۔ 
مونچول جيه تانمن ريكياسا ڬينتيكا كومرسيال كلاييوه ڬاوبري منفعة ايكونومي كاو ڤتاني ا جاي نڠڬرواي يڠ بربيدا، تاوتاڤي چيت منجادي سومبر سباهڬيان راياييوق كونتروۏرسي سڤوتر تيكنولوڬي.
اليرن ڬن، دمڤق بق اورڬانيسمى نون-ترڬيت، كونترول ڤاسوكن ماكنن دان حق ككايأن اينتليكتوال چيت كلاييوه جي اڠكت سباڬاي مسئله ڤوتينسيال.
ڽو جياوه لياوبيه باڬه، جاوت ڬاو ڬوناكن اونتوق ماو ڤاوسيسيڤ ڬن دري اورڬانيسمى دومڤو ﴿ بهكن يڠ ماواساا دري دوماءين ماولان﴾ ڠون ڬاو چأڬاه ماوتامه ڬن لاان يڠ هن ڬاو ايڠينكن.
اوبت-اوبتن، ۏكسين ڠون ڤرودوق لاان اجه كلاييوه جي ڤانين دري اورڬانيسمى يڠ جي ريكياسا كاو ڬاو ڤرودوكسي جيه.
بيولوڬي سينتتيق اداله ديسيڤلين ايلمي بارواي يڠ جيب ريكياسا ڬينتيكا سلاڠكه لياوبيه ماجو ڠن ڬاڤاييوتامڠ باهن يڠ جي سينتيسيس سيوچارا ارتيفيسيال او لم سابوه اورڬانيسمى.
موڽو ماتيري ڬينتيق دري سڤيسيايس لاان جي تامه او عناڠ، اورڬانيسمى يڠ ڬاڤاييوهاسي جي ڤأڬاه ترنسڬنيق.
بق طان ١٩٧٣ هيربرت بويير ڠون ستنليي چوهن ڬاو ڤاوچيڤتا اورڬانيسمى ترنسڬنيق فون ڠن ڬاو ڤاوتاموڠ ڬن ريسيستينسي انتيبيوتيك او لم ڤلاسميد بكتيري ايسچيريچيا چولي.
بق طان ١٩٧٦ ڬيننتچه، ڤراوسهأن ريكياسا ڬينتيكا فون، ڬاو ديريكن لي هيربرت بويير ڠون روبيرت سوانسون ڠون سيتهون كمودين ڤراوسهأن ترسبوت جي ڤرودوكسي ڤروتيئن مأنسي ﴿سومتوستاتين﴾ د اي.چولي.
اينسولين يڠ جي ڤرودوكسي لي بكتيري كلاييوه جي ستوجوي كاو جي ريليس لي فود اند دروڬ ادمينيستراشن ﴿فدا﴾ بق طان ١٩٨٢.
ريڤوبليق رعيت چينا اداله نڠڬرواي فون يڠ مڠكومرسيلكن تانمن ترنسڬنيق، ڬاو ڤاوتوري تيمبكاو تيهاون ۏيروس بق طان ١٩٩٢.
بق طان ١٩٩٥، بت ڤوتتو جي ستوجوي امان لي انۏيرومينتل ڤروتچشن اڬينچي، الاوه جي ستوجوي لي فدا، ڬاو ڤاوجادي تانمن ڤڠهاسياي ڤستيسيدا فون يڠ جي ستوجوي ا اس.
ڤڽاريڠن ڬنتق جوت جيلاكوكن كو ڬو ڤوتنت ݢين ڤوتنسيل ڠون تس لوبه لنجوت كموديا ج ڬوناكن كو ايدينتيفيکاسي كنديدت ترباءيق۔ 
سيڬمن ڽو هابيه ڽن جاوت ڬاو ايكستراسي ملالوءي ايليكتروفوريسيس ڬيل.
الاوه جي اسولسي، ڬن ڽن جي ايكت جاوت كاو ڤلاسميد يڠ لياوه ڽن جي ڤاوتامڠ او لم بكتيري.
ڽو ترماسوق ولايه ڤروموتور ڠون ترمينتاور، يڠ ڬاو ڤمولاي ڠون ڬاو ڤاواخي ترنسكريڤسي.
كممڤوان ڽو جاوت جي ايندوك سا بق بكتيري لاان ملالوءي ستريس ﴿ميسياو جيه سڠتن سواوم اتوا ليستريك﴾، يڠ ڬاو ڤاوتيڠكت ڤرمابيليتاس ممبران سل ترهادڤ دنا; دنا يڠ اچوك جاوت ڬاو اينتڬراسي ڠن ڬينوم اتوا نا سباڬاي دنا ايكستركروموسومل.
بق تومبوهن، دنا سيوريڠ جي سيسيڤكن ڤاكي ترنسفورماسي يڠ جي ميدياسي اڬروبچترياوم، مڠمبيل كاونتوڠن دري اوروتن ت-دنا اڬروبچترياومس يڠ ڬاو موڠكنكن ڤنڽيسيڤن ماتيري ڬينتيق سيوچارا عالمي او لم سل تومبوهن.
بق تانمن ڽو جي چاڤاي ملالوءي ڤڠڬوناان كولتور جاريڠن.
مركر يڠ جاوت جي ڤيليه جي ڬوناكن كاو ڬاو ڤاوبيدا ڠن مڠات سل يڠ جي ترنسفورماسي دري سل يڠ هن جي ترنفورماسي.
تس ڽو جوت چهت ڬو كونفرماسي لوکاسي کروموسوم ڠون نومبو سالينن دري ݢين ڽڠ ج ڤوتامڠ۔ 
ماتيري ڬينتيق بارواي جاوت جي ڤاوتامڠ سيوچارا اچق لم ڬينوم عناڠ اتوا جي ترڬيتكن او لوكاسي ترتاونت.
فريكوينسي ڤنارڬيتن ڬن جاوت برات جي تيڠكتكن ملالوءي ڤڠديتن ڬينوم.
تالن ڠون چرسڤر اداله دوا ڽڠ ڤالڠ عموم ج ڬوناكن ڠون ماسڠ-ماسڠ ن كلبهن درو۔
كبڽقان ترنڬنيق يڠ جي كومرسيالكن اداله تانمن تيهاون سراڠڬ اتوا تانمن توليرن هيربيسيدا.
هيبريدوم تيكوه، سل-سل يڠ مڽاتو كاو ڬاو ڤاوچيڤتا انتيبودي مونوكلونل، كلاييوه جي ادڤتاسي ملالوءي ريكياسا ڬينتيكا كاو ڬاو ڤاوچيڤتا انتيبودي مونوكلونل مأنسي.
ريكياسا ڬينتيكا جاوت ڬاو ڬوناكن كاو ڬاو ڤاوڬيت موديل بيناتڠ دري ڤاونياقيت مأنسي.
اوبت ڤوتنسيل جوت ج اوجي بق تيكوه ڽو۔
بق طان ٢٠١٥ سابوه ۏيروس جيڬوناكن كاو ڬاو ڤاوتامڠ ڬن يڠ صيحت او لم سل-سل كولت سيورياوڠ انياوق اڬم يڠ مندريتا ڤاونياقيت كولت لڠكا، ايڤيدرموليسيس بولوسا، كاو تاوموه، ڠون كمودين ڬاو چڠكوق كولت يڠ صيحت ك ٨٠ ڤرسن دري توبوه انياوق اڬم يڠ كاوناوڠ دمڤق ڤاونياقيت.
نا چيت كيكهاواتيرن بهوا تيكنولوڬي جاوت جي ڬوناكن هن ساڬا كاو ڤاوبت، تاوتاڤي كاو ڤنيڠكتن، موديفيكسي اتوا ڤروبهن ڤنمڤيلن، كممڤوان برادڤتاسي، كچرداسن، كاراقتر اتوا اكاي مأنسي.
جيه ڤأڬاه بهوا انياوق دارا كمبا، لولو ڠون نان، كلاييوه لاهي مأوڤادوم ميڠڬو سيڬولوم جيه.
ساعت ڽو، موديفيكسي ڬرملاين جي ثام ا ٤٠ نڠڬرواي.
بكتري موره، ماڠت ا تيموه، كلونل، برکمبڠ بياق ڠن باڬه، ريلاتيف موده موبه ڠون جوت ج كوبه بق سوهو -٨٠ °چ کارڤ هنا باتس وات۔
ڽو جاوت كاو ايفيق بق فينوتيڤي اورڬانيسمى، د ڤت ڬن جي ايكسڤريسيكن اتوا ڬن لاان يڠ براينتركسي ڠن جيه.
لم قنوچكواوت سدرهان، سالينن ڬن يڠ جي ايڠينكن كلاييوه جي اوبه كاو ڬاو ڤاوڬيت هان برفوڠسي.
حال ڽو جي موڠكنكن ڤنليتي كاو ڬاو اناليسيس چاچت يڠ جي سيوبابكن لي متسي ڽو ڠون ڽن جي ڤاوتنت ڤران ڬن تاورتنت.
"ميتودي ڤلاڠ سدرهان، ڠون يڠ فون جي ڤاكي، اداله" "ڤمينداين النين""، د ڤت ستياڤ ڤوسيسي جي متسي جاوت كاو اسم امينو النين يڠ هان رياقتيف."
ڤروسيس جيه كاراڤ سام ڠن تيكنيك قنوچكواوت، كچوالي بهوا كونستروكسي ڬاو رانچڠ كاو ڬاو تيڠكتكن فوڠسي ڬن، بياسا جيه داوڠاون ڬاوبري سالينن تمبهن ڬن اتوا ڬاو ايندوك سا سينتيسيس ڤروتيئن لياوبيه سيوريڠ.
ساله سابوه چارا كاو جي لاكوكن اداله ڠن ڬأڬانتو ڬن تيڤي ليار ڠن ڬن "فوسي'، يڠ مروڤاكن ڤنجاجرن ڬن تيڤي ليار ڠن ايليمن ڤلاڤورن لاڬاي ڤروتيئن فلواوريسين اجو ﴿ڬفڤ﴾ يڠ اكن ڬاو ڤاوموده ۏيسوعليساسي ڤرودوق. دري موديفيكسي ڬينتيق.
ستود ايكسڤريسي ماوتوجوان كاو ڬاوتاوم دڤت ڠون ڤاجن ڤروتيئن سڤيسيفيق جي ڤرودوكسي.
مأوڤادوم بوه ڬن هان بيوكرجا داوڠاون ڬيت بق بكتيري، سهيڠڬ راڬي، سل سراڠڬ اتوا سل ماماليا جاوت چيت ڬاو ڬوناكن.
ميكروب ترتاونت يڠ ڬاو موديفيكسي سيوچارا ڬينتيق جاوت چيت ڬاو ڬوناكن لم بيومينيڠ ڠون بيورمديسي، كاراونا كممڤوان جيه كاو ڬاو ايكسترك لوڬم برات دري ليڠكوڠن جيه ڠون ڬاو ڬابوڠكن او دالم سڽوا يڠ لياوبيه مڠات ڬاو ڤروليه كمبالي.
تانمن تيهاون جامور ڠون ۏيروس كلاييوه جي كمبڠكن چيت اتوا تاوڠإيه جي كمبڠكن.
بق طان ٢٠١٦ سلمون كلاييوه جي موديفيكسي سيوچارا ڬينتيق ڠن هورمون ڤرتومبوهن كاو ڬاوچاڤاي اوكورن ديواس نورمل لياوبيه باڬه.
كدلاي ڠون كانولا تاوله جي موديفيكسي سيوچارا ڬينتيق كاو ڬاو ڤاوهاسي ميڽاوق يڠ لياوبيه صيحت.
ترنسفر ݢين ليوات ۏيکتور ۏيروس كالوه ج اوسولكن سباݢاي سران كو ڬو كنداليكن سڤسيس انۏنسف سوروتا ڬو ۏکسيناسي فاونا ڽڠ ترانچم دري ڤوڽاكت۔
ڤنرڤن رکاياس ڬنتيك ل کونسرۏاسي سوجيوه ڽو سباڬين رايوق موسيفوت توريتس ڠون ڬولوم ج ڤركتقكن۔
ڤرتموان اسيلومر ڬاوريكومينداسي سيڤيراڠكت ڤدومن سوكاريلا مڠناءي ڤڠڬوناان تيكنولوڬي ريكومبينن.
سيريتاوه ليموڠ ڤلوه توجوه نڠڬرو اداله اڠڬوتا ڤروتوكول ڠن لي ييڠ مڠڬوناكن جيه سيوباڬاي تيتيق اچوان اونتوق ڤراتورن اوق ڽن سيدرو.
سباڬيان راييك نڠڬرو ييڠ هان دبي بوديداي ترنسجنيق دبي ڤنليتيان.
ايميلي مردن، ريسيكو ڠن ريڬولسا: كبجيكن ريڬولسا عليه السلام تنتڠ ڤڠن ڠن ڤرتانين ييڠ دموديفيكسي سچارا ڬينتيق، ٤٤ ب.چ.ل. ريۏ. ٧٣٣ ﴿٢٠٠٣﴾ سيبليك جيه، اوني ايروڤا موڠكن نا ڤراتورن ترنسجنيق ييڠ ڤلاڠ كتات دي دوڽ.
ساله سابوإيه ايسو اوتام ماوڠايناا ريڬولتاور اداله ڤاو ڤرودوق ڬم ڤايه تابي ليبيل.
كونتروۏرسي ڽن كلاييوه دسببكن ليتيڬسي، ڤرسليسيهن ماوكت انترناسيونل، ڠن ڤروتيه، ڠن ڤراتورن ييڠ دڤاوباته ڤرودوق كومرسيال د ڤندم بوه نڠڬرو.
مسكيڤون راڬو كلإيه تيموه، سچارا ايكونومي سباڬيان راييك ڤنليتيان كلإيه دتومڠ بهوا تانوم تانمن ڬ.م برمنفعة باڬي ڤتاني.
لي دمڤق ليڠكوڠن تركايت تانمن ڬ.م موڠكن دڤاوريلي واتي ماوطان-طان اونتوق دڤاهمي ڠن چيت تربوقتي دالم ڤركتيق ڤرتانين كونۏينسيونال.
ڤادم بوه فلم كلهه مڠنفورماسيكن ڤنونتون تنتڠ رکاياس ڬنتيك، دوڠن ڤڠچوالين ١٩٧٨ ث بويس دري براذل ڠن ١٩٩٣ جورسسچ ڤرك، بندوءا جيه ممنفعتکن ڤولاجارن، ديمونستراسي، ڠن کليڤ فلم علميه۔
نانوتكنولوڬ، چيت ديسيڠكت نانوتچه، اداله ڤڠݢوناءن ماتري بق سکالا اتوم، موليقول، ڠن سوڤرامولكول اونتوق ڤورلي اندوستري۔
دفينيسي ڽو دڤرچرمينكن فكتا بهوا ايفيق ميكانيكا كوانتوم ڤنتيڠ بق سكالا رانه كوانتوم ڽو، ڠن داوڠان دمكين ڽن ماوڬيسي دري توجوان تيكنولوڬي ترتنتو كاو كاتڬوري ڤنليتيان ييڠ مچاكوڤ منديم جنيس ڤنليتيان ڠن تيكنولوڬي ييڠ برهوبوڠن داوڠان صفة خصوص ماتيري ييڠ تاوجادي دي باروه امبڠ باته اوكورن ييڠ دجوك.
ڤنليتيان ڠن اڤليكسي تاوقاعت سام-سام براڬام، مولاي دري مڤلواه فيسيك ڤراڠكت كونۏينسيونال سمڤو ڤندكتن ييڠ بيوتوءي-بيوتوءي بارو برداسركن ڤراكيتن موليكولر، دري ڤڠمبڠن ماتيريال بارو دڠين دمنسي بق سكالا نانو سمڤو كونترول لڠسوڠ ماتيري بق سكالا اتوم.
"اصطلاح""نانو-تيكنولوڬي""فون تت دڤاكيق لي نورياو تانيڬوچي بق طان ١٩٧٤، مسكيڤون هان دتوري سيوچارا لواه."
توبيت جيه نانوتيكنولوڬي سيوباڬاي بيدڠ بق ١٩٨٠-ان تاوجادي ملالوءي كونۏرڬنسي ڤكرجأن تيوريتيس ڠن ڤوبليچ دريك سلر، ييڠ مڠمبڠكن ڠن ماڤاييوتوريكن كاورڠك كونسيڤتوال اونتوق نانوتيكنولوڬي، ڠن كماجوان ايكسڤيريمنتل ۏيسيبيليتس لمبوڠ ييڠ ماوناريق ڤرهاتين سكالا لواه تمبهن اونتوق ڤروسڤيك كونترول اتوم اوروسن.
ڤڠمبڠن ميكروسكوڤ ڬرد بننيڬ ڠن هنريج روحرير دي لابوراتورياوم ڤنليتيان ا.ب.م ذوريچه دتاوريموڠ هديه نوبيل دالم فيسيك بق طان ١٩٨٦.
چ٦٠ اواي جيه هن دڬامباكن سيوباڬاي نانوتيكنولوڬي; اصطلاح ڽو دڤاكيق اونتوق ڤكرجأن سأولنجوت جيه داوڠان نانوتوبي كربون ترقاعت ﴿كادڠ-كادڠ ديقهن تابوڠ ڬرافين اتاو تابوڠ بقي﴾ ييڠ مڽارنكن اڤليكسي ڤوتينسيال اونتوق ايليكترونيك ڠن ڤاورڠكت سكالا نانو.
ڤندم بوه دچادي لودو، كماجوان لم تيكنولوڬي مولتي-ڬاوريبڠ مموڠكنكن ڤينسكالأن ڤراڠكت ترنسيستور ايفيق ميدن سميكوندوقتور-اوكسيدا-لوڬم ﴿م.او.س.ف.اي.ت﴾ سمڤو تيڠكت سكالا نانو ييڠ لوبيه اوبيت دري ڤڽڠ ڬربڠ ٢٠ نم، دمولاي دڠين فين.ف.اي.ت ﴿ترنسيستور ايفيق ميدن سيريڤ﴾، م.او.س.ف.اي.ت ڬاوريبڠ ڬندا لهياي دمنسي، كن-ڤلانر.
كونتوۏيرسي مونچول مڠناءي دفينيسي ڠن ايمڤليكسي ڤوتينسيال دري نانوتيكنولوڬي، دچونتوهكن لي لاڤورن رويل سوسايتي تاونتڠ نانوتيكنولوڬي.
ڤرودوق ڽو تاوباته بق اڤليكسي ماسل باهن نانو ڠن هان ماوليبتكن كونترول ماتيري.
يت دداسركن بق تيكنولوڬي فين.ف.اي.ت ڬيت-اول-ايرواون ﴿ڬ.ا.ا﴾.
ڽو منچاكوڤ ڤكرجأن ساعت ڽو ڠن كونسيڤ ييڠ لوبيه ماجو.
باته باروه دتنتوكن لي اوكورن اتوم ﴿هيدروڬين نا اتوم اوبيت، ييڠ كيرا-كيرا سيڤرمڤت ديامايتير كينيتيق نم﴾ كارنا نانوتيكنولوڬي هراوه دباڠون ڤاورڠكت جيه دري اتوم ڠن موليكول.
اونتوق دڤودوق سكالا ڽن دالم كونتيك س لاان، اوكورن ڤاوبندڠ نانوميتر داوڠان سا ميت سام دڠين اوكورن انياوق كلريڠ دڠين اوكورن بومو.
"دالم ڤندكاتن"داري باروه كو واته"، باهن ڠن ڤورڠكت ديباڠون دري کومڤونن مولكولر يڠ موراكت سدرو سوچارا کيمياوي دوڠن ڤرنسڤ ڤوتوري موليقول۔"
ساله سابوه چونتوه جيه اداله ڤنيڠکتن راسيو لواه واته ترهادڤ ۏولومي يڠ موبه سيفت ميکانيق، ترمل ڠن كاتاليتق باهن۔
اكتيۏيتس كاتليتيق نانوماتيريال چيت دبوك ڤوتينسي ريسيكو دالم اينتركسي جيه داوڠان بيوماتيريال.
كونسيڤ ڤڠنلن موليكول ساڠت ڤنتيڠ: موليكول جاوت درانچڠ سدميكيان جيه سمڤو كونفيڬوراسي اتاو ڤڠاتورن ترتنتو لوبيه دڬالق كاراونا ڬاي انترموليكول هان-كوۏالن.
ڤندکتن باروه-واته لاڬي ڽن هاروه ممڤو ممڤرودوكس ڤورڠكت سوچارا ڤارالل ڠن جيوه لوبه موره دري بق ميتودى اته-باروه، توتاڤي برڤوتينسي كوالاهن كارونا اوکورن ڠن لوڠكڤ موراكت يڠ كومڠ موتامه۔
مانوفكتور دالم كونتيك س سيستم نانو ڤرودوقتيف هن ترقاعت داوڠان، ڠه هراوه دبدقن داوڠان جاوله دري تيكنولوڬي كونۏينسيونال ييڠ دڤاكيق اونتوك مڤرودوكسي نونماتيريال لاڬي كربون نانوتوبي ڠن نانوڤرتيكل.
دهارڤكن ڤركمبڠن نانوتيكنولوڬي ڽن مموڠكنكن كونستروكسي اوق ڽن داوڠان ڤاديم بوه چارا، موڠكن مڤاكيق ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ بيوميميتيق.
سيوچارا عموم تت سوليت اونتوق مراكيت ڤراڠكت لم سكالا اتوم، كاراونا سيدرو اوريڠ هراوه مڤوسيسيكن اتوم بق اتوم لاان داوڠاون اوكورن ڠون كليڠكتان يڠ سباندڠ.
هاي ڽو مڽببكن ڤرتوكرن سورت دالم ڤوبليكسي ا.چ.س سميكل & انجينيريڠ نيوس بق طان ٢٠٠٣.
اوق ڽن كلإيه مباڠون سيوتيدق جيه لي ڤراڠكت موليكول بربيدا ييڠ ڬرق جيه دكنداليكن دري ديسقتوڤ داوڠان ڤروبهن تأڬاڠن: نانوموتور نانوتوبي، اكتواتور موليكولر، دان اوسيلتاور ريلاك ساسي نانوايليكتروميكانيس.
نانوماتيريال دڠين ترنسڤور ااون باڬه چيت تاوايكت داوڠان نانوااونيق ڠن نانوايليكترونيكا.
باهن سكالا نانو لاڬي نانوڤيلر كادڠ-كادڠ دڤاكيق دالم سل سوريا ييڠ ممرڠي بياي سل سورييك سيليكون تراديسيونال.
لوبيه عموم، موليكول سلف-ايزيمبلي بروسها اونتوق دڤاكيق كونسيڤ كيميا سوڤرموليكول، ڠن ڤاوتوري موليكول بق خصوص جيه، مسببكن كومڤونين موليكول توڠڬاي اونتوق سچارا اوتوماتيه ماو اتو درو جاوت كاو ڤندم بوه كونفورماسي ييڠ ماوڬونا.
هرد درااف برباسي مڬنيتوريسيستنس رقساس ييڠ كلإيه نا دي ڤاسرن سسواي داوڠان ديسكريڤسي ڽو، لاڬي هاي جيه تيكنيك ديڤوسيسي لڤإيهسن اتوم ﴿ا.ل.د﴾.
بركس ااون تاوفوكوس جاوت سچارا لنسوڠ ڬاديه ماتيريال، اتاو بهكن مسيمڤن ماتيريال واتي ڬس ڤريكورسور ييڠ سسواي دتراڤكن بق ساعت ييڠ برسمأن.
ڽو لودو جوت ديڤاكق سوباڬاي کومڤونن موليقول توڠڬاي دالم ڤورڠكت نانولكترونك۔
نانوتيكنولوڬي موليكولر اداله ايمياوتو ييڠ داصولكن ييڠ ماڤاييوليبت مانيڤولاسي موليكول توڠڬاي دڠين چارا ييڠ تاوكونترول ڠن ديتيرمينيستيق.
نا هارڤن اونتوق دڤتراڤ روبوت نانو دالم كدوقتران.
كارنا سيفت ماتيري ييڠ ديثكريت ﴿ياايت اتوم﴾ ڠن كموڠكنن ميتومبوه ايكسڤونينسيا; تاهڤ ڽو ديڠيڠ سيوباڬاي داسر دري ريۏولوسي ايندوستري لاان جيه.
دڠين مڤيترن دمنسي، منيڠكت راسيو واتيه-كاو-ۏولوم ييڠ ديڠيڠ.
مسكيڤون سچارا كونسيڤتوال هي داوڠان ميكروسكوڤ كونفوكل ڤمينداين ييڠ دكمبڠكن لي مرۏين مينسكاي بق طان ١٩٦١ ڠن ميكروسكوڤ اكوستيق ڤمينداين ﴿س.ا.م﴾ ييڠ دكمبڠكن لي چلۏين قوات ڠن ريكن كريجا بق طان ١٩٧٠-ان، ميكروسكوڤ ڤروب ڤمينداين ييڠ لوبيه بارو نا ريسولوسي ييڠ جياوه لوبيه لمبوڠ، كارنا هان دباتسي لي ڤڽڠ ڬاولومبڠ سو اتاو چهاي.
نامون، ڽو منتيڠ مروڤاكن ڤروسيه ييڠ ميليت كاراونا كچڤتن ڤمينداين ميكروسكوڤ ييڠ مييوڤ.
كلومڤوك لاان دري تيكنيك نانوتيكنولوڬي ترمساوق ييڠ دڤاكيق اونتوق فيبريكسي نانوتوبي ڠن كاوت نانو، ييڠ دڤاكيق دالم فابريكاسي سميكوندوقتور لاڬي ليتوڬرافي اولتراۏيوليت دالم، ليتوڬرافي بركس ايليكترون، ڤمسينان بركه ااون ماوفوكوس، ليتوڬرافي نانوايمڤرينت، ديڤوسيسي لڤإيهسن اتوم، ڠن ديڤوسيسي اواڤ موليكول، ڠن سأولنجوت جيه ترماسوق تيكنيك ڤراكيتن مندي موليكولر لاڬي ييڠ دڤاكيق كوڤوليمير د-بلوك.
سكينيڠ ڤروب ميچكروسكوڤي اداله تيكنيك ڤنتيڠ بق اونتوك كاراقتريستيق ڠن سينتيسيس نانوماتيريال.
ڠن مڠڬوناكن، ميسياوجيه، ڤندكتن ڤمينداين برورينتاسي فيتور، اتوم اتاو موليكول ڠن دڤيندهكن د رنتو واتيه داوڠان تيكنيك ڤمينداين ميكروسكوڤ ڤروب.
تيكنيك-تيكنيك ڽو تاومساوق سينتتيس كيميا، ڤركاءيتن منديري ڠن ڤراكيتن ڤوسيسي.
ڤارا ڤنليتي د بيل تيليفون لابوراتوريايس لاڬي جوهن ر. ارطار.
م.ب.اي مموڠكنكن ڤارا علمووان اونتوق دڤودوق لڤإيهسن اتوم ييڠ ڤه سيوچارا اتوم ڠن، دالم ڤروسيه جيه، ماوباڠون ستروكتور ييڠ لڠكڤ.
ڤربن دريسڤي داوڠان نانوڤرتيكل ڤراق اونتوق دڤڤوليه لوك لوبيه باڬه.
نانوتيكنولوڬي موڠكن نا كممڤوان اونتوق ڬاو ڤاوڬيت اڤليكسي ميديس ييڠ نا لياوبيه موره ڠون لياوبيه موده دڤاكيق دي تومڤت-تومڤت لاڬي كنتو دوقتر عموم ڠون دي روموه.
ڤلاتينوم ساعت ڽو دڤاكيق سيوباڬاي كاتليس ماوسن ديسل سي ماوسن ڽو.
سأولنجوت جيه كاتليس اوكسيداسي مڠوك سايداسي هيدروكربون ڠن كربون مونوك سايدا اونتوق مبنتوق كربون ديوك سايدا ڠن ااي.
ڤراوسهأن الدنمارك يننوۏاشياونس فوندن مڠينۏيستاسيكن د.كا.ك ١٥ جوت دالم ڤنچرين ميڬنتو كاتليس بارو دڤاكيق نانوتيكنولوڬي.
ماوس لواه واتيه كاتليس ييڠ كنڠ اسڤ قنلڤوت دمكسيمالكن، ايفيسيانسي كاتليس دمكسيمالكن.
دڠين دمكين، ڤمبواتن نانوڤرتيكل ڽن اكن مڤاوايكت ايفيقتيۏيتس كاتليس ماوسن ديسل ييڠ ماوهاسي-ييڠ بق ڬيليرن جيه ماوهاسيكن اسڤ بواڠن ييڠ لوبيه ڬليه-ڠن اكن ماڤاييوترن بياي.
ساعت مرنچڠ ڤرانچه، ڤارا ڤنليتي منچوبا ماورو فيتور سكالا نانو دري ليڠكوڠن ميكرو سل اونتوق مڠارهكن دفيرنسياسي جيه كاو ڬرإيه كتورونن ييڠ ڤه.
ت.س.م.چ ممولاي ڤرودوكسي ڤروسيه ٧ نم بق طان ٢٠١٧، ڠن سمسوڠ ريت ڤرودوكسي ڤروسيه ٥ نم بق طان ٢٠١٨.
اونتوق السن ڽو، ڤندم بوه كلومڤوك مڠنجوركن اڬر نانوتيكنولوڬي ديتو لي ڤمرينته.
ڤاديم بوه ڤرودوق نانوڤرتيكل موڠكن نا كونسيكوينسي ييڠ هان كوميڠ.
ماوهيروڤ ڤرتيكل نانو ڠن سرات نانو د اودارا جاوت مڽببكن سجومله ڤاونياقيت ڤراو، ماوس فيبروسيس.
"سابوه ستودي رايق يڠ ديڤوتوبت بارو-بارو ڽڤ د ناتوري نانوتچهنولوڬي ديڤوده ڤندم بوه بنتوق نانوتوبي كربون-انق ڤوستر اونتوك""رۏولاسي نانوتكنولوڬ""-جوت سام موباهايا دوڠن جک ديهيروڤ ل جومله يڠ چوكوڤ۔"
داۏيايس ﴿٢٠٠٨﴾ كلإيه مڠوسولكن ڤاوتا جالن ڤراتورن ييڠ منجلهكن چارا-چارا اونتوق ماڤاييو اتسي ككوراڠن جيه.
عقيبة جيه، ڤاديم درو اكاديميسي كلهيه ديو ڤنراڤن ڤرينسيڤ بيوڬيت-ڬيت ييڠ لوبيه كاوتات، داوڠان ڤرستوجوان ڤماسارن ييڠ تتوندا، ڤلابلن ييڠ دتيڠكتكن، ڠن ڤرشرطان ڤڠمبڠن داتا كاوامانن تمبهن سيهوبوڠ دڠين بنتوق-بنتوق نانوتيكنولوڬي ترتنتو.
تيكنولوڬي نوكلير اداله تيكنولوڬي ييڠ ماوليباتكن رياكسي نوكلير اينتي اتوم.
جيه، ڤييير كارياي ڠون مارياي كارياي مولاي مڽليديكي فينومينا ڽن.
ڤاديم بوه دري جنيس رادياسي ڽن جيت ملواتي ماتيري بياسا، ڠن مندوم جيه جاوت ماوبهيا دالم جومله راييك.
باچوت-باچوت دتيه بهوا رادياسي ييڠ دهاسيكن لي ريت راديواكتيف اداله رادياسي ڤڠياون، ڠن بهكن جومله ييڠ تت اوبيت اونتوق دتت جاوت ميتيمبولكن بهاي جڠك ڤڽڠ ييڠ برات تت.
واتي اتوم جاوت لوبيه دڤاهمي، سيفت راديواكتيۏيتس جاوت لوبيه جاوله.
لوروه الفا اداله واتي سابوه اينتي دڤاوله ڤرتيكل الفا، ياايت دوا ڤروتون ڠن دوا نيوترون، ييڠ سأوترا دڠين اينتي هيليوم.
جنيس رادياسي ڽو اداله ييڠ ڤلاڠ بهاي ڠن ڤلاڠ سوليت اونتوق دبلوكاير.
جومله رات-رات نيوترون ييڠ ڤله ڤر نوكليوس ييڠ سابي ماڤله نوكليوس لاان ديقهن سيوباڬاي ق. نيلاي ق لوبيه راييك دري ١ بيوارتي بهوا رياكسي فيسي ماڤاييوليه لوبيه لي نيوترون درڤد ييڠ دسراڤ جيه، ڠن لي كارنا ڽن ديقهن سباڬاي رياكسي برنتاي منديري.
ماوس نا لوروه جينو ييڠ چوكوڤ اونتوق ماولنجوتكن رياكسي برنتاي، ماس ديقهن باڬه كريتيس، ڠن ڤالهيه اينرڬي اكن تومبوه دڠين باڬه ڠن هن تيكاندالي، بياسا جيه مسببكن بيريتوه.
سلاما ڤروييك ڽن، رياقتور فيسي فون دكمبڠكن چيت، مسكيڤون اوق ڽن تراوتما اونتوق ڤڬت سنجاتن ڠن هن مڠهاسيكن ليستريك.
نامون، ڽو ماس كريتيس هاڽ واتي نيوترون ترتوندا دڤتامڠ، مك رياكسي جاوت دكونترول ماوس جيه دڠين ماڤتامڠ اتاو ماڤايڬده ڤڽراڤ نيوترون.
واتي اينتي ييڠ دهاسيكن لوبيه فوا درڤد بيوسو، اينرڬي بياسا جيه دڤاوله; واتي اينتي اوبيه ڬاوهن درڤد بيوسو، اينرڬي عموم جيه دساورڤ.
كليمڤهن ايليمن ڬاوهن ييڠ تاوسيسا، دري نيكل سمڤو اورانيوم ڠن سايتاوروه جيه، دسببكن لي نوكليوسينتتيس سوڤرنوۏا، ڤروسيس-ر.
بوم هيدروڬين ماوهاسيكن كقواتن ڤاوهنچو ييڠ تت راييك دري فوسي، تتاڤي اينرڬي جيه هان جاوت دكنداليكن.
نامون، كدوا ڤراڠكت ڽو بروڤرسي داوڠان ڬاديه اينرڬي ڬليه.
فوسي نوكلير اواي جيه دلاكوكن هاڽ دالم تاهڤ تيوريتيس سلاما ڤراڠ دنيا اا، واتي ڤارا علمووان د ڤروييك منهاتن ﴿دڤيمڤين لي ايدورد تيلير﴾ مڽليديق جيه سباڬاي ميتودي اونتوق ڤاوڬيت بوم.
بهكن ڤراڠكت نوكلير اوبيت جاوت مڤاوهنچو كوتا دڠين بيورياوتوه، توتوڠ، ڠن رادياسي.
سنجات سماچم ڽن هراوه مناهن سا اتاو لوبيه ماس فيسيل سوبكريتيس ييڠ ستابيل اونتوق دتمڤتكن، لودو مڠيندوكسي كيكريتيسن ﴿مچيڤتاكن ماس كريتيس﴾ اونتوق دڤباوريتوه.
ساتو اسوتوڤ اورانيم، ياايت اورانيوم-٢٣٥، ترجادي سچارا عالمي ڠن چوكوڤ هان ستابيل، تتاڤي دتومڠ مچمڤو دڠين اسوتوڤ اورانيوم-٢٣٨ ييڠ لوبيه ستابيل.
اتاو عنصور ڤلوتونياوم نا اسوتوڤ ييڠ چوكوڤ هان ستابيل اونتوق ڤروسيه ڽو سوڤاي جاوت دڬوناكن.
"اوق ڽن دڤبرياوتوه سنجات نوكلير فون دالم اوجي چوبا ييڠ دجوك نن كودي ""ترينيتي""، د تو عالماوڠوردو، نيو مك سايكو، بق ١٦ جولي ١٩٤٥."
لهه هنچو يڠ ڬولوم ڤورنه توجادي سيڬولوم جيه نڬن قربان دري سابوه سنجات، ڤمرينته جڤڠ سݢرا مڽره، موڤوءخك ڤرڠ دوڽ اي۔
لوبيه دري ڤاوت طان لودو، بق ٢٩ اڬوست ١٩٤٩، اوني سوۏيايت دڤبرياوتوه سنجات فيسي فون جيه.
سنجات راديولوڬي اداله جنيس سنجات نوكلير ييڠ درانچڠ اونتوق منديستريبوسيكن باهن نوكلير بربهاي دي دايره موسوه.
مسكيڤون هان دأڠڬڤ مڬونا اوليه ميليتر كونۏينسيونال، سنجات سيوماچم ڽن ماڤايتيمبول كيكهاواتيرن اتس تروريسم نوكلير.
ڤرجنجين ڽن دبي ڤڠوجين باروه تانوه.
ليه مننداتاڠني ڤرجنجين لارڠن اوجي كومڤريهنسيف بق طان ١٩٩٦ ﴿ييڠ سيوجق ٢٠١١ ڬولوم ماولكو﴾، مندوم نڠڬرو باڬين ڽن كلإيه ماوجنجي اونتوق ماڤاييو اخي مندوم اوجي چوبا نوكلير.
سيڤيڠ ڤراڠ لوڤي، كقواتن لاون نا ڤرسنجاتان نوكلير ييڠ ساڠت راييك، چوكوڤ اونتوق دڤوه ماوريتوه جوت اوريڠ.
ساعت ڽو تناڬ نوكلير مڽدياكن سكيتر ١٥،٧ ڤرسن دري ليستريك دوڽ ﴿بق طان ٢٠٠٤﴾ ڠن دڤاكيم اونتوق دڤڬرق كاڤاي ايندوق، ڤاو انچو إيه ڠن كاڤاي سأولم ﴿سيوجياوه ڽو ايكونومي ڠن كيكهواتيرن د ڤندم بوه ڤلابوهن كلإيه دچأڬاه ڤڠڬوناان تناڬ نوكلير د كاڤاي ڤاو اڠكت﴾.
ڤنچيتري ايكس-راي ميديس ڠن ڬيڬو دڤاكيق كوبل ت-٦٠ اتاو سومبر سيناي-ايكس لاان جيه.
كدوا جيه مڠندوڠ سومبر اوبيت ٢٤١عام ييڠ مڤتيمبول اروس كونستن اوبيت.
كڬونأن لاان دالم ڤڠندالين سراڠڬ اداله تيكنيك سراڠڬ ستيريل، د ڤت سراڠڬ جنتن ديثتريلكن دڠين رادياسي ڠن دڤاوله، سهيڠڬ هان نا كتورونن، اونتوق ماڤايكوريڠ ڤوڤولسي جيه.
سومبر رادياسي ييڠ دڤاكيق انتارا لاان سومبر سيناي ڬاما راديواسوتوڤ، ڬينراتور سيناي ايكس ڠن اكسيليرتور ايليكترون.
كارنا ڽن چيت دڤاكيق بق بارڠ-بارڠ كن-ماكنن، لاڬي ڤراڠكت كريه ميديس، ڤلاستيق، تابوڠ اونتوق ڤيڤ ڬس، سيلڠ اونتوق ڤاوسواوم ال، فوال سوسوت اونتوق ڤلوق ماكنن، سوكو چادڠ موتو، كاوت ڠن كابل ﴿اسولسي﴾، بن، ڠن بهكن بات ڤرمات.
ميكرو اورڬانيسمى هن جيت لوم بركمبڠ بياق ڠن ملنجوتكن اكتيۏيتس ڬانه اتاو ڤتهوڬين جيه. ڤرجنجين لارڠن اوجي كومڤريهنسيف.
تانمن هن جاوت ملنجوتكن ڤروسيه ڤماسق اتاو ڤنوءن عالمي.
كستموأن ڤڠولهن ماکنن دوڠن رادياسي ڤڠيون اداله كوڽاتأن بهوا کڤادتن اينرڬي ترنسيسي اتوم ساڠت لمبوڠ، جوت دڤله موليقول ڠن مڠندوكس ايونيساسي (كارونا ڽن نن جيه) يڠ هنا جوت ديچاڤاي هانايا دوڠن ڤوسووم۔
نامون، ڤڠڬوناان اصطلاح، ڤاستاوري لوڤي، اونتوق مأڬامباكن ماكنن ييڠ درادياسي منتيڠ كونتروۏرسيال، كاراونا ڤاستاوريساسي ڠن ايراديسي بق داسا جيه اداله ڤروسيس ييڠ ماوبيدا، مسكيڤون هاسي اخي ييڠ دكومڠ دالم ڤاديم بوه كاسوس جاوت سام.
مارياي كارياي ماونيڠڬاي كاراونا انيميا اڤلستيق ييڠ دأكابتكن لي ڤاڤرن ڽن ييڠ لمبوڠ.
سكيتاي ستڠيه دري ييڠ ماتي دري هيروشيم ڠن ناڬسقي ماونيڠڬاي دوا سمڤو ليموڠ طان كمودين دري ڤاڤرن رادياسي.
كهنچورن نوكلير مڠاچو بق بهاي ييڠ لوبيه سريوس دري دڤاوله باهن نوكلير كاو ليڠكوڠن سيوكيتاي جيه.
رياقتور ميليتر ييڠ مڠالم كچلاكأن سيوروڤا اداله وينسكيل د ايڠڬريه ڠن سل-١ دي اميريك سريكت.
توڤيق لاان دري ڤنليتيان ترنسهومنيس اداله كيبن تڤاييو ليندوڠ اومت مأنسي دري ريسيكو ايكسيستنسيال، لاڬي ڤراڠ نوكلير اتاو تبراكن استرواد.
ڤرڽاتأن ڽن اكن دڤودوق داسا اينتليكتوال باڬي فيلسوف ايڠڬريه مك س موري اونتوق مولاي مڠارتيكولسا ڤرينسيڤ-ڤرينسيڤ ترنسهومنيسمى سيوباڬاي فيلصفات فوتوريس بق طان ١٩٩٠، ڠن مڠورڬانيسير د كاليفورنيا سابوه سيكولا سوميك ييڠ سيوجق ڽن بركمبڠ جاوت ڬرقن ترنهومنيس د مندوم دوڽ.
دالم واچان، ديسكرتس ماوبايڠكن جنيس اوبت بارو ييڠ جاوت دجوك كابادين فيسيق ڠن ڤيكيرن ييڠ لوبيه كوات.
ست.ليون موڠكن كلإيه دجوك اينسڤيرنسي اونتوق نوۏيل فرنكنستيين كاريا ڤوتري جيه مري شيليي.
سيوچارا خصوص، جيه تاوتاريك بق ڤڠمبڠن ايلمي اييوڬينيكا، ايكتوڬينيسيس ﴿مچيڤتاكن ڠن مڤتاهنكن اوديڤ د ليڠكوڠن بواتن﴾، ڠن ڤنراڤن ڬينتيكا اونتوق مڤتيڠكت كاراقتريستيق مأنسي، لاڬي كسهاتن ڠن چاريڠ.
اد-اد ڽن كلإيه جاوت كاو تمن ترنسهومنيس ييڠ عموم سيوجق ساعت ڽن.
"دي باڬين ماتيريال ڠن مأنسي دري مانيفيستو، نوبورو كاوذو مڽارنكن بهوا: ليه ڤندم بوه ديكداي، دڠين كماجوان ڤسات تيكنولوڬي كومونيكاسي، ستياڤ اوريڠ اكن نا ""ڤنريمنڬ ڬلومبڠ اوتاق""د ڬلياوڠ جيه، ييڠ مڽمڤأيكن سيوچارا لڠسوڠ ڠن ڤه ڤاو اوريڠ لاان ماوڤيك جيه ڠن سيوباليق جيه."
"بق طان ١٩٦٦، ف.م-٢٠٣٠ ﴿سيڬولوم جيه ف.م ايسفندياري﴾، سيدرو اوريڠ فوتوريتيس ييڠ دڤراوناو "كونسيڤ بارو مأنسي"" دي تيه نيو سكول، دي نيو يورق سيتي، مولاي مڠيدنتيفيكاسي اوريڠ-اوريڠ ييڠ مڠادوڤسي تيكنولوڬي، ڬاي اوديڤ، ڠن ڤنداڠن دوڽ ترنسيسي ك ڤوسطامانيتس سباڬاي ""ترنسهومن""".
ف.م-٢٠٣٠ ڠن ۏيت-مور سڬرا مولاي دڤڬت ڤرتموان اونتوق ترنسهومنيس دي لوس انجيليس، ييڠ منچاكوڤ مهاسيسوا دري كورسوس ف.م-٢٠٣٠ ڠن ڤنونتون دري ڤرودوكسي اريستيق ۏيت-موري.
ڤرهاتين خصوص اداله اكسس ييڠ سام كاو تيكنولوڬي ڤنيڠكتن مأنسي لينته كله ڠن ڤرباتسن.
ڽن منيڠڬلكن اسوسياسي ترنسهومنيس دوڽ سباڬاي اورڬانيساسي ترنسهومنيس انترناسيونل تركموكا.
اسوسياسي ترنسهومنيس مورمون ديديريكن بق طان ٢٠٠٦.
"ترنسهومنيسمى منكنكن ڤرسڤيكتيف ايۏولوسي، ترماسوق كادڠ-كادڠ ڤنچيڤتأن سڤيسيايس هيوان ييڠ ساڠت چاريڠ ملالوءي ڤنيڠكتن كوڬنيتيف ﴿ياايت ڤنيڠكتن بيولوڬيس﴾، تاوتاڤي دمومت تڬوه بق""ماس اوك ڤسچمأنسي""سباڬاي توجوان اخي دري ايۏولوسي ڤسرتا."
"سمنتارا"" ڤوسطامانيسمى بوديا "" لاڬي ڽن اكن مناوركن سومبر داي اونتوق مسوميك لوم هوبوڠن انتارا مأنسي ڠن مسين ييڠ سيمقان چڠڬيه، ترنسهومنيسمى ڠن ڤوسطامانيسمى سروڤا، دالم ڤنداڠن ڽو، هان ميتيڠڬلكن كونسيڤ بروق دري""سوبجيك ليبرال اوتونوم""، تاوتاڤي مڤلواه""حق ڤرروڬرافي جيه""كاو دالم رانه ڤوسطامن."
نامون، ڤروڬريسيف لاان جيه برڤنداڤت بهوا ڤوسطامانيسمى، اڤاكه ڽن دبنتوق فيلوسوفي اتاو اكتيۏيتس جيه، مروڤاكن ماوڬسا دري كڤريهتين تنتڠ كعاديلن سوسيال، دري ريفورماسي اينستيتوسي مأنسي ڠن دري كاشيكن ڤينچيرهن لاان جيه، دڤاوتوڽوق ماوچن نرسيستيق اكن ترنسيدنسي مأنسي. توبوه دالم ڤنچرين چارا ييڠ لوبيه لاڬ جاوت.
لي ترنسهومنيس سچارا اكتيف ماونيلاي ڤوتينسي تيكنولوڬي ماس اوك ڠن سيستم سوسيال ييڠ اينوۏاتيف اونتوق مڤتيڠكت كواليتاس مندوم كهيدوڤن، سمبيل تا اوساوها ڤاوڬيت رياليتاس ماتيريال دري كوندسي مأنسي ممنوهي جنجي كستارأن هوكوم ڠن ڤوليتيك داوڠان مڤڬده همبتن مينتل ڠن فيسيق چيت ك نا بق جيه.
ڤاديم درو اهلي تيوري لاڬي ريي كورزويال دڤيكي بهوا لاجو اينوۏاسي تيكنولوڬي سيومقان باڬه ڠن بهوا ٥٠ طان كاو اوك هان هاڽ ماوهاسي كماجوان تيكنولوڬي ييڠ راديكل، تاوتاڤي موڠكن چيت سيڠولاريتس تيكنولوڬي، ييڠ سيوچارا ماجو تيكنولوڬي جاوت داوبه سيفت مأنسي.
ماوس جيه، بوستروم كلإيه لي دتوليه تاونتڠ ريسيكو ايكسيستنسيال تاوهادڤ كسجهترأن ماس اوك اومت مأنسي، تاومساوق ريسيكو ييڠ جاوت دچيڤتاكن لي تيكنولوڬي بارو.
اونتوق تا ڤاو اتسي ڽن، هاوكيڠ ميتكنكن باءيق ديساين درو ڬينوم مأنسي اتاو ڤتيڠكت ميكانيس ﴿ماوس جيه، انترموك اوتاق-كومڤوتر﴾ اونتوق مڤتيڠكتكن چاريڠ مأنسي ڠن مڤكوريڠ اڬريسيم، ييڠ تنڤا جيه مڽيرتكن ڤرادبن مأنسي موڠكن تت بيڠيڠ سچارا كوليكتيف اونتوق ماوتاهن دري سيستم ييڠ سيومقان هان ستابيل ماو عقيبةكن رونتوه مشاركت.
ڤاديم درو اوريڠ سوميك ڽن برڤنداڤت بهوا كممڤوان اونتوق ماوديثكوسي دڠين چارا برباسي ڤمالسوان مروڤاكن امبڠ باته ييڠ هان سوينڠ-وينڠ د ڤت جاوت موڠكن باڬي سيدرو اوريڠ اينديۏيدو اونتوق ماريڤ سيدرو داوڠان چارا ييڠ مأڬانتوڠ بق اسومسي ايكسترنل.
"سسواي دڠين ڽن، لي ڤندوكوڠ ترنسهومنيس تركموكا، لاڬي دان اڬين، مروجوق بق كريتيكاس ترنسهومنيسمى، د اونان ڠن وي ڤوليتيك سچارا مسام-سام، سباڬاي ""بيوكونسرۏاتيف"" اتاو ""بيولوديتس"، اصطلاح اخي ييڠ مڠاچو بق ابد كاو-١٩. ڬرقن سوسيال انتي-ايندوستريعليساسي ييڠ مننتڠ ڤڬنتو ڤكرجأن مانوال مأنسي دڠين ماوسن."
سكناريو يڠ سام توجادي واتي اورن ن امڤلنت سارف ترتنتو يڠ ديجوق اوق ڽن اونتوڠ د تومڤت كوروجا دالم اسڤيک ڤنديديقن۔
ايمورتاليسمى، اديولوڬي مورل ييڠ دداسايكن بق كيقينن بهوا ڤأوڤايڠ هوديڤ راديكل ڠن كابادين تيكنولوڬي اداله موڠكن ڠن دكومڠ، ڠڠ مڠنجوركن ڤنليتيان ڠن ڤڠمبڠن اونتوق ڤاو ڤستي رياليساسي جيه.
ماتماتيك (دري بهاس يوناني: ) موچڠكوڤ ستودي تنتڠ توڤچ-توڤق لاڬي كوءنتيتس (تيوري بيلڠن)، ستروکتر (الجبر)، رواڠ (ݢيوميتري)، ڠن ڤراوبهن (اناليسيس)۔
واتي ستروكتور ماتماتيكا اداله موديل ييڠ ڬيت دري فينومينا ڽات، ڤنالارن ماتيماتيس جاوت دڤاكيق اونتوق دجوك واوسن اتاو ڤريديقسي تنتڠ عالم.
ڤنليتيان يڠ دڤرلي اونتوق ڬاو ڤچهكن مسئله ماتماتيكا جاوت دڤاجوه واتي ماوطان-طان اتاو بهكن ماو ابد-ابد دري ڤڽليديقن ماولنجوت.
ماتماتيكا بركمبڠ بق كچڤتن ييڠ ريلاتيف تريڤ سمڤو رينايسنس، واتي اينوۏاسي ماتماتيكا بينتراك سا دڠين ڤنموان علميه بارو ماوسبابكن ڤنيڠكتن ڤسات دالم تيڠكت ڤنموان ماتماتيكا ييڠ ماولنجوت سمڤو ساعت ڽو.
سباڬايمان دبوقتيكن دڠين ڤهيتوڠن ييڠ دتومڠ بق توليڠ، سلاان دتوري چارا مبيليڠ بندا فيسيق، اوريڠ ڤراسجاره موڠكن چيت دتوري چارا مبيليڠ جومله ابسترك، لاڬي واتي-اورو، موسيم، ڠن طان.
دمولاي بق ابد كاو-٦ سم دڠين ڤيثاڬوراس، دڠين ماتماتيكا يوناني اوريڠ يوناني كونو ممولاي ستود سايتماتيس ماتماتيكا سباڬاي سوبجيك دالم درو جيه كاو درو.
ماتماتيكاون تاورييك جامين كونو سيوريڠ دأڠڬڤ سيوباڬاي ارسيميديس ﴿چ. ٢٨٧–٢١٢ سم﴾ دري شراچوس.
سيستم اڠكا هيندو-عرب ڠن اتورن اونتوق ڤاوڬونا اوڤراسي جيه، ييڠ دڤاكيق دي مندوم دوڽ ساعت ڽو، بركمبڠ سلاما ميلينيوم فون ماسيها دي اينديا ڠن دترنسميسيكن كاو دوڽ بارت ملالوءي ماتماتيكا اسلام.
ڤنچڤاين ييڠ ڤلاڠ ده دري ماتماتيكا اسلام اداله ڤڠمبڠن الجبار.
سأولم ڤريود موديرن اواي، ماتماتيكا مولاي مكمبڠ دڠين ڤسات دي ايروڤا بارت.
موڠكن ماتماتيكاون تركموك ابد كاو-١٩ اداله ماتماتيكاون جرمان چرل فريدريچه ڬاس، يڠ ڬاو ڤاوڬيت لي كونتريبوسي كاو بيدڠ-بيدڠ لاڬي الجبار، اناليسيس، ڬيوميتري دفيرنسيال، تيوري ماتريك س، تيوري بيلڠن، ڠون ستاتيستيك.
ڤنموان-ڤنموان ماتماتيكا تروس دڤاوڬيت سمڤو ساعت ڽو.
"سچارا خصوص، ماتماتيكا تيكنيك برارتي ""سني ماتماتيكا."""
دالم بهاس ايڠڬريه، كات بندا ماتماتيكا دچوك كات كاوريجا توڠڬل.
"نامون، اريستوتيليس چيت مچاتت فوكوس بق كوانتيتس منتيڠ هان جاوت ماوبدقن ماتماتيكا دري ايلمي-ايلمي لاڬي فيسيكا; دالم ڤنداڠن ڽن، ابستركسي ڠن مڤلاجري كوانتيتس سيوباڬاي ڤروڤرتي""جاوت دڤيسهكن دالم ڤميكيرن""دري چونتوه ڽات ماوبدقن ماتماتيكا."
كاونيكن اينتوايسياونيسمى اداله بهوا جيه دتولق ڤندم بوه اد ماتماتيكا ييڠ دأڠڬڤ ۏليد منوروت دفينيسي لاان.
"هسكل كري مدفينيسيكن ماتماتيكا هاڽ سباڬاي ""علمو سيستم فورمل""".
"ڤوڤر ديقهن چيت بهوا""لوڠ ڤستي اكن مڠاكوي سيستم سباڬاي امڤيريس اتاو علميه هاڽ ماوس جاوت ڬاو اوجي اوليه ڤڠالمن."""
اينتوايسي ڠن ايكسڤيريمن چيت برڤران دالم ڤروموسن دوڬان دالم ماتماتيكان ڠن ايلمي ﴿لاان جيه﴾.
ماوس جيه، فيسيكاون ريچرد فيينمن ميتومڠ روموسن اينتڬرال جالور ميكانيكا كوانتوم يڠ ڬاو ڤاكي كومبيناسي ڤنالارن ماتيماتيس ڠون واوسن فيسيق، ڠون تيوري ساعت ڽو، تيوري علميه يڠ منتيڠ بركمبڠ يڠ منچوبا مڽاتوكن ڤاوت كقواتن فوندامينتل عالم، تروه مڠينسڤيراسي ماتماتيكا بارو.
ڤربيداان سرڠ دڤاوڬيت انتارا ماتماتيكا مورني ڠن ماتماتيكا تراڤن.
لاڬي دي سباڬيان راييك بيدڠ ستود، لدقن ڤڠتاهوان دي ايرا علميه كلإيه مڽببكن سڤيسياليساسي: جينو نا ماوريتوه بيدڠ خصوص دالم ماتماتيكا ڠن كلاسيفيكاسي مات ڤلاجرن ماتماتيكا بارو مچاڤاي ٤٦ هلامن.
لي اهلي ماتماتيكا دماريڤ تنتڠ كاڠڬونان ماتماتيكا، ايستيتيكا اينترينسيك جيه، ڠن كاوايندهن باتن جيه.
ڬ. ه. هردي دالم ا متهيمتيچينءس اڤولوڬي مڠوڠكڤكن كيقينن بهوا ڤرتيمبڠن ايستيتيكا ڽن، داوڠان سيدرو جيه، چوكوڤ اونتوق مڤباوتوي ستود ماتماتيكا مورني.
تيورما ييڠ ديقهن سباڬاي كاراقتريستيق أوبجيك دڠين فيتور-فيتور ڽن اداله هديه.
اييولر ﴿١٧٠٧-١٧٨٣﴾ تڠڬوڠ جواب اته لي نوتاسو ييڠ دڤاكيق ساعت ڽو.
هان لاڬي بهاس عالمي، دي ڤت اوريڠ سرڠ جاوت دسامكن كات ﴿لاڬي لومو﴾ دڠين أوبجيك فيسيق ييڠ سسواي دڠين جيه، سيمبول ماتماتيكا ماوسيفيت ابسترك، هان نا انالوڬ فيسيق.
بهاس ماتماتيكا چيت مچڠكوڤ لي اصطلاح تيكنيس لاڬي هومياومورفيسمى ڠن اينتڬرال ييڠ هان نا ارتي د لووا ماتماتيكا.
"ڤارا ماتماتيكاون ديقهن كتڤتن بهاس ڠن لوڬيك ڽو سباڬاي""ككاكوان""."
"ڽو اونتوق تڤايحيندار كسالهن""تيورم""، مدساءيكن بق اينتوايسي ييڠ ساله، ييڠ لي ترجادي لم سيوجاره سوبجيك ڽو."
كسالهڤاهمن تنتڠ كتليتيان اداله ڤڽباب ڤاديم بوه كسالهن عموم تنتڠ ماتماتيكا.
د سيسي لاان، اسيستين بوقتي مموڠكنكن ۏيريفيكسي مندوم دتال ييڠ هان جاوت دجوك دالم بوقتي توليهسن جراو، ڠن دجوك كأوڤاستيان كبنرن بوقتي ڤڽڠ لاڬي تيورما فيات-طامڤسون.
سولن ڤرهاتين اوتام ڽو، ن چيت سوبديۏيسي يڠ ديدديكاسي اونتوق مڠكسڤلوراسي هوبوڠن دري جنتوڠ ماتماتمك كو بيدڠ لن: لوڬيك، تيوري هيمڤونن (داساء)، كو ماتماتيك ايمڤيريس دري برباڬاي ايومي (ماتماتيك تراڤن)، ڠن يڠ لوبه بارو۔ اونتوق ستودي كوتت هنا ڤستي۔
ڤندم بوه هان ڤستي تنتڠ داسا-داسا ماتماتيكا ماولنجوت سمڤواي اورواي ڽو.
دڠين دمكين، ڽو اداله روموه باڬي تيورما هان لڠكڤ ڬوديل ييڠ ﴿سچارا اينفورمال﴾ مڽيرتكن بهوا تيڤ سيستم فورمل ايفيقتيف ييڠ ماواسو اريتماتيك داسا، ماوس سو ﴿ارتي جيه مندوم تيورما ييڠ جاوت دبوقتيكن بيوتوءي﴾، تنت هان لياوڠكڤ ﴿ارتي جيه نا تيورما ييڠ بيوتوءي ييڠ هان جاوت دبوقتيكن دالم سيستم ڽن﴾.
لوڬيك موديرن دباڬي جاوت تيوري ريكورسي، تيوري موديل، دان تيوري ڤمبوقتين، ڠن تاوقاعت ثات داوڠان ايلوم كومڤوتر تيوريتيس، سيورياوتا تيوري كاتڬوري.
تيوري كومڤوتبيليتس مڠكاجي كترباتسن برباڬاي موديل تيوريتيس كومڤوتر، ترماسوق موديل ييڠ ڤلاڠ تاوكناي-ماوسن توريڠ.
"ڤرتيمبڠن بيلڠن اسياولي چيت موارهكن كاو بيلڠن ترنسفينيت، ييڠ ممفورملكن كونسيڤ""هن تيهايڠڬ""."
داوڠاي دمكين سيدرو اوريڠ جاوت دڤاولجاري كلومڤوك، انچين، بيديڠ، ڠن سيستم ابسترك لاان جيه; ماوسام-سام ستود ڽن ﴿اونتوق ستروكتور ييڠ ددفينيسيكن لي اوڤراسي الجبار﴾ مروڤاكن دوماءين دري الجبار ابسترك.
تريڬونوميتري اداله چابيڠ ماتماتيكا ييڠ ماوهوبوڠن دڠين هوبوڠن انتارا سيسي ڠن سودوت لهي ساڬو ڠن دڠين فوڠسي تريڬونوميتري.
ڬيوميتري چمبوڠ ڠن ديثكريت دكمبڠكن اونتوق دڤچهكن مسئله دالم تيوري بيلڠن ڠن اناليسيس فوڠسيونال، تاوتاڤي جينو دڤاكيق اونتوق اڤليكسي دالم اوڤتيمسي ڠن ايلمي كومڤوتر.
كلومڤوك مسوليت دڤاكيق اونتوق مڤلاجري رواڠ، ستروكتور، ڠن ڤروبهن.
فوڠسي ده د اينو سوباڬاي کونسيڤ سينترل يڠ موڬمباكن كوءنتيتس يڠ موبه۔
ساله سابوه دري لي اڤليكسي اناليسيس فوڠسيونال اداله ميكانيكا كوانتوم.
"اهلي ستاتيستيكا ﴿بكرجا سباڬاي باڬين دري ڤروييك ڤنليتيان﴾""دڤڬت داتا ييڠ ماسوق اكاي"" دڠين ڤڠمبيلن سمڤو اچق ڠن دڠين ايسقڤريمن اچق: ديساين سمڤل ستاتيستيكا اتاو ايكسڤيريمن ميتنتوكن اناليسيس داتا ﴿سيڬولوم داتا تسيودي﴾."
اناليسيس نوميريك مڤلاجري ميتودي اونتوق مسئله دالم اناليسيس مأوڤاكيك اناليسيس فوڠسيونال ڠن تيوري اڤروقسيماسي; اناليسيس نوميريك مچڠكوڤ ستود تنتڠ ڤندكتن ڠن ديثكريتيسسي سيوچارا لواه دڠين ڤرهاتين خصوص اونتوق كسالهن ڤبولت.
چيرن ميدل دڤتوري بق طان ٢٠١٠ اونتوق ماواكوا ڤنچڤاين سعمور اوديڤ.
دفتر ڽو مچاڤاي سلبريتس راييك د كالڠن ماتماتيكاون، ڠن سيوتيدق جيه سيكوريڠ دري مسئله جينو لهيه دڤچهكن.
نيلاي ڤي فون تت دهيتوڠ لي جيه.
"ڽن اداله ڤيثاڬوراس ييڠ مچيڤتاكن اصطلاح""ماتماتيكا"". ڠن دڠين سو ستود ماتماتيكا اونتوق كڤنتڠن جيه سيدرو دمولاي."
كارنا ڤرسليسيهن ڤوليتيك، كومونيتس كريستين د الك ساندريا مڠحكوم جيه، مأواڠڬڤ جيه تاوليبت، داوڠان ماوتالڠ ڠن مڠيكيس كولت جيه داوڠان كولت كريڠ ﴿نا ييڠ ديقهن بوبوڠ﴾.
ڤندانأن اونتوق ڤنرجمهن تيكس-تيك س علميه دالم بهاس لاان سابي ملنجوت سيڤيڠ ماس ڤمرينته خليفه ترتنتو، ڠن ترڽات علماء ترتنتو جاوت ك اهلي دالم كاريا-كاريا ييڠ اوق ڽن تيجيمهكن ڠن باك حق جيه ميتومڠ دوكوڠن لوبيه لنجوت جو مكمبڠكن ايلوم-ايلوم ترتنتو.
سابوه فيتور ڤنتيڠ دري لي سرجان ييڠ بكرجا دي باروه ڤمرينتاهن مسلم دي ابد ڤتڠهن اداله بهوا اوق ڽن سيوريڠ ڤوليمته.
سلاما ڤريود ترنسيسي دري بوديا فيودل ڠن ڬوريجاوي كاو بوديا سكولر، لي ماتماتيكاون تيكاييوناءي نا ڤكرجأن لاان: لوچ ڤاسياولي ﴿ڤاودڠ اكونتنسي﴾; نيكولò فونتان ترتاڬليا ﴿اينسيڽور ڠن اوريڠ بوكو تيكاييوناءي﴾; ڬرولماو كردانو ﴿ڤاودڠ اواي ڤروبابيليتاس ڠن ايكسڤنسي بينوميال﴾; روبيرت ريكورد ﴿دوقتر﴾ ڠن فرنçاوءيس ۏيèت ﴿ڤاوڠاچارا﴾.
اونيۏرسيتس-ونيۏرسيتس ايڠڬره بق ڤريودي ڽو مڠادوڤس ڤندم درو ڤندکتن يڠ عقرب دوڠن اونيۏرسيتس-ونيۏرسيتس ايتاليا ڠن جرمن، توتاڤي كارونا اوق ڽن كلهه منعمتي كوبباسن ڠن اوتونومي سوبستنسيل، ڤوروباهن د سينن لهه دمولاءي دوڠن جامن ڤنچرهن، ڤڠاروه يڠ سام يڠ مڠيلهامي هومبولدت۔
مهاسيسوا جوت مولاكوكن ڤنليتين د سيمينر اتاو لابوراتريوم ڠن مولاءي موهاسكن تيسيس دوچتورل دوڠن كونتن يڠ لوبه علميه۔
ماتماتيكاون ڠن ماتماتيكاون تراڤن دأڠڬڤ سباڬاي دوا دري كارير س.ت.اي.م ﴿ساءين س، تيكنولوڬي، تيكنيك، ڠن ماتماتيكا﴾.
اكتوراسي چيت ميجاويب ڤتاڽان كأواڠان، تيماسوق ييڠ ماوليبتكن تيڠكت ااورن ڤينسيون ييڠ دڤاوريلي اونتوق ماوهاسيكن ڤنداڤتن ڤينسيون ترتنتو ڠن چارا دي ڤت ڤراوسهأن هراوه مڠينۏيستاسيكن سومبر داي اونتوق ممكسيمالكن لابا اته ينۏيستاسي مڠيڠت ڤوتينسي ريسيكو.
سيستم هيايروڬليف اونتوق اڠك مصر، لاڬي اڠك روموي لودو، دترن دري تندا ڤهيتوڠن ييڠ دڤاكيق اونتوق مهيتوڠ.
سيستم اڠك اواي ييڠ مسرتاكن نوتا ڤوسيسي بوكين له ديسيمال، تيماسوق سيستم سيقساڬيسيمال ﴿باسيس ٦٠﴾ اونتوق اڠك بابيلونيا، ڠن سيستم ۏيڬيسيمال ﴿باسيس ٢٠﴾ ييڠ مدفينيسيكن اڠك ماي.
سيڬولوم كاريا اييوكليد سكيتاي ٣٠٠ سم، ستود يوناني دالم ماتماتيكا تومڤڠ تينده دڠين كڤرچايأن فيلوسوفي ڠن ميستيس.
اوريڠ يوناني كونو هان نا سيمبول اونتوق نول سمڤو ڤريود هيلينيستيق، ڠن اوق ڽن مڤاوڬيت لهي سيت سيمبول تڤيسه سباڬاي اڠك: سا سيت اونتوق تومڤت ساتوان، سا اونتوق تومڤت ڤولوهن، ڠن سا اونتوه ريتوه.
الڬوريتم ڤمباڬين ڤڽڠ اوق ڽن اداله سام، ڠن الڬوريتم اخاي كوادرات باچوت-دمي-باچوت، ييڠ ڤوڤولر دڤاكيق بارو-بارو ڽو بق ابد كاو-٢٠، دتوڤو لي ارسيميديس ﴿ييڠ موڠكن لهيه دتومڠ جيه﴾.
اورڠ چينا کونو كلهه موڤلاري ارتماتيك تيڠکت لنجوت سوجق دينستي شهڠ ڠن مولنجوت سمڤو دينستي تڠ، دري بيلڠن داساي سمڤو الجبر تيڠکت لنجوت۔
اونتوق تومڤت ريتوه، اوق ڽن لودو مڤاكيق لوم سيمبول اونتوق توڤت ساتوان، ڠن ستروه جيه.
اوريڠ چينا كونو اداله اوريڠ فون ييڠ دتومڠ، ڤاهم، ڠن ميتراڤكن اڠك نيڬاتيف سچارا ممعنا.
"جامين جيه، اسكوڤ سيريا سيۏيروس سبوخ ﴿٦٥٠ ا.د﴾ ديقهن، ""اوريڠ اينديا نا ميتودي مبيليڠ ييڠ هان جاوت تاوجي لي كات-كات."
اوريڠ-اوريڠ عرب نا مڤلاجري ميتودي بارو ڽو ڠن ديقهن هيسب.
مكمبڠجيه الجبار دي دوڽ اسلام ابد ڤتڠهن، ڠن چيت دي ايروڤا رينايسنس، مروڤاكن هاسي دري ڤاو سدرهان راييك مڤهيتوڠ ملالوءي نوتاسي ديسيمال.
ايكسڤريسي اريتماتيك هراوه دايۏالواسي سسواي دڠين اوروتن اوڤراسي ييڠ كوميڠ.
ماوس جيه، كومڤوتر ديڬيتل جاوت مڠڬوناكن لوم سيركويت ڤتامه ييڠ نن ڬن مسيمڤن سيركويت تمبهن اونتوق ميتراڤكن ڤكوريڠ، دڠين مڤاكيق ميتودي كومڤليمن دوا اونتوق مواكيلي كبليكن اديتيف، ييڠ تت موده دتاورڤكن دالم ڤاورڠكت كريه ﴿نڬاسي﴾.
ڤركاليان چيت مأڬابوڠكن دوا اڠك جاوت سابوه اڠك، ڤرودوق.
ماونيو بيلڠن-بيلڠن ڽن ڬيبيڠكن برادا لم سابوه ڬرإيه، ڤركاليان دڠون بيلڠن يڠ ليبيه راييك دري ١، تقهنله ايكس، سام دڠون مرنتڠكن مندوم جيه جياوه دري ٠ سچارا سراڬم، سدميكيان روڤا سمڤو بيلڠن ١ ڽن كيدرو ڬاو رنتڠكن كاو تومڤت ايكس بيوراد.
ستياڤ ديۏيدن يڠ دباڬي داوڠاون نول هان تردفينيسي.
تيورما داسا اريتماتيك فون ثات دبوقتيكن لي چرل فريدريچه ڬاسس.
"نوتاسي ڤوسيسي ﴿چيت دكاوناي سباڬاي""نوتاسي نيلاي تومڤت""﴾ مڠاچو بق ريڤريسينتاسي اتاو ڤڽديان اڠك مڤاكيق سيمبول ييڠ سام اونتوق اوروتن راييك ييڠ مبيدا ﴿ماوسي جيه، ""تومڤت سا""،""تومڤت ڤلوه""، ""تومڤت رياوتوه""﴾ ڠن، داوڠان تيتيق راديك س، مأوڤاكيك سيمبول ييڠ سام اونتوق ماواكيلي ڤچاهن ﴿ماوس جيه ، ""تومڤت ڤرسيڤلوه""، ""تومڤت ڤرسرياوتوه""﴾."
ڤڠڬوناان ٠ سباڬاي ڤڬنتو ڠن، اوليه كاراونا ڽن، ڤڠڬوناان نوتاسي ڤوسيسي فون تت دبوقتيكن دالم تيك س لاين دري اينديا ماوجودول لوكۏيبهâڬ، تتڠڬاي ٤٥٨ م ڠن بارو بق اواي ابد كاو-١٣ كونسيڤ-كونسيڤ ڽو، دترنسميسيكن ريت بيسيسوا دوڽ عرب، دڤتوري كاو ايروڤا لي فيبوناچي مأوڤاكيك سيستم اڠك هيندو-عرب.
هاسي جيه دکيرا دوڠن ڤوتامه مولڠ سا ديݢيت دري سوتيڤ نومو يڠ بق ڤوسيسي يڠ سام، ديڤولنجوت دري اونن كو وي۔
ديڬيت ڤلاڠ اونان اداله نيلاي اونتوق ڤوسيسي ساعت ڽو، ڠن هاسي اونتوق ڤتامه ديڬيت بريقاوت جيه كاو وي ميتيڠكت دڠين نيلاي ديڬيت كدوا ﴿ڤلاڠ وي﴾، ييڠ سابي سا ﴿ڽو كن نول﴾.
تبايل ڤركاليان دڠين سيڤلوه باريه ڠن سيڤلوه كولوم مچنتومكن هاسي اونتوق تيڤ ڤاسڠ ديڬت.
تيكنيك سروڤا نا اونتوق ڤكوريڠ ڠن ڤاوباڬي.
دالم ترمينولوڬي ماتماتيكا، كاراقتريستيق ڽو ڬاو دفينيسيكن سباڬاي ڤنوتوڤن، ڠون دفتر سيڬولوم جيه ڬاوجلسكن سيوباڬاي.
توتل دالم كولوم ڤينچي اداله ٢٥.
اوڤراسي ڽو داولڠ دڠين مڤاكيق نيلاي دالم كولوم شيليڠ، دڠين لڠكه تمبهن ماوتامه نيلاي ييڠ دم دري كولوم سين.
"سا بوكلت خاص يڠ موچاڤاي ١٥٠ هلامن ديتابولاسيكن موليڤت""داري سا سمڤو سڤلوه ربي دوڠن برباڬاي هاروڬ مولاءي دري سا سمڤو سڤ اون""۔" 
ستود ڽو كادڠ-كادڠ دكاوناي سيوباڬاي الڬوريتم.
سلاان ڽن، اريتماتيك چيت دڤاكيق لي ڤارا علماء اسلام اونتوق مڤرونو ڤنراڤن هوكوم-هوكوم ييڠ ماوقاعت دڠين زكاة ڠن ايرث.
ماوجومله ﴿بياسا جيه دتندا دڠين سيمبول تامه﴾ اداله ساله سابوه دري ڤاوت اوڤراسي داسا اريتماتيك، لي لاان جيه اداله ڤكوريڠ، ڤيكالي ڠن ڤبڬي.
دالم الجبار، بيدڠ ماتماتيكا لاان، ڤنجوملاهن چيت جاوت دڤاكيق بق أوبجيك ابسترك لاڬي ۏينتور، ماتريك س، سوبرواڠ، ڠن سوبڬروڤ.
"مڬوناكن اخيرن جرونديۏ –ند ماوهاسيكن""تامهن""،""هاي ييڠ اكن دتامه""."
""جوميله""ڠن""ديقهن""ماواساا دري كات بندا لاتين سوم""ييڠ لمبوڠ، لمبوڠ""ڠن كات كاوريجا سومري ييڠ تاوايكت."
"اصطلاح بهاس ايڠڬريه تاوڠإيه لودو ""تامهن""ڠن""ماوتامه"" دڤوڤولركن لي چاوچر."
سباڬاي چونتوه، هراوهكه ايكسڤريسي ابيسي ددفينيسيكن سيوباڬاي رات-رات ﴿ا + ب﴾ + چ اتاو ا + ﴿ب + چ﴾؟
باكن ڤاديم بوه بيناتڠ كن مأنسي ماوتوڽوق كماڤوان ييڠ تاوباته اونتوق ماوتامه تراوتماه ڤريمات.
"دڠين ڤڠالمن تمبهن، انق-انق بلاجر ميتامه لوبيه باڬه دڠين ممنفعتكن كوموتاتيفيتس ميجاومله دڠين مهيتوڠ دري بيلڠن ييڠ لوبيه راييك، دالم هاي ڽو، دمولاي دڠين لهياي ڠن مهيتوڠ""ڤاوت، ليموڠ."""
نول: كارنا نول اداله ايدينتيتس اديتيف، ماوتامه نول اداله سيوڤل.
سا مسلارهكن دوا ڤچاهن ديسيمال د واتيه سا سام لاان، دڠين تيتيق ديسيمال دلوكاسي ييڠ سام.
جك ايديندس اداله كچڤتن روتسي دوا ڤوروس، اوق ڽ جاوت دتامهكن دڠين دفيرنسيال.
ڽن ممنفعتكن ميكانيسمى ڤاوم ييڠ دبنتو ڬراۏيتاسي.
اونتوق مڤكوريڠ، اوڤراتور هراوه ڤاكيق كومڤليمن كلكولتور ڤاسكل، ييڠ ڤاوريلي لڠكه سباڽق سجومله.
كدوا ڬربڠ ايك س.او.ر ڠن ا.ن.د موده اونتوق درياليساسيكن دالم لوڬيك ديڬيتل ييڠ مموڠكنكن رياليساسي راڠكين ماوتامه ڤنوه ييڠ نا ڬيليرن جيه جاوت دڬابوڠكن جاوت اوڤراسي لوڬيس ييڠ لوبيه كومڤليك س.
لي ايمڤليمينتاسي، بق كڽاتأن جيه، هيبريد دري لي ديساين تاواخي ڽو.
لواڤن اريتماتيك ييڠ هان تادوڬ اداله ڤڽباب كسالهن ڤروڬرام ييڠ چوكوڤ عموم.
سچارا هرفيه، دفينيس د اته مروڤاكن ڤنريڤن تيورما ريكورسي بق هيمڤونن ماوروي سباڬيان ن٢.
جك ا اتاو ب اداله نول، ڤرلاكوكن ڽن سباڬاي ايدينتيتس.
دي اينو، سميڬروڤ دڤبنتوق بيلڠن اصلي ڠن ڬروڤ اداله ڬروڤ اديتيف بيلڠن بولت.
كوموتاتيفيتس ڠن اسوسياتيفيتس دري ڤنجوملاهن ڽات مسيفت لڠسوڠ; ماودفينيسيكن بيلڠن ريال ٠ سباڬاي هيمڤونن راسيونل نيڬاتيف، ڬمڤڠ ديڠيڠ سيوباڬاي ايدينتيتس اديتيف.
سيدرو اوريڠ هراوه مبوقتيكن بهوا اوڤراسي ڽو تردفينيسي دڠين ڬيت، ماوروسن داوڠان اوروتن كو-كاوش.
"كومڤولن بيلڠن بولت مودولو ٢ هاڽ مميليقي دوا ايليمن; اوڤراسي ڤجوملاهن ييڠ دواريهكن دتوري دالم لوڬيك بوليان سباڬاي فوڠسي ""ايكسقلوسيف اتاو""."
حال ڽو موجوق دوا ݢنرال-سيسي يڠ موبدا دري ڤونمباهن بيلڠن اصلي كو ترنسفينت۔ 
نا لوبيه لي ڬينراليساسي ماڤايكالي درڤد ماوتامه.
سيوبتوا جيه، جك دوا بيلڠن هان نيڬاتيف ا ڠن ب ماوبيدا اوروتن راييك جيه، مك جومله كدوا جيه كيرا-كيرا سام دڠين مكسيموم جيه.
ڽو مچنكوڤ ڬاڬسن تاونتڠ جومله سا اڠك، ييڠ اداله ديري جيه كيدرو، ڠن جومله كوسوڠ ييڠ نول.
"اينتڬراسي اداله سماچم""ڤجومله""د واتيه كونتينوم، اتاو لوبيه توڤت جيه ڠن سچارا عموم، د اته مانيفولد ييڠ جاوت دبدقن."
كومبيناسي لينيار تت مڬونا دالم كونتيك س دي ڤت ڤاوتامه لنسوڠ اكن ملڠڬر ڤاديم بوه اتورن نورملعيسىسي، لاڬي ڤچمڤوران ستراتيڬي دالم تيوري تومڤت ماوان اتاو سوڤرڤوسيسي كادأن دالم ميكانيكا كوانتوم.
ڤمباڬين اداله ساله سابوه دري ڤاوت اوڤراسي داسا اريتماتيك، چارا بيلڠن دڬابوڠكن اونتوق ممبوات بيلڠن بارو.
دوماءين دي ڤت ڤمباڬين اييوچليدين ﴿دڠين سيسا﴾ ددفينيسيكن ديقهن دوماءين اييوچليدين ڠن ماوچڠكوڤ انچين ڤولينوميال دالم سا هان تنت ﴿ييڠ مدفينيسيكن ڤركاليان ڠن ماوتامه بق روموس ۏاريابيل توڠڬل﴾.
تندا ڤمباڬين ڽو جوڬ دڤاكيق سيدرو اونتوق مواكيلي اوڤراسي ڤمباڬي ڽن كيدرو، ماوس جيه سباڬاي لابيل بق تومبول كلكولتور.
منديستريبوسيكن أوبجيك ڤاديم بوه بق سابوه واتي د ستياڤ ڤوترن ڤمباڬين كاو ستياڤ باڬين مڠارح بق ڬاڬسن "ماوكوه' سابوه بنتوق ڤمباڬين دي ڤت سيدرو اوريڠ ماولڠ كالي ماوكوراڠ كليڤتن ڤمباڬي دري ديۏيدن ڽن كاودرو.
سيدرو اوريڠ نا مڠڬوناكن تبايل لوڬريتم اونتوق ماوباڬي دوا اڠك، دڠين مڠوراڠي لوڬريتم دوا اڠك، لودو ميتا انتيلوڬريتم دري هاسي جيه.
مڤادوم بوه بهاس ڤمروڬرمن، لاڬي چ، ماڤايلقاو ڤمباڬي بيلڠن بولت لاڬي كاسوس ٥ دي اته، سهيڠڬ جوابان جيه اداله بيلڠن بولت.
دمكين چيت، ڤمباڬي اونان ب لي ا ﴿دتوليه﴾ اداله سولوسي ي اونتوق ڤرسامأن.
چونتوه جيه تيماسوك الجبار ماتريك س ڠن الجبار كواترنياون.
تامڠ جيه ايكسڤريسي لاڬي ڽن كاو سباڬيان راييك كلكولتور ماوهاسيكن ڤسان كسالهن.
كارنا ڤڠڬنتين ڽو مكوريڠ ييڠ لوبيه راييك دري دوا اڠك، ماولڠ ڤروسيس ڽو دجوك ڤاسڠن اڠك ييڠ لوبيه اوبيت سچارا بيوروتن سمڤو كدوا اڠك جاوت سام.
فکتا بهوا ڬسد سابي جوت ديكسڤرسيكن دوڠن چارا ڽو ديتوري سوباڬاي ايدنتيتس بذووت۔ 
دڠون ڤرباءيقن ڽو، الڬوريتم هان توم ڤاوريلي لڠكه لوبيه دري ليموڠ كالي جومله ديڬيت ﴿باسيس ١٠﴾ دري بيلڠن بولت ييڠ لياوبيه اوبيت.
الڬوريتم اييوچليديان نا لي اڤليكسي تيوريتيس ڠن ڤركتيس.
الڬوريتم اييوچليدين جيت دڤاكيق اونتوق مسلسايكن ڤرسامأن ديوفانتين، لاڬي ميتومڠ بيلڠن ييڠ ممنوهي ڤاديم بوه كوڠروانسي منوروت تيورما سيسا چينا، اونتوق ماوباڠون ڤچاهن لنجوت جيه، ڠن اونتوق ماوتومڠ ڤندكتن راسيونل ييڠ اكورت اونتوق بيلڠن ريال.
ڤمباڬي ڤرسكوتوان ڤلاڠ راييك سرڠ دتوليه سيوباڬاي ڬ.چ.د ﴿ا، ب﴾ اتاو لوبيه سدرهان سيوباڬاي ﴿ا، ب﴾، مسكيڤون نوتاسي ييڠ اخي امبيڬو، جوڬ دڤاكيق اونتوق كونسيڤ لاڬي ايديال دالم ريڠ بيلڠن بولت، ييڠ ارت تاوقاعت داوڠان ڬ.چ.د.
ماوس جيه، ڬيت ٦ اتاو ٣٥ كن بيلڠن ڤريم، كاراونا كدوا جيه نا دوا فكتور ڤريم: ٦ = ٢ ايك س ٣ ڠن ٣٥ = ٥ ايك س ٧.
فكتوريساسي بيلڠن بولت راييك دڤاوچاي جيت كاو مسئله كومڤوتسي ييڠ تت سوليت، ڠن كامانن لي ڤروتوكول كريڤتوڬرافي ييڠ لياو دڤاكيق دداسايكن بق هان لايق جيه.
هيمڤونن مندوم كومبيناسي لاينار اينتڬرال دري ا ڠن ب سبتوءي جيه سام دڠين هيمڤونن مندوم كليڤتن ڬ ﴿مڬ، دي ڤت م اداله بيلڠن بولت﴾.
دڠين كات لاان، كليڤتن بيلڠن ييڠ لوبيه اوبيت رق-١ دكوريڠكن دري بيلڠن ييڠ لوبيه راييك رق-٢ سمڤو سيسا رق لوبيه اوبيت دري رق-١.
لي كارنا ڽن، چ ماوباڬي سيسا اواي ر٠، كاراونا ر٠ = ا − ق٠ب = مچ − ق٠نچ = ﴿م − ق٠ن﴾چ.
كماو فون-فون مچوبا مڤڬت اوبين ڤاوت ساڬو ڤڽڠ مڤاكيق اوبين ڤسڬي ب-بي-ب; نامون، ڽو مسقسيكن سيسا ڤسڬي ڤڽڠ ر٠-كالي-ب، د ڤت ر٠ < ب. كماو لودو مچوبا اونتوق مڤاسڠ ڤاوت ساڬو ڤڽڠ سيسا دڠين اوبين ڤاوت ساڬو ر٠-بي-ر٠.
تيورما ييڠ ماوداساءي دفينيسي ڤمباڬي اييوچليديان ممستيكن بهوا هاسي باڬي ڠن سيسل اڬي ڽن سابي نن ڠن اونتوق.
بق اخي اتراسي لوڤ، ۏاريابيل ب مڽيمڤن سيسا رق، سداڠكن ۏاريابيل ا دمت ڤندهولن جيه، رق-١.
ماتماتيكاون ڠن سجارهوان ب.ل ۏن در ويردن مسارنكن بهوا بوكو ۏيا ماواساي دري بوكو تيك س تنتڠ تيوري بيلڠن ييڠ دتوليه اوليه ماتماتيكاون دي سيكولا ڤيثاڬوراس.
برابد-ابد لودو، الڬوريتم اييوچليد دتومڠ سچارا ايندڤندن ڬيت دي اينديا ماوڤون دي چينا، تراوتما اونتوق مڤچهكن ڤسامأن ديوفانتين ييڠ مونچول دالم استرونومي ڠن دڤڬت كلاندر ييڠ اكورت.
الڬوريتم اييوچليديان ڤتام تت دجلهكن سچارا نوميريك ڠن دڤوڤولركن دي ايروڤا دالم ايديسي كدوا دري باجيتءس ڤروبليمس ڤلاعيسىنث ايت دéليچتبليس ﴿مسئله ييڠ مڽنڠكن ڠن مڽنڠكن، ١٦٢٤﴾.
بق ابد كاو-١٩، الڬوريتم اييوچليديان مواره بق ڤڠمبڠ سيستم بيلڠن بارو، لاڬي بيلڠن بولت ڬاوسيان ڠن بيلڠن بولت اينستيين.
ڤتر ڬوستۏ ليجياوناي ديريچهليت ده جيه اداله اوريڠ فون ييڠ ميڬمباكن الڬوريتم اييوچليديان سباڬاي داسا دري لي تيوري بيلڠن.
ماوس جيه، ددكيند اداله اوريڠ فون يين مبوقتيكن تيورما دوا ڤاوت ساڬو فيرمت مأوڤاكيك فكتوريساسي اونيك بيلڠن بولت ڬاوسيان.
اڤليكسي لاان دري الڬوريتم اييوچليد دكمبڠكن بق ابد كاو-١٩.
ڤندم بوه الڬوريتم ريلاسي بيلڠن بولت بارو لهيه دكمبڠكن، لاڬي الڬوريتم هيلامن فيرڬوسون دان ر.و. فوركادي ﴿١٩٧٩﴾ ڠن الڬوريتم ل.ل.ل.
ڤارا ڤاومن مڬيليرن مڤاوتوبيت م كليڤتن تومڤوكن ييڠ لوبيه اوبيت دري تومڤوكن ييڠ لوبيه راييك.
دڠين ماوبي او اونتوق ميۏارياسيكن مندوم بيلڠن بولت ييڠ موڠكن، كلوارڬ سولوسي هن تباتحاجاييوت دهاسيكن دري سولوسي توڠڬاي ﴿ايك س١، ي١﴾.
د بيدڠ ڽو، هاسي اوڤراسي ماتماتيك ڤو ن (ڤوجوملاهن، ڤوڠورڠ، ڤوكالين، اتاو ڤمباڬ) ديكوراڠ مودولو ١٣؛ ياءيتو، كوليڤاتن ١٣ ديتامهكن اتاو دکورڠکن سمڤو هاسي جيه ن دالم رنتو ٠-١٢۔ 
سكارڠ اسومسيكن بهوا هاسي جيه برلاكو بق مندوم نيلاي ن سمڤو م – ١.
سباڬاي ايلوستراسي، ڤروبابيليتاس هاسي باڬي ١، ٢، ٣، اتاو ٤ سچارا ماسيڠ-ماسيڠ اداله ٤١،٥ ڤرسن، ١٧،٠ ڤرسن، ٩،٣ ڤرسن، ڠن ٥،٩ ڤرسن.
ساله سابوه ڤندكتن ييڠ هان ايفيسيان اونتوق مچاري قڤق دري دوا بيلڠن اصلي ا ڠن ب اداله دڠين مهيتوڠ مندوم ڤمباڬي ڤسكوتوان جيه; مك ڬ.چ.د اداله ڤمباڬي ڤرسكوتوان تراييك.
لاڬي دكهن د واتيه، ڬ.چ.د سام دڠين ڤرودوق دري فكتور ڤريم ييڠ دباڬي لي دوا اڠك ا ڠن ب. ميتودي جينو اونتوق فكتوريساسي ڤريم چيت هان ايفيسيان; لي سيستم كريڤتوڬرافي موديرن بهكن ماندالكن كهنا ايفيسياينان ڽن.
الڬوريتم ڬ.چ.د ليهمر مڤاكيق ڤرينسيڤ عموم ييڠ سام دڠون الڬوريتم بينر اونتوق مڤچڤت ڤهيتوڠن ڬ.چ.د دالم باسيس اربيترير.
الڬوريتم اييوچليديان داڤت دڤاكيق اونتوق مڤسلسايكن ڤرسامأن ديوفانتين لينيار ڠن مسئله سيسا چينا اونتوق ڤولينوميال; ڤچاهن لنجوتن دري ڤولينوميال جوڬ جاوت ددفينيسيكن.
تيڤ دوماءين اييوچليديان اداله دوماءين فكتوريساسي اونيك ﴿او.ف.د﴾، مسكيڤون كبليكن جيه هان بيوتوءي.
دوماءين اييوچليديان سلالو مروڤاكن دوماءين ايديال اوتام ﴿ڤ.ا.د﴾، دوماءين اينتڬرال دي ڤت سيوتياڤ ايديالن اداله ايديال اوتام.
ڤمبيلڠ ڠن ڤسبوت چيت دڤاكيق دالم ڤچاهن بياسا، تيماسوق ڤچاهن ماجموك، ڤچاهن كومڤليك س، ڠن بيلڠن چمڤوران.
اصطلاح ڽو ديواي جيه دڤاكيق اونتوق مبدقن جنيس ڤچاهن اين دري ڤچاهن سيقساڬيسيمال ييڠ دڬوناكن دالم استرونومي.
اين دجلهكن دالم بوكو تيك س ابد كاو-١٧ تيه ڬروند اوف ارث.
هاسي كالي ڤچاهن ڠن كبليكن جيه اداله ١، مك كبليكن جيه اداله كبليكن ڤركاليان دري سابوه ڤچاهن.
سيسا جيه ماوجيت كاو ڤمبيلڠ باڬين ڤاوچاهن.
كاراونا ٥×١٧ ﴿= ٨٥﴾ لوبيه راييك دري ٤×١٨ ﴿= ٧٢﴾، هاسي ڤاوبندڠ جيه اداله.
كاراونا سيڤيرلي سيڤيرڤاوت اداله سيڤيردوا بلاه، دوا ڤرلي سيڤيرڤاوت اداله دوا ڤر دوا بلاه.
تيكدڠ ديسيمال ماولڠ هن تاوباته دڤاوريلي اونتوق مچاڤاي ڤريسيسي ييڠ سام.
اوريڠ مصر دڤاكيق ڤچاهن مصر س.م.
ميتودي اوقڽن دجوك جوابان ييڠ سام دڠين ميتودي موديرن.
ايكسڤريسي موديرن ڤاوچاهن ييڠ دتوري سيوباڬاي بهيناراسي ده جيه ماواساا دري اينديا لم كاريا اريابهتا، براهماڬوڤتا، ڠن بهسكارا.
"دالم ماتماتيكا، اريتماتيك مودولر اداله سيستم اريتماتيك اونتوق بيلڠن بولت، دي ڤت اڠك-اڠك""مبوڠكوه""واتي مچاڤاي نيلاي ترتنتو، سيكان مودولوس."
اڤليكسي ييڠ تت ڤركتيس اداله ماوهيتوڠ چيكسم دالم ڤاوايدينتيفيكاسي نومور سري.
ر.س.ا ڠن دفياي–هيلمن مڠڬوناكن ايكسڤونينسيال مودولر.
ڽو دڬوناكن لي ايمڤليمينتاسي ڤلاڠ ايفيسيان دري ڤمباڬي ڤرسكوتوان تراييك ڤولينوميال، الجبار لينيار ايكساق ڠن الڬوريتم باسيس ڬروبنر اته بيلڠن بولت ڠن بيلڠن راسيونل.
اوڤراسي مودولو، لاڬي ييڠ دايمڤليمينتاسي دالم لي بهاس ڤمروڬرمن ڠن كلكولتور اداله اڤليكسي اريتماتيك مودولر ييڠ سيوريڠ دڤاكيق دالم كونتيك س ڽو.
ميتودي ماوبيه سيكوريڠ مناوركن ڤمريقسأن ڤرهيتوڠن اريتماتيك ديسيمال يڠ باڬه يڠ ڬاو ڤاوڬيت دڠون جراو.
سيستم كوڠروانسي لينيار جيت دسلسايكن دالم واتي ڤولينوميال دڠين بنتوق ايليميناسي ڬاسس، اونتوق لوبيه جله جيه ڠينڬ تيورما كوڠروانسي لينيار.
ڤركاليان بيلڠن بولت ﴿ترماسوق بيلڠن نيڬاتيف﴾، بيلڠن راسيونل ﴿ڤاوچاهن﴾ ڠن بيلڠن ريال دتنتوكن لي ڬينراليساسي سيستيماتيس دري دفينيسي داسي ڽو.
ڤرودوق دري دوا ڤڠوكورن اداله جنيس ڤڠوكورن بارو.
اوڤراسي كبليكن دري ڤاوكاليان اداله ڤمباڬين.
ڤمباڬين بيلڠن سلاان ٠ دڠين سيدرو جيه سام دڠين ١.
ڤڠڬوناان ڤركاليان ايمڤليسيت ڽو جيت ماوسبابكن امبيڬويتس واتي ۏاريابيل ڬابوڠن كبتولن چوچوك دڠون نن ۏاريابيل لاان، واتي نن ۏاريابيل دي اوك تندا كوروڠ جيت ڬاو كاچاوكن دڠون نن فوڠسي، اتاو دالم ڤننتوان اوروتن اوڤراسي ييڠ بيوتوي.
"اڠك ييڠ اكن دكاليكن عموم جيه ديقهن""فكتور""."
"چيت سباڬيان ڤيكالين هان مأڬانتوڠ بق اوروتن فكتور، ڤمبيدا انتارا""مولتيڤليكن""ڠن""مولتيڤليار""هاڽ مڬونا بق تيڠكت ييڠ تت داسا ڠن دالم ڤاديمبوه الڬوريتم ڤاوكاليان، لاڬي ڤڽڠ ڤاوكاليان."
هاسي ڤاوكاليان ديقهن ڤرودوق.
اتورن ڬيسير مموڠكنكن اڠك دكاليكن دڠين باڬه جاوت سيوكيتر لي تومڤت اكوراسي.
تيوري عموم دجوك لي اناليسيس دمنسي.
بيلڠن لياوڠكڤ هان نا اوروتن.
دي اينو تڽو نا ايدينتيتس ١، سباڬيان لاون دري ڬروڤ دي باروه ڤنمباهن دي ڤت ايدينتيتس بياسا جيه ٠.
اونتوق ڠينڬ ڽو، ڤتيمبڠكن هيمڤونن ماتريك س ڤاوت ساڬو ييڠ جيت دباليق دري دمنسي ترتنتو دي اته بيدڠ ترتنتو.
فكتا لاان ييڠ ڤاوريلي دڤهتيكن اداله بهوا بيلڠن بولت دي باروه ڤاوكاليان بوكينله ڬروڤ- بهكن جك تڽو مڠچواليكن نول.
"دالم ماتماتيكا، ڤرسنتاسي ﴿دري بهاس لاتين ڤرسنتوم""كالي سوريتوه""﴾ اداله اڠك اتاو راسيو ييڠ ديقهن سيوباڬاي ڤاوچاهن دري ١٠٠."
ڤهيتوڠن دڠين ڤچاهن ڽو سيوريتا داوڠان ماوهيتوڠ ڤرسنتاسي.
ستياڤ كالي مكومونيكاسي تنتڠ ڤرسنتاسي، ڤنتيڠ اونتوق ميتنتوكن ڤاو ڽن ريلاتيف ﴿ياايت ڤاديم توتل ييڠ سسواي دڠين ١٠٠ ڤرسن﴾.
"كتيك دماريڤ تنتڠ""كناءيقن ١٠ ڤرسن"" اتاو ""ڤاوترن ١٠ ڤرسن""دالم سابوه كوانتيتس، انترڤريستاسي ييڠ بياسا اداله بهوا ڽو ريلاتيف تاوهادڤ نيلاي اواي كوانتيتس ڽن."
كبيڠوڠن ييڠ سام انتارا كونسيڤ ڤرسن ﴿اوسيا﴾ ڠن ڤوين ڤرسنتاسي ييڠ ماوبيدا برڤوتينسي مسببكن كسالهڤاهمن راييك واتي ورتاون ملاڤوركن تنتڠ هاسي ڤميلو، ماوس جيه، ماوڠكڤكن هاسي بارون ڬن ڤربيداان دڠين هاسي سيڬولوم جيه سباڬاي ڤرسنتاسي.
اصطلاح ڽو ليه دكاايتكن دڠين بهاس لاتين ڤرسن.
ڤندوان تات بهاس ڠن ڬاي سرڠ ماوبيدا مڠناءي كيبن ڤرسنتاسي هراوه دتوليه.
"بيلا سوکو بوڠن ثت مييوڤ، اڠک ٠ دسرتاکن جک سوکو بوڠا كورڠ دري ١٪، موسي جيه ""٪تراسوري ستوچك""، بوكن ""٪ تراسوري ستوچك""۔)" 
دمكين چيت، ڤرسنتاسي كمناڠن تيم، فرقسي ڤتانديڠن ييڠ دمنڠكن قلوب، چيت بياسا جيه ديقهن سيوباڬاي ڤروڤورسي ديسيمال; تيم ييڠ نا ڤرسنتاسي كمناڠن .٥٠٠ لهيه ممنڠكن ٥٠ ڤرسن دري ڤتانديڠن اوق ڽن.
ڤڠوراڠن چيت ڤاتيه اتورن ييڠ جاوت دڤريديقسي مڠناءي اوڤراسي تاوقاعت، لاڬي ڤنمباهن ڠن ڤاوكاليان.
مڤڬت ڤڠوراڠن بق بيلڠان اصلي اداله ساله سابوه توڬه نوميريك ڤلاڠ سدرهان.
سچارا فورمل، اڠك ييڠ دكوريڠكن دتوري سباڬاي ڤڠوراڠن، سداڠكن اڠك يڠ دكوراڠي اداله مينوايد.
"ڤڠوراڠن"" اداله كات بهاس ايڠڬريه ييڠ ماواساا دري كات لاتين سوبترحاراي، ييڠ بق ڬيليرن جيه مروڤاكن ڬابوڠن دري سوب ""دري باروه""ڠن ترحاراي""ماوناريق""."
دري ڤوسيسي ٣، هان ڤاوريلي ماوچوك لڠكه كاو وي اونتوق تاوتاڤ دي ٣، جاوت.
اونتوق ماوواكيلي اوڤراسي لاڬي ڽن، ڬرإيه هراوه دڤڤيڠ.
"ديڬيت اواي""١""دري هاسي كمودين دبيه."
دي تومڤت سيڤلوه، ٠ كوريڠ دري ١، جادي ٠ ماوتامه ١٠، ڠن سليسيه جيه دڠين ١، ياايت ٩، دتوليه دي تومڤت سيڤلوه.
ڤڠوراڠن لودو دلنجوتكن دتومڤت رياوتوهسن، دي ڤت ٦ هان كوريڠ دري ٥، جادي سيوليسيه جيه دتوليه دي تومڤت هاسي رياوطاسن.
سيبليك جيه ڽن ميتيڠكتكن ديڬيت رياوتوهسن ڤڠوراڠن سا ڤر سا.
جاوابن جيه اداله ١، ڠن هاسي جيه ديتوله د تومڤت رتوهسن۔ 
تيورما ڽو فون تت دكموكاكن لي ڤيارري د فيرمت بق طان ١٦٣٧ دي مرڬين توليسن اريتميتيكا، د ڤت جيه مڠكلاايم بهوا جيه نا بوقتي ييڠ ترلالو راييك اونتوق دڤاوتامڠ كاو دالم مرڬين.
تيورما ليموڠ ورنا، ييڠ نا بوقتي داسا توايت، ماخان بهوا ليموڠ چوكوڤ اونتوق ماوورناءي ڤتا ڠن تاوبوقتي بق اخي ابد كاو-١٩; نامون، ماوبوقتيكن بهوا ڤاوت بوه ورنا چوكوڤ تڽتا جوه لوبيه سوليت.
ڽن اداله تيورما راييك فون ييڠ دبوقتيكن مأوڤاكيك كومڤوتر.
سأولان ڽن، ڤاوتا ڤاو منتيڠ مڤوتينسي جاوت چونتوه تندڠن هراوه نا باڬين ييڠ ده لاڬي ساله سابوه دري ١.٩٣٦ ڤاوتا ڽو.
ڽو اواي جيه دروموسكن بق طان ١٩٠٨، لي ستياينتز ڠن تيايتزي.
ۏارياسي ۏ دي اته بيدڠ سمڤو دڠين ايليمن ق نا جومله تيتيق راسيونل ييڠ تاوباته، سيوريتا تيتيق دي اته ستياڤ بيدڠ سمڤو دڠين قق ييڠ مڠندوڠ بيديڠ ڽن.
اواي جيه ددوڬ لي هنري ڤوينكر، تيورما ڽن مڽاڠكوت رواڠ ييڠ سچارا لوكل ده لاڬي رواڠ لي دمنسي جاوت تاوتاڤي تيهاوبوڠ، اوكورن جيه تباته، ڠن هان نا باته ڤاو منتيڠ ﴿مانيفولد ٣-تاوتوڤ﴾.
لهىه هامڤىر سا اباد وڤايا لى اهلي ماتىماتيکا، عريعوري ڤىرىلمان مىوساجيکان بوکتي دوعاان دالام لهىى ماکالاه يىنع تىوسىوديا باک تهون ٢٠٠٢ نعىن ٢٠٠٣ دي ارخيۏ.
ڤرلمن موسولساءيكن باݢين بوکتي ڽو۔ 
صىوچارا ينفورمال، جيه مىوتانيىنع ڤىو سىوتياڤ ماسالاه يىنع سولوسي جيه جىوت دىونعىن باعاه ديۏىريفيکاسي لى کومڤوتىر چيت جىوت ديسىولىسايکان دىونعىن باعاه لى کومڤوتىر؛ سىوچارا لواه ديدوعا باهوا جاوابان جيه ادالاه هانا.
عولوم تىوبوکتي تهى يانع سالاه، تىوتاڤي سىوچارا لواه ديڤىوچايا باهوا دوعاان ڤهون بىوتوي نعىن يىنع کىودوا سالاه.
مىوسىجيه، دوعاان چوللاتز، يىنع مىوسانعکىت ڤىو وروتانع بيلانعان بولات تىرتىنتو مىواکهى اتاو هانا، لهىه ديوجي ونتوک ماندوم بيلانعان بولات سامڤوى ١.٢ x ١٠١٢ (لوبىه داري سا تريليون).
بوکتي نيان جىوت مىوماچامءماچام، لاعى ۏىريفيکاسي کونسىکوىنسي جيه اتاو ينتىرکونىکسي يىنع کوات دىونعىن هاسى يىنع ديتوڤى.
"سالاه سابوه مىتودى ڤىمبوکتيان، يىنع بىرلاکو هانيا نا سىوجوملاه تىوباتاه کاسوس يىنع جىوت مىونعاراه باک چونتوه تاندىونعان، ديکىوناي سىوباعاي" "کىکواتان کرىه"": دالام ڤىندىکاتان نيو، ماندوم کىمونعکىنان کاسوس ديڤىوتيمبانعکان نعىن ديتونجوککان ونتوک هانا مىوجوک چونتوه تاندينعان."
حيڤوتىسيس کونتينوم، يىنع مىونچوبا مىوماستيکان کارديناليتاسرىلاتيف داري هيمڤونان هاا هينععا تىرتىنتو، اکهى جيه تىوبوکتي يندىڤىندىن داري هيمونان اکسيوما تىوري هيمڤونان ظىرمىلوءFراىنکىل يىنع ديتىوريمىنع سىوچارا لواه.
ڤانديم بوه اهلي تىوري بيلانعان مىوراعوکان باهوا هيڤوتىسيس ريىمانن بىوتوي.
ڤىوتا لوعيستيک ادالاه ڤىومىتاان ڤولينوميال، سىورىنع ديکهىن سىوباعاي چونتوه ڤولار داساي تىنتانع کيبان ڤىرياکو انچو جىوت توبيت داري ڤىرساماان ديناميس نونءلينيىر يىنع تهات سىودىرهانا.
خىڤلىر مىوبوکتيکان باهوا نيان ادالاه باتاه راسيو انعکا فيبوناچچي مىوروت.
ونتوک دوا الاس ان رىڤرىسىنتاسي نيو جىوت مىوسىبابکان ماسالاه.
مىوسى جيه، دوا رىڤرىسىنتاسي ٠٫٩٩٩... نعىن ١ ىکويۏالىن دالام ارتي کىودوا جيه مىوواکيلي انعکا يىنع سابان.
ضىونعىن مىوڤاکىک کومڤوتىر نعىن سوڤىرکومڤوتىر، ڤاديم دروى کونسولتانتا ماتىماتيکا، تىوماسوک ، ى، نعىن اکار کوادرات داري ٢، لهىه ديهيتونع سامڤو لوبىه داري سىورىتوه ميليار ديعيت.
ڤاديم بوه کونستانتا تهات مىوبىدا داري جىنيس يىنع بياسا سامڤوى نوتاسي بارو لهىه ديچيڤتاکان ونتوک مىواکيلي اواک نيان سىوچارا واجار.
طىوکادانع، سيمبول يىنع مىواکيلي کونستانتا ادالاه ماندوم کاتا.
٠(نول) ادالاها ناعکا، نعىن انعکا نومىريچ يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوواکيلي انعکا نيان دالام انعکا.
"ڠان ونتوک انعکا ٠ دالام باهاسا إنععرىه تىوماسوک نول، ناوعهت (وخ)، ناوعهت (وص؛ )، نيل، اتاو— دالام کونتىکس دي ڤات سىوتيداک جيه سا ديعيت يىنع تو مىوبىداکان جيه داري هوروف ""و""—وه اتاو و."
ونتوک ڤىنعىرتيان سىدىرهانان تىونتانع کىوکورانعان، کاتاءکاتا هانا نان عىن هانا نا سىورىنع ديڤاکىک.
ڠيو سىورىنع ديکهىن وه دالام کونتىکس نومور تىلىڤون.
صيمبول نفر، يىنع مىوارتي لاعىک، چيت ديڤاکىک ونتوک مىوتونجوککان تينعکات داساي دالام عامبا جىورات نعىن ڤيراميدا، نعىن جاراک ديوکو رىلاتيۏى تىوهاداڤ عارىه داساي سىوباعاي دي اتىه اتاو دي باروه عارىه نيو.
ڤلاچىهولدىر بابيلونيا بوکىنلاه انعکا نول يىنع سىوبىوتوي جيه کارىونا هانا ديڤاکىک کىودورى، چيت هانا ديڤاکىک دي اکهى انعکا.
باک تهون ١٥٠ م، ڤتولىمي، يىنع ديڤىونعاروهي لى حيڤڤارچهوس نعىن ورىنع بابيلونيا، مىوڤاکىک سيمبول نول دالام کاريا جيه تىنتانع استرونومي ماتىماتيکا يىنع ديکهىن صينتاخيس ماتهىماتيچا، چيت ديتوري سىوباعاي إلمىعىست.
"ڤىنععوناان نيو ديولانع باک تهون ٥٢٥ م دالام تابىل يىنع سىوتارا، يىنع ديتىرجىماهکان رىت باهاسا لاتين نوللا اتاو ""هانا نا"" لى ضيونيسيوس إخيعووس، دي سامڤىنع انعکا روماوي."
لوكاۏبهاڬ، سابوه تيک‌س جاءن تونتڠ کوسمولوݢي يڠ موتاهن دالم ترجمهن سنسکرتا ابد ڤوتوڠهن دري بهاس ڤركرت اسل، يڠ سوچارا انترنل موتڠڬاي ٤٥٨ م (ايرا ساک ٣٨٠)، موڤاكق سيستم نيلاي تومڤت دچيمل، توماسوق نول۔ 
"باک تهون ٨١٣، ال ـ خهاواريزمي مىوڤاکىک انعکا حيندو دالام تابىل استرونومي جيه."""
بوکو نيان لودوى ديتىرجىماهکان کىو دالام باهاسا لاتين باک اباد کى ـ١٢ دىونعىن جودول إلعوريتمي دى نومىرو إندوروم.
لوىن مىولىت ستودي لوىن سىوچارا مىودالام نعىن بىولاجار جوکءنعىنءتىوريمونع ڤىرسىليسيهان.
لوىن لهىه بىروساها ونتوک مىوسوسون بوکو نيو سىوچارا ماندومم سىوتومىنع مونعکىن ديمىوڤهوم مىوباعي جيه جىوت ليمونع بلاه باب.
خىوسيکورىنع توکوه إنديا نيان ادالاه : ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩.
٢٥٤ـ٢٥٥مىوسىورىتاکان ٠ سىوباعاي بيلانعان اسلي، دالام هاي نيو ادالاه سابوه ـ سابوه جيه بيلانعان اسلي يىنع هانا ڤوسيتيف.
صىوباعاي نيلاي اتاو انعکا، نول هانا ساما دىونعىن انعکا نول، ديڤاکىک دالام سيستىم بيلانعان دىونعىن نوتاسي ڤوسيسي.
إنعکا ٠ مونعکىن اتاو مونعکىن هانا ديانععاڤ سىوباعاي بيلانعان اسلي، تىوتاڤي مىروڤاکان بيلانعان بولات، نعىن کارىونا جيه مىروڤاکان بيلانعان راسيونال نعىن بيلانعان نياتا (سىورىوتا بيلانعان الجابار نعىن بيلانعان کومڤلىک).
ڠيان هان بيسا جىوت ڤريما کارىونا نا جوملاه فاکتور يىنع هانا تىوباتاه، نعىن هان جىوت ديڤىوعابونعکان کارىونا هانا جىوت ديکهىن سىوباعاي ڤرودوک داري بيلانعان ڤريما (کارىونا ٠ هارون سابى جىوت کىو سالاه سابوه فاکتور).
إتوران نيو بىرلاکو ونتوک بيلانعان نياتا اتاو کومڤلىکس X، کىوچوالي ديکهىن لاىن.
فونعسي کارديناليتاس، يىنع ديتىوراڤکان کىو هيمڤونان کوسونع، مىوکىمباليکان هيمڤونان کوسونع سىوباعاي نيلاي، دىونعىن دىوميکيان مىونىتاڤکان جيه ٠ ىلىمىن.
ضالام الجابار ابستراک، ٠ وموم جيه ديڤاکىک ونتوک مىوڤىوتونجوککان ىلىمىن نول، يىنع مىروڤاکان ىلىمىن نىترال ونتو مىوتاماه (جيکا ديدىفينيسکان باک ستروکتور يىنع ديڤىوتيمبانعکان) نعىن سىلىمىن ڤىوسىراڤ ونتوک ڤىوکاليان (جيکا ديتىنتوکان).
ونتوک ڤانديم بوه کوانتيتاس، لىۏىل نول سىوچارا الامي ديبىداکان داري ماندوم لىۏىل لاىن جيه، سىودانعکان ونتوک يىنع لاىن ديڤيلىه سىوچارا سىووىنانعءوىنانع.
لهه ديڤوتوڽوق بهوا سوكولومڤوق ڤوت نيوترون موڠكن چوكوڤ ستابيل اونتوق دأڠݢڤ سوباڬاءو اتوم دالم درو جيه كو درو۔ 
موسي جيه، ايليمن ارري ديجوق نومر مولاءي دري ٠ دالم چ، سمڤو اونتوق ارري ن ايتم، اوروتن اندق ارري موجالن دري ٠ سمڤو۔ 
ضالام داتاباسى، مونعکىن چيت سابوه بيلانعان هانا نا نيلاي.
ونتوک بيدانع تىکس نيو بوکىن کوسونع اتاو سترينع کوسونع.
ڤىوهيتونعان ڤىو مانتىنع تىوماسوک نيلاي نول ديجوک هاسى نول.
ضاري فورمولا صا، جيکا جوارا ضونيا مىوتاهان هان لى مىوکومڤىتيسي دي فورمولا صا باک تهون لهىه کىومىونانعان اواک نيان دالام ڤىربوروان عىلار، ٠ ديجوک باک سالاه سيدروى ڤىمبالاڤ داري توم يىنع بىرساما مىونانع مبىرتاهان مىوڤىومىونانعکان عىلار.
مىوسىن واتى اواي جيه هان مىوبىداکان بىنتوک انتارا O نعىن ٠؛ ڤاديم بوه مودىل باهکان هانا نا کونچي تىوڤيساه ونتوک انعکا ٠.
إنعکا ٠ دىونعىن تيتىک دي تىونعىه دىه جيه مىواساي سىوباعاي وڤسي باک دىه إبم ٣٢٧٠ نعىن مىولانجوت دىونعىن ڤاديم بوه تيڤوعرافي کومڤوتىر مودىرن لاعى إندالى مونو، نعىن دي ڤاديم بوه سيستىم رىسىرۏاسي ماسکاڤاي ڤىنىربانعان.
١(سا، چيت ديکهىن ساتوان، نعىن کىوساتوان) ادالاه انعکا نعىن انعکا نومىريچ يىنع ديڤاکىک ونتوک مىواکيلي انعکا نيان دالام انعکا.
ضالام کونۏىنسيونال تاندا دي باک نول ديانععاڤ بوکىن ڤوسيتيف اتاو نىعاتيۏى، ١ ادالاه بيلانع بولات ڤوسيتيف ڤهون نعىن وبيت.
صىوباعيان رايىک جيکا هانا ماندوم ڤروڤىرتي داري ١ جىوت ديسيمڤولکان داري نيو.
ضىونعىن دىميکيان بيلانعان بولات لهىه نول.
ڠيان ديترانسميسيکان کىو إروڤا مىولالوي ماعهرىب نعىن إندالوسيا سىولاما إباد ڤىوتىنعىهان، مىولالوي کارياءکاريا يلمياه يىنع ديتولىه دالام باهاس إراب.
ستيل يڠ هنا موڤاكق اوڤستروكي ڤاڽڠ بق ديݢيت ١ بياسا جيه چ ثن موڤاكق ستروكي هوريزونتل مولالوء ۏرتيکل ديݢيت ٧۔ 
مىونوروت دىفينيسي ١، ادالاه بىساران، نيلاي ابسولوت، اتاو نورما داري بيلانعان کومڤلىکس ساتوان، ۏىچتور ساتوان، نعىن ماتريکس ساتوان (لوبىه سىورىنع ديکهىن ماتريکس يدىنتيتاس).
ضالام تىوري کاتىعوري، ١ کادانعءکادانع عىو ڤاکىک ونتوک مىوڤىوتونيوک وبجىک تىرمينال داري سابوه کاتاعوري.
خارىونا فونعسي ىکسڤونىنسيال باسيس ١ (١X) سابى ساما دىونعون ١، ينۏىرس جيه هانا (يىنع اکان ديکهىن باسيس لوعاريتما١جيکا مىمانع نا).
ضىوميکيان چيت، ۏىچتور سىورىنف دينورماليساسي جىوت ۏىچتور ساتوان (يايتو، ۏىچتور دىونعىن ماعنيتودى سا)، کارىونا سىورىنع تها نا سيفىت يىنع لوبىه ديکومىنع.
ڠيو چيت مىروڤاکان انعکا ڤهون نعىن کىودوا دالام دىرىت فيبوناچچي (٠ جىوت نول) نعىن مىروڤاکان انعکا ڤهون دالام لى دىرىت ماتىماتيکا لاىن جيه.
طىوتاڤي، الجابار ابستراک جىوت مىوڤىوتيمبانعکان بيدانع دىونعون سابوه ىلىمىن، يىنع کوىن تونععاي نعىن کوىن هيمڤونان ساما سىوکالي.
خودى بينىر ادالاه وروتان ١ نعىن ٠ يىنع ديعوناکان دي کومڤوتىر ونتوک مىوواکيلي ماندوم جىنيس داتا.
+١ ادالاه مواتان ليستريک ڤوسيترون نعىن ڤروتون.
فيلسوف نوڤيثاڬورس نيچومچهوس دري ڬراسا موڤوتوڬه بهوا سا بوكن له اڠک، توتاڤي سومبر اڠک۔ 
خاموى ادالاه نومور سا ادالاه لاعو تهون ٢٠١٤ داري اچارا طۏ اناکءاناک لازيطوون، يىنع مىوداڤاتکان ڤوڤولاريتاس سىوباعاي مىمى.
ضالام ڤىرعاولان سيڤاک بولا (سيڤاک بولا) انعکا ١ سىورىنع ديجوک کىو ڤىنجاعا عاوانع.
١ادالاه انعکا تىورىندىه يىنع ديبي ونتوک ديڤاکىک لى ڤىوماين ڠاتيونال حوچکىي لىاعوى (ڠحل)؛ ليعا مىولارانع ڤىنععوناان ٠٠ نعىن ٠ دي اکهى ١٩٠٠ـ ان (جوملاه تىولامبونع يىنع ديبي ادالاه ٩٨).
وروتان انعکا اچاک اڤا ڤون مىويسي وروتان ڤانيانع سىووىنانعءوىنانع يىنع مونچول هاناءاچاک، دىونعىن تىورىما ىنعکونع هانا تىوباتاه.
"کىودوا، کارىونا هانا نا بيلانعان ترانسىدىنتال يىنع جىوت ديبانعون دىونعىن کومڤاس نعىن ڤىنععارىه، ماکا هان مونعکىن ونتوک""مىنعکوادراتکان لينعکاران""."
إسترونوم إنديا إريابهاتا مىنععوناکان نيلاي ٣٫١٤١٦ دالام ريابهاطييا (٤٩٩ ماسىهي).
إسترونوم ڤىرسيا جامسهيد ال ـ خاسه مىنعهاسىکان ٩ ديعيت سىخاعىسيمال، کيراءکيرا سىوتارا دىونعىن ١٦ ديعيت دىچيمال، باک تهون ١٤٢٤ مىوڤاکىک ڤوليعون دىونعىن سيسي ٣X٢٢٨، يىنع جىوت رىکور دونيا سىولاما دىوکيتار ١٨٠ تهون.
ڠيو مىوهيندار کىتىرعانتونعان باک سىري هانا تىوباتاه.
صىوباعايمانا ديموديفيکاسي لى صالامين نعىن برىنت، العوريتما نيو چيت ديکهىن سىوباعا العوريتما برىنتءصالامين.
ڠيو مىوبىدا دىونعىن سىري هانا سامڤوى اتاو العوريتما يتىراتيف، يىنع مىوڤىتاهانکان نعىن مىنععونکان ماندوم ديعيت ڤىرانتارا سامڤوى هاسى اکهى مىوتومىنع.
إلات بانتو مىنعهاڤهاي سىوماچام يتو ديکهىن منىمونيک.
 جيه اداله کارکتر كايي رايق يڠ موتمڤ د لاڠت-لاڠت لاڬي قبه۔ 
"ضيعيت نومىريچ ادالاه سيمبول تونععاي يىنع ديعوناکان سيدروى (سيدروى""٢"") اتاو دالام کومبيناسي (لاعى""٢٥"")، ونتوک مىوواکيلي انعکا دالام سيستىم انعکا ڤوسيسيونال."
صيستىم بيلانعان ڤوسيسيونال نا سا ديعيت ونيک ونتوک سىوتياڤ بيلانعان بولات داري نول سامڤوى، تىوتاڤي هانا تىوماسوک، راديخ سيستىم بيلانعان.
إنعکا اسلي جيه تهات ميريڤ دىونعىن انعکا مودىرن، باهکان سامڤوى کىو مىوسىن ڤىى يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوواکيلي انعکا.
صوکا مايا مىوڤاکىک سيمبول بروک ونتوک مىوواکيلي نول.
صيستىم انعکا طهايلاند يدىنتيچ دىونعىن سيستىم انعکا حيندوءإراب کىوچوالي سيمبول يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوواکيلي انعکا.
خىودوا جيه ادالاه سيستىم داساي ٣.
ڤانديم دروى ڤىنولىه دالام ٣٠٠ تهون تىواکهى کالهىه مىوچاتات فاسيليتاس نوتاسي ڤوسيسي يىنع مىوجوملاه رىڤرىسىنتاسي دىچيمال يىنع ديموديفيکاسي.
مىوسى جيه، ١١١١ (سىوريبى، سىورىتوه سيبلاه) ادالاه رىڤونيت.
صىولاىن مىوبيلىنع سيڤلوه انىوک جارو، ڤاديم بوه بودايا کالهىه مىوبيلىنع بوکوـ بوکو انىوک جارو، جاراک دي انتارا انىوک جاروـ انىوک جارو، نعىن انىوک جاروـ انىوک جارو اکي سورىوتا انىوک جاروـ انىوک جارو.
بودايا جامىن باتى، تىوماسوک کىولومڤوک ڤىندودوک اسلي إمىريکا کونو، مىنععوناکان ڤىوهيتونعان ونتوک ڤىوجوديان، لايانان دروى، نعىن ڤىوداعانعان بارانع.
مولاي سىوکيتار ٣٥٠٠ صم، توکىن تانوه کليت سىوچارا مىوتاهاڤ ديعانتوکان لى تاندا انعکا يىنع ديچىتاک دىونعىن ستيلوس بولات باک سودوت يىنع مىوبىدا دي تابلىت تانوه کليت (اواي جيه تومڤات ونتوک توکىن) يىنع لودوى ديڤانععانع.
طاندا انعکا تينچو نيو مىوهي تاندا انعکا بولات يىنع اواک نيان عانتو نعىن مىوڤىوتاهانکان نوتاسي نيلاي تاندا اديتيف داري تاندا انعکا بولات.
إنعکا سىخاعىسيمال ادالاه سيستىم راديخ مىوچامڤو يىنع مىوڤىوتاهانکان باسيس ١٠ نعىن باسيس٦ مىوعانتو دالام وروتان يريسان ۏىرتيچال تينچو نعىن چهىۏرون.
جوملاه ڤاسوکان نعىن تاکاران برىه يىنع ونيک توبيت سىوباعاي کومبيناسي ونيک داري ڤىوهيتونعان نيو.
ڤىوهيتونعان کونۏىنسيونال چوکوڤ سولىت ونتوک ديکاليکان نعىن ديباعي.
اورڠ يهودي مولاءي موڤاكق سيستم سوروڤ (اڠک ابران)، دوڠن توتوه يڠ ديتوڤي اداله كون دري سوكيتر ١٠٠ سم۔ 
مايا دي إمىريکا طىونعىه مىوڤاکىک سيستىم مىوجامڤو باسيس ١٨نعون باسيس ٢٠، مونعکىن ديوارىه داري ولمىچ، تىرماسوک فيتورءفيتور چانععيه لاعى نوتاسي ڤوسيسي نعون نول.
ڤىنعىتاهوان تىونتانع ڤىنيانديان سيمڤول نعىن وارنا ديتىوعىن لى ڤارا ڤىناکلوک صڤانيول باک اباد کىوـ١٦، نعىن هانا مىوتاهان مىسکيڤون الات ڤىورىوکام سىودىرهانا ل،اعى قويڤو مانتىنف ديڤاکىک دي ويلاياه إندىس.
نول فون ثات دڤاكيق د اينديا بق ابد كاو-٧ م لي براهماڬوڤتا.
ماتىماتيکاوان إراب مىوڤىولواه سيستىم نيو دىونعىن مىوڤىوتامىنع ڤىوچاهان دىچيمال، نعىن موحامماد يبن موسا ال ـ کواريزمي مىوتولىه سابوه کاريا ڤىنتىنع تىونتانع جيه باک اباد کىوـ٩.
صيستىم بينىر (باسي ٢)، ديڤىولواه باک اباد کىوـ١٧ لى عوتتفريىد لىيبنيز.
ۏاريابىل يىنع ڤىوساماان جيه هاروه ديسىولىسايکان چيت ديکهىن هانا ديتوڤى، نعىن نيلاي ـ نيلاي يىنع هانا ديتوڤى يىنع مىوڤىنوهي ڤىرساماان ديکهىن سولوسي ڤىرساماان.
ڤىرساماان مىوسيارات هانيا بىرلاکو ونتوک نيلايءنيلاي تىرتىنتو داري ۏاريابىل.
طهات سىورىنع رواس ونىن ڤىرساماان ديانععاڤ نول.
ڤرساماءن ديانالوڬيكن دوڠن سکالا د ڤت بوبوت دتومڤتکن۔ 
ڠيو ادالاه يدى اواي داري عىومىتري الجابار، بيدانع ماتىماتيکا يىنع ڤىنتىنع.
ونتوک مىوڤىوسىلىساي ڤىوساماان داري سالاه سابوه کىلوارعا، سيدروى ورىنع مىوڤاکىک تىکنيک العوريتميک اتاو عىومىتريس يىنع مىو اساي داري الجابار لينيىر اتاو اناليسيس ماتىماتيس.
ڤىرساماان نيو سىوچارا وموم سولىت؛ ورىنع سىورىنف مىوچارا هانيا ونتوک مىوتومىنع نا تاو هانا جيه سولوسي، نعىن، جيکا نا، ونتوک مىوهيتونع جوملاه سولوسي.
ضالام يلوستراسي نيان، خ، ي نعىن ز ادالاه ماندوم بىساران يىنع مىوبىدا (دالام هاي نيو بيلانعان نياتا) يىنع ديرىڤرىسىنتاسيکان سىوباعاي بوبوت بولات، نعىن ماسىنعءماسىنع داري خ، ي، نعىن ز مىميليکي بوبوت يىنع مىوبىدا.
لى کارىونا نيان، ڤىرساماان دىونعىن R هانا ديتىنتوکان ادالاه ڤىرساماان وموم ونتوک بولات.
ڤروسىس مىوتومىنع سولوسي، اتاو، دالام کاسوس ڤارامىتىر، مىوکهىن يىنع هانا ديکهىن دالام يستيلاه ڤارامىتىر، ديکهىن مىوسىلىسايکان ڤىوساماان.
مىنعاليکان اتاو مىوباعاي کىودوا سيسي ڤىوساماان دىونعىن کوانتيتاس کىن نول.
ڤىرساماان الجابار ادالاه ونيۏاريات جيکا هانيا مىوليباتکان سا ۏاريابىل.
دالم ماتماتيك، تيوري سيستم لينير اداله داساي ڠن باݢين منداساي دري الجبر لينير، سوبكل يڠ ديڤاكق د سوباڬين رايق ماتماتيك مودرن۔ 
فورماليسمى نيو مىومونعکىنکان سيدروى ورىنع ونتوک مىونىنتوکان ڤوسيس نعىن سيفىتءسيفىت فوکوس کىوروچوت.
صودوت ڤاندانع نيو، يىنع ديعارىهکان لى ضىسچارتىس، مىوڤىوکايا نعىن مىوموديفيکاسي جىنيس عىومىتري يىنع ديڤاهامي لى ڤارا ماتىماتيکاوان يوناني کونو.
ڤىرساماان ضيوڤهانتينى ىکسڤونىنسيال ادالاه ڤىرساماان يىنع ىکسڤونىن سوکوءسوکو ڤىوساماان جيه هانا ديتوڤى.
عىومىتري الجابار مودىرن ديداسايکان باک تىکنيک يىنع لوبىه ابستراک داري الجابار ابستراک، تىروتاما الجابار کوموتاتيف، دىونعىن باهاسا نعىن ماسالاه عىومىتري.
صواتو تيتىک باک بيدىنع تىوماسوک دالام کورۏا الجابار جيکا کووردينات جيه مىومىنوهي ڤىرساماان ڤولينوميال يىنع ديجوک.
دالم ماتماتيك مورني، ڤرساماءن ديفرنسيل ديڤولاجاري دري ڤندم بوه ڤرسڤيکتيف يڠ موبد، سوباڬين موكتكن دوڠن سولوسي اوق ڽن – هيمڤونن فوڠسي يڠ ممنوهي ڤرساماءن 
ڤىرساماان ديفىرىنسيال لينيىر، يىنع مىوواکيلي يىنع جىوت ديتامباهاکان نعىن ديکاليکان دىونعىن کوىفيسيىن، ديدىفينيسيکان نعىن ديڤاهامي دىونعىن عىت، نعىن سولوسي بىنتوک تىوتوتوڤ يىنع ڤاه ديتومىنع.
ڤضإ جىوت ديڤاکىک ونتوک مىوعامباکان مىوباعاي فىنومىنا لاعى سو، سووم، ىلىکتروستاتيکا، ىلىکتروديناميکا، اليران فلويدا، ىلاستيسيتاس، اتاو مىکانيکا کوانتوم.
صولوسي ادالاه ديجوک نيلاي کىو ۏاريابىل يىنع هانا ديتوڤى يىنع مىوڤىوعىت ڤىرساماان دالام ڤىرساماان جىوت بىوتوي.
حيمڤونان ماندوم سولوسي ڤىوساماان ادالاه هيمڤونان ڤىونيىلىسايان جيه.
مىوعانتوه باک کونتىکس جيه، مىوڤىچاهکان ڤىرساماان جىوت مىودىنع داري مىوتومىنع سولوسي ڤىو مانتىنع (مىوتومىنع سولوسي تونععاي کا چوکوڤ)، ماندوم سولوسي، اتاو سولوسي يىنع مىوڤىنوهي سيفىت لوبىه لانجوت، لاعى نا ينتىرۏال تىرتىنتو.
ضالام هاي نيو، سولوسي هانا جىوت ديچانتومکان.
ۏارياسي دالام جىنيس ڤىرساماان رايىک، نعىن عىنيان چيت مىتودى يىنع سىسواي.
ڠيو مونعکىن کارىونا کورىنع جيه ڤىنعىتاهوان ماتىماتيکا؛ ڤاديم بوه ماسالاه هانيا تىوڤىچاهکان لهىه وڤايا سىولاما مىوابادءاباد.
ڤولينوميال يتوبيت دي ماندوم بيدانع ماتىماتيکا نعىن ساينس.
ل ڤونوله موڤاكق دوا کات ڽو سوچارا موڬنتو۔ 
صىوچارا فورمال، نان ڤولينوميال ادالاه P، بوکىن P(X)، تىوتاڤي ڤىنععوناان نوتاسي فونسيونال P(X) مىواساي داري واتى کىوتيکا ڤىربىداان انتارا ڤولينوميال نعىن فونعسي تىوکاىت هانا جىولاه.
ڠامون، سيدرو ورىنع جىوت مىوڤاکىک جيه باک دوماين ڤىو مانتىنف دي ڤات ڤىونامباهان نعىن ڤىوکاليان ديدىفينيسيکان (يايتو، ىنچين ڤىو مانتىنع).
ڤولينوميال دىراجات وبيت لهىه ديجوک نان کهوسوس.
ڤولينوميال ٠، يىنع مونعکىن ديانععاڤ هانا نا سوکو ساما سىوکالي، ديکهىن ڤولينوميال نول.
خارىونا دىوراجات ڤولينوميال بوکىنءنول ادالاه دىوراجات داري سا سوکو، ڤولينوميال نيو نا دىوراجات دوا.
ڤولينوميال جىوت ديکلاسيفيکاسيکان مىوداسايکان جوملاه سوکو دىونعىن کوىفيسيىن بوکىن نول، سامڤوى ڤولينوميال سا سوکو ديکىهن مونوميال، ڤولينوميال دوا سوکو ديکهىن دينوميال، نعىن ڤولينوميال لهىى دوکى ديکهىن ترينوميال.
واتى ديڤاکىک ونتوک مىودىفينيسيکان سابوه فونعسي، دوماين جيه هانا بىعيتو ديڤىوباتاه.
صابوه ڤولينوميال دالام سا هانا تىونتى ديکهىن ڤولينوميا ونيۏاريات، ڤولينوميال دي لوبىه داري سا هانا تىنتى ديکهىن ڤولينوميال مولتيۏاريات.
ضالام کاسوس بيدىنع بيلانعان کومڤلىکس، فاکتورءفاکترو يىنع هانا جىوت ديرىدوکسي ادالاه لينيىر.
جيکا دىراجات لوبىه لامبونع داري سا، عرافيک هانا نا اسيمتوت.
ضالام الجابار داساي، مىتودى لاعى روموس کوادرات دياجارکان ونتوک مىوسىلىسايکان ماندوم ڤىوساماان ڤولينوميال دىراجات ڤهون نعىن کىودوا دالام سا ۏاريابىل.
ناوم، الڬوريتم ميت اوخك جوت ديڤاكق اونتوق موتومڠ ڤوكيرأن نومرچ دري اوخك ايکسڤريسي ڤولينوميال بق تيڠکت ڤو منتڠ۔ 
صىوجاک اباد کىوـ١٦، روموس سىوروڤا (مىوڤاکىک وکهى ڤانعکات لهىى سىولاىن وکهى کوادرات)، تىوتاڤي جيوه لوبى رومىت ديتوري ونتوک ڤىوساماان دىراجات لهىى نعىن ڤىوت (نعينع ڤىوساماان کوبيک نعىن ڤىوساماان کوارتيک).
باک تهون ١٨٣٠، ۏاريستى عالويس مىوبوکتيکان باهوا سىوباعيان رايىک ڤىوساماان دىونعىن دىوراجات يىنع لوبىه لامبونع داري ڤىوت هانا جىوت ديسىولىسايکان لى رىديکال، نعىن مىوڤىوتونيوک باهوا ونتوک سىوتياڤ ڤىرساماان، سيدروى ورىنع جىوت مىوڤىوڤوتوه ڤىو ڤىرساماان نيان جىوت ديسىولىسايکان لى راديکال، نعىن، جيکا ىو، سىولىسايکان.
ڠامون دىميکيان، روموس ونتوک ڤىوساماان يىنع جىوت ديڤىوچاهاکان داري دىراجات ٥ نعىن ٦ لهىه ديتىربيتکان (نعينع فونعسي قوينتيچ نعىن ڤىرساماان سىچتيچ).
إلعوريتمى يىنع ڤالىنع ىفيسيىن مىومونعکىنکان ڤىنيىلىسايان دىونعىن موداه (دي کومڤوتىر) ڤىرساماان ڤولينوميال دىونعىن لوبىه لامبونع داري ١.٠٠٠ (نعينع إلعوريتمى ڤىنچايران وکهى).
ونتوک سا سىت ڤىوساماان ڤولينوميال دي ڤاديم بوه يىنع هان ديتوڤى، نا العوريتمى ونتوک مىوڤىوڤوتوه ڤىو اواک نيان نا جوملاه تىوباتاه داري سلوسي کومڤىلکس، نعىن، جيکا جوملاه نيو تىوباتاه، ونتوک مىوهيتونع سولوسي.
صابوه ڤىرساماان ڤولينوميال يىنع هانيا تىوتارىک باک ڤوسيسي يىنع بيلانعان بولات ديکهىن ڤىرساماان ضيوڤهانتينى.
كوفيسين جوت ڬو چوق سوباڬاي بيلڠن ڽات، كو فوڠسي برنيلاي ڽات۔ 
خىوسىتاراان نيو مىوجىولاهاکان ڤاکىن کومبيناسي لينيىر ديکهىن ڤولينوميال.
"ضالام کاسوس کوىفيسيىن دالام سابوه رينع، ""بوکىنءکونستان""هاروه ديعانتو دىونعىن""بوکىنءکونستان اتاو بوکىنءساتوان"" (کىودوا دىفينىس سىوتوجو دالام کاسوس کوىفيسيىن دي لاڤانعان)."
واتى کوىفيسيىن نا بيلانعان بولات، بيلانعان راسيونال اتاو بيدانع تىوباتاه، نا العوريتمى ونتوک مىوجي يرىدوکسي نعىن ونتوک مىوهيتونع فاکتوريساسي جىوت ڤولينوميال يىنع هانا جىوت ديرىدوکسي (نعينع فاکتوريساسي ڤولينوميال).
ڤولينوميال کاراکتىريستيک داري ماتريکس اتاو وڤىراتور لينيىر مىواسو ينفورماسي تىونتانف نيلاي ىيعىن وڤىراتور.
ڠامون، نوتاسي ىلىعان نعىن ڤراکتىک يىنع تانيو ڤاکىک ساات نيو بارو مىوکىمبانع باک واي اباد کىوـ١٥.
"ڠيو" "مىوڤىوسىلىسايکان بوجو سانعکار""، مىوباه ساعو وي جىوت کىو بوجو سانعکار سىمڤورنا."
طىورىما ضىسچارتىس ديکهىن باهوا ونتوک سىوتياڤ ڤىوت بولات مىوچوم (سالىنع مىوسينععونع)، انىوک جاروءانىوک جارو مىوڤىوڤىنوه ڤىوساماان کىوادرات تىرتىنتو.
ماتىماتيکاوان بابيلونيا داري سىوکيتار ٤٠٠ صم نعىن ماتىماتيکاوان چينا داري سىوکيتار ٢٠٠ صم مىوڤاکىک مىتودى عىومىتري ديسىکسي ونتوک مىوڤىوسىلىسايکان ڤىرساماان کوادرات دىونعىن اکار ڤوسيتيف.
ايوچلد، ماتماتيكاون يوناني، موهاسكن ميتودى ݢيوميتري يڠ لوبه ابسترک سوكيتر ٣٠٠ سم۔ 
إلءخهواريزمي مىولانعکا لوبىه جيوه دالام مىوجوک سولوسي لىنعکاڤ ونتوک ڤىرساماان کوادرات وموم، مىوتىوريمىنع سا اتاو دوا جاوبان نومىريچ ونتوک سىوتياڤ ڤىرساماان کوادرات، سامبيل مىوجوک بوکتي عىومىتريس دالام ڤروسىه جيه.
إبو خاميل صهوجا يبن إسلام (مىسير، اباد کىوـ١٠) کهوسوس جيه ادالاه ورىنع ڤهون يىنع مىوتىريمىنع بيلانعان يراسينوال (سىورىنع تهات دالام بىنتوک وکهى کوادرات، اکار ڤانعکات لهىى اتاو وکىه کىوڤىوت) سىوباعاي سولوسي ڤىرساماان کوادرات اتاو سىوباعاي کوىفيسيىن دالام ڤىوساماان.
صولوس جيه سىوباعايان رايىک ديداسايکان باک کاريا إل ـ خهاواريزمي.
ڠامون، ڤادا تيتىک تىرتىنتو روموس کوادرات مولاي عادىه اکوراسي کارىونا کىوسالاهان ڤىمبولاتان، سىومىنتارا مىتودى ڤىوکيراان تىروس مىوتينعکات.
مىتودى ڤىوتو نومىريک نا، يىنع ديکهىن ڤروستهاڤهاىرىسيس، يىنع مىوتاوارکان جالان ڤينتاه دي سىوکيتار وڤىراسي يىنع مىوڤاجوه واتى لاعى ڤىوکاليان نعىن ڤىنعىمباليان ڤانعکات نعىن وکهى.
إلعوريتما کومڤوتاسي ونتوک مىوتومىنع سولوسي ادالاه باعيان ڤىنتىنع داري الجابار لينيىر نومىريچ، نعىن مىومى'ىنکان ڤىران ڤىنتىنع دالام تىکنيک، فيسيکا، کيميا، يلمو کومڤوتىر، نعىن ىکونومي.
اونتوق سولوسي دالم دوماءين اينتݢرال لاڬي بيلڠن بولت، اتاو دالم ستروکتر الجبر لن جيه، تيوري لن لهه ديڤوكمبڠ، ده ڤرساماءن لينير د اته رڠ۔ 
حال نيو مىومونعکىنکان ماندوم باهاسا نعىن تىوري روانع ۏىکتور (اتاو لوبىه وموم، مودول) ونتوک ديمى.
صيستىم لاعى نيو ديکهىن سيستىم وندىردىتىرمينىد.
صيستىم کىودوا نا سولوسي تونععاي يىنع ونيک، يايتو ڤىوڤوتونعان دوا عارىه.
صىوتياڤ دوا داري ڤىرساماان نيو نا سولوسي يىنع سابان.
صيستىم ڤىرساماان يىنع رواس وي جيه بىباس لينيىر سابى کونسيستىن.
ڽو موهاسكن سيستم ڤرساماءن دوڠن سا ڤرساماءن لوبه سوديكت ڠن سا لوبه اوبيت يڠ هنا ديتوڤ۔ 
خىوتيکا ٣: طامباهکان کىو سا بارىه کىوليڤاتان سچالار داري يىنع لاىن.
مىوسى جيه، سيستىم دىونعىن ماتريکس دىفينيت ڤوسيتيف سيمىتريس جىوت ديڤىوسىلىسايکان دوا کالي لوبىه باعاه دىونعىن دىکومڤوسيسي چهولىسکي.
ڤىندىوکاتان يىنع ساما سىوکالي مىوبىدا سىورىنع ديچوک ونتوک سيستىم يىنع تهات رايىک، يىنع جيکا هانا، اکان مىوڤاجوه سابى لى واتى اتاو مىموري.
ڠيو مىواراهکان کىو کلاه مىتودى يتىراتيف.
ضالام ماتىماتيکا، دىرىت ادالاه، سىوچارا رايىک، دىسکريڤسي وڤىراسي ڤىوتامباهان جوملاه هان تىوهينععا ، سا دىومي سا، کىو رايىک اواي يىنع ديجوک.
صىلاىن دي ڤاتءڤات دالام ماتىماتيکا، دىرىت هان تىوهينععا چيت لى ديڤاکىک دالام ديسيڤلين کوانتيتاتيف لاىن جيه لاعى فيسيکا، يلمو کومڤوتىر، ستاتيستيک، دان کىوانعان.
ڤارادوکس ظىنو تىونتانع إچهيللىس نعىن بوکوراـ بوکورا مىوعامباکان سيفىت کونتراـ ينتويتيف داري جوملاه هانا تىوباتاه نيو: إچهيللىس مىواجار سىوىکور بوکوراـ بوکورا، تىوتاڤي کىوتيکا جيه مىوچاڤاي ڤوسيسي بوکوراـ بوکورا دي اواي ڤىولومباان، بوکوراـ بوکورا لهىه مىوچاڤاي ڤوسيسي کىودوا؛ کىوتيکا جيه مىوچاڤاي ڤوسيسي کىودوا نيو، بوکوراـ بوکورا نا دي ڤوسيسي کىولهىى، نعىن سىوتىروه جيه.
إرعومىنت نيو هانا مىوبوکيتيکان باهوا جوملاه جيه ساما دىونعىن ٢ (مىسکيڤون مىمانع دىوميکيان)، تىوتاڤي مىوبوکتيکان باهوا جوملاه جيه ڤالىنع لى ٢.
طىس ونتوک کونۏىرعىنسي سىوراعام مىوليڤوتي وجي م وىيىرستراسس، وجي کونۏىرعىنسي سىوراعام إبىل، وجي ضيني، نعىن کريتىريا چاوچهي.
خونۏىرعىنسي سىوراعام باک هيمڤونان باعيان تىوتوتوڤ نعىن تىوباتاه (يايتو، کومڤاک) داري باعيان دالام چاکرام کونۏىرعىنسي: يايتو، کونۏىرعىن سىوراعام باک هيمڤونان کومڤاک.
ضىرىت حيلبىرت–ڤوينچارى ادالاه دىرىت ڤانعکات فورما يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوڤىلاجاري الجابار مىوتينعکات.
باک اباد کىوـ١٧، جامىس عرىعوري مىوکىرجا دالام سيستىم دىچيمال بارو باک سىري تىوباتاه نعىن مىوتوبيتکان ڤاديم بوه سىري ماچلاورين.
چاوچهي (١٨٢١) مىوسيکرىه باک تىس کونۏىرعىنسي يىنع کىوتات؛ ديا مىوڤىوتونيوک باهوا جيکا دوا دىرىت کونۏىرعىم، ڤرودوک اواک نيان عولوم تىنتى دىوميکيان، نعىن دىونعى جيه مىومولاي ڤىوتومىنع کريتىريا يىنع ىفىکتيف.
مىتودى سوممابيليتاس ادالاه ڤىنىتاڤان ليميت کىو سوبسىت داري هيمڤونان دىرىت ديۏىرعىن يىنع دىونعىن توڤات مىوڤىولواه عاعاسان کلاسيک تىونتانع کونۏىرعىنسي.
صارجانا إنديا لهىه مىوڤاکىک روموس فاچتوريال سىوتيداک جيه سىوجاک اباد کىوـ١٢.
ضالام باهاسا فونعسيونال، دىفينيف رىکورسيف سىورىنع ديتىوراڤکان سىوچارا لانعسونع ونتوک مىوعامبارکان فونعسي رىکورسيف.
امڤلمنتاسيكن لن (لاڬي ڤورڠكت لونق کومڤوتر لاڬي ڤروݢرم سڤردشهت) سورڠ ثت داڤت موناڠاني نيلاي يڠ لوبه رايك۔ 
ضيباندىنعکان دىونعىن دىفينىس ڤيچکوۏىر داري سوڤىرفاچتوريال، هيڤىرفاچتوريال تومبوه رىلاتيف تىولات.
صىوچارا رىلاتيۏى، هانا نا سولوسي سىودىرهانان ونتوک فاکتوريال؛ هانا نا کومبيناسي تىوباتاه داري جوملاه، ڤرودوک، ڤانعکات، فونعسي ىکسڤونىنسيال، اتاو لوعاريتما يىنع چوکوڤ ونتوک مىونياتاکان؛ تىوتاڤي ديمونعکىنکان ونتوک مىوتومىنع روموس وموم ونتوک فاچتوريال مىوڤاکىک الات لاعى ينتىعرال نعىن ليميت داري کالکولوس.
إنتىعرال يىنع لهىه تانيو باهاس سىوجايوه نيو مىوليباتکان فونعسي ترانسىندىنتال، تىوتاڤي فونعسي عامما چيت توبيت داري ينتىعرال فونعسي الجابار مورني.
ضىونعىن مىوچوک ليميت، ڤرودوک راسيونال تىوتىنتى دىونعىن لى فاکتور هانا تىوهينععا جىوت ديىۏالواسي دالام بىنتوک فونعسي عامما چيت.
صىوجاراه جيه، تىوتاما ديدوکومىنتاسي لى ڤهيليڤ ج. ضاۏيس دالام سابوه ارتيکىل نيانع مىوڤىوعىت جيه مىومىنانعکان حادياه چهاوۏىنىت ١٩٦٣، مىوچىورمىنکان لى ڤىرکىمبانعان رايىک دالام مىتىماتيکا سىوجاک اباد کىوـ ١٨.
إليه ـ اليه مىوتومىنع بوکتي کهوسوس ونتوک سىوتياڤ روموس، اکان لوبىه عىوت ونتوک نا مىتودى وموم ونتوک مىنعيدىنتيفيکاسي فونعسي عامما
ڠامون، فونعسي عامما دىه جيه هانا مىومىنوهي ڤىوساماان ديفىرىنسيال سىودىرهانا.
طىورىما بوهرـ موللىروڤ مىوعونا کارىونا موداه ونتوک مىوبوکتيکان کونۏىکسيتاس لوعاريتميک ونتوک سالاه سابوه روموس مىوبىدا يىنع ديڤاکىک ونتوک مىودىفينيسيکان فونعسي عامما.
واتى کومڤوتىر ىلىکترونيک تىوسىوديا ونتوک ڤرودوکسي تابىل باک ١٩٥٠ـ ان، ڤاديم بوه تابىل ىکستىنسيف ونتوک فونعسي عامما کومڤلىکس ديتوبيتکان ونتوک مىومىنوهي ڤىرمينتاان، تىوماسوک تابىل يىنع اکورات سامڤوى ١٢ تومڤات دىچيمال داري بيرو صتاندار ڠاسيونال إص.
ضالام ساينس، روموس ادالاه چارا رينعکاه ونتوک مىنعوکاڤکان ينفورماسي سىوچارا سيمبوليس، لاعى دالام روموس ماتىماتيکا اتاو روموس کيميا.
ضالام ماتىماتيکا، روموس وموم جيه مىنعاچو باک يدىنتيتاس يىنع مىوساماکان سا ىکسڤرىسي ماتىماتيکا دىونعىن يىنع لاىن، دىونعىن يىنع ڤالىنع ڤىنتىنع ادالاه تىورىما ماتىماتيکا.
خونۏىنسي نيو، مىسکيڤون کورىنع ڤىنتىنع دالام روموس يىنع رىلاتيۏى سىودىرهانان، مىوارتي باهوا ماتىماتيکاوان جىوت لوبىه باعاه مىمانيڤولاسي روموس يىنع لوبىه رايىک نعىن لوبىه کومڤلىکس.
مىوسى جيه، H2O ادالاه روموس کيميا ونتوک يى، يىنع مىنياتاکان باهوا سىوتياڤ مولىکول تىوديري داري دوا اتوم هيدروعىن (H) نعىن سا اتاوم وکسيعىن (O).
دالم روموس ايمڤيريس، ڤروڤورس ڽو دمولاءي دوڠون ايليمن کونچي ڠون كومودين مونتڤكن جومله اتوم ايليمن لن دالم سوڽاو-سوباڬاي راسيو توهادڤ ايليمن کونچي۔ 
ڤاديم بوه جىنيس سىونياوا يونيچ، کيبان مانتىنع، هانا جىوت ديتولىه سىوباعيان روموس ىمڤيريس يىنع هانيا مىواسو بيلانعان بولات،
ڠا ڤاديم بوه جىنيس روموس ديکهىن، انتارا لاىن روموس مولىکول نعىن روموس کىنتال.
فونعسي اواي جيه مىروڤاکان يدىاليساسي تىنتانع کيبان کوانتيتاس يىنع مىوۏارياسي تىوعانتونع باک کوانتيتاس لاىن.
"ضىفينيسي""عرافيک""نيو مىونعاچو باک سىوکومڤولان ڤاسانعان وبىک."
واتى دوماين نعىن کودوماين ادالاه هيمڤونان بيلانعان نياتام ماسىنع ـ ماسىنع ڤاسانعان نيان جىوت ديانععاڤ سىوباعاي کووردينات چارتىسيان داري سابوه تيتىک داري ڤىساوات.
خادانعءکادانع، نيان جىوت دييدىنتيفيکاسي دىونعىن فونعسي، تىوتاڤي نيو مىوڤىوسوم ينتىرڤرىتاسي بياسا داري سابوه فونعسي سىوباعيان سابوه ڤروسىس.
صابوه ڤىوتا جىوت نا هيمڤونان ڤىو نا سىوباعيان کودوماين جيه، سىومىنتارا، دالام ڤاديم بوه کونتىکس، بياسا جيه دالام بوکوـ بوکو ترىڤ، کودوماين داري سابوه فونعسي سىوچارا کهوسوس مىروڤاکان هيمڤونان بيلانعان نياتا تاو کومڤلىکس.
چونتوه وموم لاىن جيه ادالاه فونعسي کىوسالاهان.
ضىرىت ڤانعکات جىوت ديڤاکىک ونتوک مىودىفينيسيکان فونعسي باک دوماين تومڤات اواک نيان مىوکومڤوي.
لودوى، دىرىت ڤىنعکات جىوت ديڤاکىک ونتوک مىوڤىورايىک دوماين فونعسي.
باعيان داري نيو جىوت مىوڤىوعىت ڤلوت يىنع مىوواکيلي (باعيان داري) فونعسي.
إني ادالاه فاکتوريساسي کانونيک داري .
باک ساات نيان، هانيا فونعسي مىونيلاي ريلل داري ۏاريابىل رييل يىنع ديڤىوتيمبانعکان، نعىن ماندوم فونعسي دياسومسيکان مولوس.
فونعسي جينو ديڤاکىک دي ماندوم بيدانع ماتىماتيکا.
ڠيو ادالاه کيبان فونعسي تريعونومىتري تىوبالىک ديدىفينيسيکان دالام هاي فونعسي تريعونومىتري، دي ڤات فونعسي تريعونومىتري مونوتون.
خىوعوناان جيه کونسىڤ فونعسي مولتي ـ نيلاي لوبىه جىولاه واتى مىوڤىوتيمبانعکان فونعسي کومڤلىکس، بياسا جيه فونعسي اناليتيک.
فونعسي لاعى نيو ديکهىن نيلاي وتاما داري فونعسي نيان.
ڤىموعرامان فونعسيونال ادالاه ڤاراديعم ڤىموعرامان يىنع تىوديري داري مىمبانعون ڤروعرام دىونعىن هانيا مىوڤاکىک سوبروتين يىنع مىوڤىولاکو لاعى فونعسي ماتىماتيکا.
"خىچوالي ونتوک تىرمينولوعي باهاسا کومڤوتىر، ""فونعسي"" نا ارتي مىتىماتيس يىنع بياسا دالام يلمو کومڤوتىر."
إستيلاه ديمانيڤولاسي مىولالوي ڤاديم بوه اتوران، (ـ کىوسىتاراان، ـ رىدوکسي، نعىن –کونۏىرسي)، يىنع مىروڤاکان اکسيوما تىوري جىوت ديتافسيرکان سىوباعيان اتوران کومڤوتاسي.
ڠيچولاس چهوقوىت مىوڤاکىک بىنتوک نوتاسي ىکسڤونىنسيال باک ابادا کىوـ١٥، يىنع کىوموديان ديڤاکىک لى حىنريچوس عرامماتىوس نعىن ميچهاىل صتيفىل باک اباد کىوـ١٦.
جادي اواک نيان اکان مىوتولىه ڤولينوميال، مىوسى جيه، سىوباعاي.
هاسي جيه سابي بيلڠن ڽات ڤوسيتيف، ڠن ايدنتيتس سورتا ڤروڤرتي يڠ ديڤوتوڽوق د اته اونتوق ايکسڤونن بيلڠن بولت توتڤ بوتو دوڠن ديفينيسي اونتوق ايکسڤونن ڽات۔ 
فونعسي نيو ساما دىونعىن وکهى ته بياسا ونتوک رىديکان نياتا ڤوسيتيف.
ڠيو ادالاه تيتىک اواي داري تىوري مىتىماتيکا سىميعروڤ.
واتى جىوت مىونععانتو لوم هيمڤونان ڠ دىونعىن بيلانعان چاردينال ن ونتوک مىوتومىنع ۏن، مىسکيڤون هانا مىوميلىه هيمڤونان ستاندار تىرتىنتو دىونعىن کارديناليتاس ن، نيو ديدىفينيسيکان هانيا سامڤوى يسومورفيسمى.
ڠيچولاس بوورباکي، إلىمىن ماتىماتيکا، طىوري حيمڤونان، صڤرينعىرـ ۏىرلاع، ٢٠٠٤، ٣.§٣.٥.
تتراسي ايتراسي موءاره كو اوڤراسي لن، ڠن سوتروس جيه، سابوه کونسيڤ مونن هيڤروڤراس۔ 
ضالام ڤىونعاتوران يىنع ديتىوراڤکان، فونعسي ىکسڤونىن سيال مىومودىلکان هوبونعان دي ڤات ڤىروباهان کونستان دالام ۏاريابىل يندىڤىندىن مىوجوک ڤىوروباهان ڤروڤورسيونال يىنع ساما (يايتو، ڤىرسىنتاسى کىونايکان اتاو ڤىوترىن) باک ۏاريابىل دىڤىندىن.
ڤروڤورسي فونعسي نيو مىواراه باک ڤىرتومبوهان ىکسڤونىنسيال اتاو ڤىولوروه ىکسڤونىنسيال.
ضىوميکان چيت، کومڤوسيسي فونعسي ونتو (سورجىکتيف) سابى کىو واتىه.
لودوى سيدروى ورىنع جىوت مىوبىنتوک رانتى ترانسفورماسي يىنع ديسوسون مىوساما، لاع.
ڠوتاسي التىرناتيۏى نيو ديکهىن نوتاسي ڤوستفيخ.
كاتاڬوري هيمڤونن دوڠن فوڠسي سوباڬاي نورفسم اداله كاتاڬوري ڤروتوتيڤيكل۔ 
مىوسى جيه، دىسيبىل (دب) ادالاه ونيت يىنع ديڤاکىک ونتوک مىونياتاکان راسيو سىوباعاي لوعاريتما، سىوباعيان رايىک ونتوک کىکواتان سينيال نعىن امڤليتودى (دي ڤات تىوکانان سو ادالاه چونتوه وموم).
اوق ڽن موبنتو اونتوق موڬمباكن راسيو فريکوئنسي انترۏل موسك، ايتوبت دالم روموس موبيلڠ بيلڠن ڤريما اتاو فچتوريل يڠ مودكات، مڠنفورماسيكن ڤادم بوه موديل دالم ڤسيكوفيسيك، ڠن جوت موبنتو دالم اكونتنس فورينسيک۔ 
بيلانعان بولات بىريکوت جيه ادالاه ٤، يىنع مىروڤاکان جوملاه ديعيت ١٤٣٠.
صيعولوم ڤىنىمواان ڠاڤيىر، لهىه ادالاه تىکنيک لاىن دىونعىن چاکوڤان سىوروڤا، لاعى ڤروستهاڤهاىرىسيس اتاو ڤىنععوناان تابىل ڤروعرىسي، يىنع ديکىمبانعکان سىوچارا ىکستىنسيف لى جوست بورعي سوکيتا تهون ١٦٠٠.
ماريڤ تىونتانع انعکا يىنع مىوبوتوهکان کيبان لى انعکا ادالاه کياسان عاسا ونتوک لوعاريتما وموم، نعىن ديکهىن لى إرچهيمىدىس سىوباعاي "وروتان انعکا".
مىتودى لاعى نيان ديکهىن ڤروستهاڤهاىرىسيس.
مىوسى جيه، سىوتياڤ بروک ناوتيلوس ادالاه سالىنان ڤيکيران داري يىنع بىوريکوتجيه، ديسکالاکان دىونعىن فاکتور کونستان.
لوعاريتما جوعا تىويکات دىونعىن کىوساماان دروى.
حاي نيو ديڤاکىک ونتوک مىووکو عادىه جيه تينعکات تىوعانعان دالام ترانسميسي سينياي ليستريک، ونتوک مىوعامباکان تينعکات دايا سو دالام اکوستيک، نعىن ابسوربانسي چاهايا دي بيدانع سڤىکترومىتري نعىن وڤتيک.
چوکا بياسا جيه نا ڤح سىوکيتار ٣.
""حوکوم"نيو"، کيبان مانتىنع، کورىنع رىاليستيس ديباندىنعکان مودىل يىنع لوبىه بارو، لاعى هوکوم کىکواتان صتىۏىنس.)"
واتى لوعاريتمى داري سابوه ۏاريابىل اچاک بىرديتريبوسي نورمال، ماکا ۏاريابىل نيان ديکهىن بىرديستريبوسي لوعءنورمال.
ونتوک مودىل لاعى نيان، فونعسي کىومونعکىنان تىوعانتونع باک سىوتيداک جيه سا ڤارامىتىر يىنع هاروه ديىستيماسي.
ضىميکيان چيت، العوريتما مىرعى سورت مىنعوروتکان دافتار يىنع هانا ديسورتير دىونعىن مىوباعاي دافتار جىوت دوا باعيان نعىن مىنعوروتکان جيه لوبىه ديلى سيعولوم مىوعابونعکان هاسى جيه.
إکسڤونىن لياڤونوۏ مىوڤاکىک لوعاريتما ونتوک مىوکو تينعکات کىوکاچاوان سيستىم ديناميس.
لهى ساعوى صيىرڤينسکي (ديعامباکان) جىوت تىوتوڤ لى لهىى سالينان داري دروى جيه کىودروى، ماسىنعءماسىنع نا سيسي تىونعىه داري ڤىنجاعا اسىولي جيه.
چونتوه لاىن ادالاه لوعاريما ڤ ـ اديچ، فونعسي ينۏىرس داري ىکسڤونىنسيال ڤ ـ اديچ.
مىوڤىوعىت ىکسڤونىنسيال جىوت ديلاکوکان سىوچارا ىفيسيىن، تىوتاڤي لوعاريتما ديسکريت ديياکيني تهات سولىت ونتوک ديهيتونع دالام ڤاديم بوه کىولومڤوک.
وکهى کوادرات داري بيلانعان نىعاتيف جىوت ديديسکوسيکان دالام کىورانعکان بيلانعان کومڤلىکس.
ضي إنديا خونو، ڤىنعىتاهوان تىونتانع اسڤىک تىورىتيس نعىن تىوراڤان داري کوادرات نعىن وکهى کوادرات سىوتيداک جيه سيتوها صوترا صولبا، سىوکيتار ٨٠٠٠ـ٥٠٠ صم (مونعکىن جيوه لوبىه اواي).
حوروف جيم مىوهي بىنتوک وکهى کوادرات ساات نيو.
ڠيو مىودىفينيسيکان کونسىڤ ڤىونتىنع داري ستاندار دىۏياسي يىنع ديڤاکىک دالام تىوري ڤروبابيليتاس نعىن ستاتيستيک.
صىوباعايان رايىک کالکولاتور يڤوک مىوميليکي کونچي وکهى کوادرات.
خومڤلىکسيتاس واتى ونتوک مىوهيتونع وکهى کوادرات دىونعىن ن ديعيت ڤرىسيسي سىوتارا دىونعىن مىوکاليکان دوا انعکا نءديعيت.
ماسالاه حيلبىرت ادالاه دوا ڤلوه لهىى ماسالاه دالام ماتىماتيکا يىنع ديتىربيتکان لى ماتىماتيکاوان جىرمان ضاۏيد حيلبىرت باک تهون ١٩٠٠.
ونتوک ماسلاه نيو، لاعى يىنع کىوـ٥، ڤارا اهلي سىوچارا تراديسيونال مىسىوڤاکات ينتىرڤرىستاسي تونععاي، نعىن سولوسي ونتوک ينتىرڤرىستاسي يىنع ديتىوريمىنع لهىه ديجوک، تىوتاڤي نا ماسالاه تىوکاىت يىنع عولوم تىوڤىوچاهکان.
ڠا دوا ماسالاه يانع کوىن هانيا هانا ديڤىوچاهکان تىوتاڤي مونعکىن سىوبىوتوي جيه هان جىوت ديڤىوچاهکان لى ستاندار مودىرن.
ضوا ڤلوه سا ماسالاه لاىن جيه ماندوم جيه جىوت ڤىرهاتيان يىنع سيعنيفيکان، نعىن سامڤوى اکهى اباد کىودوا ڤلوه ڤىوکىرجاان باک ماسالاه نيو مانتىنع ديانععاڤ ڤالىنع ڤىنتىنع.
حيلبىرت هودىڤ سىولاما ١٢ تهون لهىه خورت عودىل مىوڤىوتوبيت تىورىما جيه، تىوتاڤي دىه جيه هانا مىوتولىه تانععاڤان فورمال ڤىو مانتىنع تىوهاداڤ کاريا عودىل.
ضالام مىوباهاس ڤىنداڤاتان جيه باهوا سىوتياڤ ماسالاه مىتىماتيکا هاروه نا سولوسي، حيلبىرت مىومونعکىنکان کىومونعکىنان باهوا سولوسي نيان جىوت جىت کىو بوکتي باهوا ماسالاه اسلي جيه هانا مونعکىن.
يىنع ڤهون ديبوکتيکان لى بىرنارد ضوورک؛ بوکتي يىنع ساما سىوکالي مىوبىدا داري دوا يىنع ڤهون، مىولالوي کهومولوعي –اديک، ديجوک لى إلىخاندىر عروتهىنديىچک.
ڠامون، دوعاان وىيل، دالام لينعکوڤ اواک نيان، لوبىه لاعى ماسالاه حيلبىرت تونععاي، نعون وىيل هانا ڤىورىوناه ديماکسودکان اواک نيان سىوباعاي ڤروعرام ونتوک ماندوم ماتىماتيکا.
إردوس سىورىنع مىوتاوارکان هادياه ڤىنع؛ رايىک وبيت جيه هادياه تىوعانتونع باک کىوسولىتان يىنع ديراساکان داري ماسالاه نيان.
صىوتيداک جيه دي مىديا اروس وتاما، انالوعي ماسالاه حيلبىرت اباد کىوـ٢١ سىوچارا دى فاچتو ادالاه دافتار توجوه ماسالاه حادياه ميلىنيوم يىنع عىو ڤيلىه سىولاما تهون ٢٠٠٠ لى چلاي ماتهىماتيچس إنستيتوتى.
حيڤوتىسيس ريىمانن ڤاتىت ديڤىوهاتيکان کارىونا کىومونچولان جيه دالام دافتار ماسالاه حيلبىرت، دافتار صمالى، دافتار ماسالاه حادياه ميلىنيوم، نعىن باهکان دوعاان وىيل، دالام بىنتوک عىومتريس جيه.
١٩٣١، ١٩٣٦ ٣ ديجوک دوا ڤوليهىدرال دىونعىن ۏولومى يىنع سابان، ڤىو کىه سابى مونعکىن ونتوک مىوکوه يىنع ڤهون جىوت لى ڤوتونعان ڤوليهىدرال يىنع جىوت ديڤاسانع لوم ونتوک مىوهاسىکان يىنع کىودوا؟
ـ ١٢ ڤىولواه تىورىما خرونىچکىرـ وىبىر باک ىکستىنسي إبىليان داري بيلانعان راسيونال کىو بيدىنع بيلانعان داساي ڤىو مانتىنع.
١٩٥٩ ١٥ ضاساي کرىه کالکولوس ىنومىراتيف صچهوبىرت.
١٩٢٧ ١٨(a) ڤىو کىه نا ڤوليهىدرون يىنع هانيا مىونىريمىنع وبين انيسوهىدرال دالام لهىى ديمىنسي؟ (b) ڤىو کىوماسان بولا تىوڤادات؟
بيلانعان ادالاه وبجىک ماتىماتيکا يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوبيلىنع، مىوکو، نعىن مىوجوک لابىل.
"لوبىه ونيۏىرسال، نومور ينديۏيدو جىوت ديواکيلي لى سيمبول، يىنع ديکهىن انعکا؛ مىوسى جيه، ""٥"" ادالاه انعکا يىنع مىوواکيلي انعکا ليمونع."
ڤىوهيتونعان دىونعىن انعکا ديڤىوعىت دىونعىن وڤىراسي اريتماتيکا، يىنع ڤالىنع اکراب ادالاه ڤىوتامباهان، ڤىنعورانعان، ڤىوکاليان، ڤىمباعيان، نعىن ىکسڤونىنسيال.
عيلسدورف، طهوماس إ. ڤىنعاتار ماتىماتيکا بودايا: ضىونعىن صتودي خارسوس دي وتوميىس نعىن إنچا، جوهن ويلىي & صونس، ٢٤ فىبرواري ٢٠١٢. رىستيۏو، ص. ماتىماتيکا دالام ماسياراکات نعىن صىوجاراه، صڤرينعىر صچيىنچى & بوسينىسس مىديا، ٣٠ ڠوۏىمبىر ١٩٩٢.
صىولاما اباد کىوـ١٩، ماتىماتيکاوان مولاي مىوکىمبانعکان لى ابستراکسي مىوبىدا يىنع نا سيفىت تىرتىنتو داري بيلانعان، نعىن جىوت دينعينع سىوباعاي ڤىولواهسان کونسىڤ.
صيستىم ڤىوهيتونعان هانا کونسىڤ نيلاي تىومڤات (لاعى دالام نوتاسي دىچيمال مودىرن)، يىنع مىوباتاسي رىڤرىسىنتاسي بيلانعان رايىک.
براهماسڤهوطاسيددهانتا کاريا براهماعوڤتا ادالاه بوکو ڤهون يىنع مىوسىوبابکان انعکا نول، لى کارىونا نيان براهماعوڤتا بياسا جيه ديانععاڤ سىوباعاي يىنع ڤهون مىوروموسکان کونسىڤ نول.
دالم نادا يڠ سام، ڤاṇيني (ابد ك-٥ سم) موڤاكق اوڤراتور نول (نول) د اشهتذياي، چونتوه اواي توتات بهاس الجبر اونتوق بهاس سنسکرتا (ڠيڠ چيت ڤيڠال)۔ 
باک تهون ١٣٠ ماسىهي، ڤتولىمي، يىنع ديڤىنعاروه لى حيڤڤارچهوس نعىن ورىنع بابيلونيا، مىوڤاکىک ايمبول ونتوک ٠ (بولات وبيت دىونعىن ڤلانع ڤانيانع) دالام سيستىم انعکا سىخاعىسيمال جيکا نا مىنععوناکان انعکا الڤهابىت يوناني.
رىفىرىنسي ضيوڤهانتوس سيعولوم جيه ديباهاس لوبىه ىکسڤليسيت لى اهلي ماتىماتيکا إنديا براهماعوڤتا، دي براهماسڤهوطاسيددهانتا باک تهون ٦٢٨، يىنع مىنععوناکان بيلانعان نىعاتيۏى ونتوک مىوهاسىکان روموس کوادرات بىنتوک وموم يىنع مانتىنع ديڤاکىک سامڤوى جينو.
باک ساات يىنع ساما، ورىنع چينا مىوتونيوک انعکا نىعاتيۏى دىونعىن مىوعامبا مىوچورىه دياعونال مىولالوي ديعيت ڤالىنع ونىن بوکىن نول داري انعکا ڤوسيتيف يىنع سىوسواي.
ماتىماتيکاوان يوناني نعىن إنديا کلاسيک مىوڤىوعىت ستودي تىنتانع تىوري بيلانعان راسيونال، سىوباعاي باعيان داري ستودي وموم تىوري بيلانعان.
خونسىڤ ڤىوچاهان دىچيمال تىوکاىت دىونعىن نوتاسي نيلاي تومڤات دىچيمال؛ کىودوا جيه دىه جيه لهىه مىوکىمبانع مىوساما ـ ساما.
ڠامون، ڤيتهاعوراس ڤىوچايا باک کىموتلاکان انعکا، نعىن هانا بيسا مىوتىوريمىنع کىوبىراداان بيلانعان يراسيونال.
باک اباد کىوـ١٧، ماتىماتيکاوان وموم جيه مىوڤاکىک ڤىوچاهان دىچيمال دىونعىن نوتاسي مودىرن.
باک تهون ١٨٧٢، ڤوبليکاسي تىوري خارل وىيىرستراسس (لى موريد جيه إ. خوسساک)، إدوارد حىينى، عىورع چانتور، نعىن ريچهارد ضىدىکيند ديڤىوعىت.
وىيىرستراسس، چانتور، نعىن حىينى مىوداسايکان تىوري اواک نيان باک دىرىت هان تىوهينععا، سىومىنتارا ضىدىکيند مىوتومىنع يدى جيه تىونتىنع ڤوتونعان (صچهنيتت) دالام سيستىم بيلانعان نياتا، مىوڤيساهکان ماندوم بيلانعان راسيونال جىوت دوا کىولومڤوک يىنع نا سيفىت کاراکتىريستيک تىرتىنتو.
ولىه کارىونا نيان ڤىرىولى ونتوک مىڤىوتيمبانعکان هيمڤونان بيلانعان الجابار يىنع لوبىه لواه (ماندوم سولوسي ونتوک ڤىرساماان ڤولينوميال).
إريستوتىلىس مىودىفينيسيکان عاعاسان بارات تراديسيونال تىونتانع کىوهاناتىوباتاه مىتىماتيکا.
تاڤي كوماجوءن رايق بوريكوت جيه دالم تيوري ديڤوڬت ل ڬورڬ چنتور؛ بق ثون ١٨٩٥ جيه موتربتكن سابوه بوکو تونتڠ تيوري هيمڤونن بارو جيه، موڤوتور، انتارا لن، بيلڠن ترنسفينيتي ڠن موروموسكن هيڤوتسيسي كونتينوم۔ 
"ۏىرسي عىومىتريس مودىرن هانا تىوهينععا ديجوک لى عىومىتري ڤرويىکتيف، يىنع مىوڤىوتوري"" تيتىک يدىال دي هانا تىوهينععا""، سا ونتوک سىوتياڤ اراه سڤاسيال."
إدى رىڤرىسىنتاسي عرافيس داري بيلانعان کومڤلىکسي لهىه مونچول، کيبان مانتىنع، باک اواي ١٦٨٥، دي والليشس ضى العىبرا تراچتاتوس.
باک ٢٤٠ صم، إراتوستهىنىس مىوڤاکىک صارىنعان إراتوستهىنىس ونتوک مىويسولاسي بيلانعان ڤريما دىونعىن باعاه.
حاسى لاىن مىونعىوناي ديستريبوسي بيلانعان ڤريما تىوماسوک بوکتي إولىر باهوا جوملاه کىوبالىککان داري بيلانعان ڤريما ديۏىرعىن، نعىن دوعاان عولدباچه، يىنع مىنعکلايم باهوا سىوتياڤ بيلانعان عىوناڤ يىنع چوکو رايىک ادالاه جوملاه داري دوا بيلانعان ڤريما.
صىوچارا تراديسيونال، وروتان بيلانعان اسلي ديمولاي دىونعىن ١ (٠ باهکان هانا ديانععاڤ سىوباعاي انعکا ونتوک ورىنع يوناني خونو.)
ضالام سيستىم ١٠ باسيس نيو، ديعيت ڤالىنع ونىن داري بيلانعان اسلي نا نيلاي تومڤات ١، نعىن سىوتياڤ ديعيت لاىن جيه نا نيلاي تومڤات سيڤلوه کالي نيلاي تومڤات ديعيت دي سيبلاه ونىن جيه.
بيلاڠننڬاتف بياسا جيه ديتوله دوڠن تندا نيݢاتيف (تندا مينوس)۔ 
ضي سينو هوروف ظ تروک.
ڤىوچاهان جىوت لوبىه رايىک داري، کورىنع داري، اتاو ساما دىونعىن ١ نعىن چيت ڤوسيتيف، نىعاتيۏى، اتاو ٠.
ڤاراعراڤه بىوريکوت اکان فوکوس تىروتاما باک بيلانعان نياتا ڤوسيتيف.
جادي، مىوسيه جيه، سا سىوتىنعىه ادالاها ٠٫٥، سىڤىر ليمونع ادالاه ٠٫٢، سىڤىرسيڤلوه ادالاه ٠٫٢، نعىن سڤىرليمونع ڤلوه ادالاه ٠٫٠٢.
خوىن هانيا چونتوه ـ چونتوه نيانع مىونونجول نيو تىوتاڤي هامڤىر ماندوم بيلانعان نياتا ادالاه يراسيونال نعون ولىه کارىونا نيان هانا ڤولا ڤىنعولانعان نعون کارىونا جيه هانا بيلانعان دىچيمال يىنع سىسواي.
خارىونا باهکان انعکا کىودوا سىوتىلاه تومڤات دىچيمال هانا ديڤىوتاهانکان، انعکاءانعکا بىريکوت هانا سيعنيفيکان.
ميسال جيه، ٠٫٩٩٩...، ١.٥، ١.٠٠، ١.٠٠٠، ...، ماندوم جيه مىوواکيلي بيلانعان اسلي ١.
إکهى جيه، جيکا ماندوم ديعيت دالام انعکا ادالاه ٠، انعکا جيه ادالاه ٠، نعىن جيکا ماندوم انعکا دالام انعکا ادالاه سترينع ٩ يىنع هانا هابىه جيه، إندا جىوت مىوبىه انعکا سيکورىنع دي سيبلاه ونىن تومڤات دىچيمال، نعىن مىوتامباهکان سا کى سترينع ٩س دي سيبلاه وي تومڤات دىچيمال.
جادي، بيلانعان نياتا ادالاه هيمڤونان باعيان داري بيلانعان کومڤلىکس.
طىورىما داساي الجابار مىونياتاکان باهوا بيلانعان کومڤلىکس مىوبىنتوک بيدىنع تىوتوتوڤ الجابار، يىنع مىوارتو باهوا سىوتياڤ ڤولينوميال دىونعىن کوىفيسيىن کومڤلىکس نا وکهى دالام بيلانعان کومڤلىکس.
بيلانعان ڤريما لهىه ديڤىولاجاراي سىوچارا سىولاما لوبىه داري ٢٠٠٠ تهون نعىن لهىه مىوڤىوتيمبول لى ڤىوتانياان، هانيا ڤاديم بوه يىنع لهىه ديجاوىب.
بيلانعان نياتا يىنع بوکىن بيلانعان ديکهىن بيلانعان يراسيونال.
إنعکا ـ انعکا يىنع جىوت ستابيل ونتوک ماندوم وڤىراسي اريتماتيکا بياسا، تىوماسوک ڤىوهيتونعان وکهى ڤولينوميال، نعىن دىونعىن دىميکيان مىوبىنتوک بيدىنع تىوتوتوڤ نياتا يىنع مىواسو بيلانعان الجابار نياتا.
صالا سا الاسان جيه ادالاه باهوا هانا نا العوريتما ونتوک مىوجي کىسىوتاراان دوا انعکا يىنع جىوت ديبيلىنع.
صيستىم بيلانعان يىنع ديهاسىکان مىوعانتونع باک باسيس ڤىو يىنع ديڤاکىک ونتوک ديعيت: باسيس ڤىو ڤون ديمونعکىنکان، تىوتاڤي باسيس بيلانعان ڤريما مىوجوک سيفىت ماتىماتيکا تىوعىت.
يىنع ڤهون مىوجوک وروتان سىت، سىودانعکان يىنع کىودوا مىوجوک وکوران جيه.
ضاساي ستاندار نيو ڤىوعىت بيلانعان کومڤلىکس جىوت بيدانع چارتىسيان، يىنع ديکهىن بيدىنع کومڤلىکس.
بيلانعان کومڤلىکس مىونيلاي موتلاک سا مىوبىنتوک بولات ساتوان.
ضالام ڤىووارنا دوماين، ديمىنسي يتوبيت ماسىنع ـ ماسىنع ديواکيلي لى وارنا نعىن کىوچىوراهان.
بىکىرجا باک ماسالاه ڤولينوميال وموم اکهى جيه مىواراه باک تىورىما داساي الجابار، يىنع مىوتونيوک باهوا دىونعىن بيلانعان کومڤلىکس، نا سولوسي ونتوک سىوتياڤ ڤىوساماان ڤولينوميال دىراجات سا اتاو لوبىه لامبونع.
مىموار وىسسىل توبيت دي ڤروسيدينع إکادىمي خوڤىنهاعىن تىوتاڤي سىوباعيان رايىک هانا ديڤىرهاتيکان.
ڤىونولىه کلاسيک لودوى باک تىوري وموم تىوماسوک ريچهارد ضىدىکيند، وتتو حولدىر، فىليخ خلىين، حىنري ڤوينچارى، حىرمانن صچهوارز، خارل وىيىرستراسس نعىن لى لاىن جيه.
ڤىنععوناان بيلانعان يماجينىر هانا تىوريمىنع سىوچارا لوواه سامڤوى کاريا لىونهارد إولىر (١٧٠٧ـ١٧٨٣) نعىن چارل فريىدريچه عاوسس (١٧٧٧ـ١٨٥٥).
بيلانعان بولات مىوبىنتوک کىولومڤوک تىوبيت نعىن ىنچين تىوبيت يىنع مىواسو بيلانعان اسلي.
ڠيو ادلاه ڤروتوتيڤىداري ماندوم وبجىک داري ستروکتور الجابار لاعى نيان.
طيڤى داتا اڤروکسيماسي ينتىعىر دىونعىن ڤانيانع تىوتاڤ (اتاو هيمڤونان باعيان) ديلامبانعکان ينت اتاو إنتىعىر دالام ڤاديم بوه باهاسا ڤىمروعرامان (لاعى إلعول٦٨، چ، جاۏا، ضىلڤهي، دلل.).
ڠيو ادالاه سيفىت يىنع جىوت ديبوکتيکان داري بيلانعان راسيونال نعىن سيستىم بيلانعان ڤوسيسيونال، نعىن هانا ديڤاکىک سىوباعاي دىفينيسي دالام ماتىماتيکا.
كارونا له ساڬو سام اکي، ا = ب)۔ 
خارىونا c عىوناڤ، مىمباعي c دىونعىن ٢ مىوهاسىکان بيلانعان بولات.
مىوعانتو ٤c٢ ونتوک c2 دالام ڤىرساماان ڤهون (c٢ = ٢b٢) مىوهاسىکان ٤y٢= ٢b٢.
خارىونا b٢ عىوناڤ، bهاروه عىوناڤ.٢
ڠامون نيو مىوتىنتانع دىونعىن اسومسي باهوا اواک نيان هانا نا فاکتور وموم.
حيڤڤاسوس، کيبان مانتىنع، هانا ديڤوجو اتىه وساها جيه: مىونوروت سالاه سابوه لاعىندا، جيه مىوڤىوعىت ڤىنىموان جيه ساات نا ديلاوت، نعى کىموديان ديروم کىو لاوت لى رىکانءرىکان ڤيتهاعوراس "... کارىونا لهىه مىوهاسىکان ىلىمىن دي الام سىمىستا يىنع مىنيانعکال … دوکترين باهوا ماندوم فىنومىنال دي الام سىمىستا جىوت ديرىدوکسي جىوت بيلانعان بولات نعىن راسيو جيه."
موسي جيه، ڤوتمباڠن سيݢمن ڬاره: سيݢمن ڽو جوت دباݢي دوا، سوتڠه ڽن توڤله دوا، سوتڠه دري سوتڠه جوت دوا، ڠن سوتروس جيه۔ 
ڠيو يىنع ظىنو چوبا بوکتيکان.
ضالام ڤيکيران ورىنع يوناني، مىنيانعکال ۏاليديتاس سا ڤاندانعان هانا سىورىتا مىرتا مىوبوکتيکان ۏاليديتاس يىنع لاىن، نعىن کارىونا نيان ڤىنيىليديکان لوبىه لانجوت هاروه ديڤىوعىت.
رايىک"…بوکىن جيه سابوه بيلانعان تىوتاڤي مىوواکيلي ىنتيتاس لاعى سىعمىن عارىه، سودوت، لواه، ۏالومى، نعىن واتى يىنع جىوت بىرۏارياسي، لاعى يىنع اکان تانيو کهىن، تىروس مىنىروس.
خارىونا هانا نا نيلاي کوانتيتايف يىنع ديتىوتاڤکان ونتوک بىساران، إودوخوس لودوى جىوت مىوجىولاهکان راسيو يىنع جىوت ديباندىنعکان نعىن هانا جىوت ديباندىنعکان دىونعىن مىودىفينيسيکان راسيو دالام هال رايىک جيه، نعىن ڤروڤورسي سىوباعاي کىسىوتاراان انتارا دوا راسيو.
خىوهانا تىرڤىوباندىنعان نيو ديباهاس دالام إلىمىن إوچليد، بوکو X، ڤروڤوسيسي ٩.
باهکان، دالام لىو کاسوس کونسىڤسي الجابار ديروموسکان لوم کىو دالام يستيلاه عىومىتريس.
خىوساداران باهوا ڤاديم بوه کونسىڤسي داساي دالام تىوري يىنع نا مىوتىنتيانع دىونعىن کىونياتاان مىوڤىورىلى ڤىونيىليديکان يىنع لىونعکاڤ نعىن مىونيىلوروه تىوهاداڤ اکسيوما نعىن اسومسي يىنع مىوداساري تىوري نيان.
"نامون، سوجارهون چرل بنجامن بوير موتوله بهو" "كلاءم سوماچم ڽن هنا توبوكت دوڠن ڬوت ڠن هنا موڠكن بوتو""۔ 
ماتىماتيکاوان لاعى براهماعوڤتا (تهون ٦٢٨ ماسىهي) نعىن بهاسکارا إ (تهون ٦٢٩ ماسىهي) مىوجوک کونتريبوسي دي بيدىنع نيو لاعى هايجيه ماتىماتيکاوان لاىن يىنع مىويکوتجيه.
طهون ١٨٧٢ دىه ڤوبليکاسي تىوري خارل وىيىرستراسس (لى موريد جيه إرنست خوسساک)، إدوارد حىينى (چرىللى'س جوورنال، ٧٤)،عىورع چانتور (إننالىن، ٥)، نعىن ريچهارد ضىدىکيند.
وىيىرستراسس، چانتور، نعىن حىينى مىوداسايکان تىوري اواک نيان باک دىرىت هانا تىوهينععا، سىومىنتارا ضىدىکيند مىوتومىنع يدى جيه تىونتانع ڤىوکوه (صچهنيتت) دالام سيستىم ماندوم بيلانعان راسيونال مىوڤيساهکان جيه و دالام دوا بوه کىولومڤوک يىنع نا سيفىت کاراکتىريستيک تىرتىونتى.
ضيريچهلىت چيت مىوتاماهکان تىوري وموم، کارىونا نا لى چونتريبوتور ونتوک اڤليکاسي سوبجىک.
ڠيو مىوتىعاهکان باهوا سىوتياڤ بيلانعان بولات نا فاکتوريساسي ونيک جىوت بيلانعان ڤريما.
ونتوک مىوڤىودىه نيو، مىوسى جيه تانيو مىوباعاي بيلانعان بولات ن دىونعىن م (دي ڤاتا بوکىن نول).
جيکا ٠ هانا توم تىوجادي، ماکا العوريتما جىوت مىوجالان ڤالىنع لى m١ لانعکاه تانڤا مىوتومىنع سيسا لوبىه داري سيعى.
"ضالام ماتىماتيکا، بيلانعان اسلي ادالاه يىنع ديڤاکىک ونتوک مىوبيلىنع (لاعى دالام ""نان ام کوين دي اتىه مىجا"") نعىن مىوڤىسان (لاعى دالام""نيو ادالاه کوتا تىورايىک کىولهىى دي نانععروى نيو"")."
رانتاي ىکستىنسي نيوى مىوڤىوعىت بيلانعان اسلي تىوتانوم سىوچارا کانونيک (دييدىنتيفيکاسي) دالام سيستىم بيلانعان لاىن جيه.
خىوماجوان رايىک ڤهون دالام ابستراکسي ادالاه ڤىوڤاکىک انعکا ونتوک مىوواکيلي انعکا.
